Grade 8 Nepali Words
The key words first: the ones Grade 8’s Nepali book teaches, then the ones used most widely in the books every student reads.
Key words 237
वित्तीय financial describing word
पैसासम्बन्धी
“आफूसँग भएको सम्पत्ति वित्तीय संस्थामा सुरक्षित रूपमा राख्न सहयोग पुग्छ।”
दिगो lasting; sustainable describing word
लामो समयसम्म टिक्ने
“यसबाट देशमा सामाजिक सद्भाव वृद्धि भई दिगो शान्ति कायम हुन्छ।”
लागत cost describing word
लाग्ने खर्च
“यसो गर्दा एकातिर उत्पादन वृद्धि हुन्छ भने अर्कातिर लागत मूल्य कम पर्न जान्छ।”
पेस्की advance (payment) noun
पहिले दिइने रकम
“चिठीमा पेस्की रकम कसरी भुक्तानी गरिएको कुरा उल्लेख छ?”
आयोग commission noun
खास कामका लागि बनाइएको सरकारी निकाय
“नागरिकका अधिकार सुनिश्चित गर्न मानव अधिकार आयोगलगायत विभिन्न संवैधानिक आयोगको व्यवस्था गरिएको छ।”
अर्थतन्त्र economy noun
देशको आर्थिक व्यवस्था
“मल्लकालीन नेपाललाई अर्थतन्त्रको स्वर्णकाल मानिन्छ।”
सम्झौता agreement; compromise noun
आपसमा मिलेर गरिएको सहमति
“यही स्थानमा नेपाल र अङ्ग्रेजका प्रतिनिधिले युद्ध अन्त्य गर्न सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए।”
सन्धि treaty noun
देशहरूबिच गरिएको लिखित सम्झौता
“सुगौली सन्धिका विषयमा बताइदिनु भए हुने थियो।”
प्रावधान provision noun
कानुनमा गरिएको व्यवस्था
“यसमा साइवर अपराधीलाई दण्डित गर्ने कडा प्रावधान हुन्छ।”
साझेदारी partnership noun
मिलेर गरिने व्यवसाय
“यस कार्यक्रमलाई प्रदेश सरकारले स्थानीय सरकारसँगको साझेदारीमा सञ्चालन गर्छ।”
समायोजन adjustment noun
मिलान
“शरीरको तापक्रमलाई समायोजन गर्छ।”
व्यवस्थापिका legislature noun
कानुन बनाउने अङ्ग
“प्रदेशमा प्रदेश व्यवस्थापिका र प्रदेश कार्यपालिका रहन्छन्।”
वाणिज्य commerce noun
व्यापार
“तिब्बतको राजधानी ल्हासामा नेपाली वाणिज्य दूतावास स्थापना गरिएको थियो।”
परिषद् council noun
सदस्यहरूको सभा
“संवैधानिक परिषद्को सिफारिसमा राष्ट्रपतिद्वारा प्रधान न्यायाधीशको नियुक्ति हुन्छ।”
सत्ता power noun
शासनको अधिकार
“प्राचीन नगरहरू केबल परिवारका सङ्घ थिए, जसमा राजनीतिक सत्ता बाबुको हातमा हुन्थ्यो।”
संवैधानिक constitutional describing word
संविधानअनुसारको
“नागरिकका अधिकार सुनिश्चित गर्न मानव अधिकार आयोगलगायत विभिन्न संवैधानिक आयोगको व्यवस्था गरिएको छ।”
सर्त condition noun
सम्झौताको कुरा
“गल्ती सच्याएपछि भुलचुक लिनेदिने भन्ने सर्तअनुसार औषधी पसलले कति फिर्ता गरेछ?”
संस्थान corporation noun
सरकारी संस्था
“गोरखापत्र संस्थानको लक्ष्य र उद्देश्य हासिल गर्नमा म हरसम्भव प्रयत्न गर्ने छु।”
सुशासन good governance noun
असल शासन
“सुशासनको कुरा गर्दा कर्मचारीको भूमिका महत्त्वपूर्ण भएर आउँछ।”
स्वीकृत approved describing word
स्वीकार गरिएको
संस्थागत institutional describing word
संस्थाका रूपमा रहेको
“उनी व्यक्तिगत, संस्थागत, राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका धेरै पुरस्कारबाट सम्मानित हुन थालिन्।”
मापदण्ड standard noun
नाप्ने आधार
“भलिबल, फुटबल, बास्केटबल, कबड्डी आदि खेलहरूको समय र अन्य मापदण्ड घटाएर पनि रमाइलोसँग खेल्न सकिन्छ।”
फलस्वरूप as a result how, when or where
परिणामस्वरूप
“फलस्वरूप उनीहरूले सामान चोर्ने, झैँझगडा गर्ने पनि गर्न थाले।”
परिवर्तनशील changing describing word
बदलिरहने
“समाज परिवर्तनशील हुन्छ र सामाजिक गतिविधिहरू चाडपर्व, रीतिरिवाज, संस्कार आदि समयसँगै परिवर्तन हुन्छन्।”
परराष्ट्र foreign country; foreign affairs noun
अर्को राष्ट्र
“अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका केही आधारहरू हुन्छन्, यसलाई परराष्ट्र नीति भनिन्छ।”
त्रुटि error noun
गल्ती
“कम्प्युटरलाई रिस उठ्यो भने बढी त्रुटि गर्छ।”
वहन bearing; carrying (a burden or responsibility) noun
बेहोर्ने काम
“समय र परिस्थितिअनुकूल आफू र आफ्ना जिम्मेवारीलाई वहन गर्न सक्नु मानसिक स्वास्थ्य हो।”
पारिश्रमिक remuneration describing word
कामबापतको रकम
“उनीहरूलाई सस्तो पारिश्रमिकमा विदेशमा काम गर्न पठाएको हल्ला चलेको थियो।”
नियुक्ति appointment noun
कुनै पदमा तोकिने काम
“उनी बडाकाजी नियुक्ति गर्दा जनतासँग सल्लाह लिन्थे।”
न्यायपालिका the judiciary noun
न्याय गर्ने राज्यको अङ्ग; अदालत
“न्यायपालिका स्वतन्त्र र निष्पक्ष हुनुपर्छ।”
क्षतिपूर्ति compensation noun
नोक्सानीबापत दिइने रकम
“हामीलाई कुनै वस्तु वा सेवाको प्रयोगबाट हानिनोक्सानी भएमा क्षतिपूर्ति पाउने अधिकार हुन्छ।”
एकरूपता uniformity noun
एकै रूप
“भुटान मनसुनी क्षेत्रमा परे पनि यहाँको हावापानीमा एकरूपता पाइँदैन।”
भ्रष्टाचार corruption noun
घुस खाने वा पदको दुरुपयोग गर्ने काम
“अन्याय, अत्याचार र भ्रष्टाचार पनि छन्।”
Also भ्रष्टाचारी
सशक्तीकरण empowerment noun
सक्षम बनाउने काम
“महिला सशक्तीकरणका विभिन्न कार्यक्रमहरू पनि सञ्चालन गरिएका छन्।”
उत्पादकत्व productivity noun
उत्पादन गर्ने क्षमता
“सीमित खेतीयोग्य जमिन र बढ्दो जनसङ्ख्याका कारण कृषि उत्पादकत्व बढाउन सिँचाइको राम्रो व्यवस्था हुनुपर्छ।”
सामाजिकीकरण socialization noun
समाजमा घुलमिल हुन सिक्ने प्रक्रिया
“सामाजिकीकरणले हाम्रो जीवनशैली निर्माण र सुधार गर्न मदत गर्छ।”
दस्तुर fee noun
शुल्क
“बिलको बट्टा वा भुक्तानी गर्दा बैङ्कले लिने शुल्कलाई बट्टा दस्तुर भनिन्छ।”
जनघनत्व population density noun
एक वर्ग किलोमिटरमा बस्ने औसत मानिस
“जनघनत्व जनसङ्ख्या अध्ययनको महत्त्वपूर्ण पक्ष हो।”
निहित inherent; contained describing word
भित्र रहेको
“नेपालको सार्वभौमसत्ता नेपाली जनतामा निहित रहेको छ।”
अपरिहार्य indispensable describing word
नभई नहुने
“सबै जीवलाई बाँच्नका लागि पानी अपरिहार्य हुन्छ।”
मध्यकालीन medieval describing word
मध्यकालको
“मध्यकालीन नेपाल कहिले एकीकृत, कहिले टुक्रा टुक्रा र कहिले ठुलो राज्य बनेको पाइन्छ।”
परिमार्जन revision noun
सुधार
“हाम्रा विगतका सामाजिक संरचना र रहनसहनमा समयअनुसार परिमार्जन भइरहेका छन्।”
पृष्ठभूमि background noun
पछाडिको आधार
“यो बालबालिकाकै पृष्ठभूमिमा आधारित गीत हो।”
सङ्घीयता federalism noun
सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहमा बाँडिएको शासन
“हाम्रो मुलुक सङ्घीयतामा गएको छ।”
सार्वभौमसत्ता sovereignty noun
देशको सर्वोच्च अधिकार
“नेपालको सार्वभौमसत्ता नेपाली जनतामा निहित रहेको छ।”
Also सार्वभौमिकता
मध्यकाल the medieval period noun
प्राचीन र आधुनिक कालबिचको समय
“मध्यकालमा नेपाल खस राज्य, डोयराज्य र नेपालमण्डलमा विभाजित थियो।”
समीक्षा review noun
गुण र दोष केलाउने काम
“जुँगे जम्दारलाई कस्तो पात्रका रूपमा चित्रण गरिएको छ, पाठका आधारमा समीक्षा गर्नुहोस्।”
उत्प्रेरणा motivation noun
प्रेरणा
“अजयको यो विशेषताबाट अरूले उत्प्रेरणा पाएका छन्।”
पारित passed (a law) describing word
सभाले स्वीकृत गरेको
“सङ्घीय संसद्बाट पारित भई राष्ट्रपतिले प्रमाणीकरण गरेपछि संविधान संशोधन हुन्छ।”
न्यायाधीश judge noun
अदालतमा न्याय गर्ने अधिकारी
“संवैधानिक परिषद्को सिफारिसमा राष्ट्रपतिद्वारा प्रधान न्यायाधीशको नियुक्ति हुन्छ।”
निष्पक्ष impartial describing word
कसैको पक्ष नलिने
“निष्पक्ष व्यवहारबाट योग्यता र क्षमताको उचित कदर हुने हुँदा स्वस्थ प्रतिस्पर्धाको वातावरण सिर्जना हुन्छ।”
सदस्यता membership noun
सदस्य हुनुको अवस्था
“सो सिफारिसका आधारमा महासभाको दुईतिहाइ बहुमतद्वारा सदस्यता प्रदान गरिन्छ।”
तय decided; settled; covered (a distance) describing word
निश्चित; टुङ्गो लागेको
“बुबासँग सुर्खेतबाट रात्रि बस चढेर स्याङ्जा पुतलीबजारसम्मका लागि यात्रा तय गर्यौँ।”
भन्सार customs noun
आयात निर्यातमा लाग्ने कर वा त्यसको कार्यालय
“विभिन्न भन्सार, राजस्व र औद्योगिक सुरक्षा एवम् पूर्वाधारको सुरक्षामा पनि सशस्त्र प्रहरी संलग्न रहेको छ।”
नैतिकता morality noun
असल आचरण
“हरेक मानिसमा सधैँ नैतिकता, इमानदारिता, जिम्मेवारीपन र असल चरित्रको आवश्यकता पर्छ।”
स्थिरता stability noun
स्थिर हुनु
“शान्ति सुरक्षा कायम र राजनीतिक स्थिरता भएका देशहरू विकसित देशको श्रेणीमा पर्छन्।”
उत्तरदायी responsible describing word
जिम्मेवार
“स्काउटले देश र समाजप्रति उत्तरदायी नागरिक तयार पार्न सहयोग पुग्ने कुरा उनले साथीहरूलाई बुझाएका छन्।”
समावेशीकरण inclusion noun
सबैलाई समेट्ने काम
“राष्ट्रिय एकता र अखण्डता कायम गर्न तथा सामाजिक सद्भाव कायम गर्न पनि समावेशीकरणको आवश्यकता पर्छ।”
उत्खनन excavation noun
जमिन खनेर पुराना चिज खोज्ने काम
“खनिज पदार्थको उत्खनन र उपयोगबाट ठुला ठुला उद्योगहरू सञ्चालन गर्न सकिन्छ।”
प्रतिस्थापन replacement noun
एउटाको सट्टा अर्को राख्ने काम
“यसरी प्राकृतिक स्रोतको प्रतिस्थापनभन्दा तिनीहरूको प्रयोगको दर बढ्दा प्राकृतिक स्रोतको विनाश हुन्छ।”
हस्तक्षेप interference noun
अर्काको काममा हात हाल्ने काम
“सुगौली सन्धिपछि नेपालको आन्तरिक मामिलामा विदेशी हस्तक्षेप बढ्न थाल्यो।”
परदेश foreign land noun
आफ्नो देशभन्दा बाहिरको ठाउँ
“लोग्ने परदेश गएको, सासूससुरा मरिसकेकाले उनी घरमा एक्लै बसेकी रहिछन्।”
Also परदेशी
वास्तुकला architecture noun
भवन बनाउने कला
“मल्लकालमा काष्ठकला, वास्तुकला, मूर्तिकला तथा धातुकलाको अत्यधिक विकास भएको थियो।”
सुदृढ strong; firm describing word
धेरै बलियो
“उनले सैनिक शक्ति सुदृढ गर्न विशेष ध्यान दिएका थिए।”
विधान constitution (of an organization); rules noun
नियम; व्यवस्था
“यस्ता कानुनी व्यवस्थामा सम्बन्धित ऐन, नियम, विनियम, विधान, निर्देशिका र अभ्यासहरू रहन्छन्।”
जन्मदर birth rate noun
जन्मने दर
“यसले जन्मदरमा कमी ल्याउँछ।”
विज्ञ expert describing word
विशेष जानकार
“कफी विज्ञका अनुसार गुल्मी नेपालमै धेरै कफी उत्पादन हुने जिल्ला हो।”
Also विज्ञता
मनोवैज्ञानिक psychological; psychologist describing word
मनोविज्ञानसम्बन्धी
“यस उपचार विधिको मूल आधार मनोवैज्ञानिक उपचार हो।”
गुलाफी pink describing word
गुलाफजस्तो रङको
“क्षारले फेनोल्फथालिनलाई गुलाफी रङमा परिवर्तन गर्छ।”
कसुर offence noun
अपराध; दोष
“त्यस्ता गतिविधिको कसुर हेरेर जरिवाना वा जेल वा दुबै सजाय हुन सक्छ।”
Also कसुरदार
प्रतिलिपि copy noun
उस्तै नक्कल
“यस चरणमा आफूलाई आवश्यक पर्ने प्रतिलिपिको सङ्ख्या चयन गरिन्छ।”
मनोविज्ञान psychology noun
मनको अध्ययन गर्ने शास्त्र
“यस्ता स्वभाव मनोविज्ञानसँग सम्बन्धित छन्।”
लक्षित targeted describing word
लक्ष्य गरिएको
“उनीहरू सञ्चार गरिएका विषयको अर्थ र लक्षित प्रयोगका सम्बन्धमा साझा धारणा बनाउँछन् भनेका छन्।”
अद्यावधिक updated describing word
अहिलेसम्मको
“जन्म, मृत्यु, विवाह, बसाइँसराइ, सम्बन्ध विच्छेद जस्ता व्यक्तिगत घटनाको दर्ता अद्यावधिक गर्नुलाई पञ्जीकरण भनिन्छ।”
सेवाग्राही service seeker noun
सेवा लिन आउने व्यक्ति
“सुनिल आफ्नो कार्यालयमा आउने सेवाग्राहीलाई कानुनबमोजिम हुने सबै सेवाहरू प्रभावकारी ढङ्गबाट उपलब्ध गराउनुहुन्छ।”
निर्देशक director describing word
निर्देशन दिने प्रमुख
“उनले रेडियो नेपालको निर्देशक तथा गोरखापत्रको प्रधान सम्पादक भएर पनि काम गरे।”
विविधीकरण diversification noun
धेरै किसिमको बनाउने काम
“कृषिको व्यावसायीकरण तथा कृषि उत्पादनको विविधीकरणमा सिँचाइको ठुलो भूमिका हुन्छ।”
वैदिक of the Vedas describing word
वेदसम्बन्धी
“वंशीसहितको श्रीकृष्णको स्वरूपलाई विश्वका वैदिक सनातनीहरूले र संसारभरका मानिसहरूले चिन्ने गर्दछन्।”
अस्थिरता instability noun
स्थिर नहुनु
“यस्ता देशहरूमा जनसङ्ख्या वृद्धिदर, राजनीतिक अस्थिरता, बेरोजगारी र परनिर्भरता उच्च हुन्छ।”
हिस्सा share; part noun
भाग
“यस्ता ऋण पनि सरकारी आयका हिस्सा हुन्।”
निरङ्कुश autocratic describing word
कुनै नियन्त्रण नमान्ने
“शासन पूरै निरङ्कुश थियो।”
भावी future describing word
आउने समयको
“ज्येष्ठ नागरिकका अनुभवपूर्ण उपदेशले भावी पुस्तालाई मार्गनिर्देशन गरेको हुन्छ।”
उल्लेख्य notable describing word
उल्लेखनीय
“त्यस्तै गुरुङ, परियार, ठकुरी, लिम्बु, मिजार आदि जातजातिहरूको पनि उल्लेख्य जनसङ्ख्या रहेको छ।”
गोष्ठी seminar noun
छलफल गर्न बसेको सभा
“वेला वेलामा र्याली, गोष्ठी आयोजना गरेर पनि समस्या र विकृति हटाउन सहयोग गरिरहेको छ।”
शीर्ष top; head; vertex noun
टुप्पो; माथिल्लो भाग
“वर्गका विकर्णहरूले शीर्ष कोणहरूलाई आधा गर्दछन्।”
नियन्त्रित controlled describing word
नियन्त्रणमा राखिएको
पराजित defeated describing word
हारेको
“उनले अछाम, डोटी जस्ता कर्णालीपारिका राज्यलाई पराजित गरे।”
आधिकारिक official describing word
अधिकार पाएको; मान्य
“आफूलाई आवश्यक पर्ने साइटहरू खोजी गर्ने, आधिकारिक वेबसाइटबाट मात्र सामग्रीहरू सङ्कलन गर्ने गर्नुपर्छ।”
प्रमाणीकरण authentication; certification noun
प्रमाणित गर्ने काम
“सङ्घीय संसद्बाट पारित भई राष्ट्रपतिले प्रमाणीकरण गरेपछि संविधान संशोधन हुन्छ।”
अखण्डता integrity; unity noun
नटुक्रिएको सिङ्गो अवस्था
दास slave noun
मालिकको अधीनमा रहने व्यक्ति
“यस वर्गका मानिस श्रमजीवी र दासहरू थिए।”
Also दासता
मातहत under (someone’s authority) describing word
अधीनमा रहेको
“अहिले धेरै स्थानीय तहले आफ्नो मातहतमा आधारभूत अस्पताल सञ्चालन गरेका छन्।”
अतिक्रमण encroachment noun
सीमा नाघेर अर्काको ठाउँ लिने काम
“एउटा देशको भूभाग अर्को देशले कब्जा गर्नु सीमा अतिक्रमण हो।”
सम्भाव्य possible; potential describing word
हुन सक्ने
“एउटा सिक्कालाई उफारेर हेर्दा आउन सक्ने सम्भाव्य परिणामहरू के के होलान्?”
विधेयक bill (law) noun
कानुन बनाउन संसद्मा पेस गरिएको प्रस्ताव
“सङ्घीय संसद्को कुनै पनि सदनमा विधेयक प्रस्तुत गर्न सकिन्छ।”
दार्शनिक philosopher; philosophical describing word
दर्शनको गहिरो अध्ययन गर्ने व्यक्ति
“उनी गणितज्ञ, दार्शनिक, आविष्कारक र मेकानिकल इन्जिनियर थिए।”
पाश्चात्य Western describing word
पश्चिमी देशहरूको
“नेपालको राजनीतिमा राणा प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुर राणाको उदयदेखि नेपाली कलामा पाश्चात्य कला प्रवृत्ति देखापरेको मानिन्छ।”
त्याग sacrifice noun
आफ्नो कुरा छोड्ने काम
“परोपकार र सेवाको अनुपम उदाहरण बन्ने मदर टेरेसा त्याग र समर्पणकी प्रतिमूर्ति हुन्।”
दोहन exploitation noun
निचोरेर फाइदा लिने काम
“बढ्दो जनसङ्ख्याले प्राकृतिक स्रोत र साधनको जथाभावी दोहन हुन्छ।”
कालखण्ड period of time noun
समयको एउटा भाग
“यसबाट हाम्रा पूर्वजहरूले इतिहासको कालखण्डमा कमाएको सम्मानमा थप योगदान पुग्छ।”
सम्बद्ध related; connected describing word
जोडिएको
“यो कानुनसँग सम्बद्ध दुवै पक्ष व्यक्ति हुन्छन् र राज्यले न्यायाधीशको भूमिका खेल्दछ।”
महासन्धि convention (treaty) noun
धेरै देश मिलेर गरिएको सन्धि
“नेपाल रेडक्रस सोसाइटीको काम कारबाही संस्थाको विधानअनुरूप जेनेभा महासन्धिअनुसार हुन्छ।”
जीवन्त lively; living describing word
जीवित; सजीव
“गरगहनाहरू समकालीन समाजका जीवन्त पहिचान हुन्।”
गोपनीयता privacy noun
गोप्य रहने अवस्था
“प्रश्नपत्र निर्माण गर्दा गोपनीयताको ख्याल गर्नुपर्छ।”
मर्यादा dignity noun
इज्जत; सीमा
“समाजमा उसको मान मर्यादा बढ्छ।”
अभिन्न inseparable describing word
छुट्याउन नसकिने
“प्रयोग वैज्ञानिक सिकाइ प्रक्रियाको अभिन्न अङ्ग हो।”
कूटनीतिक diplomatic describing word
कूटनीतिसम्बन्धी
“नेपाल एकीकरण गर्नकै लागि उनले अनेकौँ कूटनीतिक प्रयास गरेका थिए।”
उपनिवेश colony noun
अर्को देशले कब्जा गरेर शासन गरेको भूमि
“अरूबाट उपनिवेश बन्नु सार्वभौमिकताको पहिचान गुमाउनु हो।”
कथांश excerpt from a story noun
कथाको एक भाग
“कथांश शिक्षकबाट सुनेर लेख्नुहोस्।”
समता equality noun
बराबरी
“म बर्सौँ अगाडिदेखि समताको चिन्तन बोक्दै आइरहेकी थिएँ।”
सम्राट् emperor noun
ठुलो राजा
“मायादेवी मन्दिर नजिकै सम्राट् अशोकले निर्माण गरेको अशोकस्तम्भ छ।”
जनजाति indigenous people noun
आफ्नै भाषा र संस्कृति भएको समुदाय
“महिला, जनजाति, मधेसी, दलित, पिछडिएका क्षेत्र, अपाङ्गता भएका व्यक्तिका लागि आरक्षणको व्यवस्था गरिएको छ।”
सामेल taking part describing word
सहभागी
“उनी भाइ पर्नेको छोराको बिहेमा सामेल हुन जान्छन्।”
उन्मुख heading toward describing word
तर्फ लागेको
“फलस्वरूप प्रपन्नाचार्य आफू पनि बाल्यकालदेखि नै आध्यात्मिक चिन्तनतिर उन्मुख हुन थालेका थिए।”
परिचयपत्र identity card noun
चिनाउने कागज
“घाँटीमा परिचयपत्र झुन्ड्याएर उभिएपछि आफैँ खुल्थ्यो र भित्र पसिसकेपछि आफैँ बन्द हुन्थ्यो।”
अन्वेषण exploration; research noun
खोजी
“कोही प्रकृतिका यिनै रहस्य खोतल्न खोज्छन् र अन्वेषण, विज्ञान, भूगर्भ, खगोल आदि क्षेत्रमा नाम कमाउँछन्।”
फौजदारी criminal (case) describing word
अपराधसम्बन्धी मुद्दा
“नैतिक पतन देखिने फौजदारी कसुरमा सजाय नपाएको हुनुपर्छ।”
उजागर brought to light noun
प्रकट; खुलासा
“यसरी आफ्नो प्रतिभा वा सामर्थ्यलाई उजागर गर्न निरन्तर साधना आवश्यक हुन्छ।”
हद limit noun
सीमा
“यस कार्यबाट धेरै हदसम्म विद्यालयमा हुन सक्ने दुर्घटनालाई न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ।”
मनोवाद soliloquy noun
आफैँसँग बोलेको कुरा
“परिवारमा सबैभन्दा बढी उमेरका व्यक्तिको जन्मोत्सव मनाएको सम्झना नभएको प्रसङ्ग मनोवादको कुन अनुच्छेदमा छ?”
न्यायोचित fair; just describing word
न्यायअनुसार ठिक
“संविधानमा राज्यशक्तिको न्यायोचित वितरण एवम् सरकार र जनताका अधिकार पनि तोकिएको हुन्छ।”
भरिया porter noun
भारी बोक्ने व्यक्ति
“उता अङ्ग्रेजका भरिया बन्दुक र हतियार बोकी अगाडि हिँड्दै थिए।”
सम्पादकीय editorial describing word
पत्रिकाको सम्पादकले लेखेको लेख
“उल्लिखित सम्पादकीयले कृषि, उद्योग एवम् व्यापारको अन्तरसम्बन्धलाई प्रस्ट पारेको छ।”
फस्टाउनु to flourish verb
राम्ररी बढ्नु; उन्नति गर्नु
“नेपालमा समेत अल्लो, सिस्नो आदि विभिन्न वनस्पतिबाट उत्पादित वस्तुको व्यवसाय फस्टाउँदो क्रममा रहेको पाइन्छ।”
अपवाद exception noun
नियम नलाग्ने अवस्था
मामिला matter; affair noun
विषय; मुद्दा
“सुगौली सन्धिपछि नेपालको आन्तरिक मामिलामा विदेशी हस्तक्षेप बढ्न थाल्यो।”
जागृत awakened; aware describing word
जागेको; सचेत
“यसो हुँदा हरेक व्यक्तिमा राष्ट्रियताको भावना जागृत हुन्छ।”
उन्मूलन eradication noun
जरैदेखि हटाउने काम
“त्यसैले सरकारले ‘जसको जोत उसको पोत’ भन्ने नाराका साथ बिर्ता उन्मूलन गर्ने योजना बनाएको थियो।”
अस्वीकार refusal noun
नमान्ने काम
“कसैले मद्यपानका लागि कर गरेमा अस्वीकार गर्नुपर्छ।”
अनुपम unique; incomparable describing word
जोडा नभएको
“परोपकार र सेवाको अनुपम उदाहरण बन्ने मदर टेरेसा त्याग र समर्पणकी प्रतिमूर्ति हुन्।”
इच्छाशक्ति willpower noun
मनको बल
“उसको जीवन दृढ इच्छाशक्ति, साहस र लगनशीलताका कारण सफलताको शिखरमा पुग्छ र अमर बन्छ।”
प्रयुक्त used describing word
प्रयोग गरिएको
“माथिका कथामा प्रयुक्त सातओटा विभक्ति टिपेर वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस्।”
बहस debate noun
तर्क गरेर गरिने छलफल
“विपद् जोखिम न्यूनीकरणका उपायहरूका सम्बन्धमा छलफल, बहस र र्यालीको आयोजना गर्नुपर्छ।”
अग्रसर going forward describing word
अगाडि बढेको
“यसले सकारात्मक सोचका साथ सत्मार्गमा अग्रसर गराउँछ।”
Also अग्रसरता
सापेक्ष relative describing word
अरूसँग तुलना गरेर हेरिएको
“गरिबीलाई निरपेक्ष र सापेक्ष गरिबी गरी दुई तरिकाबाट हेरिन्छ।”
Also सापेक्षता
पञ्चशील the five principles (of peaceful coexistence) noun
शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वका पाँच सिद्धान्त
“पञ्चशीलमा पनि सहअस्तित्वको व्यवहार गर्नुपर्ने पक्षलाई विशेष रूपमा जोड दिइएको छ।”
जागरण awakening noun
सचेत हुने काम
“यसका साथै चेतना जागरण, सामाजिक मूल्यप्रतिको सचेतना, विकासमा जनसहभागिता, सामाजिक सद्भाव र सहयोग बढाउँछ।”
आश्रय shelter noun
बस्ने ठाउँ; सहारा
“त्यसै गरी माटो नै जीवहरूको आश्रय स्थल हो।”
कर्तृवाच्य active voice noun
कर्ताअनुसार क्रिया चल्ने वाक्य
“कर्ताको लिङ्ग, वचन, पुरुष र आदरअनुसार क्रियाको रूप बदल्ने वाच्य कर्तृवाच्य हो।”
समाप्ति end noun
अन्त्य; टुङ्गो
“विवरणको समाप्तिपछि कार्यालयका तर्फबाट चिठीमा सही गर्ने व्यक्तिको नाम, पद र कार्यालयको नाम राखिन्छ।”
शास्त्री scholar of the scriptures; a degree in classical learning describing word
शास्त्रमा दक्ष व्यक्ति वा संस्कृतको उपाधि
“शुक्रराज शास्त्रीले प्रारम्भिक शिक्षा गुरुकुलबाट प्राप्त गरेका थिए।”
सर्वसुलभ easily available to all describing word
सबैले सजिलै पाउने
“सर्वसुलभ स्वास्थ्यसेवाको विस्तार गर्नुपर्छ।”
अतिवृष्टि excessive rain noun
चाहिनेभन्दा धेरै वर्षा
“कहिले बाढीपहिरो, आँधीबेहेरी, अतिवृष्टि, अल्पवृष्टि, अनावृष्टि, खण्डवृष्टि जस्ता प्राकृतिक विपत्तिले मानव जीवनलाई सङ्कटमा पार्छन्।”
मृत्युदण्ड death penalty noun
मार्ने सजाय
“उनलाई नुवाकोट लगेर मृत्युदण्ड दिइयो।”
जडित fitted; studded describing word
जडान गरिएको
“हिजोआज सहरी क्षेत्रमा मोटर जडित ठेकी उपकरणबाट दुध वा दहीलाई बेसरी हल्लाएर नौनी निकालिन्छ।”
खुलाउनु to reveal; to make clear verb
खुला पार्नु
“साथै, त्यस क्षेत्रमा आफ्नो प्रगति कस्तो छ, त्यसका बारेमा खुलाएर लेख्नुहोस्।”
तार्किक logical describing word
तर्कमा आधारित
“तार्किक गणितीय बौद्धिकताले तर्क र गणितसँग सम्बन्धित क्षमतालाई बुझाउँछ।”
प्राधिकरण authority (body) noun
खास काम गर्ने अधिकार पाएको निकाय
“आफ्नो घरमा जडान गरिएको मिटरको इनर्जी क्षमताअनुसार नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको महसुल दर फरक फरक हुन्छ।”
धारण holding; wearing noun
लिने वा लगाउने काम
अज्ञात unknown describing word
थाहा नभएको
“वास्तवमा जीवन र जगत्मा कैयौँ रहस्य अज्ञात नै हुन्छन्।”
विषम uneven; harsh describing word
असमान; कठिन
“विषम हावापानीको कारणले मध्य तथा उत्तरी एसियाको आर्थिक स्थिति तथा जनजीवन सहज छैन।”
Also विषमता
राग melody (in classical music) noun
सङ्गीतको धुन
“रागका आफ्नै केही लक्षण छन्।”
नाबालक minor (child) noun
कानुनअनुसार उमेर नपुगेको
“धाईआमालाई आफ्नो नाबालक छोरालाई राम्ररी हेरचाह गर्नू है भनी अह्राउँछिन् र सम्पूर्ण व्यवस्था मिलाउँछिन्।”
अविकसित undeveloped describing word
विकास नभएको
“अविकसित र उच्च प्रजनन क्षमता नभएका जनावर तथा बिरुवाले अमैथुनिक क्रियामार्फत नयाँ सन्तान वृद्धि गर्छन्।”
अपार boundless describing word
धेरै; असीम
“सूर्यबाट अपार मात्रामा ताप र प्रकाश निस्कन्छ।”
अपराधी criminal describing word
अपराध गर्ने
“यसमा साइवर अपराधीलाई दण्डित गर्ने कडा प्रावधान हुन्छ।”
आड support noun
सहारा; अडेस
“मेरुदण्डले जनावरको शरीरलाई आड दिन्छ।”
व्यथा suffering noun
पीडा; दुःख
“यसकारण ‘मुटुको व्यथा’लाई समको पहिलो प्रकाशित नाटक मानिन्छ।”
मोड turn; turning point noun
घुम्ती
“नेपालको एकीकरणपश्चात् राजनीतिक घटनाक्रमले नयाँ मोड लिँदै आयो।”
आली field ridge noun
खेतको डिल
“खेतालाले आलीमा बसेर खुमालाई सोधे।”
बिदेसिनु to go abroad verb
विदेशतिर जानु
“यसबाट अहिले वार्षिक अरबौँ रुपियाँ बिदेसिएको तथ्याङ्क हामीले पढिरहेका छौँ।”
वाच्य voice (in grammar) describing word
कर्ता, कर्म वा भावअनुसार क्रियाको रूप
“कर्ताको लिङ्ग, वचन, पुरुष र आदरअनुसार क्रियाको रूप बदल्ने वाच्य कर्तृवाच्य हो।”
अनावृष्टि drought noun
पानी नपर्नु
“कहिले बाढीपहिरो, आँधीबेहेरी, अतिवृष्टि, अल्पवृष्टि, अनावृष्टि, खण्डवृष्टि जस्ता प्राकृतिक विपत्तिले मानव जीवनलाई सङ्कटमा पार्छन्।”
दृष्टान्त example; illustration noun
उदाहरण
“उनका कृतिमा तत्कालीन समाजमा प्रचलित विभिन्न दृष्टान्तलाई झल्काइएको छ।”
हिमशृङ्खला snow-capped range noun
हिमालको लहर
“त्यहाँबाट देखिने हिमशृङ्खलाको अवलोकन, त्रिकन्या देवीको दर्शन, स्थानीयको आत्मीय व्यवहारले पर्यटकलाई लोभ्याउँछ।”
खलल disturbance how, when or where
बाधा
“वातावरणीय ह्रास र जलवायु परिवर्तनले बाली चक्रको सन्तुलनमा खलल पुर्याएर कृषि उत्पादनमा नकारात्मक प्रभाव पार्छ।”
नाग snake; serpent deity describing word
सर्प; नागदेवता
“पहेँलो चेहरा, फुस्रा आँखा, हातभरि मोटा मोटा नागबेली नसाले नागले झैँ उनलाई बेरेर राखिछाडेका थिए।”
थकान tiredness noun
थकाइ
“शरीर कमजोर हुने र थकानको महसुस हुन्छ।”
बेस good; better describing word
राम्रो
“दिनभरि उहाँसँग बसेर अरूसँग चिनजान गर्नुभन्दा नबस्नु नै बेस हुन्छ कि!”
Also बेसी
दोषी guilty describing word
दोष भएको
“तपाईँहरूले भने जस्तै त्यो मानव अधिकार विरोधी घटना भएकाले दोषीले कानुनबमोजिम सजाय पाउने छन्।”
पदयोग joining words in writing noun
शब्द जोडेर लेख्ने नियम
“वाक्यका पदलाई आवश्यक स्थानमा पदयोग गर्नुहोस्।”
आत्मीयता closeness; warmth noun
आफ्नोपन
“एकआपसमा आत्मीयता र मेलमिलाप बढ्छ।”
सुझाउनु to suggest verb
सुझाव दिनु
“तपाईँको विद्यालय वरपरको वातावरण सफा स्वच्छ बनाउन पाँचओटा उपाय सुझाउनुहोस्।”
उद्धरण quotation noun
अरूको कुरा जस्ताको तस्तै राखिएको अंश
“तलका उद्धरणहरूको अध्ययन गर्नुहोस्।”
पूर्वपश्चिम east–west noun
पूर्वदेखि पश्चिमसम्म
“यसै प्रदेश भएर पूर्वपश्चिम राजमार्ग गएको छ।”
जोस zeal noun
उत्साह
“उनी लडाकुहरूमा जोस भरिरहेका थिए।”
पर्यायवाची synonym describing word
उस्तै अर्थ भएको शब्द
“बाँसुरी र भगवान् श्रीकृष्णलाई एकअर्काका पर्यायवाचीका रूपमा लिने गरिन्छ।”
तपसिल details below noun
तल दिइएको विवरण
“तसर्थ तपसिलमा प्रस्तुत वस्तु अविलम्ब पठाइदिनुहुन अनुरोध छ।”
समालोचना criticism (literary) noun
रचनाको गुण र दोषको मूल्याङ्कन
“समालोचना सृष्टिप्रतिको दृष्टि हो।”
आपराधिक criminal describing word
अपराधसम्बन्धी
“विभिन्न प्रकारले मानिसलाई तर्साउने, चोरी गर्ने र अन्य आपराधिक गतिविधि गर्ने मानिस सक्रिय हुन सक्छन्।”
गुजारा livelihood; getting by noun
जीवन चलाउने उपाय
“सरेक नपरुन्जेल गुजारा गरौँ तर छिट्टै एउटा राम्रो ठाउँ हेरेर सर्नुपर्छ।”
चेतनशील conscious; aware describing word
चेतना भएको
“पल्प चेतनशील हुनाको साथसाथै यसमा प्रतिरक्षात्मक शक्ति पनि हुन्छ।”
फाँसी hanging (execution) noun
घाँटीमा डोरी कसेर मार्ने सजाय
“भुट्टोलाई फाँसी दिएको विरोधमा अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा विरोध भयो।”
मन्त्रमुग्ध spellbound describing word
मोहित
“बालकदेखि वृद्धसम्मका व्यक्ति आफ्नो रुचिअनुसारको पुस्तक पढेर वा चित्र हेरेर मन्त्रमुग्ध थिए।”
भयावह frightening describing word
डर लाग्दो
“सधैँ ज्यानको बाजी लगाएर तर्नुपर्छ, सधैँको भयावह स्थिति छ।”
क्रोध anger noun
रिस
“यस अवस्थामा शिशुमा क्रोध, भय, उत्सुकता, हर्ष, स्नेह, चिन्ता जस्ता विभिन्न संवेगहरू उत्पन्न हुन्छन्।”
खण्डन refutation noun
अर्काको कुरा काट्ने काम
“विपक्षका भनाइलाई खण्डन वा असहमति प्रकट गर्दा शिष्ट र मर्यादित रूपमा गर्नुपर्ने छ।”
भावुक emotional describing word
छिट्टै भावमा बग्ने
“ल ल, धेरै भावुक नबन।”
मिर्मिरे dawn noun
बिहान उज्यालो हुन लागेको बेला
“हुँदैन बिहान मिर्मिरेमा तारा झरेर नगए, बन्दैन मुलुक दुईचार सपुत मरेर नगए।”
Also मिरमिरे
आरोही climber describing word
चढ्ने व्यक्ति
“हिमाल आरोही तथा पदयात्रीहरूलाई मौसमी खतराको जानकारी दिन सुरक्षा एप्सको प्रयोग गरिन्छ।”
हैरानी trouble; distress noun
दिक्दारी
“विक्रमले प्राणीलाई दिएका विभिन्न कष्ट हैरानीलाई कसरी सच्याउन सकिन्छ?”
तीर्थाटन pilgrimage noun
तीर्थको यात्रा
“दामोदरलगायत केही व्यक्तिको एउटा समूह तीर्थाटनका लागि भारत जाँदै रहेछ।”
उद्गमस्थल source; origin noun
निस्केको ठाउँ
“लुम्बिनीलाई शान्तिको उद्गमस्थल मानिनुको कारण पुष्टि गर्नुहोस्।”
सपुत worthy son noun
राम्रो बानी भएको छोरो
“यसका लागि नेपाल आमाका कैयौँ सपुतले बलिदान दिएका छन्।”
खण्डवृष्टि patchy rain noun
एउटै ठाउँमा मात्र परेको पानी
“कहिले बाढीपहिरो, आँधीबेहेरी, अतिवृष्टि, अल्पवृष्टि, अनावृष्टि, खण्डवृष्टि जस्ता प्राकृतिक विपत्तिले मानव जीवनलाई सङ्कटमा पार्छन्।”
निथ्रुक्क drenched how, when or where
पूरै भिजेर
सौभाग्य good fortune noun
राम्रो भाग्य
“उनले तत्कालीन नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानको संस्थापक सदस्यदेखि उपकुलपतिसम्म बन्ने सौभाग्य पाए।”
निःशस्त्रीकरण disarmament noun
हतियार हटाउने काम
खाल्टो pit; hollow noun
खाडल
“दरबारलाई शत्रुहरूबाट सुरक्षित राख्नका लागि सातओटा पर्खाल र एक्काइसओटा खाल्टाहरू बनाइएको थियो।”
शुभारम्भ auspicious start; launch noun
शुभ सुरुआत
“हाम्रो अभियान शुभारम्भ गरौँ न।”
परिदृश्य scenario; landscape noun
वरिपरिको दृश्य वा अवस्था
“यस परिदृश्यबाट हामी बुझ्न सक्छौँ कि सरकारले अर्थतन्त्रको परिमाणात्मक सुधारमा उच्च जोड दिएको छ।”
विलाप lament noun
रोई रोई दुःख पोख्ने काम
“लोभले लाभ, लाभले विलाप हुने रहेछ।”
आरोग्य health noun
रोग नभएको अवस्था
“सात्त्विक आहारले व्यक्तिको आयु, बुद्धि, बल, आरोग्य र सुख बढाउँछ।”
माधुरी sweetness noun
मिठास
धीर patient; steady describing word
धैर्य भएको
“त्यसैले धीर र लगनशील व्यक्ति सफल हुने कुराबाट कहिल्यै पछि हट्दैनन्।”
ट्वाल्ल blankly (staring) describing word
एकोहोरो हेरेर
“उमा ट्वाल्ल परेर हेर्दै आफूले आइसक्रिम खाएको सम्झन थाली।”
शिल्पकारी craftsmanship noun
कालिगडी
“म मरेपछि कसले शिल्पकारी सम्हाल्ला?”
पासो snare; noose noun
फन्दा
“त्यसैले उनीहरू यसलाई खर्पस वा पासो पनि भन्ने गर्छन्।”
आमाजू husband’s elder sister noun
लोग्नेकी दिदी
“हजुरआमाले उनीहरू नन्द र आमाजू हुन् भन्नुभयो।”
अल्पवृष्टि low rainfall noun
थोरै वर्षा
“कहिले बाढीपहिरो, आँधीबेहेरी, अतिवृष्टि, अल्पवृष्टि, अनावृष्टि, खण्डवृष्टि जस्ता प्राकृतिक विपत्तिले मानव जीवनलाई सङ्कटमा पार्छन्।”
चुर्लुम्म completely (submerged) noun
पूरै डुबेर
“उनी भविष्यमा सफल गायक बन्ने मिठो कल्पनामा चुर्लुम्म डुबिन्।”
उपसंहार conclusion noun
अन्तिम भाग; निष्कर्ष
गजधुम्म sullenly how, when or where
रिसाएर बोल्दै नबोली
चर्मकार leatherworker noun
छालाको काम गर्ने
“त्यस वेलामा चर्मकार, लौहकार, सुवर्णकार, ताम्रकार जस्ता व्यावसायिक वर्ग विभाजन गरिएको थियो।”
लौहकार blacksmith noun
फलामको काम गर्ने; लोहार
“त्यस वेलामा चर्मकार, लौहकार, सुवर्णकार, ताम्रकार जस्ता व्यावसायिक वर्ग विभाजन गरिएको थियो।”
सुवर्णकार goldsmith noun
सुनको काम गर्ने
“त्यस वेलामा चर्मकार, लौहकार, सुवर्णकार, ताम्रकार जस्ता व्यावसायिक वर्ग विभाजन गरिएको थियो।”
टकसार mint noun
पैसा बनाउने ठाउँ
“पाल्पा राज्यले व्यापारिक विकासका लागि सामाकोट थुम्कामा टकसार कार्यालय स्थापना गरेको थियो।”
वात्सल्य parental love noun
सन्तानप्रतिको माया
“कति धेरै वात्सल्यको खानी छ उहाँमा।”
सरम shame noun
लाज
“कहिलेकाहीँ त नातासम्बन्धमा परिचित नहुनु पनि सरमको कुरा हुँदो रहेछ।”
साढुभाइ wife’s sister’s husband noun
सालीको लोग्ने
“उहाँकै कारण मैले दिदी, भिनाजु, देवर, देवरानीलगायत साढुभाइ र सालीसमेतका बारेमा बुझेको थिएँ।”
जलमग्न flooded describing word
पानीमा डुबेको
“बस्तीहरू डुबेर जलमग्न हुन्छन्।”
भयभीत frightened describing word
डराएको
गनाउनु to stink verb
नराम्रो गन्ध आउनु
गमक्क proudly how, when or where
गर्वले
सलल्ल flowing smoothly how, when or where
सरर बग्दै
अविलम्ब without delay describing word
तुरुन्तै
“तसर्थ तपसिलमा प्रस्तुत वस्तु अविलम्ब पठाइदिनुहुन अनुरोध छ।”
टमौटे coppersmith noun
तामाको भाँडा बनाउने
“नजिकैबाट टमौटेहरूले भाँडा बनाइरहेको आवाज लगातार टङटङ आइरहेको थियो।”
बालिस्ट bolster noun
अडेस लाग्ने ठुलो तकिया
“कलाकारमाथि पर्ने कालको कुदृष्टि बालिस्टमा लेटी लेटी खाने समाजका कीटाणुमाथि किन नपरेको होला?”
बाजु armlet noun
पाखुरामा लगाउने गहना
झेल trickery noun
छल
मिजास temperament noun
स्वभाव
“कडा मिजास चाहिँ अझै बाँकी छ।”
गोप cowherd noun
गाई पाल्ने
परतन्त्र dependent; ruled by others describing word
अर्काको अधीनमा रहेको
डुङडुङ्ती strongly (smelling) how, when or where
चर्को गरी गनाउने गरी
पिच्च (spit) with a splat noun
एकै पटक थुक्दा
अक्कर predicament noun
के गर्ने भन्ने अप्ठ्यारो
पर्वतश्रेणी mountain range noun
पहाडको लहर
Idioms, proverbs and phrases 13
गुहार माग्नु to cry for help phrase
सहायताका लागि पुकार्नु
कलम चलाउनु to write phrase
लेख्नु; साहित्य रचना गर्नु
“क्षेत्रप्रताप अधिकारीले साहित्यका कुन कुन विधामा कलम चलाए?”
लेक लाग्नु to get altitude sickness phrase
अग्लो ठाउँमा अक्सिजनको कमीले बिरामी हुनु
“तपाईँको साथीलाई लेक लागेमा के कस्ता प्राथमिक उपचारका तरिका अपनाउनुहुन्छ?”
चाउरी पर्नु to wrinkle phrase
छालामा खुम्चा पर्नु
“अहिले निधारभरि चाउरी परेका रेखैरेखा देखिन्छन्।”
ज्यान लिनु to kill phrase
मार्नु
“कार्यक्रममा पञ्चायत विरोधी प्रदर्शन भयो भनेर प्रहरीद्वारा अन्धाधुन्ध गोली प्रहार गरी केही नागरिकको ज्यान लियो।”
टाउको उठाउनु to raise one’s head; to rise up phrase
साहस देखाउनु
“आमा लट्ठी बोकेर त्यहाँ पुगेपछि भने सर्पले टाउको उठायो।”
बाजी लगाउनु to bet; to stake phrase
दाउमा राख्नु
“सधैँ ज्यानको बाजी लगाएर हामी खोला तर्न सक्दैनौँ।”
पानी चल्नु to be allowed to give water (caste custom) phrase
कसैले छोएको पानी पिउन मानिनु
“पानी चल्न सकेन।”
फिँज काढ्नु to froth at the mouth phrase
मुखबाट फिँज निकाल्नु
“यस किसिमको समस्यामा मुर्छा पर्ने, काम्ने, रुने, फिँज काढ्ने, उत्तेजित हुनेलगायत लक्षणहरू देखा पर्छन्।”
डाँको छोड्नु to wail phrase
ठुलो स्वरले रुनु
“रानी यम्फावती किन डाँको छोडेर रुन्छिन्?”
प्रमाण दिनु to give proof phrase
प्रमाणित गर्नु
जमानी बस्नु to stand guarantor phrase
कसैको जिम्मा लिनु
छातीमा राख्नु to hold dear phrase
अत्यन्त माया गर्नु
“हेर्दाहेर्दै उनलाई भक्कानो छुट्यो अनि मूर्तिलाई छातीमा राखेर रुन थालिन्, “मेरो प्यारो छोरा!””