Grade 11 Nepali Words
The key words first: the ones Grade 11’s Nepali book teaches, then the ones used most widely in the books every student reads.
Key words 105
साहु lender; shopkeeper noun
ऋण दिने; पसले
“साहु महाजनबाट भन्दा वित्तीय संस्थाबाट ऋण लिनु उपयुक्त हुन्छ, किन?”
एकाधिकार monopoly noun
एक्लो अधिकार
“नेपाल राष्ट्र बैङ्कलाई विभिन्न दरका नोट तथा सिक्का निष्कासन गर्ने एकाधिकार रहेको हुन्छ।”
गार्हस्थ domestic; household describing word
गृहस्थीको
“प्रत्येक वस्तु तथा सेवाको परिमाण र मूल्यका गुणनफलहरू जोडेर कुल गार्हस्थ उत्पादन गणना गरिन्छ।”
सक्षमता competence noun
क्षमता
“राम्रोसँग हुर्कने पढ्ने वातावरण दिएमा उनीहरूमा सक्षमता बढ्ने छ।”
रण battle noun
युद्ध
सिकारु learner describing word
सिक्दै गरेको
“यसमा शिक्षक एउटा सहयोगी मित्र तथा सिकारुको मार्गदर्शकको भूमिकामा हुन्छ।”
देवानी civil (case) describing word
धनमाल र लेनदेनसम्बन्धी मुद्दा
“यी कानुनहरू देवानी कानुन, नागरिक कानुन र प्राकृतिक कानुन थिए।”
मानक standard noun
स्तर
“वृत्तीय नाप कोण नाप्ने मानक पद्धति हो।”
अन्तःशुल्क excise duty noun
देशभित्र उत्पादनमा लाग्ने कर
सचिव secretary noun
सचिवालयको प्रमुख
“परियोजना सञ्चालन गर्न शिक्षा मन्त्रालयको सचिवको अध्यक्षतामा नौ सदस्यीय परियोजना कार्यान्वयन बोर्ड गठन गरिएको थियो।”
होम्नु to throw into (danger) verb
आगोमा हाल्नु; जोखिममा पठाउनु
“राजा अलि हठी स्वभावका भएकाले आत्मसमर्पण नगरी उनी युद्धमा होमिन्छन्।”
प्रशासक administrator describing word
प्रशासन चलाउने
“खास गरी अनुसन्धानकर्ता, प्रशासक र योजनाविद्हरूको प्रयोगका निम्ति यस्ता अभिलेख उपयोगी हुन्छन्।”
रिक्त vacant describing word
खाली
“गाउँकार्यपालिका तथा नगरपालिकाका पदाधिकारीहरूको पद कसरी रिक्त हुन्छ?”
प्रशासकीय administrative describing word
प्रशासनसम्बन्धी
“सामान्य कानुन र प्रशासकीय कानुन सार्वजनिक कानुनका दुई प्रमुख किसिम हुन्।”
आर्द्र humid; moist describing word
ओसिलो
शङ्कास्पद suspicious describing word
शङ्का लाग्ने
“बाटोमा कुनै शङ्कास्पद वस्तु भेटिएमा त्यसलाई चलाउनु हुँदैन।”
थपघट increase or decrease; adjustment noun
घटबढ
“परिवर्तनशील साधन भने आवश्यकताअनुसार थपघट गर्न मिल्छ।”
जमानत security; guarantee; bail noun
धरौटी
“यसले सरकारको स्वीकृतिमा बहुमूल्य धातु तथा सुरक्षणहरूको जमानतमा नोट तथा सिक्का निष्कासन गर्दछ।”
बेरुजु unsettled accounts describing word
हिसाब नमिलेको रकम
“बेरुजु रकम असुल हुँदा बेरुजु शीर्षकमा राजस्व आम्दानी जनाउनुपर्छ।”
लघुनाटक short play noun
छोटो नाटक
“यस लघुनाटकमा कति जना मञ्चीय पात्र छन्?”
समन्वयात्मक coordinating describing word
मिलाउने खालको
“स्नायु र मांसपेशीय कोषहरूको समन्वयात्मक क्रियाकलाप गर्नका लागि स्नायु तथा मांसपेशीको उचित विकास हुनुपर्दछ।”
व्युत्पन्न derived describing word
अर्को शब्दबाट बनेको
प्रयत्नशील striving describing word
कोसिस गर्ने
“त्यसैले राज्य आफ्नो सीमाभित्र विकासका लागि सधैँ प्रयत्नशील रहन्छ।”
बुवा father noun
बाबु
“सरकारले उपभोक्ताको स्वास्थ्यलाई असर गर्ने खाद्यपदार्थको उत्पादन किन गर्न दिएको त, बुवा?”
मालपोत land revenue noun
जमिनको कर
“नेपालका अदालत, मालपोत कार्यालय तथा प्रशासनिक कारबाही हुने निकायमा यस्तो फाइलिङ विधि प्रचलनमा छ।”
समग्रता wholeness noun
सम्पूर्णता
“अर्थतन्त्रको समग्रतालाई बुझ्न त्यसभित्रका अंशहरू पनि बुझ्नुपर्ने हुन्छ।”
पद्य verse noun
छन्दमा लेखिएको रचना
“मिश्रवासीहरू गद्य र पद्य दुबै विधामा कलम चलाउँथे।”
व्यञ्जन consonant; dish noun
स्वरबिना उच्चारण नहुने वर्ण; परिकार
प्रविष्ट entered describing word
भित्र पसेको
“उक्त तालिकालाई एक्सेलमा प्रविष्ट गरी प्रिन्ट गरी शिक्षकलाई देखाउनुहोस्।”
आवेग impulse; surge of emotion noun
मनको तीव्र उत्तेजना
“यौन चाहना र यौन आवेगलाई रोक्न नसक्दा कतिपय किशोरकिशोरी यौन क्रियाकलापमा पनि संलग्न हुन्छन्।”
सामन्ती feudal describing word
सामन्तसम्बन्धी
“मिश्रमा कसको शासनकालदेखि सामन्ती युगको अन्त्य भयो?”
आत्मिक spiritual; heartfelt describing word
आत्मासम्बन्धी
“त्यस्तै पोषणयुक्त खानपिनले पनि शारीरिक, मानसिक र आत्मिक स्वास्थ्य सबल बनाउन मदत गर्दछ।”
श्रेय credit describing word
राम्रो कामको जस
भूमिपति landlord noun
जमिनको मालिक
“लोकसभामा जननिर्वाचित प्रतिनिधिहरू रहन्थे भने परिषद्मा कुलीन तथा भूमिपति वर्गका मनोनीत सदस्य रहन्थे।”
हडताल strike noun
विरोधमा काम बन्द गर्ने काम
“त्यसैगरी कलकारखानाका कर्मचारीहरूले विभिन्न माग राखेर हडतालका कार्यक्रमहरू अगाडि सार्न थाले।”
विद्रोही rebel describing word
विद्रोह गर्ने
“त्यो समयमा केही राणा समर्थकहरू मिलेर गोरखा दल नामको विद्रोही समूह गठन गरे।”
प्रणेता pioneer; author noun
सुरु गर्ने वा रचना गर्ने
“शक्ति पृथकीकरण सिद्धान्तका प्रणेता को हुन्?”
अस्वाभाविक unnatural describing word
स्वाभाविक नभएको
“केही बालबालिकाहरू जन्मँदाको अस्वाभाविक अवस्था तथा जन्मपश्चात् विभिन्न घटना र बिमारीपनको कारण अङ्गभङ्ग हुन सक्छन्।”
भिक्षा alms noun
मागेर पाइने अन्न वा पैसा
“यसरी बुद्धको खाना भनेको भिक्षामा जे प्राप्त हुन्थ्यो, त्यही नै हुने गर्थ्यो।”
सुधारात्मक corrective describing word
सुधार गर्ने खालको
“विद्यार्थीको निदानात्मक मूल्याङ्कनबाट प्राप्त जानकारीका आधारमा सुधारात्मक शिक्षण गर्न सकिन्छ।”
सर्वोपरि supreme; above all how, when or where
सबैभन्दा माथि
“त्यसैले लोकतन्त्रमा जनताको सर्वोपरि हितलाई ध्यानमा राखी शासन सञ्चालन गर्नुपर्छ।”
जनमानस the public; public opinion noun
जनताको सोचाइ
“पाठ्यपुस्तकको उपलब्धता व्यापक र सहज हुन थालेपछि औपचारिक विद्यालय शिक्षामा धेरै जनमानसको पहुँच बढ्यो।”
एक्काइसौँ twenty-first describing word
एक्काइसको क्रममा पर्ने
“एक्काइसौँ शताब्दीमा विश्वव्यापीकरण वा भूमण्डलीकरण अझ व्यापक बन्दै गएको छ।”
विभिन्नता variety noun
फरकपन
“फूल फुल्ने बिरुवामा पनि विभिन्नता पाइन्छ।”
घडा pot noun
पानी राख्ने भाँडो; घैँटो
“रुखमा बसेर काग कराइरहेको थियो, “यो रुखमुनि दुईओटा घडा छन्।””
विकराल dreadful describing word
डरलाग्दो; ज्यादै ठुलो
“गाउँको अवस्था अझ विकराल भयो।”
मानविकी humanities noun
मानिस र समाजको अध्ययन गर्ने विषय
“त्यस्तै हालै मानविकी सङ्कायले स्नातक तहमा खेलकुद विज्ञान विषयको पढाइ सञ्चालन गर्न सुरु गरेको छ।”
ठुटो stump; butt (of a cigarette) describing word
काटिएर बाँकी रहेको रुखको फेद
“मानिसले चुरोटको ठुटो जथाभावी फाल्नाले पनि आगलागी हुन सक्छ।”
सुस्त slow describing word
ढिलो
खात heap noun
थुप्रो
“उत्तरतिर हिउँचुलीको झन् बढ्ता खात र आलोक थियो।”
अध्यादेश ordinance noun
संसद् नभएको बेला सरकारले जारी गर्ने कानुन
“अध्यादेशबाट निर्मित कानुन संसद् बैठकबाट किन अनुमोदन गराउनुपर्छ?”
घरबास home; homestay noun
बस्ने घर
“हामी त्यस दिन घले गाउँका घरबासमै बस्यौँ।”
राजनीतिशास्त्र political science noun
राजनीतिको अध्ययन
“मल्लकालमा पढाइ हुने विषयहरूमा चतुर्दश विद्या, वेदाध्ययन, ज्योतिष, गणित, योग, राजनीतिशास्त्र, सङ्गीत आदिको अध्ययन गरिन्थ्यो।”
जलसमाधि drowning noun
पानीमा डुबेर मर्नु
मुचुल्का written record of evidence noun
घटनास्थलमा गवाहसहित तयार गरिने कागज
रुवाउनु to make cry verb
रुन लगाउनु
“भाइले बहिनीलाई जिस्काएर रुवाउँदै छ।”
रोज every day noun
दिनहुँ
जन्मथलो birthplace noun
जन्मेको ठाउँ
“मलाई मेरो जन्मथलो असाध्यै मन पर्छ।”
ग्रस्त afflicted describing word
पीडित
“कोही झाडापखालाबाट पीडित बन्छन् भने कोही रुगाखोकीबाट ग्रस्त हुन्छन्।”
बलपूर्वक by force how, when or where
जबरजस्ती
“प्राणायाम गर्दा सासलाई कहिल्यै पनि बलपूर्वक रोक्नु हुँदैन।”
बिसौनी resting place noun
भारी बिसाएर आराम गर्ने ठाउँ
“सरासर हिँडेर बस बिसौनी पुगेँ।”
देवल temple noun
मन्दिर
“देशैभरि प्रत्येक गाउँ, टोलमा मन्दिर, देवल र धार्मिक स्थलहरू रहेका छन्।”
युवावस्था youth noun
जवान उमेर
“बाल्यावस्था र युवावस्थामा स्वस्थकर जीवनशैली अपनाएमा यी रोगबाट बच्न सकिन्छ।”
सुगम easy; accessible; light (music) describing word
सजिलै पुग्न सकिने
“तवला शास्त्रीय तथा सुगम सङ्गीतमा प्रयोग हुने लोकप्रिय ताल वाद्य हो।”
मौनता silence noun
चुप लागेको अवस्था
“यस बेला मेरो भित्री विश्वमा चाहिँ अथाह मौनता जमेको थियो।”
उद्भव origin noun
उत्पत्ति
“रङ्गभेद, गल्ली कविता, आक्रोशका गर्भबाट हिपहप म्युजिकका रूपमा बुझिने र्याप गीतको उद्भव भएको मानिन्छ।”
दोयम second-class; second-grade describing word
दोस्रो दर्जाको
“जग्गालाई अब्बल, दोयम, सिम र चाहार गरी चार वर्गमा विभाजन गरिएको थियो।”
भतिजा nephew (brother’s son) noun
दाजुभाइको छोरो
“भानुका भतिजा भतिजी आए।”
निराहार without food describing word
केही नखाई
“षष्ठीको दिन निराहार व्रत बस्ने गर्दछन्।”
विधिपूर्वक properly; by the rules how, when or where
विधिअनुसार
“शरीरका विभिन्न अङ्ग विधिपूर्वक लयमा चलाउँदै यो व्यायाम गरिन्छ।”
जहाँसुकै anywhere how, when or where
जुनसुकै ठाउँमा
“इन्टरनेटको सहयोगमा हामी देश विदेश जहाँसुकैबाट पनि जोडिन सक्छौँ।”
उत्पीडित oppressed describing word
सताइएको
“बहुविवाह, बालविवाह, अनमेल विवाह र सतीप्रथा जस्ता कुरीतिहरूका कारण नारीहरू उत्पीडित थिए।”
हनु chin; jaw noun
चिउँडो
ज्ञात known describing word
थाहा भएको
“राज्य बाह्य स्वरूपी हुन्छ र आफ्ना ज्ञात संस्थाहरूमार्फत काम गर्छ।”
नर man; male describing word
पुरुष
अधर्म sin; wrongdoing noun
धर्मविपरीत काम
“परपुरुष वा परस्त्रीसँगको यौनसम्पर्कलाई हाम्रो समाजमा अधर्म तथा अनैतिक रूपमा लिइन्छ।”
प्रलय the end of the world; catastrophe noun
संसारको विनाश
“वेदान्त दर्शनमा सृष्टि, स्थिति र प्रलयको एकीकृत व्याख्या गर्ने ग्रन्थलाई के नाम दिइएको छ?”
भाषाशैली style of language noun
भाषा प्रयोग गर्ने तरिका
“संवादमा पात्रको स्तरअनुसारको भाषाशैली प्रयोग गर्नुपर्छ।”
भयङ्कर terrible describing word
डरलाग्दो
चाहार fourth-class (land) describing word
सबैभन्दा तल्लो दर्जाको जमिन
चिन्तक thinker describing word
चिन्तन गर्ने
“शाक्य समुदायका महान् चिन्तक भएकाले उनलाई मुनि भनिएको हो।”
कथ्य spoken; colloquial describing word
बोलचालको
जीवात्मा soul noun
शरीरभित्रको आत्मा
पाखुरी arm noun
पाखुरो
“यसका लागि मस्तिष्कमा नयाँ सोचविचार र पाखुरीमा काम गर्ने बल भए पुगिहाल्यो।”
पर्ती fallow describing word
खेती नगरिएको
“त्यहाँ नजिकै प्रशस्त मात्रामा पर्ती जग्गा रहेको छ।”
अविरल unceasing describing word
निरन्तर
“बाढी आउनुमा अविरल वर्षाबाहेक अरू के के कारण हुन सक्छन्?”
क्षमाशील forgiving describing word
क्षमा गर्ने
“क्षमाशील आचरणले व्यक्ति र समुदायमा पर्ने प्रभाव उल्लेख गर्नुहोस्।”
आयस्तर income level noun
आम्दानीको स्तर
“स्थानीय उत्पादनले स्थानीय जनताको आयस्तरमा वृद्धि गरेको छ।”
अपुरो incomplete describing word
पूरा नभएको
“यी उपकरणबिना हाम्रो दैनिकी अधुरो र अपुरो जस्तो लाग्न थालेको छ।”
समाजशास्त्र sociology noun
समाजको अध्ययन
“उनलाई वैज्ञानिक समाजशास्त्रका पिता भनिन्छ।”
निश्चिन्त carefree describing word
चिन्ता नभएको
“छोराले निश्चिन्त हुँदै भनेको कुरा सुनेर बल्ल आनन्दीले सन्तोषको सास फेरिन्।”
परिचर्चा discussion noun
चौतर्फी चर्चा
“बहिनी, अहिले हामी लोकतन्त्र र लोकतान्त्रिक आचरणको चर्चा परिचर्चा गर्छौँ।”
मय full of noun
युक्त (शब्दको पछि जोडिने)
राप heat noun
ताप
गद्यांश prose passage noun
गद्यको अंश
उपवास fast noun
केही नखाई बस्ने व्रत
“यस उपचार विधिमा श्वासप्रश्वास, खानपान, उपवास, कसरत, मालिस, थेरापी, आराम र निद्रा आदिको सन्तुलन मिलाइन्छ।”
कथात्मक narrative describing word
कथाका रूपमा भएको
“मकवानपुर विजय अभियान घटनाक्रमलाई कथात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्नुहोस्।”
पहिल्यै already; earlier how, when or where
पहिले नै
“यो तथ्य बुबाले पहिल्यै थाहा पाइसक्नुभएको रहेछ।”
कलकलाउनु to gurgle; to grow fresh and green verb
कलकल गर्दै बग्नु; कलिलो भएर लहलहाउनु
“आँकुरा, पिपिरा साना, काइना, चिउला, टुसा निस्के झपक्क सर्वत्र साह्रै कलकलाउँदा।”
विराम pause; punctuation mark noun
रोकाइ
“यही कारणले यात्रालाई विराम लगाउनु पनि बुद्धिमानी हुँदैनथ्यो।”
पिक cuckoo noun
कोइली
आनाकानी reluctance noun
आलटाल
नाइके leader noun
अगुवा
“गुठीका सदस्यहरूलाई गुठियार र गुठीको प्रमुखलाई थकाली वा गुठी नाइके भनिन्छ।”
सभाकक्ष hall noun
सभा गर्ने कोठा
“सभाकक्षको मञ्चमा कार्यक्रमका अध्यक्ष तथा विद्यालयका प्रधानाध्यापकज्यू हुनुहुन्छ।”
उथलपुथल upheaval noun
ठुलो उलटपुलट
Idioms, proverbs and phrases 6
खरानी हुनु to be burnt to ashes idiom (टुक्का)
जलेर सकिनु
“यो आगलागीसँगै मेरा कमजोरी पनि जलेर खरानी भए।”
टाउको खानु to pester idiom (टुक्का)
दिक्क लाग्ने गरी सताउनु
निकासा दिनु to release (funds) phrase
रकम खर्च गर्ने स्वीकृति दिनु
घुस खानु to take bribes phrase
घुस लिनु
महिना मर्नु (a month) to be completed phrase
महिना पूरा हुनु
घत लाग्नु to strike a chord phrase
चित्त बुझ्नु; मन पर्नु
“पढ्दा घत लागेका विषयलाई उनी कापीमा टिप्ने गर्थे।”