नियम
- हरेक वाक्यमा दुई भाग हुन्छन्: जसको बारेमा भनिन्छ त्यो उद्देश्य र उसको बारेमा जे भनिन्छ त्यो विधेय: किसान हिँड्यो (उद्देश्य ‘किसान’, विधेय ‘हिँड्यो’)।
- उद्देश्यलाई कस्तो, कसको, कुन भनेर चिनाउने अंश उद्देश्य विस्तार हो; यो उद्देश्यभन्दा अगाडि आउँछ: गाउँका मिहिनेती किसान।
- विधेयलाई कहाँ, कहिले, कसरी, के भनेर चिनाउने अंश (कर्म, पूरक, क्रियायोगी) विधेय विस्तार हो; यो विधेयभन्दा अगाडि आउँछ: बिहानै खेततिर हिँड्यो।
- लामो वाक्यमा पहिले क्रियापद (विधेय) खोज्ने, अनि ‘को?’ वा ‘कसले?’ सोधेर उद्देश्य खोज्ने। ‘ले’ लागेको कर्ता पनि उद्देश्य नै हो: दिदीले पसल खोलिन्।
- एउटै मुख्य क्रियापद भएको र संयोजकले नजोडिएको वाक्य सरल वाक्य हो: पानी परेर बाटो हिलो भयो। ‘परेर’, ‘परेपछि’ जस्ता असमापिका क्रियाले वाक्यलाई जटिल बनाउँदैनन्।
- दुई वा बढी स्वतन्त्र वाक्यलाई निरपेक्ष संयोजक (र, अनि, वा, अथवा, या, तर, पनि, तापनि, तैपनि, त्यसैले, तसर्थ, किनकि, किनभने, नत्र) ले जोडेर संयुक्त वाक्य बन्छ: पानी पर्यो र बाटो हिलो भयो।
- एकअर्कामा निर्भर वाक्यलाई सापेक्ष संयोजक (जब–तब, जुन–त्यो, जो–त्यो, जे–त्यो, जति–त्यति, जहाँ–त्यहाँ, जसरी–त्यसरी, जता–त्यता, जहिले–तहिले; भने, भन्ने, भनी, भनेर) ले जोडेर मिश्र वाक्य बन्छ: जब पानी पर्यो तब बाटो हिलो भयो।
- सरल र जटिल वाक्य एकअर्कामा बदल्दा अर्थ नबदलियोस्: सरल बनाउँदा पहिलो क्रियालाई असमापिका (गरेर, गरेपछि, गर्ने) बनाइन्छ र संयोजक हटाइन्छ: ऊ राम्रो पढ्छ र सफल हुन्छ → ऊ राम्रो पढेर सफल हुन्छ।
यस पटक: ० ठिक, ० बेठिक