व्याकरण अभ्यास
यहाँ नेपाली पाठ्यपुस्तकमा पढिने व्याकरणको अभ्यास दुई तहमा गर्न सकिन्छ। खाली ठाउँ भरेर वाक्य पूरा गर्नुहोस्, वा वाक्यको अशुद्ध अंश पत्ता लगाउनुहोस्। ३० विषयमा २३७७ प्रश्न छन्। हरेक विषयका नियम पनि छन्, र हरेक उत्तरको व्याख्या हेर्न सकिन्छ।
कक्षा ६–८
कक्षा ६, ७ र ८ को नेपाली पाठ्यपुस्तकमा पढिने व्याकरण।
१ वर्णविन्यास
वर्णविन्यास भनेको शब्दलाई शुद्ध हिज्जेसहित लेख्ने तरिका हो; कुन शब्द कसरी लेख्ने भन्ने कुरा शब्दकोशले टुङ्गो लगाउँछ (सहिद, परीक्षा, गाउँ)।
१८१ प्रश्न
२ पदवर्ग
वाक्यमा शब्दले गर्ने कामअनुसार नौ पदवर्ग छन्: नाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रियापद, क्रियायोगी, नामयोगी, संयोजक, विस्मयादिबोधक र निपात; जुन ठाउँमा जुन वर्ग चाहिन्छ, त्यही वर्गको शब्द राख्नुपर्छ (गीत राम्रो छ, उसले गीत राम्ररी गायो)।
१२२ प्रश्न
३ लिङ्ग, वचन, पुरुष र आदर
वाक्यमा कर्ता र क्रियापदका लिङ्ग, वचन, पुरुष र आदर मिल्नुलाई पदसङ्गति भनिन्छ: भाइ घर जान्छ, बहिनी घर जान्छे।
१०५ प्रश्न
४ काल र पक्ष
क्रियाले बुझाउने समय काल हो: बितेको समय भूत काल, अहिलेको समय वर्तमान काल र पछिको समय भविष्यत् काल।
११२ प्रश्न
५ भाव
क्रियापदले बुझाउने अर्थलाई भाव भनिन्छ; भाव पाँच प्रकारका छन्: सामान्यार्थ, आज्ञार्थ, इच्छार्थ, सम्भावनार्थ र सङ्केतार्थ।
११३ प्रश्न
६ कारक र विभक्ति
वाक्यमा नाम वा सर्वनाम पदको क्रियापदसँग हुने सम्बन्धलाई कारक भनिन्छ, र त्यो सम्बन्ध देखाउन पदमा लाग्ने ले, लाई, बाट, मा जस्ता चिह्नलाई विभक्ति भनिन्छ।
१०६ प्रश्न
७ करण र अकरण
काम हुने वा गर्ने कुरा बुझाउने क्रियापद करण हो (पढ्छ, गयो, हो, छ), काम नहुने वा नगर्ने कुरा बुझाउने क्रियापद अकरण हो (पढ्दैन, गएन, होइन, छैन)।
१०५ प्रश्न
८ वाच्य
वाक्यमा कर्ता, कर्म र भाव (क्रियाको अर्थ) मध्ये कुनै एकलाई प्रधान मानेर भनिएको कथन वाच्य हो; वाच्य तीन प्रकारका छन्: कर्तृवाच्य, कर्मवाच्य र भाववाच्य।
११२ प्रश्न
९ उपसर्ग र प्रत्यय (शब्दनिर्माण)
उपसर्ग र प्रत्यय लगाएर नयाँ शब्द बनाइन्छ: शब्दको अगाडि गाँसिने अ, प्र, उप, बे जस्ता एकाइ उपसर्ग हुन् (उप + हार = उपहार), धातु वा शब्दको पछाडि गाँसिने आइ, आलु, इलो जस्ता एकाइ प्रत्यय हुन् (दया + आलु = दयालु)।
१५३ प्रश्न
१० चिह्न (लेख्य चिह्न)
लेख्य चिह्नले लेखाइमा कहाँ रोकिने र कुन भावले पढ्ने भन्ने देखाउँछन्: पूर्णविराम (।), प्रश्नवाचक (?), अल्पविराम (,), उद्गार (!), योजक (-), कोष्ठक ( ), उद्धरण (‘ ’ “ ”), अर्धविराम (;) र तिर्यक् (/)।
१०९ प्रश्न
कक्षा ९–१०
कक्षा ९ र १० को नेपाली पाठ्यपुस्तकमा पढिने व्याकरण।
१ वर्णविन्यास
वर्णविन्यास भनेको शब्दलाई शुद्ध हिज्जेसहित लेख्ने तरिका हो; यहाँ कक्षा ९ र १० का पाठमा आउने ह्रस्व इकार र दीर्घ ईकारका नियम छन् (बिरामी, नीति, पढिन्, पढी)।
१३० प्रश्न
२ पदवर्ग र पदवर्ग विचलन
वाक्यमा शब्दले गर्ने कामअनुसार नौ पदवर्ग छन्, र एउटै शब्द सन्दर्भअनुसार अर्को पदवर्गको काम गर्न पुग्छ; यसलाई पदवर्ग विचलन भनिन्छ (गरिब किसान: विशेषण; गरिबलाई: नाम)।
५५ प्रश्न
३ धातु र कृदन्त
धातु क्रियापदको मूल अंश हो र कृदन्त धातुमा कृत् प्रत्यय लागेर बनेको शब्द हो: पढ्यो, पढ्छ, पढ्ला सबैमा ‘पढ्’ धातु छ, ‘पढेर’ र ‘पढाइ’ कृदन्त हुन्।
१२० प्रश्न
४ सकर्मक र अकर्मक क्रिया
कर्म लिने क्रिया सकर्मक र कर्म नलिने क्रिया अकर्मक हो: ‘दिदीले किताब पढिन्’ मा पढ्नु सकर्मक, ‘भाइ सुत्यो’ मा सुत्नु अकर्मक।
११४ प्रश्न
५ लिङ्ग, वचन, पुरुष र आदर
वाक्यमा कर्ता र क्रियापदका लिङ्ग, वचन, पुरुष र आदर मिल्नुलाई पदसङ्गति भनिन्छ: रमा पुस्तक पढ्छिन् (एकवचन, तृतीय पुरुष, स्त्रीलिङ्ग, मध्यम आदर)।
३२ प्रश्न
६ काल र पक्ष
क्रियापदले बुझाउने समय काल हो: भूत (भइसकेको काम), वर्तमान (अहिले हुने काम) र भविष्यत् (पछि हुने काम)।
१३० प्रश्न
७ पदयोग र पदवियोग
दुई वा बढी पद जोडेर लेख्नुलाई पदयोग र छुट्याएर लेख्नुलाई पदवियोग भनिन्छ: घरभित्र (पदयोग), पढ्दै छ (पदवियोग)।
४७ प्रश्न
८ भाव
क्रियापदले बुझाउने बोल्नेको मनसायलाई भाव भनिन्छ; भाव पाँच प्रकारका छन्: सामान्यार्थ, आज्ञार्थ, इच्छार्थ, सम्भावनार्थ र सङ्केतार्थ।
३२ प्रश्न
९ कारक र विभक्ति
वाक्यमा नाम वा सर्वनाम पदको क्रियासँग हुने सम्बन्धलाई कारक र त्यो सम्बन्ध देखाउन लाग्ने ले, लाई, बाट, देखि, मा जस्ता चिह्नलाई विभक्ति भनिन्छ।
३५ प्रश्न
१० करण र अकरण
काम हुने, गर्ने वा भएको कुरा बुझाउने क्रियापद करण (सकारात्मक) र काम नहुने, नगर्ने वा नभएको कुरा बुझाउने क्रियापद अकरण (नकारात्मक) हो: बिउ आयो → बिउ आएन।
४० प्रश्न
११ वाच्य
वाक्यमा कर्ता, कर्म वा क्रियाको भावमध्ये कुनलाई प्रधानता दिइएको छ भन्ने क्रियाको रूप वाच्य हो; वाच्य तीन प्रकारका छन्: कर्तृवाच्य, कर्मवाच्य र भाववाच्य।
६२ प्रश्न
१२ प्रेरणार्थक क्रिया र नाम धातु
अरूलाई काम गर्न लगाउने अर्थ दिने क्रिया प्रेरणार्थक हो (आमाले नानीलाई सुताइन्) र आफैँ काम गर्ने अर्थ दिने क्रिया सामान्यार्थक हो (नानी सुती)।
३९ प्रश्न
१३ उपसर्ग र प्रत्यय: कृदन्त र तद्धित
मूल शब्द वा धातुको अगाडि उपसर्ग र पछाडि प्रत्यय जोडेर नयाँ शब्द बनाइन्छ; धातुमा प्रत्यय लागेर बनेको शब्द कृदन्त र नाम, विशेषण आदिमा प्रत्यय लागेर बनेको शब्द तद्धितान्त हुन्छ (पढ् + आइ = पढाइ; गाउँ + ले = गाउँले)।
५४ प्रश्न
१४ समास
दुई वा दुईभन्दा बढी शब्दका बिचका विभक्ति, संयोजक वा अरू जोड्ने शब्द हटाएर एउटै शब्द बनाउने प्रक्रियालाई समास भनिन्छ: घर र परिवार → घरपरिवार।
३८ प्रश्न
१५ द्वित्व
एउटै शब्द वा त्यसको केही अंश दोहोरिएर नयाँ शब्द बन्ने प्रक्रियालाई द्वित्व भनिन्छ: घर घर, ससानो, भातसात।
३० प्रश्न
१६ प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष कथन
कसैले भनेको कुरा जस्ताको तस्तै उद्धरण चिह्नभित्र राख्नु प्रत्यक्ष कथन हो र आशय आफ्नै शब्दमा सुनाउनु अप्रत्यक्ष कथन हो: पिकासोले भने, “म थाकेँ।” → पिकासोले आफू थाकेको बताए।
३० प्रश्न
१७ वाक्यान्तरण
निर्देशनअनुसार वाक्यको कुनै एउटा व्याकरणिक कोटि फेरेर वाक्य बदल्नु वाक्यान्तरण हो: विविषा मिहिनेती छन्। → विविषा मिहिनेती छैनन्। (अकरण)
३६ प्रश्न
१८ व्याकरणिक र आलङ्कारिक पदक्रम
वाक्यमा पद आउने क्रमलाई पदक्रम भनिन्छ; नियमअनुसारको सामान्य क्रम व्याकरणिक पदक्रम र जोड वा लयका लागि फेरिएको क्रम आलङ्कारिक पदक्रम हो: गाउँमा एउटै इनार छ। → एउटै इनार छ गाउँमा।
३४ प्रश्न
१९ वाक्य
हरेक वाक्यमा दुई भाग हुन्छन्: जसको बारेमा भनिन्छ त्यो उद्देश्य र उसको बारेमा जे भनिन्छ त्यो विधेय: किसान हिँड्यो (उद्देश्य ‘किसान’, विधेय ‘हिँड्यो’)।
६६ प्रश्न
२० चिह्न (लेख्य चिह्न)
कक्षा ९ र १० मा कक्षा ६ देखि ८ सम्म पढेका सबै लेख्य चिह्नसँगै निर्देश (—) र लोप (...) चिह्न पनि प्रयोग गरिन्छन्; चिह्नले वाक्यको अर्थ र पढ्ने लय दुवै बदल्न सक्छन्।
३५ प्रश्न
यी प्रश्नका बारेमा
हरेक उत्तरपछि परीक्षाले अर्को प्रश्न आफैँ छान्छ: ठिक उत्तर दिनुभयो भने अलि गाह्रो, गलत भयो भने अलि सजिलो, र सकेसम्म भर्खरै नआएको विषयबाट। तपाईँ कुन कक्षामा पढ्नुहुन्छ भनेर सोधिँदैन, पहिलो केही उत्तरबाटै तपाईँको स्तर थाहा हुन्छ। कक्षा ६–८ का प्रश्नलाई सजिला र कक्षा ९–१० का प्रश्नलाई गाह्रा मानिएको छ।
सबै प्रश्न यसै साइटका लागि लेखिएका हुन् र हरेक प्रश्नको एउटा मात्र ठिक उत्तर छ भनी दोस्रो व्यक्तिले जाँचेका छन्। प्रश्नको ढाँचा TOEFL ITP को Structure and Written Expression खण्डको जस्तै छ: खाली ठाउँ भर्ने, वा चार रेखाङ्कित अंशमध्ये अशुद्ध अंश छान्ने। व्याकरणका नियम र नाम पाठ्यक्रम विकास केन्द्रका नेपाली पाठ्यपुस्तकअनुसार छन्, र हिज्जे नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठानको नेपाली बृहत् शब्दकोशअनुसार।
तपाईँका उत्तर यही फोन वा कम्प्युटरमा मात्र रहन्छन्, कतै पठाइँदैनन्।
