Grade 6 Nepali Words
The key words first: the ones Grade 6’s Nepali book teaches, then the ones used most widely in the books every student reads.
Key words 218
राजनीतिक political describing word
राजनीतिसम्बन्धी
“प्रत्येक नागरिकमा राजनीतिक चेतना हुनुपर्छ।”
पुँजी capital noun
व्यवसायमा लगाइने पैसा
“गाउँघरमै बसेर व्यवसाय सुरु गर्न पुँजीको जोहो भने गर्न सकेको छैन।”
आय income noun
आम्दानी
“काम वा पेसाबाट कसरी आय आर्जन गर्न सकिन्छ, लेख्नुहोस्।”
निर्वाचन election noun
चुनाव
“हामी सबैलाई थाहा भएको कुरा हो, लोकतन्त्रमा निर्वाचन हुन्छ।”
सङ्गठन organization noun
सङ्घ
“त्यसैले बालक्लब बालबालिकाको सङ्गठन हो।”
लगानी investment noun
लगाइएको पुँजी
“यसरी बचत भएको रकमले अरू कुनै राम्रो काममा लगानी गर्न सकिन्छ।”
कार्यान्वयन implementation noun
लागु गर्ने काम
“वडा कार्यालयले समस्या र विकृतिविरुद्धको कानुनको कार्यान्वयन गर्छ।”
सङ्घीय federal describing word
सङ्घको; केन्द्रको
“सङ्घीय नेपाललाई कतिओटा प्रदेशमा विभाजन गरिएको छ?”
माग demand noun
चाहना
“साथै आजभोलि यस्ता सामानको माग पनि बढेको छ।”
अवधारणा concept noun
धारणा
“आधुनिक डिजिटल प्रोग्रामेबल कम्प्युटरको अवधारणाको विकास उनैले गरेका थिए।”
विश्लेषण analysis noun
केलाएर हेर्ने काम
“तथ्याङ्कको विश्लेषण छिनभरमै हुन्छ।”
कानुनी legal describing word
कानुनसम्बन्धी
“उनले सैनिक, कानुनी, सामाजिक तथा आर्थिक क्षेत्रमा सुधारका कार्यहरू गरेका थिए।”
राजस्व revenue noun
सरकारको आम्दानी
“दुईचार सय रैतीले राजस्व बुझाउलान्।”
औद्योगिक industrial describing word
उद्योगसम्बन्धी
“ठुला सहर र औद्योगिक क्षेत्रहरूमा आगलागी हुँदा यसको आवश्यकता पर्ने गर्दछ।”
प्रवर्धन promotion noun
बढाउने र फैलाउने काम
“उनले मोतीमण्डलीको स्थापना, भारत जीवन प्रेसका संस्थापकलगायत थुप्रै साहित्य प्रवर्धनका कार्यहरू गरेका छन्।”
सङ्घ association; federation noun
संस्था; केन्द्र
“शिक्षक वा अभिभावकको सहयोगमा तपाईँको समुदायमा काम गरिरहेको कुनै एक स्थानीय सङ्घ संस्थाको सदस्यलाई भेट्नुहोस्।”
पूर्वाधार infrastructure noun
सडक, बिजुली, पानी जस्ता आधारभूत संरचना
“हाम्रो पालिकाले पर्यटन पूर्वाधार विकास समिति पनि गठन गरेको छ।”
केन्द्रीय central describing word
केन्द्रको
“उनले दिएको साहित्यिक योगदानका कारण हामी उनलाई माध्यमिककालका केन्द्रीय प्रतिभा मान्छौँ।”
स्थायी permanent describing word
लामो समय रहने
“भ्रमण गरेर प्राप्त गरेको ज्ञान स्थायी प्रकृतिको हुन्छ।”
सञ्चित saved; stored describing word
जम्मा गरिएको
“पैसा सञ्चित गर्न खुत्रुके प्रयोग गर्नुपर्छ।”
अभिवृद्धि growth; increase noun
बढोत्तरी
“विभिन्न महामारी, यिनीहरूको रोकथामसम्बन्धी आम मानिसमा जानकारी र सचेतना अभिवृद्धि गर्नुपर्दछ।”
परिभाषित defined describing word
परिभाषा दिइएको
“यसका आधारमा संयुक्त सङ्ख्या र रूढ सङ्ख्या परिभाषित गर्नुहोस्।”
सहरी urban describing word
सहरको
“सहरी क्षेत्रमा रुख ढालेर र हाँगाबिगा, जस्तापाता र होर्डिङबोर्ड उडाएर क्षति गराउँछ।”
अदालत court noun
न्याय गर्ने निकाय
“सामान्य प्रकारका झैझगडा लिएर अदालत जाने परिपाटीको अन्त्य भएको छ।”
स्थापित established describing word
स्थापना गरिएको
“गुरुङले अगमसिंह गिरीद्वारा स्थापित भानुभक्त विद्यालयको प्रधानाध्यापक भएर केही समय काम गरे।”
गरिबी poverty noun
गरिब हुनुको अवस्था
परिचालन mobilization noun
काममा लगाउने काम
“उनी विद्यालयको वरिपरि रोपिएका बोटबिरुवाको संरक्षण र मलजल गर्न साथीहरूलाई परिचालन गर्थिन्।”
निर्वाचित elected describing word
चुनिएको
“जिल्ला समन्वय समितिको प्रमुख र पदाधिकारीहरू जिल्लासभाका सदस्यमध्येबाट निर्वाचित हुन्छन्।”
लैङ्गिक gender describing word
लिङ्गसम्बन्धी
“त्यस्तै लैङ्गिक बनोट भन्नाले जनसङ्ख्यामा महिला, पुरुष र तेस्रो लिङ्गीको अवस्था वा बनोटलाई बताउँछ।”
बाह्य external describing word
बाहिरको
“अवलोकन गर्दा ती वस्तुको बाह्य रूपबारे अध्ययन गर्न सकिन्छ।”
प्रधानमन्त्री prime minister noun
सरकारको प्रमुख
“उनी लामो समयसम्म नेपालका प्रधानमन्त्री भएका थिए।”
लिङ्ग sex; gender noun
महिला वा पुरुष छुट्याउने आधार
“यस्तो भिन्नता छुट्याउने शारीरिक आधार लिङ्ग हो।”
चुनौती challenge noun
कठिन काम गर्ने आह्वान
“वीरबल चाहिँ मुस्कुराउँदै अकबरको चुनौती स्वीकार गरे।”
दृष्टिकोण point of view noun
हेर्ने वा सोच्ने तरिका
“पुनले देशलाई समृद्ध बनाउन के गर्नुपर्ने दृष्टिकोण राखेका छन्?”
प्राविधिक technical describing word
प्रविधिसम्बन्धी
“प्राविधिक शिक्षा र तालिम दिने जनशक्ति प्रशस्त पाइँदा रहेछन्।”
व्यक्तित्व personality noun
कसैको स्वभाव र गुणको समष्टि
“शिक्षकले कक्षामा विभिन्न व्यक्तित्वको तस्बिर विद्यार्थीलाई देखाउनुभयो।”
न्यून low; less describing word
थोरै; कम
“वायुमण्डलको तापक्रम न्यून हुनु तलकामध्ये कुन मौसमको विशेषता हो?”
जरुरी necessary; urgent describing word
नभई नहुने
अस्तित्व existence noun
हुनुको अवस्था
“यो उपग्रहमा जीवको अस्तित्व छैन।”
लिखित written describing word
लेखिएको
“यस चरणमा तथ्याङ्कको विश्लेषण गरी निकालेको निष्कर्षलाई मौखिक तथा लिखित रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ।”
एकीकरण unification noun
एकै ठाउँमा मिलाउने काम
“उनले नेपालको एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिँदै नेपालको सिमाना काँगडासम्म पुर्याएका थिए।”
महादेश continent noun
पृथ्वीको ठुलो भूभाग
“यी ठुला ठुला थेग्लाहरू विभिन्न महादेश र देश रहेछन्।”
उपलब्धि achievement noun
प्राप्ति; सफलता
“तपाईँको समुदायमा आर्थिक परिवर्तन वा उपलब्धिको कस्तो प्रभाव परेको छ, कक्षामा छलफल गर्नुहोस्।”
विश्वव्यापी worldwide describing word
सारा संसारमा फैलिएको
“इन्टरनेट विश्वव्यापी रूपमा फैलिएको छ।”
धार edge; stream describing word
धारिलो भाग; बहाव
“मिलको मुनि पानीको धारले घुम्ने काठ वा धातुको मदानी राखिएको हुन्छ, जसलाई टर्बाइन पनि भनिन्छ।”
अन्तरक्रिया interaction; discussion noun
आपसमा गरिने छलफल
“अब अन्तरक्रिया तथा छलफल कार्यक्रम सुरु हुन्छ।”
Also अन्तर्क्रिया
सम्मेलन conference noun
ठुलो भेला
“लुम्बिनीमा विश्व बुद्ध सम्मेलन हुने गरेको छ।”
विश्वविद्यालय university noun
उच्च शिक्षा दिने संस्था
“उनलाई अमेरिकाको नेब्रास्का विश्वविद्यालयले विज्ञान शिक्षा पढ्न सुरुमा केही छात्रवृत्ति प्रदान गर्यो।”
व्यापक widespread describing word
धेरै फैलिएको
“प्राविधिक रूपमा छपाइ कार्यको विधाको क्षेत्र निकै व्यापक रहेको छ।”
सफलता success noun
सफल हुनुको अवस्था
“धन्यवाद दाजु, तपाईँले दिएको सल्लाह र प्रतियोगितामा पाएको सफलताले मेरो आत्मविश्वास बढेको छ।”
सुनिश्चित ensured; certain describing word
पक्का गरिएको
“उनको नाडी चलेको सुनिश्चित गरिएको थियो।”
भूगोल geography noun
पृथ्वीको अध्ययन
“यसमा कला, साहित्य, प्रविधि, संस्कृति, भूगोल र ब्रह्माण्डमा भएका जीवजन्तु आदिका बारेमा सम्पूर्ण जानकारी पाइन्छ।”
बृहत् vast describing word
ठुलो
कारक cause; factor; case (grammar) describing word
कुनै काम हुने कारण
“तपाईँको विद्यालय वरपर ठुलो र चर्को ध्वनि उत्पन्न गर्ने कारक तत्त्वहरू के के हुन्?”
सङ्घर्ष struggle noun
कठिनाइसँग लड्ने काम
“सुगन्धित फूल फुल्न हावाहुरी, घामपानी, खडेरी, हिउँ, काँडा सबैसँग कठोर सङ्घर्ष गर्नुपर्छ।”
Also सङ्घर्षमय, सङ्घर्षशील, सङ्घर्षपूर्ण
ग्रीष्म summer noun
गर्मी ऋतु
“पश्चिम तराईमा ग्रीष्ममा बढी गर्मी हुन्छ।”
सर्वोच्च highest; supreme describing word
सबैभन्दा माथिल्लो
“विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा पनि हिमाल नै हो।”
आपूर्ति supply noun
चाहिने कुरा पुर्याउने काम
“यसबाट शरीरमा पर्याप्त मात्रामा अक्सिजन आपूर्ति हुन्छ।”
पश्चिमी western describing word
पश्चिमतिरको
“यी दुवै बाजा पश्चिमी सङ्गीतबाटै आएका हुन्।”
सङ्कट crisis describing word
ठुलो आपत्
“अरूलाई सङ्कट परेका वेलामा सम्पत्ति नभएकाले गर्न सक्ने कुरा केवल सहानुभूतिका शब्द मात्र बर्साउने हो।”
यौनिक sexual describing word
यौनसम्बन्धी
“सुरक्षित यौन व्यवहार, असुरक्षित यौनका परिणाम, यौन रोगबाट बच्ने उपायहरूलगायतका विषयहरूमा यौनिक शिक्षाले सहयोग गर्दछ।”
शताब्दी century noun
सय वर्ष
“मिनेट, घण्टा, दिन, हप्ता, महिना, वर्ष, दशक, शताब्दी आदि सबै समयका सेकेन्डभन्दा ठुला एकाइहरू हुन्।”
अनुभूति feeling noun
मनले गरेको अनुभव
“खाँदबारीबाट चिचिला हुँदै मत्स्यपोखरी जाँदाका अनुभूति कहाँ बिर्सिन सक्थेँ र!”
पोषक nourishing; nutrient describing word
शरीरलाई पोस्ने
“बिरुवाहरूले माटाबाट पानी र पोषक तत्त्व लिन्छन्।”
प्रवृत्ति tendency; trend noun
झुकाव; आनीबानी
“एउटै वस्तुमा पनि गाढा वा फिक्का गरी धेरै रङका प्रवृत्ति देख्न सकिन्छ।”
सङ्क्रमण infection; spread noun
रोग सर्ने काम
“कोरोना सङ्क्रमण बढेपछि हामी बाहिर कतै पनि निस्केका थिएनौँ।”
बौद्धिक intellectual describing word
बुद्धिसम्बन्धी
“अतिरिक्त क्रियाकलापले विद्यार्थीको बौद्धिक क्षमता वृद्धि हुन्छ।”
मूल्यमान्यता values noun
समाजले मानेका आदर्श र नियम
“उनीहरूको कला, साहित्य, भाषा, धर्म, दर्शन, मूल्यमान्यता आदि पनि भिन्न र विशेष किसिमको हुन्छ।”
सहजीकरण facilitation noun
सहज बनाउने काम
“विषय शिक्षकले कार्यक्रमको सहजीकरण गरिरहनुभएको छ।”
दलित oppressed (people treated as low caste) describing word
जातीय विभेदमा परेको समुदाय
“यहाँ गुरुङ र दलित समुदायको बसोबास रहेको छ।”
भाषिक linguistic describing word
भाषासम्बन्धी
“यो गानले समग्र राष्ट्रको भाषिक, जातीय, भौगोलिक, सांस्कृतिक जस्ता पक्षलाई समेटेको हुन्छ।”
केवल only noun
मात्र
“मानिसले जम्मा गर्ने सम्पत्ति त केवल साधन मात्र हो।”
दक्ष skilled describing word
सिपालु; कुशल
“यो कसरत गर्नका लागि दक्ष प्रशिक्षक तथा सामग्रीबिना नै आफैँले अभ्यास गर्न सकिन्छ।”
व्यवसायी businessperson describing word
व्यापार वा पेसा गर्ने व्यक्ति
“विदेशका राम्रा कुरालाई देशमा ल्याएर त्यसको उपयोग गर्न गराउन व्यवसायी बनूँ जस्तो लाग्छ।”
अस्थायी temporary describing word
थोरै समयको
“घामपानीबाट जोगाउन रोबोटका लागि सानो अस्थायी टहरो बनाए पुग्छ।”
सर्वसाधारण the general public describing word
आम मानिस
“सर्वसाधारणले शिक्षित हुने मौका पाए।”
दक्षता skill; efficiency noun
सिपालुपन
“उसका रुचि, सिप र दक्षता पनि फरक फरक छन्।”
सूक्ष्म tiny; subtle describing word
धेरै सानो; मसिनो
“सूक्ष्म जीवले बिरुवा तथा जनावरका मृत शरीर कुहाएर माटामा मिलाउँछन्।”
ग्रन्थ book (a major work) noun
ठुलो महत्त्वपूर्ण पुस्तक
“समय पाउनासाथ उनी विभिन्न किसिमका साहित्य र अन्य ग्रन्थ अध्ययन गर्थे।”
बोध understanding noun
बुझाइ
“योगको अर्थ चेतनाको बोध र आफूभित्र क्षमताको विकास गर्नु हो।”
विरोध opposition; protest noun
असहमति; प्रतिकार
“यस्तो समस्या समाधानका लागि शान्तिपूर्ण विरोध र्यालीको आयोजना गर्दै हुनुहुन्छ।”
विद्यमान existing describing word
अहिले रहेको
“पर्म नेपाली समाजमा विद्यमान एउटा असल सामाजिक अभ्यास हो।”
सिकार hunting; prey noun
जनावर मार्ने काम; मारिने जनावर
“गोही विभिन्न जीवजन्तुको सिकार गर्थ्यो।”
विज्ञापन advertisement noun
प्रचारका लागि दिइने सूचना
“बढ्दो फेसन र विज्ञापनबाट प्रभावित भई विदेशी वस्तुहरूको प्रयोग र उपयोग गर्ने बानी राम्रो होइन।”
जिम्मेवार responsible describing word
जिम्मा लिने
“सडक सुरक्षामा सवारी चालक पनि जिम्मेवार हुनुपर्दछ।”
सहिष्णुता tolerance noun
सहने गुण
प्रतिष्ठान institution; academy noun
स्थापित संस्था
“उनले तत्कालीन नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानको संस्थापक सदस्यदेखि उपकुलपतिसम्म बन्ने सौभाग्य पाए।”
झन्डै almost how, when or where
लगभग
“पृथ्वीको आकार झन्डै झन्डै गोलो छ।”
बुहारी daughter-in-law noun
छोराकी श्रीमती
“एक दिन मेरी बुहारीले यो ‘मायाको घर’ का बारेमा बताइन्।”
कमजोरी weakness noun
कमजोर पक्ष
“खेलकुदमा हार भएमा आफ्नो कमजोरी पत्ता लगाउनुपर्छ।”
क्रमबद्ध in order describing word
क्रम मिलेको
“कम्मर तथा ढाडको कसरत गर्ने तरिकाहरूलाई क्रमबद्ध रूपमा प्रस्तुत गर्नुहोस्।”
टेवा support noun
आड; सहारा
“साथै सामाजिक भावनाको विकास र मनोरञ्जनमा समेत टेवा पुग्छ।”
जीवित alive describing word
बाँचेको
“सजीवहरू जीवित रहनका लागि खानाको आवश्यकता पर्छ।”
खाद्यपदार्थ foodstuff noun
खाने चिज
“स्थानीय उत्पादनले आत्मनिर्भरता बढाई खाद्यपदार्थको आयात घटाउनसमेत सहयोग गर्दछ।”
मुक्त free; released describing word
छुटकारा पाएको
“यस्ता सामग्री प्रयोगमा होसियारी अपनाइयो भने अनावश्यक तनावबाट मुक्त भइन्छ।”
झ्याउरे a lively folk-song tune describing word
नेपाली लोकगीतको एक भाका
“हाम्रो राष्ट्रिय गानमा छ मात्राको झ्याउरे तालको प्रयोग गरिएको छ।”
हृदय heart noun
मुटु; मन
“यसले गर्दा हृदय रोग, मिर्गौला रोग आदि जस्ता गम्भीर रोग लाग्ने हुन्छ।”
पीडित victim; suffering describing word
दुःख पाएको
“कोही झाडापखालाबाट पीडित बन्छन् भने कोही रुगाखोकीबाट ग्रस्त हुन्छन्।”
गुमाउनु to lose verb
हराउनु
“एक महान् प्रतिभालाई राष्ट्रले गुमायो।”
टुक्रिनु to break into pieces verb
टुक्रा हुनु
धकेल्नु to push verb
ठेल्नु
“एउटा चुम्बकले अर्को चुम्बकलाई तान्छ वा धकेल्छ।”
राक्षस demon describing word
दुष्ट दैत्य
“मेरो आँखैअगाडि त्यो राक्षस गाडीले मबाट मेरो बुबालाई खोस्यो।”
तुल्याउनु to make verb
बनाउनु; पार्नु
“उनको पलपलको मिहिनेतले उनलाई खुसी तुल्याउँछ।”
वादविवाद debate noun
पक्ष र विपक्षमा गरिने तर्क
“विद्यालयको नियमित अतिरिक्त क्रियाकलापअन्तर्गत वादविवाद प्रतियोगिता सञ्चालन हुन लागिरहेको छ।”
सबल strong describing word
बलियो
“असल, खराब, राम्रो, नराम्रो, सन्तुष्ट, सही, गलत, सबल, कमजोर, सफल गुणबोधक विशेषण हुन्।”
निक्षेप deposit noun
जम्मा गरिएको रकम
“बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाले साख सिर्जना गर्न व्यक्तिहरूले बैङ्कमा खाता खोलेर निक्षेप जम्मा गरेको हुनुपर्छ।”
सिर्जनशील creative describing word
नयाँ कुरा बनाउन सक्ने
“त्यसैले हामीले राम्रा र सिर्जनशील काम गरेर फुर्सदको समयलाई सदुपयोग गर्नुपर्दछ।”
मार्गदर्शन guidance noun
बाटो देखाउने काम
“तिमी मेरा सुझाव र शिक्षकहरूको मार्गदर्शनमा रहेर अगि बढ्ने छौ भन्ने कुरामा म विश्वस्त छु।”
हजारौँ thousands describing word
धेरै हजार
“मेला भर्न नेपाल र भारतका विभिन्न ठाउँबाट हजारौँ धर्मावलम्बी आउँछन्।”
साहसिक adventurous; brave describing word
साहस भएको
“उनी सगरमाथाको आरोहण गर्ने प्रथम नेपाली साहसिक महिला हुन्।”
खाडल pit noun
गहिरो खाल्डो
“झिँगा, भुसुना, मुसा र किराबाट बच्न खाडललाई झार, बाँस वा काठले छोप्नुपर्छ।”
सृष्टि creation noun
बनाइएको संसार; रचना
पूर्वीय eastern describing word
पूर्वको
“औपचारिक शिक्षा सामान्य रहे पनि उनले पूर्वीय तथा पाश्चात्त्य सङ्गीतको गहन अध्ययन गरेका थिए।”
स्वाभाविक natural describing word
स्वभावैले हुने
“राम्रा गीत बजेको सुन्दा हामीलाई स्वाभाविक रूपमै नाच्न मन लाग्छ।”
उत्सुकता eagerness; curiosity noun
जान्ने वा गर्ने तीव्र इच्छा
“विद्यार्थीको उत्सुकता देखेर गुरुआमाले मुस्कुराउँदै आज म तपाईँहरूलाई केही चित्रहरू देखाउँछु भन्नुभयो।”
चिकित्सक doctor noun
उपचार गर्ने व्यक्ति
“अकस्मात् पर्दामा एक चिकित्सक र बिरामी देखिए।”
उत्प्रेरित motivated describing word
हौसला पाएको
“उनको जिज्ञासु स्वभावलाई चिनेर धेरै किताब पढ्न उत्प्रेरित गरिन्।”
अभिव्यक्त expressed describing word
प्रकट गरिएको
“तपाईँले अभिव्यक्त गरेका कुराहरू सुन्दा मलाई धेरै खुसी लागेको छ।”
लडाइँ fight; battle noun
युद्ध; झगडा
“तँ पनि त लडाइँमा सँगसँगै थिइस्।”
सोचाइ thinking noun
विचार गर्ने तरिका
“साथीले बोल्ने, खाने, काम गर्ने, सोच्ने आदि कुराले तिम्रो गतिविधि र सोचाइलाई आकार दिइरहेको हुन्छ।”
क्षण moment noun
धेरै छोटो समय
“त्यो क्षण मेरा लागि साँच्चिकै अविस्मरणीय रह्यो।”
स्नेह affection noun
माया; प्रेम
“तिम्रा आमा र बहिनीलाई पनि मेरो असीम स्नेह सुनाइदेऊ।”
निषेध ban noun
रोक; मनाही
“गाउँपालिका सीमाभित्र मादक पदार्थ र जुवातास खेल्न निषेध गरेको छ।”
समष्टि the whole noun
सबै मिलेको रूप
“यी सबै कुराको समष्टिलाई संस्कृति भनिन्छ।”
साहस courage noun
आँट; हिम्मत
“पासाङ ल्हामु शेर्पा आँट र साहसकी प्रतिमूर्ति हुन्, स्पष्ट पार्नुहोस्।”
आश्रम hermitage noun
ऋषिमुनि बस्ने ठाउँ
“उनको र रैभ्यमुनिको आश्रम नजिकनजिकै बनेका थिए।”
अड्डा office (government) noun
सरकारी कार्यालय
“ती अड्डाहरू राणा प्रधानमन्त्रीको निजी निवासमा हुन्थे।”
बर्सेनि every year how, when or where
हरेक वर्ष
“हाम्रो देशमा वर्षा यामको बाढी र पहाडी भेगमा जाने पहिरोले बर्सेनि भूक्षय हुने गर्छ।”
अग्रज elder noun
आफूभन्दा पहिले जन्मेको; दाजु वा दिदी
“परिवारका अग्रज सदस्यहरूले किशोरावस्था सुरु हुनुपूर्व नै किशोरावस्थाका परिवर्तनका बारेमा जानकारी गराउन सक्छन्।”
टुक्का idiom noun
विशेष अर्थ दिने वाक्यांश
उखान proverb noun
अनुभवबाट बनेको छोटो चलनचल्तीको भनाइ
“आफ्ना अभिभावकका सहायताबाट दशओटा उखान र तिनका अर्थ लेख्नुहोस्।”
उत्थान upliftment noun
उन्नति; माथि उठाउने काम
“त्यस्तै उनले शिक्षा, समाज सुधार र किराँत धर्मको उत्थान तथा संरक्षणमा योगदान दिएका छन्।”
लगनशील dedicated; diligent describing word
मन लगाएर काम गर्ने
“उनी आफ्नो गायनप्रति लगनशील थिइन्।”
सङ्कल्प determination noun
पक्का अठोट
“लवले के सङ्कल्प गरे?”
लाभान्वित benefited describing word
फाइदा पाएको
“नेपालमा राज्यकोषबाट धेरै नेपाली लाभान्वित हुन अझै सकिरहेका छैनन्।”
छाल wave noun
पानीको लहर
अब्बल first-rate; excellent describing word
पहिलो दर्जाको
“वार्षिकोत्सवमा तृतीय पुरस्कार पाएकी तीर्था पढाइ र खेलकुद दुवैमा अब्बल थिइन्।”
जीवनपद्धति way of life noun
बाँच्ने तरिका
“समुदायमा निश्चित भौगोलिक क्षेत्रमा बसेर समान किसिमको जीवनपद्धति अपनाइएको हुन्छ।”
काष्ठ wood; timber noun
काठ
“गैर काष्ठ वनपैदावार भनेको के हो?”
निराश disappointed describing word
आशा मरेको
“दोस्रो स्थान पाउनेको नाममा पनि मेरो नाम नआएपछि म निकै निराश भएँ।”
आत्मीय close; dear describing word
आफ्नो; प्यारो
“आत्मीय परिवारजन, हितैषी आफन्त र छिमेकी, गाउँघर र देश छोडेर परदेसिएको छ वर्ष पूरा भएछ।”
कालान्तर in the course of time noun
धेरै समयपछि
“कालान्तरमा त्यस तालबाट नदी निस्क्यो र अरू खोलानालासित मिसिएर बग्न थाल्यो।”
प्रीति love; affection noun
माया
“कसले माटासँग प्रीति गाँसेको छ?”
समाधि deep meditation; tomb noun
ध्यानमा मग्न अवस्था; चिहान
“भारद्वाज आफू धेरैजसो समाधिमै रहन्थे।”
अखबार newspaper noun
समाचारपत्र
“केही मात्रामा माटो वा गहुँको पिठो वा पुराना अखबार, चार प्रकारका रङ र पानी ल्याउनुहोस्।”
राजनीतिज्ञ politician describing word
राजनीति गर्ने व्यक्ति
“कहिले कलाकार वा राजनीतिज्ञ बनेर देशको सेवा गर्ने इच्छा जाग्छ र त्यही भनिदिन्छु।”
दौँतरी friend of the same age describing word
उमेर मिल्ने साथी
“आफूले भनेको नमान्ने दौँतरी तथा परिवारका सदस्यलाई घृणा गर्दछन्, यसले गर्दा उनीहरू आफैँ समस्यामा पर्दछन्।”
भव्य grand describing word
ठुलो र सुन्दर
“एकातिर बसाहाको भव्य मूर्ति!”
समर्पण dedication noun
आफ्नो सबै कुरा दिने काम
“सिर्जनशील कर्म, साहित्य, सङ्गीत र कलाको साधनामा आफ्नो जीवन समर्पण गर्नेहरू सबैको मनमस्तिष्कमा बस्छन्।”
स्रष्टा creator; author describing word
रचना गर्ने व्यक्ति
“मेरो विद्यालयमा वर्षको एक पटक स्रष्टा सम्मान कार्यक्रम पनि हुन्छ।”
बन्दोबस्त arrangement noun
प्रबन्ध; व्यवस्था
“वनभोज त रमाइलो हुन्छ नै तर साँच्चैको रमाइलो त पानीको बन्दोबस्त भएको भए हुन्थ्यो।”
नयन eye noun
आँखा
“खोल लौ नयन खोल न खोल।”
स्वप्न dream noun
सपना
“हामी नेपालका स्वप्न हौँ।”
चुहिनु to leak; to drip verb
थोपा थोपा गरी झर्नु
“विगतमा चुहिएका आँसु ओभाउने क्रममा थिए।”
भरोसा trust noun
विश्वास; भर
“ओइलाएको साग झैँ लल्याकलुलुक भएको आफ्नै शरीरप्रति मलाई त्यति भरोसा थिएन।”
हस्त hand noun
हात
“यसलाई हस्त मुद्रा र पाद मुद्रा भनिन्छ।”
सखाप completely destroyed noun
केही बाँकी नरहेको
“काकाले सोच्नुभयो, “यी कागले त काउली सखाप पार्ने भए।””
भन्ज्याङ mountain pass noun
दुई डाँडाबिचको होचो नाघ्ने ठाउँ
“यहाँ तिब्बत प्रवेश गर्ने नाकाहरू तथा भन्ज्याङहरू छन्।”
टुलुटुलु (staring) fixedly how, when or where
एकोहोरो हेर्ने गरी
“सानो भाइ यी सबै कुरा टुलुटुलु हेरिरहेको थियो।”
जमाना era; times noun
युग; समय
“अहिले जमाना फेरिएको छ।”
प्रवास living abroad noun
परदेशको बसाइ
“उनीहरूलगायत प्रवासमा रहेका व्यक्तिहरू स्वदेशमा आई चुनावमा लागे।”
Also प्रवासी
अडिनु to stand still; to stop verb
रोकिनु; अड्नु
“आँखाले सिधा माथितिर हातलाई हेर्दै अडिनुहोस् र श्वास फेर्दै सिधा अवस्थामा फर्किनुहोस्।”
बक्खु a long woollen robe noun
हिमाली भेगमा लगाइने लामो ऊनी लबेदा
“बक्खु लगाउनेको नाम के हो?”
अभिनन्दन felicitation noun
सम्मान गरेर गरिने स्वागत
“राजा महेन्द्रले आफ्नै नाममा शासनसत्ता सञ्चालन गर्दै नागरिक अभिनन्दनका नाममा देशव्यापी भ्रमण थाले।”
आभूषण ornament; jewellery noun
गहना
फलदायी fruitful describing word
फाइदा दिने
“उक्त कार्यक्रम हामी जस्ता विद्यार्थीलाई अत्यन्तै फलदायी हुने तथ्य सबैलाई थाहा नै छ।”
आपत्विपत् trouble; hardship noun
अप्ठ्यारो अवस्था
“टोल छिमेकमा आपत्विपत् पर्दा उनी र उनका साथी मिलेर सहयोग गर्दछन्।”
पुलुक्क (glance) quickly how, when or where
एकपल्ट हेर्ने गरी
“सुमन र दियाले पवनलाई पुलुक्क हेरे।”
आचारविचार conduct and beliefs noun
चालचलन र सोच
“परम्परागत रूपमा विकसित हुँदै आएको उनीहरूको आचारविचार, चालचलन पनि आफ्नै किसिमको हुन्छ।”
जोहो arrangement; gathering noun
जुटाउने काम
“बर्सौँदेखिको ऋण तिरूँ र तिमीहरूको शिक्षाका लागि अलिकति जोहो गरूँ भनेर अरब पसेको थिएँ।”
सज्जन gentleman describing word
असल मानिस; भलादमी
“दुष्टलाई दण्ड सजाय र सज्जनको रक्षा राज्यले गर्दछ।”
सुनसान deserted; silent describing word
कोही नभएको; चुपचाप
“केही छिनपछि सुनसानलाई चिर्दै बिसेले भन्यो, “यो जर्किनडाँडातिर कहिल्यै नजरसम्म लागेको थिएन।””
तर्कवितर्क debate; argument noun
पक्ष र विपक्षमा गरिने कुरा
“नकुल उसकी हजुरआमालाई हरेक बिहान यस्तै तर्कवितर्कले अलमल्याउँथ्यो।”
झुल्कनु to rise (the sun) verb
घाम उदाउनु; झुलुक्क देखिनु
“हिमालमा परको झुल्के घामको दिव्य आनन्दको अनुभव गर्न पाइने जोमसोम प्रकृतिको सुन्दर क्रीडास्थल रहेछ।”
मरण death noun
मृत्यु
“मानिसले भने, “कसैको मरण होस् त यसप्रकारको होस्।””
झलझली vividly how, when or where
झलझल देखिने गरी
“आमाबुबाको अनुहार झलझली आँखाअगाडि नाचिरह्यो।”
कर्णप्रिय pleasant to hear describing word
सुन्दा मिठो लाग्ने
“ठुलो वा चर्को आवाज आउँदा हामीले कान बन्द गर्छौँ किनकि यस्तो आवाज कर्णप्रिय हुँदैन।”
होनहार promising describing word
भविष्यमा राम्रो गर्ने लक्षण भएको
“नेपाली साहित्य जगत्ले एक होनहार प्रतिभा गुमायो।”
सुँक्कसुँक्क sniffling how, when or where
रुँदा नाक सुँक्क सुँक्क गर्दै
“मालिका एउटा सानो रुखको फेदमा बसेर सुँक्कसुँक्क गरेकी थिई।”
घलेक shawl knotted over the shoulder noun
काँधमा बाँधेर लगाइने पछ्यौरा
कपाकप (eating) quickly how, when or where
गाँसमाथि गाँस हाल्दै
“कपाकप खाना खाएर उनीहरू सुत्न गए।”
खित्का burst of laughter noun
ठुलो स्वरको हाँसो
“सबै खित्का छोडेर हाँसे।”
घटघट (drinking) in gulps how, when or where
एकै सासमा पिउने गरी
“उनले पानी घटघट पिए।”
Also घटघटी
हठ stubbornness noun
जिद्दी
“यवक्रीतको हठ देखेर देवराज इन्द्र हैरान भए।”
नेपथ्य backstage noun
मञ्चको पछाडिको भाग
सलल (flowing) smoothly how, when or where
सरर बग्ने गरी
“नदीमा पानी सलल गरी बग्छ।”
झुलुक्क (appear) briefly how, when or where
एकछिन देखिने गरी
“आनन्दीको चिन्ताको बादल मडारिरहेको मनाकाशमा झुलुक्क घाम भुल्कियो।”
पड्कनु to burst; to blow up (in anger) verb
फुटेर आवाज आउनु
“जब स्वास्नीको प्रवृत्ति प्रत्येक चिजमा संशोधन गर्दै जाने देखियो, लोग्ने पड्क्यो।”
सविनय respectfully describing word
नम्रतापूर्वक
“म आजको यस कार्यक्रमको सभाध्यक्षको आसनग्रहण गरिदिनुहुन विद्यालयकी प्रधानाध्यापक श्री ममता पाठकलाई सविनय अनुरोध गर्छु।”
कृतज्ञ grateful describing word
गुन मान्ने
“आफ्नो छोराको ज्यान बचाएकामा कृतज्ञ बनेका त्यस बालकका बुबाले उनलाई टेलिग्राफ अपरेटरको काम सिकाए।”
स्थूल gross; bulky describing word
मोटो; ठुलो
आकुलव्याकुल restless; distressed describing word
आत्तिएको
“एकै छिनअगि खुसी भएर हाँसिरहेका, खेलिरहेका हामी तिर्खाएर आकुलव्याकुल भयौँ।”
हुरुरु (rushing) all together how, when or where
धेरै जना एकैसाथ दौडेर
“सबै जना बसबाट हुरुरु तल ओर्लिए।”
विद्वत्ता scholarship; learning noun
विद्वान् हुनुको गुण
“जता गए पनि यिनीहरूकै विद्वत्ताको चर्चा सुनिन्थ्यो।”
बुइँगल attic noun
छानामुनिको माथिल्लो तला
पखेरो hillside noun
पाखो
“मलाई मेरै पाखा पखेरो रमाइलो लाग्दछ।”
पड्किनु to burst verb
पट्किनु
“पटका पड्किएर आँखामा लाग्न सक्छ।”
ढिपी insistence noun
जिद्दी
चेत्नु to learn one’s lesson verb
होस आउनु
“यस फटाहालाई कुनै जुक्तिले चेताउन सके हुने थियो भनेर उनीहरू विचार गर्थे।”
ऐलानी unregistered (land) describing word
कसैको नाममा दर्ता नभएको जग्गा
वक्षस्थल chest noun
छाती
नामुद well-known describing word
नामी
“उनका छोरा परावसु पनि त्यत्तिकै नामुद विद्वान् भएर निस्केका थिए।”
प्याउली yellow flax (a shrub) noun
पहेँलो फूल फुल्ने पहाडी बुटी
“लेकै हेरूँ लालीगुराँस, बेँसी हेरूँ प्याउली, पीरति बास्ने परेवा, विरह बोल्ने न्याउली।”
बरर (falling) in a stream how, when or where
अटुट रूपमा झर्ने गरी
“अनायासै बरर आँसु झर्छन्।”
चाबी key noun
साँचो
रुखोसुखो plain (food) describing word
चिल्लो र मिठो नभएको
“आफूले रुखोसुखो खाए पनि अतिथिलाई मिठोमसिनो खुवाउने नेपाली चलन छ।”
तपतप drop by drop how, when or where
थोपा थोपा गरी
गर्ल्याम्म (collapse) with a crash how, when or where
एक्कासि भत्कने गरी
ट्याप्प (catch) neatly how, when or where
ठिकसित समाउने गरी
“बच्चो पटक पटक बुबाको हातमा झुन्डिएको माछालाई ट्याप्प समाउँथ्यो, छाड्थ्यो र खुसी हुन्थ्यो।”
दौलत wealth noun
धन
“सम्पत्ति भनेको कसैको निजी अधिकारमा रहेको धन वा दौलत हो।”
निष्ठुरी cruel describing word
दया नभएको
“हे दैव, तँ कति निष्ठुरी?”
प्याच्च (say) bluntly how, when or where
विचार नगरी झट्टै
टपक्क (pick up) in one quick move how, when or where
झट्टै टिप्ने गरी
“कलम टपक्क टिप र लेख्न थाल।”
स्वीकृतिपत्र letter of approval noun
स्वीकृति दिइएको पत्र
कुशाग्र sharp (mind) describing word
तिखो बुद्धिको
“कुशाग्र र जिज्ञासु स्वभावका थोमसलाई घरमै उनकी आमाले भाषा र गणितका धेरै कुरा सिकाइन्।”
भुलभुले bubbling describing word
भुलभुल गरी उम्लने
“त्यो भुलभुले जस्तै थियो र उता जङ्गल भने विशाल थियो।”
श्रुतिमधुर sweet to the ear describing word
सुन्दा मिठो
भुकभुक (barking) woof woof how, when or where
कुकुर भुकेको आवाज
Idioms, proverbs and phrases 33
घुँडा टेक्नु to surrender idiom (टुक्का)
हार मान्नु
“अन्ततः नुवाकोटे सेनाले घुँडा टेके।”
हात हाल्नु to meddle in; to take on idiom (टुक्का)
कसैको काममा हस्तक्षेप गर्नु
“समाजवादीहरूका अनुसार राज्यले राष्ट्रिय आर्थिक व्यवस्था र जनताको भलाइसम्बन्धी काममा हात हाल्नुपर्दछ भन्दछन्।”
माया मार्नु to give up on idiom (टुक्का)
आशा छोड्नु; बेवास्ता गर्नु
हातमुख जोर्नु to make ends meet idiom (टुक्का)
जसोतसो पेट पाल्नु
नाक काट्नु to disgrace idiom (टुक्का)
इज्जत फाल्नु
टाउकामा टेक्नु to disrespect idiom (टुक्का)
आदर गर्नुपर्नेलाई अनादर गर्नु
“सुतेको सिंहको टाउकामा टेक्नु के बुद्धिमानी हो?”
लख काट्नु to guess idiom (टुक्का)
अनुमान गर्नु
तालुमा आलु फल्नु to have luck on one’s side idiom (टुक्का)
भाग्यले साथ दिनु
गाली खानु to get scolded idiom (टुक्का)
हप्की खानु
अगिको तितो पछिको मिठो bitter first, sweet later proverb (उखान)
सुरुमै कडा कुरा छिनोफानो गरे, पछि झगडा हुँदैन
साप पनि मरोस् लट्ठी पनि नभाँचियोस् kill the snake without breaking the stick proverb (उखान)
केही नगुमाई काम बनाउनु
जारी गर्नु to issue phrase
ऐन, सूचना आदि सार्वजनिक गर्नु
“उहाँहरू आफ्नो टोलछिमेकमा सरकारले जारी गरेका ऐन तथा नियम पालना गर्न अरूलाई अनुरोध पनि गर्नुहुन्छ।”
खाता खोल्नु to open an account phrase
बैङ्क आदिमा नाम दर्ता गराउनु
“नयाँ इमेल खाता खोल्ने वेबपेज खुल्ने छ।”
दायाँ हात right-hand man phrase
सबैभन्दा भरपर्दो सहयोगी
पहल गर्नु to take the initiative phrase
अगाडि सरेर काम थाल्नु
“प्रधानमन्त्री जुद्धसमसेरले उद्योग विकासमा विशेष पहल गरेका थिए।”
नाम रहनु to be remembered phrase
इज्जत रहनु
गरी खानु to earn one’s living phrase
मिहिनेत गरेर जीविका चलाउनु
मेल खानु to match phrase
मिल्नु
“तपाईँले यो पाठको सुरुमा तयार पारेको सूची इलास्टिसिटीको परिभाषासँग मेल खाए नखाएको जाँच गर्नुहोस्।”
टिप्पणी गर्नु to comment phrase
आफ्नो विचार दिनु
“सूचना प्रविधिका साधनहरू प्रयोग गरेर अरूलाई गाली गर्ने, सामाजिक सञ्जालमा नराम्रा टिप्पणी गर्ने गतिविधि बढेको छ।”
नाथ्री फुट्नु to have a nosebleed phrase
नाकबाट रगत बग्नु
“शिक्षकले उनको नाथ्री फुटेर रगत आएको हुनाले प्राथमिक उपचार गर्नुभयो।”
जोहो गर्नु to arrange; to save up phrase
जुटाउनु; जोगाउनु
“बर्सौँदेखिको ऋण तिरूँ र तिमीहरूको शिक्षाका लागि अलिकति जोहो गरूँ भनेर अरब पसेको थिएँ।”
हात पर्नु to fall into someone’s hands phrase
अधीनमा आउनु
“यक्ष मल्लको निधनपश्चात् उनकी छोरीको हातमा पर्न आएको पाटन राज्य लामो समयसम्म स्वतन्त्र रूपले चल्न सकेन।”
कुरा खेलाउनु to turn things over in one’s mind phrase
मनमनै धेरै कुरा सोच्नु
“मनमा यस्तै यस्तै कुरा खेलाउँदै एक दिन कुमार यवक्रीत देवराज इन्द्रकहाँ पुगे।”
सिँगौरी खेल्नु to lock horns phrase
सिङले जुध्नु
“सिरेटासँग सिँगौरी खेल्दै हामीले स्थानीय एक होटेलको कोठामा पुगेर झोला थन्क्यायौँ र खाना खान होटेलको भान्सातर्फ लाग्यौँ।”
दाबी गर्नु to claim phrase
आफ्नो हक छ भन्नु
“उदाहरणका लागि अन्य देशबाट आई बसोबास गर्ने विदेशी नागरिकले नेपाली नागरिक सरह अधिकार दाबी गर्न सक्दैनन्।”
आँखा रसाउनु eyes to fill with tears phrase
आँसु आउनु
“दुबै जनाका आँखा रसाए र तिनका चेपबाट बिस्तारै आँसुले बाटो लियो।”
घेरा हाल्नु to besiege phrase
चारैतिरबाट घेर्नु
“त्यसपछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौँ उपत्यकालाई घेरा हाल्ने योजना बनाए।”
दिन आउनु (a day) to come phrase
त्यस्तो समय आउनु
“रमिताले यस्तो दिन आउला भन्ने कहिल्यै सोचेकी थिइनन्।”
ढाकछोप गर्नु to cover up phrase
लुकाइछिपाइ गर्नु
“खराब आचरणको ढाकछोप गर्नुहुँदैन।”
जोखिम मोल्नु to take a risk phrase
जोखिम थाहा पाएर पनि काम गर्नु
“मैले धेरै स्वास्थ्यकर्मी कोरोना भाइरसको महामारीमा आफ्नै जीवनको जोखिम मोलेर रोगीका सेवामा जुटेको समाचार सुनेको छु।”
खिल्ली उडाउनु to make fun of phrase
खिसी गर्नु
“मानिसका बाध्यता नबुझी यसरी खिल्ली उडाउन लाज लाग्दैन?”
पेट फुल्नु to feel bloated phrase
पेट ढाडिनु
“खाने सोडा धेरै प्रयोग गरिएमा पेट फुल्ने, बान्ता हुने, पखाला लाग्ने जस्ता असर देखा पर्छन्।”
मैदान छोड्नु to quit the field phrase
प्रतियोगिता वा लडाइँबाट हट्नु