Grade 3 Nepali Words
The key words first: the ones Grade 3’s Nepali book teaches, then the ones used most widely in the books every student reads.
Key words 232
विकास development; growth noun
प्रगति; उन्नति
शिक्षा education noun
पढेर वा सिकेर पाइने ज्ञान
“गुरु र गुरुआमाले दिनुभएको शिक्षा हामी कहिल्यै बिर्सन सक्दैनौँ।”
सामाजिक social describing word
समाजको; समाजसम्बन्धी
“सामाजिक स्थलमा होहल्ला गर्नु र पालो मिच्नु हुँदैन।”
उत्पादन production; produce noun
उब्जाउने वा बनाउने काम; उब्जनी
“विद्युत् गृहबाट विद्युत् उत्पादन हुन्छ।”
रकम amount (of money) noun
पैसा
“तपाईँ महिनामा कति रकम बचत गर्नुहुन्छ?”
समाज society noun
सँगै बस्ने मानिसहरूको समूह
“परिवार मिलेर समाज बन्छ।”
व्यवस्था arrangement; system noun
प्रबन्ध; इन्तजाम
“नमान्नेलाई दण्ड सजायको व्यवस्था गर्नुपर्छ।”
विधि method; procedure noun
गर्ने तरिका
“भोलिपल्ट धार्मिक विधिअनुसार कन्यादान दिइन्छ।”
कार्यालय office noun
काम गर्ने ठाउँ
“उहाँ नियमित दस बजे कार्यालय पुग्नुहुन्छ।”
व्यवस्थापन management noun
काम मिलाउने र चलाउने काम
“सामूहिक कामको आम्दानी, ऋण आदि सबै हिसाब राखेर पैसाको व्यवस्थापन उनीहरूबाटै हुन्छ।”
प्रदेश province noun
देशको ठुलो प्रशासनिक भाग
“गुरुआमा भन्न थाल्नुभयो, “खप्तड लेक सुदूरपश्चिम प्रदेशको डोटी जिल्लामा पर्छ।””
प्रक्रिया process noun
कुनै काम हुँदै जाने क्रम
“एक दिन शिक्षकले दलमानलाई घर निर्माण प्रक्रियाको अवलोकन गर्ने परियोजना कार्य दिनुभयो।”
अधिकार right noun
पाउनुपर्ने हक
“आफ्नो अधिकार पूरा गर्न कर्तव्य पनि पालन गर्नुपर्दछ।”
तह layer; level noun
पत्र; स्तर
“हामी यही तहमा घर बनाउने र खेती लगाउने गर्छौँ।”
आवश्यकता need noun
खाँचो; जरुरत
“हाम्रो शरीरलाई स्वस्थ राख्न नियमित शारीरिक कसरत र व्यायामको आवश्यकता पर्दछ।”
भूमि land noun
जमिन; भू-भाग
“हुने छ भूमि उर्वर, गरे सधैँ परिश्रम, धुलो हुने छ पत्थर, छरे सधैँ परिश्रम।”
असर effect noun
प्रभाव; नतिजा
“पानीमा बस्ने माछा भ्यागुतालाई पनि असर गर्छ।”
महत्त्वपूर्ण important describing word
धेरै काम लाग्ने; विशेष
“पानी मानिसका लागि किन महत्त्वपूर्ण छ?”
खरिद purchase noun
किन्ने काम
उद्योग industry noun
सामान बनाउने कारखाना वा व्यवसाय
“त्यसैले हामीले नदीनालाहरूमा क्रसर उद्योग खोलेर जथाभावी ढुङ्गा, गिट्टी र बालुवा झिक्नु हुँदैन।”
विश्व world noun
संसार; जगत्
“विश्वमा सबैभन्दा अग्लो हिमाल सगरमाथा यहीँ छ।”
महिला woman noun
स्त्री; नारी
“हाम्रो परिवारमा महिला र पुरुषले लगाउने पहिरनहरू फरक फरक छन्।”
व्यवहार behaviour noun
चालचलन; बानीबेहोरा
“झोलाभित्र कापी छ, मेरो साथी जाती छ, कति राम्रो व्यवहार, सबैलाई नमस्कार।”
राष्ट्र nation noun
देश; मुलुक
“खेलाडी राष्ट्रका गहना हुन्।”
कुल total; family describing word
जम्मा; वंश
“आजभोलि पनि हामीलाई लेखन्ते कुल भन्छन्।”
महत्त्व importance noun
कुनै कुराको विशेषता वा मूल्य
“उक्त अवसरमा बालअधिकारको महत्त्व झल्काउने र्याली निकालियो।”
अनुच्छेद paragraph noun
लेखको एउटा खण्ड
“तपाईँको समुदायका बारेमा एक अनुच्छेद कापीमा लेखेर देखाउनुहोस्।”
योजना plan noun
के कसरी गर्ने भन्ने तयारी
“साथीहरूले कहाँ जाने योजना बनाए?”
जनता the people noun
देशका सबै मानिस
“आम जनताबाट पाएको सहयोगले उनले राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्र सञ्चालनमा ल्याए।”
उपयोग use noun
प्रयोग; काममा ल्याउने काम
“जलविद्युत् पनि पानी घट्टमा जस्तै बगेको पानीमा हुने शक्तिको उपयोग गरी उत्पादन गरिन्छ।”
उच्च high describing word
माथिल्लो; अग्लो
“यो पहाडी र उच्च हिमाली भेगमा फुल्ने फूल हो।”
Also उच्चता
उपलब्ध available describing word
पाइने; प्राप्त
“मौसमअनुसार स्थानीय स्तरमा उपलब्ध हुने हरियो साग तथा तरकारी दिनहुँ खानुपर्छ।”
जिल्ला district noun
प्रदेशभित्रको प्रशासनिक भाग
“मेरो गाउँ सिन्धुली जिल्लामा पर्छ।”
पत्र letter; sheet noun
चिठी; पाना
“ज्ञानी केटाकेटीले हरिवंशलाई पत्र बुझाए।”
सम्पूर्ण whole; all describing word
पूरै; सबै
“समाजसेवी पुनले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन समाज सेवामा समर्पित गरेका छन्।”
सरकारी government describing word
सरकारको
“कोही सरकारी कर्मचारी हुनुहुन्छ।”
अवसर opportunity; occasion noun
मौका
“हिजो देख्ने अवसर पनि पाएँ, गुरुआमा!”
हावापानी climate noun
कुनै ठाउँको मौसमको स्थिति
“यहाँको हावापानी पनि राम्रो छ।”
धर्म religion; duty noun
आस्था र पूजाको मार्ग; कर्तव्य
“मन्दिर, मस्जिद, गुम्बा र चर्चमा सम्बन्धित धर्मका मानिसहरू जान्छन्।”
स्वरूप form; appearance describing word
रूप; आकार
योगदान contribution noun
सहयोग दिएर पुर्याएको भाग
“उहाँले वनको संरक्षणमा ठुलो योगदान पुर्याउनुभएको छ।”
व्यक्तिगत personal describing word
एक जनाको; आफ्नै
विषयवस्तु subject matter; content noun
लेख वा कुराको विषय
“पाठमा प्रस्तुत गरिएका विषयवस्तुबारे समूहमा छलफल गरी मुख्य मुख्य विषय टिपोट गर्नुहोस्।”
शीर्षक title; heading noun
लेख वा कविताको नाम
“पाठको अर्को शीर्षक के हुन सक्ला?”
वितरण distribution noun
बाँड्ने काम
“उहाँले विद्यालयका लागि खेलकुद सामग्री वितरण गर्नुभएको थियो।”
निकै very; quite describing word
धेरै नै
“हात्तीको कुरा सुनेर गैँडा निकै हाँस्यो।”
धार्मिक religious describing word
धर्मसम्बन्धी
“भोलिपल्ट धार्मिक विधिअनुसार कन्यादान दिइन्छ।”
हाल now; the present noun
अहिले; वर्तमान
“हाल नेपालका विभिन्न जिल्लामा यसको व्यावसायिक खेती गर्न थालिएको छ।”
खेती farming noun
अन्न उब्जाउने काम
“खेती गर्ने व्यक्तिलाई किसान भनिन्छ।”
पुरुष man describing word
लोग्नेमान्छे
“हाम्रो परिवारमा महिला र पुरुषले लगाउने पहिरनहरू फरक फरक छन्।”
क्रिया action; verb noun
गरिने काम; काम जनाउने शब्द
खण्ड section; part noun
भाग; टुक्रा
पूर्व east; before describing word
सूर्य उदाउने दिशा; पहिले
“पूर्वमा बस्ने पुर्बेली, डोल्पामा बस्ने डोल्पाली, जुन ठाउँमा बसे नि, म त हजुर नेपाली।”
सहभागी participant describing word
भाग लिने व्यक्ति
“के तपाईँ छिमेकीको चाडपर्वमा सहभागी हुनुभएको छ?”
सामान्य ordinary; general describing word
साधारण; विशेष नभएको
“घाउचोट लाग्दा वा सामान्य बिरामी हुँदा यसको प्रयोग हुन्छ।”
नक्सा map noun
ठाउँको रेखाचित्र
“त्यसैले उनलाई हिमालको नक्सा बनाउन मन लाग्यो।”
प्रयास effort; attempt noun
कोसिस
“ट्र्याक्टर बनाउन धेरै प्रयास गर्नुभयो तर सक्नुभएन।”
गल्ती mistake noun
भुल
“मधु र सवितालाई आफ्नो गल्ती थाहा भयो।”
सहायता help; assistance noun
मद्दत
“हावाको सहायताले हामी के के काम गर्न सक्छौँ?”
विद्युतीय electric describing word
बिजुलीसम्बन्धी
“पानीलाई सुरक्षित राख्न विद्युतीय उपकरणको पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ।”
तयारी preparation noun
पहिले नै गरिने बन्दोबस्त
समेट्नु to include; to gather verb
सबै एकै ठाउँमा राख्नु
“परिवारका कुनै एक सदस्यको आनीबानी र रुचि समेटी छोटो अनुच्छेद कापीमा लेख्नुहोस्।”
छनोट selection; choice noun
छान्ने काम
“छनोट गर्दा सकेसम्म आफ्नो खेतबारी तथा गाउँघरमा उत्पादन भएका खानेकुरामा जोड दिनुपर्छ।”
सफल successful describing word
चाहेको काम पूरा गरेको
“तपाईँ पछि गएर सफल गायक बन्नुहोस्।”
पश्चिम west describing word
सूर्य अस्ताउने दिशा
“कुरिलो खेती नेपालका पूर्वदेखि पश्चिमसम्मका भूभागमा गर्न सकिन्छ।”
नृत्य dance noun
नाच
“कुनै एक स्थानीय गीतमा लय, ताल, भाव र चाल मिलाई नृत्य प्रस्तुत गर्नुहोस्।”
भनाइ saying; statement noun
भनिएको कुरा
“उसको यो भनाइ गोरु चोरले पनि सुन्यो।”
उपत्यका valley noun
डाँडाले घेरेको समथर भाग
“आज हामी सिँजा उपत्यका घुम्न जाने छौँ।”
पेसा occupation; profession noun
जीविकाका लागि गरिने काम
“राम लखनको पेसा के हो?”
प्रथम first describing word
पहिलो
“यस अवसरमा प्रथम, द्वितीय र तृतीय हुने प्रतियोगीलाई नगद पुरस्कार र प्रमाणपत्र प्रदान गरिएको थियो।”
परम्परागत traditional describing word
पहिलेदेखि चलिआएको
“गाउँमा परम्परागत गुरुङ सङ्ग्रहालयसमेत रहेछ।”
साझा common; shared describing word
सबैको; मिलेर राखिएको
“वनजङ्गल हामी सबैको साझा सम्पत्ति हो।”
चर्चा talk; discussion noun
कुराकानी; छलफल
“जता जाऊँ उतै भन्छन्, दसैँ आयो दसैँ आयो, यही आनन्द चर्चाले, सबै सङ्कष्ट बिर्सायो।”
सम्पन्न completed; wealthy describing word
पूरा भएको; धनी
“घरधनीले घरपूजा सम्पन्न गरे।”
प्रचलन custom; practice noun
चलन
“सूर्यलाई अर्घ दिँदा जलाशयमा उभिएर अर्घ दिने प्रचलन छ।”
लक्ष्य goal; target noun
पुग्न चाहेको ठाउँ वा उद्देश्य
“सबै जनाको जन्त जाने लक्ष्य छ।”
अलग separate describing word
छुट्टै; भिन्न
“घर, अफिस र कारखानाबाट निस्कने फोहोरलाई कुहिने र नकुहिने अलग अलग बनाउनुपर्छ।”
सम्पदा heritage; wealth noun
पुर्खाबाट पाएको अमूल्य सम्पत्ति
“यिनीहरू सार्वजनिक सम्पदा हुन्।”
टिपोट note noun
छोटकरीमा लेखिएको कुरा
“टिपोट गरी कक्षाका साथीलाई सुनाउनुहोस्।”
हिमाली Himalayan; of the high mountains describing word
हिमालसम्बन्धी
“यो पहाडी र उच्च हिमाली भेगमा फुल्ने फूल हो।”
प्राथमिक primary; first describing word
पहिलो तहको; सुरुको
“के तपाईँका विद्यालयमा पनि यस्तै प्राथमिक उपचार बाकस छ?”
उपयोगिता usefulness noun
काम लाग्ने गुण
“तलका चित्रमा जीवहरूका लागि पानीको उपयोगिता देखाइएको छ।”
प्रवेश entry noun
भित्र पस्ने काम
प्रचलित common; in use describing word
चलनमा रहेको
“हामी सबैले आफ्नो आफ्नो मातृभाषामा प्रचलित गीत गाउने अभ्यास गर्नुपर्छ।”
प्रतियोगिता competition noun
जित्न गरिने होड
“एकैछिनमा खेलकुद प्रतियोगिता सुरु भयो।”
जन्म birth noun
जन्मने काम
“यस वर्षको पात्रामा तपाईँको जन्म महिनाको पात्रो हेर्नुहोस् र खाली ठाउँ भर्नुहोस्।”
पार across; the other side noun
वारिबाट अर्को छेउ
“त्यसपछि एक घण्टाको उकालो बाटो पार गर्दै हामी घर आइपुग्यौँ।”
Also पारिलो
परियोजना project noun
कुनै काम पूरा गर्ने योजनाबद्ध कार्य
जग्गा land; plot noun
घडेरी वा खेतबारीको जमिन
“उनी बचत गरेको पैसाले एक कट्ठा जग्गा किनेर आफ्नै खेतबारीमा तरकारी खेती गर्ने योजनामा छन्।”
परम्परा tradition noun
पुस्तौँदेखि चलेको चलन
“परम्पराअनुसार बेल नफुटुन्जेल विधवा नहुने विश्वास गरिन्छ।”
यसप्रकार in this way; as follows how, when or where
यसरी; यस किसिमले
“ती कारण यसप्रकार छन्।”
सङ्गीत music noun
गीत, बाजा र तालको कला
“हामीलाई सङ्गीत शिक्षकले सिकाउनु भएको हो।”
Also सङ्गीतमय
जिम्मेवारी responsibility noun
गर्नैपर्ने काम; दायित्व
“यस्ता सम्पत्तिहरूको संरक्षण गर्नु हामी सबैको जिम्मेवारी हो।”
पहाडी of the hills describing word
पहाडको; पहाडमा बस्ने
“यो पहाडी र उच्च हिमाली भेगमा फुल्ने फूल हो।”
अति very describing word
धेरै; अत्यन्त
“विद्युत् हाम्रा लागि अति आवश्यक छ।”
समुद्र sea; ocean noun
पृथ्वीको ठुलो नुनिलो पानी
“समुद्रबाट ह्वेल आउन खोज्यो तर सकेन।”
विदेश foreign country; abroad noun
आफ्नो देशबाहिरको देश
संस्कार rites; upbringing noun
धार्मिक विधि; बानीबेहोराको छाप
“तपाईँ सहभागी हुनुभएको कुनै दुई संस्कारको नाम लेख्नुहोस्।”
मूर्ति statue; idol noun
ढुङ्गा वा धातुले बनाइएको आकृति
“मुनाले मूर्ति कुँदेकी छ।”
इच्छा wish; desire noun
चाहना
“आकाश र ऋषभले मेलामा इष्टमित्र भेट्ने इच्छा गरे।”
पुरानो old describing word
धेरै पहिलेको; नयाँ नभएको
“यो पनि पुरानो हुन्छ र बिग्रन्छ।”
Also पुराना
सन्तुलित balanced describing word
मिलेको; सबै कुरा मिलाइएको
“त्यसैले हामीले सन्तुलित खाना खानुपर्छ।”
गलत wrong describing word
ठिक नभएको; गल्ती
“मानिसहरूका गलत गतिविधिले गर्दा त्यस्ता सम्पदाहरूको अवस्था बिग्रन सक्छ।”
छोटकरी short form; brief describing word
सङ्क्षेप
“यसलाई छोटकरीमा लेखिन्छ।”
बाली crop noun
खेतमा लगाइएको अन्न आदि
“जङ्गली जनावरबाट बाली जोगाउने काम पनि गर्छु।”
सामूहिक group; collective describing word
समूहको; सबै मिलेर गरिने
“उनका कुरा सुनेर जेठाबाले भन्नुभयो, “अब हामीले सामूहिक खेती गर्नुपर्छ।””
विदेशी foreign; foreigner describing word
अर्को देशको
“त्यहाँ विदेशी पर्यटक पनि घुम्न आउँछन्।”
भाव feeling; meaning noun
मनको अनुभूति; आशय
“कुनै एक स्थानीय गीतमा लय, ताल, भाव र चाल मिलाई नृत्य प्रस्तुत गर्नुहोस्।”
Also भावपूर्ण
गाउँपालिका rural municipality noun
गाउँको स्थानीय सरकार
खुल्नु to open verb
उघ्रनु; खुला हुनु
“आँखा खुल्दा बाहिर झलमल घाम लागेको थियो।”
व्यायाम exercise noun
शरीर बलियो पार्ने अभ्यास; कसरत
“नियमित कसरत र व्यायाम गर्नाले शरीर स्वस्थ र बलियो हुन्छ।”
ससानो little; very small describing word
साना साना
“ससाना बिरुवालाई कापीमा टाँस्नुहोस्।”
यति this much noun
यो मात्रामा
“यति ठुलो खोकी कसको होला?”
छुनु to touch verb
हात आदिले स्पर्श गर्नु
“घाँटीमा छुँदा थर्केको अनुभव भयो होला।”
बदल्नु to change verb
फेर्नु; परिवर्तन गर्नु
“सबै कुरा बदलिए पनि उनी चाहिँ उस्तै थिए।”
बालुवा sand noun
मसिना ढुङ्गाका कणहरू
“नुन पानीमा घुल्छ तर बालुवा घुल्दैन।”
नगर town; city noun
सहर
माध्यमिक secondary noun
बिचको तह (विद्यालय)
“गाउँमा माध्यमिक तहको विद्यालयसमेत थिएन।”
हिउँद winter noun
जाडो याम
“फापरले भन्यो, “हिउँदमा हिउँ नपरेपछि हाम्रो के लाग्छ र?””
कहिल्यै ever; never (with "not") how, when or where
कहिले पनि
“म यिनीहरूलाई कहिल्यै बेच्दिनँ।”
मिसिनु to mix; to be mixed verb
एकमा अर्को मिल्नु
“पानी परेकाले मुहानमा दिसापिसाब मिसियो।”
प्राणी living being; creature describing word
सास फेर्ने जीव
“ती प्राणी किन सधैँ सुत्छन्, सुमन?”
जात kind; species; caste describing word
किसिम; प्रकार
“त्यहाँ डाँफे, मुनाल, मयूर, कोइली जस्ता धेरै जातका चराहरू पनि बस्छन्।”
पुरस्कार prize; award noun
राम्रो कामका लागि दिइने इनाम
“खेलमा पहिलो भएर पुरस्कार पाउनुभयो भने तपाईँ के गर्नुहुन्छ?”
थुप्रै many; lots of noun
धेरै
“मेरा थुप्रै केटी साथीको बेल विवाह भएको छ।”
स्तम्भ column; pillar noun
खम्बा; पत्रिकाको खण्ड
“कुनै विद्यालयमा भएका विद्यार्थीको सङ्ख्यालाई तलको स्तम्भ चित्रमा देखाइएको छ।”
पछिल्लो latest; last describing word
पछाडिको; सबैभन्दा पछि
“पछिल्लो महिना कसको परिवारले बढी दुध किनेका रहेछन्?”
लक्षण sign; symptom noun
चिन्ने चिनो
“निम्नलिखित लक्षणहरूको आधारमा मौसम पहिचान गर्नुहोस्।”
आआफ्नो each one’s own describing word
आफ्नो आफ्नो
“विद्यार्थीले पालैपालो आआफ्नो परिचय दिए।”
अनावश्यक unnecessary describing word
नचाहिने
“अनावश्यक काममा पैसा खर्च गर्नुहुँदैन।”
मार्नु to kill; to hit verb
ज्यान लिनु; हान्नु
व्यापारी trader; merchant noun
किनबेच गर्ने मानिस
“शिक्षाका बुबा रामलखन तरकारी व्यापारी हुन्।”
सेवन consumption (eating, drinking, taking) noun
खाने वा पिउने काम
“मलाई मदिरा सेवन गरेको मन पर्दैन।”
दिवस day noun
दिन
“आज नमुना आधारभूत विद्यालय, चिसापानी, रामेछापले अभिभावक दिवस मनाएको छ।”
अनुरोध request noun
नम्र भएर गरिने माग
“नम्र भएर अनुरोध गर्दा सहयोग पाइन्छ।”
छात्रा (girl) student noun
पढ्ने केटी
“कक्षामा दिलशोभा सातौँ अग्ली छात्रा हुन्।”
जिज्ञासा curiosity noun
जान्ने इच्छा
“विशाललाई के कुराको जिज्ञासा लाग्यो?”
सट्टा instead; in place of noun
बदलामा; ठाउँमा
““मेरो सट्टामा बिजुली आइसकेको छ।””
आदर्श ideal; role model describing word
अनुकरण गर्न लायक
“कसले कर्तव्य र आदर्शमा अटल हुन सिकाउँछ?”
स्वभाव nature; temperament noun
बानी; आनीबानी
“हरेक जीवजन्तुका आआफ्नै स्वभाव र बस्ने ठाउँ हुँदा रहेछन्।”
मिसाउनु to mix verb
एकै ठाउँमा मिलाउनु
“यिनीहरूलाई मिसाएर धेरै थरिका रङ बनाउन सकिन्छ।”
सहयोगी helpful; helper describing word
मद्दत गर्ने
“उनी सहयोगी दाइको कोठामा पुगे।”
प्रधानाध्यापक headteacher noun
विद्यालयको मुख्य शिक्षक
“एकछिनपछि प्रधानाध्यापक माइकबाट बोल्न थाल्नुभयो।”
प्रसिद्ध famous describing word
धेरैले चिनेको; नामी
“दसैँमा त्यहाँ प्रसिद्ध खप्तड मेला लाग्ने गर्छ।”
कल्पना imagination noun
मनमा कुनै कुरा सोचेर बनाउने काम
“भोलि बतासे डाँडामा गई रमाइलो गर्ने कल्पनामा रमाए।”
Also कल्पनाशील
खेतीपाती farm work noun
खेतीको काम
“उनी दिनहुँजसो खेतीपातीमा व्यस्त हुन्छन्।”
Also खेतीकिसानी
लेख article; writing noun
विषयबारे लेखिएको रचना
बित्नु to pass (time) verb
समय जानु
छाड्नु to leave verb
छोड्नु; त्याग्नु
“तिमी घरआँगन र दैलो छाडेर कतै नजानू भन्नुभएको छ।”
बुझाउनु to explain; to hand over verb
स्पष्ट गरी भन्नु; जिम्मा दिनु
“ज्ञानी केटाकेटीले हरिवंशलाई पत्र बुझाए।”
अनेक many; various describing word
धेरै; थरीथरी
“उनलाई अनेक गहना र रातो टीका लगाइदिने चलन छ।”
Also अनेकता
शान्त calm; quiet describing word
हल्ला नभएको; चुपचाप
“विद्यालयलाई शान्त, सफा र सुन्दर राख्न सहयोग गरौँ।”
पुल bridge noun
खोला तर्न बनाइएको बाटो
“सडकमा जेब्राक्रसिङ वा आकासे पुलबाट मात्र बाटो काट्नुपर्छ।”
चित्रकला painting; drawing noun
चित्र बनाउने कला
“यसबाट चित्रकला, फोटोफ्रेम, एल्बम तथा अन्य लेखन सामग्रीहरू पनि बनाउन र प्रयोगमा ल्याउन सकिन्छ।”
उचाल्नु to lift verb
माथि उठाउनु
“हात्तीले सुँडले उचालेर न्याउलीलाई गुँडमा राखिदियो।”
फैलाउनु to spread verb
चारैतिर पुर्याउनु
“सोची सोची नयाँ नयाँ गर्छु सिर्जना, सिर्जनालाई फैलाउने मेरो चाहना।”
फुल egg noun
चराले पार्ने अन्डा
अङ्कित marked; depicted describing word
कोरिएको; छापिएको
“दुई त्रिकोण जोडिएको चन्द्र सूर्य अङ्कित झन्डा हाम्रो राष्ट्रिय झन्डा हो।”
त्यसरी in that way how, when or where
त्यस किसिमले
“हात्तीले किन त्यसरी हाँसेको भनेर सोध्यो।”
ठान्नु to think; to consider verb
मनमा मान्नु; सम्झनु
“उनले भनिन्, “क्षमा गर्नुहोला, मैले त हजुरलाई बदमास मान्छे भन्ने ठानेको।””
फराकिलो wide describing word
चौडा; खुला
“त्यहाँका सडक फराकिला थिए।”
उत्कृष्ट excellent describing word
सबैभन्दा राम्रो
“ठुला साना सबैलाई, दसैँ अत्यन्तै राम्रो छ, चलेका चाडमा ज्यादै, यही उत्कृष्ट हाम्रो छ।”
जम्नु to collect; to freeze verb
एकै ठाउँमा थुप्रिनु; बरफ बन्नु
“बाटो पानी जमेर चिप्लो भएको रहेछ।”
गोलाकार round describing word
गोलो आकारको
“गिलो माटाबाट गोलाकार गुच्चा, गाडी, फलफूल, घर र चरा बनाउन सकिन्छ।”
हानि harm noun
नोक्सान; बिगार
“हुरी आउँदा के के हानि हुन सक्छ?”
रिस anger noun
मन नपरेर उठ्ने आवेग; क्रोध
“कागलाई काकासँग रिस उठ्यो।”
घुमाउनु to turn; to take around verb
घुम्ने पार्नु; डुलाउनु
“बटुवा उठेर धाराको टुटी फनक्क घुमाएर बन्द गरे।”
अन्त end; elsewhere noun
अन्तिम भाग; अर्को ठाउँ
“अन्तमा सबैभन्दा बढी अङ्क ल्याउने समूहलाई विजेता घोषित गरिने छ।”
व्यस्त busy describing word
काममा लागेको
“म व्यस्त सडकमा साइकल चलाउँछु।”
Also व्यस्तता
धुवाँ smoke noun
आगो बल्दा निस्कने कालो-खैरो कुरा
“तपाईँ धुलो र धुवाँ हुने ठाउँमा हिँड्दा के गर्नुहुन्छ?”
भारी load; heavy describing word
बोकिने बोझ; गह्रौँ
“घनश्याम घाँसको भारी बोकेर गाउँ फर्किए।”
सम्झाउनु to remind; to advise verb
याद दिलाउनु; अर्ती दिनु
“मैले उनीहरूलाई दौडिनु हुँदैन भनी सम्झाएँ।”
गाउँघर village; the countryside noun
गाउँ र त्यहाँका घर
“एक दिन विशाललाई गाउँघरमा बजाइने बाजाका बारेमा जान्न मन लाग्यो।”
सारा all; whole describing word
सबै; पूरै
“फोहोरी मानिसै मात्र शौचमा अल्छी मान्दछन्, देखी तिनीहरूलाई सारा लोक घिनाउँछन्।”
आफन्त relative noun
नातेदार
“शिक्षाले पनि बेला बेलामा आफ्ना आमाबुबा र आफन्तले चाडपर्वमा दिएको पैसा खुत्रुकेमा जम्मा पारेकी छन्।”
चारैतिर all around how, when or where
सबैतिर
“चारैतिर विभिन्न देशका झन्डा गाडिएका थिए।”
बास shelter (for the night) noun
बस्ने ठाउँ
“वकिल काका हातमा लौरो बोकेर राउटेको बास खोज्न जङ्गलतिर जानुभयो।”
शिर head noun
टाउको
“मेरो शिर लाजले झुक्यो।”
उत्तम best describing word
सबैभन्दा असल
“यसबाहेक पानीको संरक्षण गर्न आकासे पानीको पुनर्भरण गर्ने विधि पनि एक उत्तम विधि हो।”
रहर wish; longing noun
गर्न मन लागेको इच्छा
उत्सव celebration; festival noun
खुसियाली मनाउने समारोह
भिज्नु to get wet verb
पानीले ओसिलो हुनु
“छाप्रोबाहिरको चउरमा छपक्क भिजेको मानिस छर्लङ्ग देखिन्थ्यो।”
तन्दुरुस्त healthy; fit describing word
रोग नभएको; स्वस्थ
“पल्टनबाजी क्रियाकलाप गर्दा शरीर तन्दुरुस्त हुन्छ।”
कोसिस effort; try noun
प्रयत्न
“नुमाले उठ्ने कोसिस गरिन्।”
एक्कासि suddenly how, when or where
अचानक
“ऊ एक्कासि टेबुलबाट खस्यो।”
प्रचार publicity noun
धेरैलाई थाहा दिने काम
“उनलाई बालअधिकारको प्रचार गर्नु थियो।”
मुहान spring; water source noun
पानी निस्कने ठाउँ
“पानी परेकाले मुहानमा दिसापिसाब मिसियो।”
हार defeat; garland noun
हारिने अवस्था; माला
“एकचोटिको हार सधैँको हार हुँदैन।”
बिर्सनु to forget verb
याद नहुनु
“हा हा हा, मैले त भुसुक्कै बिर्सेको।”
निदाउनु to fall asleep verb
निद्रा लाग्नु
“केही समयपछि भुसुक्क निदाए।”
साधना dedicated practice noun
लगनसाथ गरिने अभ्यास
लेक high hills noun
हिमालनजिकको चिसो उच्च भाग
“यो गाउँ लेकको फेदीमा रहेको छ।”
गहना jewellery noun
सुन-चाँदीका सिँगार
“उनलाई अनेक गहना र रातो टीका लगाइदिने चलन छ।”
झुटो false; a lie describing word
साँचो नभएको
“तपाईँले कसैसँग झुटो बोल्नुभएको छ?”
खोल cover; shell noun
बाहिरी आवरण
“यस अवस्थाको प्युपा पातलो खोलभित्र रहन्छ।”
ऋषि sage noun
तपस्या गर्ने ज्ञानी
“त्यसैले ऋषिले एकतारे बजाएका होलान्!”
पराल straw noun
धान झारेपछिको सुकेको डाँठ
असहाय helpless describing word
सहारा नभएको
“छिमेकमा असहाय र अपाङ्गता भएका व्यक्तिलाई सम्मान र सहयोग गर्नुहुन्छ।”
धारिलो sharp describing word
धार भएको; काट्ने
“ढुङ्गालाई लात्ती हाने घाउचोट लाग्छ, धारिलो हतियारले हात काट्न सक्छ।”
हलो plough noun
खेत जोत्ने साधन
“फुलमान हलो र जुवा बोकेर बाहिर निस्किए।”
देउडा a song-and-dance of western Nepal noun
सुदूरपश्चिमको गीत र नाच
“देउडा गीत गाउँदै खुट्टा चाल्दै घुमेछन्।”
चलाख clever; smart describing word
बाठो; चतुर
“सायमी धेरै चलाख पनि छिन्।”
वर banyan tree describing word
ठुलो फैलिएको छहारी दिने रुख
“मकै र वरको जरामा के समानता छ?”
सयपत्री marigold noun
पहेँलो-सुनौलो फूल
“पहेँलो सयपत्री र सेतो कमलले मनै लोभ्याउँथ्यो।”
गफ chat noun
रमाइलो कुराकानी
““आऊ न गफ गरौँ।””
Also गफी
लाज shyness; shame noun
धक; सरम
“रिनालाई अलि अलि लाज पनि लाग्यो।”
सिकर्मी carpenter noun
काठको काम गर्ने कालिगढ
“छिमेकी पदम हजुरबुबा सिकर्मी पेसामा संलग्न हुनुहुन्छ।”
थुप्रो heap; pile describing word
रास; डङ्गुर
“मलका थुप्रा पनि रहेछन्।”
ओदान tripod (for a cooking pot) noun
चुलोमा भाँडो अड्याउने फलामको खुट्टे
“उसले ओदानमाथि ओलनको भाँडो देख्यो।”
फटाफट quickly how, when or where
छिटोछिटो
“फटाफट पल्लाघर गएर मोबाइलमा कुरा पो गर्न थाल्नुभयो।”
डालो basket noun
बाँसको ठुलो टोकरी
“त्यो फर्सी हेर्दा डालो जस्तो देखिन्थ्यो।”
दिल heart noun
मन; हृदय
“यस बखतमा भाजुलालको भित्री दिलले पनि एक आवाज दियो, “नबाँच्!””
न्याउलो great barbet (a bird) noun
हरियो रङको कराउने चरो
“रुखको हाँगामा एउटा न्याउली बस्थ्यो।”
सुटुक्क quietly; secretly how, when or where
अरूले थाहा नपाउने गरी
“ख्याम क्यामरा बोकी सुटुक्क घरतिर लागे।”
जाल net noun
प्वाल भएको बुनेको चिज (माछा वा चरा समात्न)
“जालमा थुनिएको जुरेली देख्यो।”
पौरखी hard-working describing word
परिश्रमी; मिहिनेती
“हुँदैन खिन्न उद्यमी, मरेर जान्न पौरखी, सुकर्म बन्छ ईश्वर, मनुष्य बन्छ पूजक।”
होस consciousness; awareness noun
चेत; याद
“केहीबेरमा अरुण होसमा आए।”
बाठो clever describing word
चलाख; बुद्धिमान्
“मुसाले भन्यो, “तिमीहरूभन्दा म बाठो छु।””
अज्ञान ignorance describing word
नजानेको अवस्था
Also अज्ञानी
भकारी grain bin describing word
अन्न राख्ने बाँसको ठुलो भाँडो
“दिदीले भकारीका धान बोरामा झिक्नुभयो।”
थचक्क (sitting down) with a plop how, when or where
घुँडा खुम्च्याएर एक्कासि बस्ने गरी
“रामजनम र मुना आँगनको खटियामा थचक्क बसे।”
गाग्री water pot noun
पानी भर्ने धातुको भाँडो
“धारामा गाग्री भर्दा, मोटरसाइकल गुड्दा, सिट्ठी फुक्दा, बोल्दा पनि ध्वनि निस्किन्छ।”
चिटिक्क neatly how, when or where
सफा र राम्रो गरी
“घरहरू चिटिक्क परेका थिए।”
धाक showing off noun
फुर्ती; ठालु बनेर देखाउने काम
“चतुरे धाक लाउन पनि बडो सिपालु थियो।”
भुसुक्क (sleep) soundly; completely how, when or where
एकदमै; पूरै
“केही समयपछि भुसुक्क निदाए।”
हुस्सु mist noun
धुवाँजस्तो पातलो कुहिरो
“कुहिरो र हुस्सु लाग्ने तथा शीतलहर चल्दा झनै चिसो हुन्छ।”
खुसुक्क quietly how, when or where
बिस्तारै; चालै नपाइने गरी
“सुमनले खाजाको पैसा बचाएर खुसुक्क खुत्रुकेमा राख्यो।”
गजब amazing describing word
अनौठो; अचम्मको
“पाहुना गजबको हुनुहुँदो रहेछ।”
डाली small basket; twig noun
सानो डालो; सानो हाँगो
डङ्गुर heap describing word
थुप्रो
“गोठको नजिकै मलको डङ्गुर देखिएछ।”
गुनगुन murmuring how, when or where
मसिनो स्वरमा
“खालि गुनगुन गरी कुरा गर्थे।”
थ्याच्च (sitting) with a thud how, when or where
थचक्क
“हात्ती भुइँमा थ्याच्च बस्यो।”
Idioms, proverbs and phrases 20
भर पर्नु to depend on phrase
भरोसा गर्नु
“खेत जोत्न गोरुकै भर पर्नुपर्थ्यो।”
बसाइँ सर्नु to migrate; to move house phrase
अर्को ठाउँमा गएर बस्नु
“उहाँ माझीगाउँबाट बसाइँ सरेर आउनुभएको हो।”
माछा मार्नु to catch fish phrase
माछा समात्नु
“नदीमा केही मानिस ढडिया थापेर माछा मार्दै रहेछन्।”
काम लाग्नु to be useful phrase
उपयोगी हुनु
“घडी समय हेर्न काम लाग्छ।”
चट्याङ पर्नु (lightning) to strike phrase
बिजुली खस्नु
“चलचित्र सुरु हुनासाथ पर्दामा चट्याङ पर्यो।”
बैठक बस्नु to hold a meeting phrase
छलफल गर्न भेला हुनु
“निद्रामा नै उसले आफ्ना दाँतमा किराहरूको बैठक बसेको देख्यो।”
फेला पार्नु to find phrase
भेट्टाउनु
“उता मनोजले अर्को चाडपर्वको भिडियो फेला पारे।”
फेला पर्नु to be found phrase
भेटिनु
“क्रस्टबाट तलतिर गहिरो गरी खन्दै जाने हो भने दोस्रो तह फेला पर्छ।”
सङ्गत गर्नु to keep company with phrase
सँगै बस्नु; मित्रता गर्नु
हात फैलाउनु to hold out one’s hands; to beg phrase
माग्नु
“अगाडि हात फैलाउँदा साथीलाई छुनुहुँदैन।”
हात उठाउनु to raise one’s hand phrase
हात माथि लैजानु
अँगालो हाल्नु to hug phrase
अङ्कमाल गर्नु
नाम कमाउनु to make a name phrase
इज्जत र प्रसिद्धि पाउनु
“भविष्यमा नाम कमाउन के गर्नुपर्छ?”
आकाश छुनु to touch the sky phrase
ज्यादै अग्लो हुनु; धेरै उन्नति गर्नु
“कोही मसिना र होचा, कोही ठुला र आकाश छुने अग्ला थिए।”
थला पर्नु to be bedridden phrase
धेरै बिरामी भएर ओछ्यान पर्नु
“मखनका छिमेकी अर्जुन दमले थला परे।”
जाडो छल्नु to escape the cold phrase
जाडोमा न्यानो ठाउँमा जानु
“कुनै एक प्रजातिका चराहरू उत्तर एसियाबाट जाडो छल्न नेपाल आउँछन् जुन समुद्र सतहबाट ९,३९५ मिटरको उचाइमा उड्छन्।”
जाल थाप्नु to set a trap phrase
जाल राख्नु; फसाउने उपाय गर्नु
दाउ छोप्नु to wait for a chance phrase
मौका ढुक्नु
“खरायोका बच्चा खानलाई स्याल, चितुवा र ब्वाँसो दाउ छोप्थे।”
दिन गन्नु to count the days phrase
आतुर भएर पर्खनु
“उनी नेपाल आउने दिन गनेर बसेकी छिन्।”
बामे सर्नु to crawl (of a baby) phrase
हात र घुँडा टेकेर सर्नु
“यशोदा मनमनै कल्पना गर्न थालिन्, भाइ बामे सर्ने छ।”