नियम
- दुई वा दुईभन्दा बढी शब्दका बिचका विभक्ति, संयोजक वा अरू जोड्ने शब्द हटाएर एउटै शब्द बनाउने प्रक्रियालाई समास भनिन्छ: घर र परिवार → घरपरिवार।
- समासबाट बनेको शब्द समस्त शब्द हो, र त्यसलाई हटेका शब्दसहित फेरि छुट्याएर लेखिएको रूप विग्रह हो: लोककथा → लोकमा प्रचलित कथा।
- समस्त शब्दको पहिलो पद पूर्वपद र पछिल्लो पद उत्तरपद हो: ‘पाठ्यपुस्तक’ मा ‘पाठ्य’ पूर्वपद र ‘पुस्तक’ उत्तरपद।
- तत्पुरुष समासमा पूर्वपदको विभक्ति हटेको हुन्छ र उत्तरपदको अर्थ प्रधान हुन्छ: समस्याग्रस्त (समस्याले ग्रस्त), कलाप्रवीण (कलामा प्रवीण)।
- कर्मधारय समासमा पूर्वपद विशेषण वा उपमा हुन्छ: महाठग (ठुलो ठग), चरणकमल (कमल जस्तो चरण)।
- द्विगु समासमा पूर्वपद सङ्ख्या हुन्छ र पूरै शब्दले समूह जनाउँछ: नवरत्न (नौ रत्नको समूह), चौबाटो (चार बाटाको समूह)।
- द्वन्द्व समासमा दुवै पद प्रधान हुन्छन् र बिचको ‘र’ वा ‘वा’ हटेको हुन्छ: दिनरात (दिन र रात), दाजुभाइ (दाजु र भाइ)।
- बहुव्रीहि समासमा कुनै पद प्रधान नभई दुवै मिलेर अर्कै वस्तु वा व्यक्तिलाई जनाउँछन्: लामखुट्टे (लामा खुट्टा छन् जसका, त्यो कीरा), दशानन (दश मुख छन् जसका, त्यो रावण)।
- अव्ययीभाव समासमा पूर्वपद प्रति, भर, यथा, आ जस्ता अव्यय हुन्छ र पूरै शब्द क्रियाविशेषण जस्तो काम गर्छ: प्रतिदिन (हरेक दिन), यथाशक्ति (शक्तिअनुसार)।
यस पटक: ० ठिक, ० बेठिक