वैज्ञानिक सिकाइ

1. कक्षा 5
   एकाइ 1 वैज्ञानिक सिकाइ डल्लो फर्सी गह्रौँ कि लामो काँक्रो? हेरेर मात्र थाहा हुँदैन। वैज्ञानिकले जस्तै हेरेर, छामेर, परीक्षण गरेर र नापेर उत्तर पत्ता लगाऔँ।
2. कक्षा 6
   एकाइ 1 वैज्ञानिक सिकाइ पोखरीमा ढुङ्गा डुब्छ, पात उत्रिन्छ। किन? परीक्षण गरेर र नापेर पक्का उत्तर पाइन्छ। तर सबैको बित्ता बराबर हुँदैन भने कसरी नाप्ने?
3. कक्षा 7
   एकाइ 1 वैज्ञानिक सिकाइ परेवाले चामलका दाना कसरी भेट्टाउँछन्? घडीको घन्टी कसरी सुनिन्छ? हरेक खोज यस्तै जिज्ञासाबाट सुरु हुन्छ र चरणबद्ध रूपमा पक्का उत्तरसम्म पुगिन्छ।
4. कक्षा 8
   एकाइ 1 वैज्ञानिक सिकाइ पाउरोटीमा उम्रेको भुवा के हो? अनुमान जोसुकैले गर्न सक्छ, तर ध्यान दिएर हेर्ने, जाँच्ने र सोध्ने तरिकाले मात्र पक्का उत्तर पाइन्छ। यही नै विज्ञान हो।
5. कक्षा 9
   एकाइ 1 वैज्ञानिक अध्ययन कागती अमिलो लाग्छ, तर “चाख्दा यस्तो लाग्यो” भन्नु प्रमाण होइन। जोसुकैले जाँचेर हेर्न सक्ने गरी कुनै कुरा पक्का गर्नु नै विज्ञान हो।
6. कक्षा 10
   एकाइ 1 वैज्ञानिक अध्ययन बिरुवा किन ओइलायो भनेर अनुमान मात्र होइन, पक्का पत्ता लगाउन पनि सकिन्छ। निष्पक्ष परीक्षण नै यसको उपाय हो।

सूचना तथा सञ्चार प्रविधि

1. कक्षा 5
   एकाइ 2 सूचना तथा सञ्चार प्रविधि पहिले बिहेको खबर ल्याउन मान्छे धेरै दिन हिँड्थे। आज त्यो खबर एकै छिनमा फोनमा आउँछ। सूचना कसरी फैलिन्छ? कम्प्युटरले कसरी काम गर्छ?
2. कक्षा 6
   एकाइ 2 सूचना तथा सञ्चार प्रविधि हजुरआमाको जाँतोदेखि खल्तीको मोबाइलसम्म, सबै काममा कुनै न कुनै साधन चाहिन्छ। पुरानो र नयाँ प्रविधिबाट काम कसरी सजिलो हुन्छ? कम्प्युटर कसरी चलाउने?
3. कक्षा 7
   एकाइ 2 सूचना तथा सञ्चार प्रविधि हजुरबुबाको पालामा चिठी आउन हप्तौँ लाग्थ्यो; आज विदेशका आफन्त फोनमै देखिन्छन्। इन्टरनेट, इमेल र कम्प्युटर राम्ररी र सुरक्षित रूपमा कसरी चलाउने?
4. कक्षा 8
   एकाइ 2 सूचना तथा सञ्चार प्रविधि एटिएमले कार्ड हाल्ने मानिसलाई कसरी चिन्छ? “क्लाउड”मा राखिएका फोटो कहाँ पुग्छन्? दिनहुँ चलाइने यन्त्रभित्र के हुन्छ र इन्टरनेटमा कसरी सुरक्षित रहने?
5. कक्षा 9
   एकाइ 13 सूचना तथा सञ्चार प्रविधि 10 cm को सानो बाकस नेपालको आफ्नै भूउपग्रह बन्यो। भूउपग्रह, रेडियो, टिभी र जिपिएसले संसारलाई कसरी जोड्छन्?
6. कक्षा 10
   एकाइ 13 सूचना तथा सञ्चार प्रविधि भ्वाइस म्यासेज एक सेकेन्डमै 0 र 1 बनेर पोखरा पुग्छ। डिजिटल संसारमा असल नागरिक कसरी बन्ने, र आफूलाई कसरी जोगाउने?

जीव र तिनको बनोट

1. कक्षा 6
   एकाइ 3 जीवहरू र तिनीहरूको बनोट माछा जमिनमा र मुसा पानीमा किन बाँच्न सक्दैनन्? हरेक जीवको शरीर आफ्नै वासस्थानमा बाँच्न मिल्ने गरी बनेको हुन्छ।
2. कक्षा 7
   एकाइ 3 जीवहरू र तिनको बनोट आलु बिरुवाको कुन भाग हो? जरा, काण्ड, पात, फूल र फलदेखि मेरुदण्ड नभएका जनावर र सबै जीवलाई बनाउने साना कोषसम्म।
3. कक्षा 8
   एकाइ 3 जीव र तिनीहरूको बनोट हात्तीदेखि आँखाले देख्न नसकिने ब्याक्टेरियासम्म हरेक जीव कोषले बनेको हुन्छ। यति धेरै किसिमका जीवलाई चिन्ने काम पनि कोषबाटै सुरु हुन्छ।

सजीवहरूको वर्गीकरण

1. कक्षा 5
   एकाइ 4 सजीवहरूको वर्गीकरण कमिलो सानो, हात्ती ठुलो; तोरीमा फूल फुल्छ, च्याउमा फुल्दैन। यति धेरै किसिमका जीवलाई मिल्दाजुल्दा समूहमा कसरी छुट्याइन्छ?
2. कक्षा 9
   एकाइ 2 सजीवहरूको वर्गीकरण बाँदर, अमिबा, दही बनाउने ब्याक्टेरिया र च्याउ सबै सजीव हुन्। यीमध्ये कुन नजिकका नातेदार हुन् र कुन टाढाका?
3. कक्षा 9
   एकाइ 3 च्याउ झरी परेको भोलिपल्ट च्याउ कहाँबाट उम्रन्छ, र घामबिनै यसले खाना कसरी पाउँछ? च्याउ न बिरुवा हो न जनावर।
4. कक्षा 10
   एकाइ 2 जीवहरूको वर्गीकरण करिब 22 लाख किसिमका जीवको नाम राखिसकिएको छ। यति धेरै जीवलाई कसरी चिन्ने, र ह्वेल किन माछा होइन?
5. कक्षा 10
   एकाइ 3 मौरी घारमा दसौँ हजार मौरी बस्छन्। कसैले आदेश दिँदैन, तैपनि हरेकले आफ्नो काम गर्छ र नाचेर फूलको ठेगाना बताउँछ।

जीवन प्रक्रिया र मानव शरीर

1. कक्षा 5
   एकाइ 5 जीवन प्रक्रिया हामी सुतेका बेला पनि मुटु धड्किरहन्छ। रुख चुपचाप उभिएर पनि खाना बनाइरहन्छ। बाँच्नका लागि सजीवले जीवनभर कुन कुन काम गरिरहनुपर्छ?
2. कक्षा 6
   एकाइ 5 जीवन प्रक्रिया सुतेको बेला पनि हाम्रो पेटभित्र दालभात पचिरहेको हुन्छ। बिरुवाले आफ्नो खाना आफैँ कसरी बनाउँछन्? च्याउ र जुकाले खाना कहाँबाट पाउँछन्?
3. कक्षा 7
   एकाइ 5 जीवन प्रक्रिया यो वाक्य पढ्दै गर्दा पनि मुटु धड्किरहेको छ। शरीरभित्र चाहिने पदार्थ कसरी पुग्छन्, फोहोर कसरी फालिन्छ र खानाबाट शक्ति कसरी निस्कन्छ?
4. कक्षा 8
   एकाइ 5 जीवन प्रक्रिया अन्डाबाट चल्ला, मकैको दानाबाट बोट, आलुको आँखाबाट टुसा: हरेक सजीवले आफूजस्तै सन्तान कसरी जन्माउँछ?
5. कक्षा 9
   एकाइ 5 शारीरिक संरचना र जीवन प्रक्रिया पूर्णविरामभन्दा पनि सानो एउटै कोषबाट दौडन, सोच्न र दालभात पचाउन सक्ने शरीर कसरी बन्छ?
6. कक्षा 10
   एकाइ 5 शारीरिक संरचना र जीवन प्रक्रिया पेटमा पुगेको चक्की दुखेको घुँडासम्म कसरी पुग्छ? शरीरभित्र कहिल्यै नरोकिई बग्ने नदी, रगतको कथा।
7. Going Further
   6–8 Why Do Birds Sing and Flowers Smell Sweet? (अङ्ग्रेजीमा) The magpie-robin isn’t singing for you, and the rhododendron isn’t red for you. So who is it all for?
8. Going Further
   6–8 Why Do Two Plants From the Same Field Grow So Differently? (अङ्ग्रेजीमा) Same farmer, same field, same day: one maize plant taller than your father, one thin and pale. Seed or soil?
9. Going Further
   6–8 What Happens to the Dal Bhat You Eat? (अङ्ग्रेजीमा) Yesterday’s dal bhat kept you warm and moved your legs, and a little of it is now you. How does rice become your arm?
10. Going Further
    6–8 How Does a Touch Reach Your Brain? (अङ्ग्रेजीमा) Your lips jerk away from hot tea before you can think, and next day you blow on it first. What happened inside you?
11. Going Further
    9–12 How Does a Gene Make a Protein? (अङ्ग्रेजीमा) Chew plain rice and it turns sweet, thanks to a tool built from instructions in four letters. How does a cell read them?
12. Going Further
    9–12 How Does Your Body Stay at 37 °C? (अङ्ग्रेजीमा) Winter in Jumla or summer in the Terai, your inside stays almost the same. Feedback loops that keep it steady.
13. Going Further
    9–12 How Does One Cell Become a Whole Person? (अङ्ग्रेजीमा) You began as one cell. How it became trillions, and how cells with the same DNA became skin, bone and brain.
14. Going Further
    9–12 How Does Food Become Energy, and Become You? (अङ्ग्रेजीमा) Some of your dal bhat becomes your muscle, and much of it you breathe out. How does rice become energy, and become you?

वंशानुक्रम र क्रमविकास

1. कक्षा 9
   एकाइ 4 क्रमविकास आजका सजीव सुरुदेखि नै यस्तै थिए त? जीवाश्म र हाम्रो आफ्नै शरीरले लाखौँ वर्षमा सजीव कसरी बदलिँदै आए भन्ने बताउँछन्।
2. कक्षा 10
   एकाइ 4 वंशानुक्रम कसैको मुस्कान आमाको जस्तो हुन्छ, कपाल हजुरआमाको जस्तो। तैपनि दाजुभाइ र दिदीबहिनी किन ठ्याक्कै उस्तै हुँदैनन्?
3. Going Further
   6–8 Why Do You Look Like Your Parents, but Not Exactly? (अङ्ग्रेजीमा) Kittens of one mother, no two alike. A seed from a sweet apple tree grows sour apples, a twig from it sweet ones. Why?
4. Going Further
   6–8 How Do Snow Leopards Come to Fit the Mountains? (अङ्ग्रेजीमा) Nobody designed the snow leopard, and none ever chose a longer tail. So how did it come to fit the mountains so well?
5. Going Further
   6–8 How Did Farmers Make Our Crops? (अङ्ग्रेजीमा) Wild rice drops its grains at a touch; the rice you eat holds on. Farmers made it so, mostly without knowing how.
6. Going Further
   9–12 Why Aren’t You Exactly Like Your Brother or Sister? (अङ्ग्रेजीमा) Same mother, same father, yet one is tall and curly-haired and the other isn’t. How different can brothers and sisters be?
7. Going Further
   9–12 How Does DNA Show That All Life Is Related? (अङ्ग्रेजीमा) An oyster mushroom is more closely related to you than to a rhododendron. A mushroom has no bones, so how do we know?
8. Going Further
   9–12 Why Do Antibiotics Stop Working? (अङ्ग्रेजीमा) The tablets that cured typhoid in Nepal for years stopped working. Nobody made a new disease, so what changed?
9. Going Further
   9–12 How Do New Species Begin, and End? (अङ्ग्रेजीमा) The spiny babbler lives in Nepal and nowhere else; the blackbuck here fell to nine animals. How do species begin, and end?

वातावरण र जैविक विविधता

1. कक्षा 5
   एकाइ 3 जीव र वातावरण घाम लागेपछि बिरुवा र जनावर किन ब्युँझन्छन्? सूर्यको ताप र प्रकाश सजीवलाई किन चाहिन्छ? ऊर्जालाई वातावरण नबिगारी कसरी प्रयोग गर्ने?
2. कक्षा 6
   एकाइ 4 जैविक विविधता र वातावरण पोखरीका भ्यागुता, माछा, लेउ र बकुल्ला सबैलाई एउटै पानी, हावा र घाम चाहिन्छ। एउटा जीव हराउँदा अरूलाई के हुन्छ? वातावरणलाई हानि नगरी कसरी बाँच्ने?
3. कक्षा 7
   एकाइ 4 जैविक विविधता र वातावरण तराईमा चौँरी किन पाइँदैन? पानी, हावा, माटो र वन प्रकृतिले दिएका वरदान हुन्; तिनलाई नसकाई कसरी प्रयोग गर्ने र फोहोरको व्यवस्थापन कसरी गर्ने?
4. कक्षा 8
   एकाइ 4 जैविक विविधता र वातावरण एक दिनको यात्रामै तराईको जङ्गलदेखि हिमालको खर्कसम्म पुग्न सकिने नेपालमा यति धेरै सजीव किन छन्? तिनलाई कसरी जोगाउने?
5. कक्षा 9
   एकाइ 6 प्रकृति र वातावरण पोखरीका कुनै पनि जीव अरू जीव र घाम, पानी, हावा तथा हिलोबिना धेरै दिन बाँच्न सक्दैनन्। सबै एकअर्कासँग गाँसिएका छन्।
6. कक्षा 10
   एकाइ 6 प्रकृति र वातावरण हिमनदी पग्लेर बनेको ताल फुटेर थामे गाउँ बगायो। जलवायु किन फेरिँदै छ, र नेपालका दुर्लभ जीव कसरी जोगाउने?
7. Going Further
   6–8 Why Do Animal Numbers Rise and Fall? (अङ्ग्रेजीमा) In 2020 the sky over the Terai filled with locusts that most years live alone in the desert. Where did so many come from?
8. Going Further
   6–8 Why Are There So Few Tigers? (अङ्ग्रेजीमा) Chitwan has hundreds of deer and wild pigs for every tiger. Why doesn’t the forest fill up with its strongest hunters?
9. Going Further
   6–8 What Is a Forest Worth? (अङ्ग्रेजीमा) No forest sends a bill for clean water, firm slopes or bees for the crops, so we forget, until it’s gone. What is it worth?
10. Going Further
    6–8 Why Is There Oil in Some Places but Not Others? (अङ्ग्रेजीमा) Saudi Arabia has huge oil fields; Nepal has none. Why the Earth’s riches lie where they do, and how fast we use them up.
11. Going Further
    6–8 Can We Tell When Disaster Will Strike? (अङ्ग्रेजीमा) Floods and storms often give warning; earthquakes don’t, yet. How can the past help us get ready for the next one?
12. Going Further
    6–8 How Do We Know How Dirty the Air Is? (अङ्ग्रेजीमा) Kathmandu’s air is often far dirtier than is safe. How do we measure it, and tell whether a fix has really worked?
13. Going Further
    6–8 What Happens When There Are More of Us, Each Using More? (अङ्ग्रेजीमा) The Kathmandu Valley’s wells are running down. Is it because there are more of us, or because each of us uses more?
14. Going Further
    6–8 Is the Earth Really Getting Warmer? (अङ्ग्रेजीमा) One cold winter proves nothing. What do the world’s thermometers and its air really show, and what is causing it?
15. Going Further
    9–12 Can Life Run Without Oxygen? (अङ्ग्रेजीमा) Yeast making jaand, your muscles in a sprint, microbes in a flooded paddy: life that gets its energy without oxygen.
16. Going Further
    9–12 How Many Tigers Can Chitwan Hold? (अङ्ग्रेजीमा) Nepal’s wild tigers rose from 121 in 2009 to 429 in 2026. Can they keep growing? Carrying capacity in numbers.
17. Going Further
    9–12 Where Does a Fallen Leaf Go? (अङ्ग्रेजीमा) A sal forest drops tonnes of leaves every year, yet its floor is never buried. Where do they all go?
18. Going Further
    9–12 Can a Forest Come Back? (अङ्ग्रेजीमा) Hills left bare in the 1970s are green again under Nepal’s community forests. How ecosystems recover, and how to help.
19. Going Further
    9–12 Why Do Animals Live in Groups? (अङ्ग्रेजीमा) Every pigeon in a flock competes with the others for grain, yet they stay together. Does the group really help each one?
20. Going Further
    9–12 Why Do People Live Where They Do? (अङ्ग्रेजीमा) Kathmandu stands on the bed of an old lake, and its rich soil is why people came. What decides where people live?
21. Going Further
    9–12 Which Energy Should Nepal Use? (अङ्ग्रेजीमा) In 2015 Nepal ran short of power and petrol at once. What should it build next, and which costs are worth paying?
22. Going Further
    9–12 Does the Fix Actually Work? (अङ्ग्रेजीमा) Many valley brick kilns were rebuilt after 2015 to a zigzag design that burns less coal. Testing a fix with data.
23. Going Further
    9–12 How Many People Can the Earth Support? (अङ्ग्रेजीमा) Over eight billion people, all fed from land and sea we share with millions of species. How many can the Earth hold?
24. Going Further
    9–12 What Will the Climate Be Like When You Are Grown Up? (अङ्ग्रेजीमा) How warm will the world be, and how much Himalayan ice will be left, when you are grown up? And how can anyone know?

बल, चाल र सरल यन्त्र

1. कक्षा 6
   एकाइ 6 बल र चाल गुडिरहेको बसमा बसेका हामी चालमा छौँ कि विश्राममा? धकेल्दा वा तान्दा वस्तुमा के के हुन्छ? फलामको डन्डीको सहायताले ठुलो ढुङ्गा कसरी पल्टाइन्छ?
2. कक्षा 7
   एकाइ 6 बल र चाल पहाडका घुमाउरा बाटामा बस 210 km गुड्छ, तर पोखरा सिधा रेखामा 150 km मात्र टाढा छ। चाललाई कसरी नापिन्छ र विज्ञानमा “कार्य” भनेको के हो?
3. कक्षा 8
   एकाइ 6 बल र चाल चलेको र रोकिएको कुरा हेर्नेमा भर पर्छ: कुर्सीमा स्थिर बसेको मानिस पनि पृथ्वीसँगै हवाईजहाजभन्दा छिटो घुमिरहेको हुन्छ।
4. कक्षा 9
   एकाइ 7 बल र चाल बस किन गुड्न थाल्छ, घुम्तीमा किन मोडिन्छ र ब्रेक लगाउँदा यात्रु किन अगाडि हुत्तिन्छन्? न्युटनले यसको उत्तर बलमा भेटे।
5. कक्षा 9
   एकाइ 8 सरल यन्त्र इन्जिन र बिजुलीबिना न्यातपोल कसरी बन्यो होला? सरल यन्त्रले सानो बलले ठुलो काम गराउँछ, तर सित्तैँ केही दिँदैन।
6. कक्षा 10
   एकाइ 7 चाल र बल हातबाट छुटेको कलमलाई भुइँमा खसाल्ने तानले नै चन्द्रमालाई पृथ्वीको वरिपरि घुमाइरहन्छ।
7. कक्षा 10
   एकाइ 8 चाप 50,000 टनको पानीजहाज तैरिन्छ तर एउटा किला डुब्छ। मिस्त्रीले एउटै हातले पूरै बस कसरी उचाल्छन्?
8. Going Further
   6–8 Why Does a Rolling Ball Stop? (अङ्ग्रेजीमा) A kicked football rolls to a stop. For 2,000 years the wisest people said it ran out of push. They were wrong.
9. Going Further
   6–8 Who Feels the Bigger Push in a Crash? (अङ्ग्रेजीमा) A motorbike bumps a truck: the rider falls off, the truck driver hardly notices. So who pushed harder? Not who you think.
10. Going Further
    9–12 Why Do Airbags Save Lives? (अङ्ग्रेजीमा) An egg dropped on stone breaks; on a blanket it may not, though it falls just as fast. Why does how it stops matter?
11. Going Further
    9–12 Why Is Gravity So Weak? (अङ्ग्रेजीमा) The whole Earth pulls a scrap of paper down; a comb rubbed in your hair lifts it up, and wins. Why is gravity so weak?
12. Going Further
    9–12 Why Is Spider Silk So Strong? (अङ्ग्रेजीमा) A thread thinner than a hair stops a flying fly, and weight for weight beats steel. Its secret isn’t what it’s made of.

ऊर्जा, ताप, प्रकाश र ध्वनि

1. कक्षा 5
   एकाइ 7 शक्ति बत्ती गएको साँझ मैनबत्ती बाल्दा थालको भात देखिन्छ, नदेखिएको कुकुर भुकेको पनि सुनिन्छ। हामी कसरी देख्छौँ र सुन्छौँ? टर्चलाइट कसरी बल्छ?
2. कक्षा 6
   एकाइ 7 दैनिक जीवनमा शक्ति खेल्न, पढ्न र बत्ती बाल्न शक्ति चाहिन्छ। शक्ति कहिल्यै नष्ट हुँदैन, एउटा रूपबाट अर्को रूपमा मात्र बदलिन्छ। खोलाको पानीबाट घरको चिम कसरी बल्छ?
3. कक्षा 7
   एकाइ 7 दैनिक जीवनमा शक्ति घाम, आगो, ढोलको आवाज र बत्ती सबैमा शक्ति छ। ऊर्जा कहाँबाट आउँछ, थर्मोमिटरले कसरी नाप्छ, ध्वनि कसरी जान्छ र ऐनामा प्रकाश कसरी फर्किन्छ?
4. कक्षा 8
   एकाइ 7 दैनिक जीवनमा ऊर्जा चियामा डुबाएको चम्चाको टुप्पोसम्म ताप कसरी पुग्छ? ताप, प्रकाश र ध्वनि एक ठाउँबाट अर्को ठाउँसम्म कसरी पुग्छन्?
5. कक्षा 9
   एकाइ 9 ऊर्जा भिजेका लुगा सुकाउने घामदेखि स्कुटर चलाउने बिजुलीसम्म, हामीले प्रयोग गर्ने प्रायः सबै ऊर्जा घामबाटै आएको हो। नेपालले ऊर्जा कहाँबाट पाउँछ?
6. कक्षा 9
   एकाइ 10 तरङ्ग यो पढिरहँदा पनि रेडियो, मोबाइल र प्रकाशका तरङ्ग हाम्रो शरीर भएर पार भइरहेका हुन्छन्।
7. कक्षा 10
   एकाइ 9 ताप जाडोभरि जमेको गोसाइँकुण्डमुनि पानी किन तरल नै रहन्छ? उम्लेको पानीभन्दा बाफले किन बढी पोल्छ?
8. कक्षा 10
   एकाइ 10 तरङ्ग पानीमा डुबाएको पेन्सिल भाँचिएको देखिन्छ, आकाशमा इन्द्रेणी देखिन्छ। प्रकाश मोडिने भएकाले नै लेन्स बनाउन र आँखाको कमजोरी सुधार्न सकिन्छ।
9. Going Further
   6–8 Why Is Speeding So Dangerous? (अङ्ग्रेजीमा) Hit at 65 km/h instead of 50, a person on foot is 4.5 times as likely to die. Why does a little more speed matter so much?
10. Going Further
    6–8 Where Does a Lifted Stone Keep Its Energy? (अङ्ग्रेजीमा) Kulekhani’s lake sits still for months, yet holds enough energy to light homes all winter. Where is that energy kept?
11. Going Further
    6–8 Why Can You Hear Through a Wall but Not See Through It? (अङ्ग्रेजीमा) The wedding drum next door booms through the wall, yet you can’t see a single light. Why does a wall stop only one?
12. Going Further
    6–8 Can You Build a Box That Keeps Ice Frozen All Day? (अङ्ग्रेजीमा) On a hot day, ice melts by noon. Can you design a box that saves it until evening, and prove that it works?
13. Going Further
    9–12 Where Does the Energy Go When a Ball Bounces? (अङ्ग्रेजीमा) Energy is never destroyed, yet a dropped ball bounces lower each time and then lies still. Where did its energy go?
14. Going Further
    9–12 Why Does Heat Never Flow from Cold to Hot? (अङ्ग्रेजीमा) Hot chiya cools on the table; cold chiya never heats itself up, though no law of energy forbids it. So what does?
15. Going Further
    9–12 What Are Stars Made Of? (अङ्ग्रेजीमा) Nobody has been to a star, yet we know what they’re made of. Learn to read the barcode hidden in starlight.
16. Going Further
    9–12 Is Light a Wave or a Stream of Particles? (अङ्ग्रेजीमा) Light spreads and interferes like a wave, yet knocks electrons out of metal like a hail of particles.
17. Going Further
    9–12 Is Phone Radiation Dangerous? (अङ्ग्रेजीमा) A WhatsApp message says the new phone tower will give children cancer. Is it right, and how can you judge for yourself?

विद्युत् र चुम्बकत्व

1. कक्षा 6
   एकाइ 8 विद्युत् र चुम्बकत्व फ्रिजको ढोकामा चुम्बक टाँसिन्छ, स्विच थिच्नासाथ बल्ब बल्छ। चुम्बक कसरी बन्छ, विद्युत् कहाँबाट आउँछ? मसिनो तारले घरलाई आगलागीबाट कसरी जोगाउँछ?
2. कक्षा 7
   एकाइ 8 विद्युत् र चुम्बकत्व उनको स्विटर फुकाल्दा झिल्का किन निस्कन्छन्? बादलबाट चट्याङ कसरी पर्छ र तामाको एउटा डन्डीले घरलाई कसरी जोगाउँछ?
3. कक्षा 8
   एकाइ 8 विद्युत् र चुम्बकत्व टुक्रिएको चुम्बकको हरेक टुक्रा किन फेरि चुम्बक नै हुन्छ? परिपथमा गडबडी हुँदा एमसिबी किन झर्छ?
4. कक्षा 9
   एकाइ 11 विद्युत् स्विच थिच्नेबित्तिकै कोठा उज्यालो हुन्छ। तामाको तारभित्र के सर्छ, र महिनाको बिजुलीको बिल कसरी हिसाब गरिन्छ?
5. कक्षा 10
   एकाइ 11 विद्युत् र चुम्बकत्व बत्ती जाँदा इन्भर्टर, जेनेरेटर र सोलार प्यानलबाट बिजुली आउँछ, तर एकै किसिमको होइन। चुम्बकले विद्युत् कसरी बनाउँछ?
6. Going Further
   6–8 How Can Something Push Without Touching? (अङ्ग्रेजीमा) A rubbed comb lifts paper and a magnet makes a pin leap, across an empty gap. What reaches across the space between?
7. Going Further
   9–12 How Do Magnets Push Without Touching? (अङ्ग्रेजीमा) Two magnets jump together with a click, though nothing was burnt or wound up. Where did the energy of the jump come from?
8. Going Further
   9–12 How Much Electricity Can a Small Stream Make? (अङ्ग्रेजीमा) A hill stream has turned the ghatta’s millstone for centuries; now it can light a village. How much power can it make?

पदार्थ, परमाणु र रासायनिक प्रतिक्रिया

1. कक्षा 5
   एकाइ 6 पदार्थ ढुङ्गा, पानी र सासको हावा, सबै पदार्थ हुन्। पानीले गिलासको आकार लिन्छ, ढुङ्गाले किन लिँदैन? चामलमा मिसिएका ढुङ्गा र भुस कसरी छुट्याउने?
2. कक्षा 6
   एकाइ 9 पदार्थ पानीमा चिनी हराउँछ, तर हरेक घुट्को गुलियो हुन्छ। चिनी कहाँ गयो? मिसिएका पदार्थलाई फेरि कसरी छुट्याउने?
3. कक्षा 7
   एकाइ 9 पदार्थ पानीमा इँटा किन डुब्छ तर उत्रै ठुलो काठ किन उत्रिन्छ? हाम्रो वरिपरिका सबै वस्तु कुन अति साना कणले बनेका छन्?
4. कक्षा 8
   एकाइ 9 पदार्थ हाम्रो वरिपरिका सबै कुरा केही प्रकारका परमाणुले बनेका छन्। परमाणुभित्र के छ भन्ने बुझेपछि यौगिकको सूत्र घोक्नु पर्दैन, आफैँ लेख्न सकिन्छ।
5. कक्षा 9
   एकाइ 14 परमाणु संरचना र रासायनिक बन्ड केही दर्जन अक्षरबाट हजारौँ शब्द बनेजस्तै 118 ओटा तत्त्वबाट लाखौँ पदार्थ बनेका छन्। परमाणु एकअर्कासँग किन र कसरी जोडिन्छन्?
6. कक्षा 9
   एकाइ 15 रासायनिक प्रतिक्रिया कागती हाल्दा दुध फाट्छ, फलाममा खिया लाग्छ, दाउरा खरानी हुन्छ। यस्ता परिवर्तनमा परमाणु नहराई नयाँ पदार्थ कसरी बन्छन्?
7. कक्षा 9
   एकाइ 16 ग्यास एउटै सासमा भित्र जाने हावा न देखिन्छ, न यसको गन्ध आउँछ। तैपनि यसका ग्यासबिना हामी केही मिनेट पनि बाँच्न सक्दैनौँ।
8. कक्षा 10
   एकाइ 14 तत्त्वको वर्गीकरण मिलाएर राखिएको पुस्तकालयमा खाली दराजले हराएको किताबको सङ्केत दिन्छ। पेरियोडिक तालिकाले पनि पत्ता नलागेका तत्त्व यसरी नै देखाएको थियो।
9. कक्षा 10
   एकाइ 15 रासायनिक प्रतिक्रिया सलाईको काँटी एकै छिनमा बल्छ, किलामा खिया लाग्न हप्तौँ लाग्छ। रासायनिक प्रतिक्रियालाई छिटो वा ढिलो कसरी गराउने?
10. कक्षा 10
    एकाइ 16 ग्यास पुरानो इनारको पिँधमा झरेका मानिस किन ढल्छन्? हामीले बाहिर फाल्ने कार्बनडाइअक्साइडले पूरै पृथ्वीलाई कसरी तताउँछ?
11. Going Further
    6–8 What Does a Molecule Look Like? (अङ्ग्रेजीमा) Every grain of kitchen salt is a tiny cube, though nobody cut it. What shapes do atoms make when they join?
12. Going Further
    6–8 Where Does the Heat Go When Ice Melts? (अङ्ग्रेजीमा) Heat a glass of melting ice and it stays at 0 °C until all the ice has gone. Where does the energy go?
13. Going Further
    6–8 Can You Make a Hand Warmer? (अङ्ग्रेजीमा) A packet warms your hands with no fire or battery; a squeezed pack turns ice cold. Where does the heat come from?
14. Going Further
    9–12 Why Does Salt Melt at 801 °C but Ice at 0 °C? (अङ्ग्रेजीमा) Water and methane molecules are almost the same size, yet water boils at 100 °C and methane at −162 °C. Why?
15. Going Further
    9–12 Why Do Some Reactions Get Hot? (अङ्ग्रेजीमा) The gas in the cylinder is cold, and so is the air. Mix them, add a spark, and out roars heat. Where was it hiding?
16. Going Further
    9–12 What Makes a Reaction Go Faster? (अङ्ग्रेजीमा) A fridge takes barely a tenth of the milk’s energy away, yet milk that would sour by evening keeps for days. Why?
17. Going Further
    9–12 Why Do Some Reactions Stop Halfway? (अङ्ग्रेजीमा) Nitrogen and hydrogen over hot iron stop changing when only a quarter is ammonia, however long you wait. Why stop halfway?
18. Going Further
    9–12 How Do You Count Atoms by Weighing Them? (अङ्ग्रेजीमा) Nobody counts the rice at the shop: they weigh it. Chemists count atoms the same way, though nobody can see one.
19. Going Further
    9–12 What Happens Inside a Nucleus When It Decays? (अङ्ग्रेजीमा) Every second, thousands of atoms in your body become a different element, the alchemists’ dream. What happens inside them?
20. Going Further
    9–12 Where Is the Electron? (अङ्ग्रेजीमा) Grade 9 draws electrons on neat circles. Nobody has ever seen one go round: so where is it, really?

दैनिक प्रयोगका पदार्थ र रसायन

1. कक्षा 6
   एकाइ 10 दैनिक प्रयोगका सामग्रीहरू नुन, साबुन, तामाको गाग्री र रबरको चप्पल: हरेक सामग्री कुनै कारणले छानिएको हुन्छ। धातु र अधातु कसरी छुट्याउने? यी जथाभाबी फाल्दा के हुन्छ?
2. कक्षा 7
   एकाइ 10 दैनिक प्रयोगका पदार्थ कागती अमिलो, साबुन तितो, नुन नुनिलो: भान्छा नै सानो प्रयोगशाला हो। नचाखीकनै अम्ल, क्षार र लवण कसरी छुट्याउने र तार तामाकै किन बनाइन्छ?
3. कक्षा 8
   एकाइ 10 दैनिक उपयोगका पदार्थ कागती किन अमिलो लाग्छ र साबुनपानी किन चिप्लो? घरका फलफूल, साबुन र भाँडाकुँडामा लुकेका अम्ल, क्षार र लवण चिन्न सकिन्छ।
4. कक्षा 9
   एकाइ 17 धातु र अधातु स्टिलको चम्चा टल्किन्छ र खस्दा टिङ्ङ बज्छ, काठको चम्चा भने धमिलो हुन्छ। यस्तो फरक किन हुन्छ, र कुन धातु शरीरलाई चाहिन्छन् अनि कुन विषालु हुन्छन्?
5. कक्षा 9
   एकाइ 18 कार्बन र यसका यौगिकहरू ध्वाँसो र हिरा उही कार्बनबाट बनेका छन्। हामीले खाने भात, लगाउने कपडा र हाम्रो DNA पनि कार्बनकै यौगिक हुन्।
6. कक्षा 9
   एकाइ 19 कृषि क्षेत्रमा प्रयोग हुने पदार्थहरू हाम्रा लगभग सबै खाना बिरुवाले बनाउँछन्। खेतलाई उर्वर राख्दै बाली कसरी जोगाउने, र मल तथा विषादीको लापर्बाहीले के हानि गर्छ?
7. कक्षा 10
   एकाइ 17 धातु र अधातु प्रेसर कुकर रातो-खैरो ढुङ्गाबाट बनेको हो। जमिनमुनिको चट्टानबाट शुद्ध धातु कसरी निकालिन्छ?
8. कक्षा 10
   एकाइ 18 हाइड्रोकार्बन र यसका यौगिकहरू LPG को ज्वाला, पेट्रोल, मैन, चिनी र DNA सबैमा कार्बन छ। कार्बन र हाइड्रोजनले मात्र यति धेरै पदार्थ कसरी बनाउँछन्?
9. कक्षा 10
   एकाइ 19 दैनिक जीवनमा प्रयोग हुने रसायनहरू बिहान घरबाट निस्कनुअघि नै हामी दर्जनजति रसायन चलाइसक्छौँ। यिनले जीवन सजिलो बनाउँछन्, तर कतिपयको असर पनि हुन्छ।
10. Going Further
    6–8 Where Does Plastic Come From? (अङ्ग्रेजीमा) A clear, hard water bottle began as black, sticky oil. How does one become the other, and at what cost?

पृथ्वी र अन्तरिक्ष

1. कक्षा 5
   एकाइ 8 पृथ्वी र अन्तरिक्ष एक घण्टापछि आकाशका तारा अर्कै ठाउँमा पुगेका हुन्छन्। तारा सरेका हुन् कि हामी उभिएको पृथ्वी घुमेको हो?
2. कक्षा 6
   एकाइ 11 पृथ्वी र अन्तरिक्ष एक मुठी माटो बन्न सयौँ वर्ष लाग्छ। हामी उभिएको जमिनमुनि के छ? जेठमा गर्मी र पुसमा जाडो किन हुन्छ? सूर्यको परिवारमा को को छन्?
3. कक्षा 7
   एकाइ 11 पृथ्वी र अन्तरिक्ष खुट्टामुनिको ढुङ्गा कहाँबाट आयो? चन्द्रमाको आकार किन बदलिन्छ? दिउँसै सूर्य कहिले छेकिन्छ भनेर वर्षौँ अगाडि नै कसरी थाहा हुन्छ?
4. कक्षा 8
   एकाइ 11 पृथ्वी र अन्तरिक्ष समुद्रमा पौडिने जनावर शालिग्राम बनेर हिमालमा कसरी पुग्यो? पृथ्वी र ब्रह्माण्ड कसरी बने?
5. कक्षा 9
   एकाइ 12 ब्रह्माण्ड रातको आकाशमा देखिने हरेक तारा एउटा सूर्य हो। तारा पनि जन्मन्छन् र मर्छन्।
6. कक्षा 10
   एकाइ 12 ब्रह्माण्ड आकाशगङ्गाका तारा कहाँबाट आए, र ब्रह्माण्डको अन्त्य कसरी होला? उत्तर प्रकाशका मधुरा धब्बामा लुकेका छन्।
7. Going Further
   6–8 How Do Rocks Tell Time? (अङ्ग्रेजीमा) Geologists had put the Earth’s long history in order by the 1840s, before anyone could date a rock. How did they read it?
8. Going Further
   6–8 Why Is It Cold in Winter? (अङ्ग्रेजीमा) Not because the Earth is farther from the Sun: in January it is closest. The real reason, and why Nepal’s days change length.
9. Going Further
   6–8 How Does One Rock Become Another? (अङ्ग्रेजीमा) The top of Everest was once a sea floor. How does rock keep changing from one kind to another, and what keeps it going?
10. Going Further
    6–8 Do Continents Really Move? (अङ्ग्रेजीमा) The same fossil leaf lies in rocks in India, Africa and Antarctica. How could it, unless they were once joined?
11. Going Further
    6–8 Where Does the Rain Come From? (अङ्ग्रेजीमा) Kathmandu’s rain was in the Bay of Bengal days before. What lifted it here, and how do forecasters see it coming?
12. Going Further
    6–8 Why Is Pokhara So Wet and Mustang So Dry? (अङ्ग्रेजीमा) Pokhara gets thirteen times Jomsom’s rain, though they are only 70 km apart. What decides how wet or dry a place is?
13. Going Further
    9–12 How Long Will the Sun Shine? (अङ्ग्रेजीमा) A fire runs out of wood and a lamp runs out of oil. The Sun has shone for billions of years. How much longer can it go on?
14. Going Further
    9–12 How Do We Know the Universe Is Expanding? (अङ्ग्रेजीमा) Nobody has ever seen a galaxy move, yet we know almost all of them are flying away from us. How can anyone know?
15. Going Further
    9–12 Where Did the Atoms in Your Body Come From? (अङ्ग्रेजीमा) Not one atom of a bride’s gold, or of the iron in your blood, was made on the Earth. So where were they made?
16. Going Further
    9–12 Why Don’t Satellites Fall Down? (अङ्ग्रेजीमा) They do: they fall all the time and keep missing. Using Newton’s law to work out how fast and how long each orbit takes.
17. Going Further
    9–12 Why Is the Sea Floor So Young? (अङ्ग्रेजीमा) Almost no sea floor is over 200 million years old, yet some continental rock is 4 billion. Plate tectonics explains it.
18. Going Further
    9–12 How Old Is the Earth? (अङ्ग्रेजीमा) Nobody saw the Earth form, yet tiny crystals in Trishuli sand carry clocks that have ticked ever since. How old is it?
19. Going Further
    9–12 Why Is Everest Still Rising? (अङ्ग्रेजीमा) Something is pushing a whole country north and lifting Everest every year. Nobody has ever been down to see what.
20. Going Further
    9–12 What Does Water Do to Rock? (अङ्ग्रेजीमा) Rock seems the hardest thing there is, and water the softest. Yet water carved Pokhara’s caves and gorges. How?
21. Going Further
    9–12 Why Has the Climate Changed Before? (अङ्ग्रेजीमा) Nobody burned coal in an ice age, and nobody stopped burning it to end one. So what changed the climate before us?
22. Going Further
    9–12 Can One Change Set Off Many More? (अङ्ग्रेजीमा) Bare rock melts the snow around it, which bares more rock. When does one change set off more, and when does it die down?
23. Going Further
    9–12 Where Does the Carbon Go? (अङ्ग्रेजीमा) A cylinder of cooking gas sends 43 kg of CO₂ into the air, but only about half of it stays there. Where does the rest go?
24. Going Further
    9–12 How Did Life Change the Air? (अङ्ग्रेजीमा) The young Earth’s air had almost no oxygen. Bacteria made it, and changed rocks, seas and what could live.
25. Going Further
    9–12 Can You Design an Earthquake-Safe House? (अङ्ग्रेजीमा) Nepal’s 2015 earthquake destroyed about half a million homes. Can we build homes that the next one won’t knock down?

← Science, Explained