नियम
- कर्म लिने क्रिया सकर्मक र कर्म नलिने क्रिया अकर्मक हो: ‘दिदीले किताब पढिन्’ मा पढ्नु सकर्मक, ‘भाइ सुत्यो’ मा सुत्नु अकर्मक।
- कर्म भनेको काम गर्नेबाहेक कामको असर पर्ने वस्तु वा व्यक्ति हो: ‘हरिले किताब किने’ मा ‘किताब’ र ‘शिक्षकले विद्यार्थीलाई बोलाउनुभयो’ मा ‘विद्यार्थीलाई’ कर्म हुन्।
- चिन्ने तरिका: क्रियालाई ‘के?’ वा ‘कसलाई?’ भनेर सोध्नुहोस्; उत्तरमा कर्म आए सकर्मक, उत्तर नै नआए अकर्मक (के किने? किताब; भाइ सुत्यो, के सुत्यो? उत्तर आउँदैन)।
- ‘कहाँ?’, ‘कहिले?’, ‘कसरी?’ को उत्तर कर्म होइन: ‘म घर गएँ’ मा ‘घर’ ले कहाँ भन्ने बताउँछ, त्यसैले जानु अकर्मक नै हो।
- सकर्मक: पढ्नु, लेख्नु, खानु, किन्नु, देख्नु, बोलाउनु, ल्याउनु; अकर्मक: सुत्नु, हाँस्नु, बस्नु, उठ्नु, जानु, आउनु, पुग्नु, डराउनु।
- सामान्य भूत काल र पूर्ण पक्ष (किने, किनेको छ) मा सकर्मक क्रियाको कर्तामा ‘ले’ लाग्छ, अकर्मकको कर्तामा लाग्दैन: हरिले किताब किने, हरि घर गए; तर ‘हरि किताब पढ्थे’ मा ‘ले’ लाग्दैन।
- वर्तमान र भविष्यत्मा सकर्मक क्रियाको कर्तामा पनि प्रायः ‘ले’ लाग्दैन (हरि किताब किन्छ), त्यसैले ‘ले’ भन्दा ‘के/कसलाई’ को प्रश्न भरपर्दो छ।
- धेरै अकर्मक क्रियाका सकर्मक जोडी हुन्छन्: बल्नु – बाल्नु, झर्नु – झार्नु, छुट्नु – छुटाउनु, उठ्नु – उठाउनु, फुट्नु – फोड्नु, हाँस्नु – हँसाउनु।
- सकर्मक क्रियाबाट कर्मवाच्य (किताब पढियो) बन्छ, अकर्मक क्रियाबाट भाववाच्य (हिँडियो) बन्छ।
यस पटक: ० ठिक, ० बेठिक