नियम
- वाक्यमा नाम वा सर्वनाम पदको क्रियासँग हुने सम्बन्धलाई कारक र त्यो सम्बन्ध देखाउन लाग्ने ले, लाई, बाट, देखि, मा जस्ता चिह्नलाई विभक्ति भनिन्छ।
- कर्ता (प्रथमा, ले वा शून्य): काम गर्ने; कर्म (द्वितीया, लाई वा शून्य): कामको असर पर्ने: देवकोटाले कविता लेखे।
- करण (तृतीया, ले, द्वारा, बाट): कामको साधन; सम्प्रदान (चतुर्थी, लाई, का लागि, निम्ति): दिइएको कुरा पाउने: उनले कलमले लेखे; उनले गरिबलाई लुगा दिए।
- अपादान (पञ्चमी, बाट, देखि): छुट्टिने वा सुरु हुने ठाउँ र समय; अधिकरण (सप्तमी, मा): काम हुने ठाउँ र समय: उनी बनारसबाट फर्के; उनी त्रिचन्द्र कलेजमा पढाउँथे।
- षष्ठी विभक्ति (को, का, की; रो, रा, री; नो, ना, नी) ले एउटा नामलाई अर्को नामसँग जोड्छ; यसको कारक हुँदैन: देवकोटाको घर।
- एउटै चिह्न फरक कारकमा आउँछ, त्यसैले कारक चिह्नले होइन, क्रियासँगको अर्थले छुट्याइन्छ: ‘बसबाट आयो’ मा करण, ‘घरबाट आयो’ मा अपादान।
- विभक्ति चिह्न वा नामयोगी नलागेको, रूप नबदलिएको पद सरल कारक हो: म, ऊ, किताब।
- विभक्ति वा नामयोगी लागेको, ‘हरू’ लागेको, वा विभक्ति लाग्न रूप बदलिएको पद तिर्यक् कारक हो: मैले, उसलाई, यस गाउँमा, केटाहरू, घरभित्र।
यस पटक: ० ठिक, ० बेठिक