Grade 7 Nepali Words
The key words first: the ones Grade 7’s Nepali book teaches, then the ones used most widely in the books every student reads.
Key words 233
भुक्तानी payment describing word
तिर्ने काम
“ती सामानको पैसा भुक्तानी पनि इन्टरनेटका माध्यमबाट नै गरिन्छ।”
नीति policy noun
काम गर्ने नियम र योजना
दल party; team noun
राजनीतिक दल; समूह
“प्रदेश प्रमुखले प्रदेश सभामा बहुमत प्राप्त संसदीय दलको नेतालाई मुख्यमन्त्रीमा नियुक्त गर्छन्।”
यौन sexual describing word
लिङ्ग र प्रजननसम्बन्धी
“यौनिकताले यौन चाहना, समान वा विपरीत लिङ्गप्रतिको आकर्षण, यौन क्रियाकलाप तथा यौनसम्बन्धी भूमिकासमेतलाई समेट्छ।”
ऐन act (law) describing word
संसद्ले बनाएको कानुन
“उहाँहरू आफ्नो टोलछिमेकमा सरकारले जारी गरेका ऐन तथा नियम पालना गर्न अरूलाई अनुरोध पनि गर्नुहुन्छ।”
वैदेशिक foreign describing word
विदेशसम्बन्धी
“अचेल यी क्षेत्रबाहेक सेवा, पर्यटन, वैदेशिक रोजगार आदि आर्थिक क्रियाकलापका क्षेत्रहरू मानिन्छन्।”
स्वतन्त्रता freedom noun
स्वतन्त्र हुनु
“उनीहरूलाई त म कैदी जस्तो देख्छु, जसको जीवनमा स्वतन्त्रता नामको कुनै वस्तु छैन।”
जीवनोपयोगी useful in life describing word
जीवनमा काम लाग्ने
“भिडभाड व्यवस्थापन, ट्राफिक व्यवस्थापन र जीवनोपयोगी सिप विकासमा पनि स्काउटका गतिविधिहरू सञ्चालन हुन्छन्।”
कागजात documents noun
कागजहरू
“कागजातलाई सही रूपमा राख्नका लागि सिसामा गाइड चिहनहरू पनि समावेश गरिएका हुन्छन्।”
Also कागजपत्र
पहुँच access; reach noun
पुग्न सक्ने क्षमता
“व्यापार वृद्धि भएमा रोजगारी सिर्जना भई उपभोग्य सामग्रीको सहज पहुँच हुन्छ।”
लोकतान्त्रिक democratic describing word
लोकतन्त्रअनुसारको
“तसर्थ लोकतान्त्रिक मूल्य र मान्यताका आधारमा सञ्चालन हुने शासन पद्धति नै लोकतन्त्र हो।”
व्यापारिक commercial describing word
व्यापारसम्बन्धी
“उद्योगलाई आवश्यक पर्ने कच्चा पदार्थ आपूर्ति गर्नु पनि व्यापारिक क्रियाकलाप हो।”
विनिमय exchange noun
साटासाट
“मानिसले विचार विनिमय गर्ने प्रक्रिया भाषिक सञ्चार हो।”
राष्ट्रसङ्घ the United Nations noun
देशहरूको अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठन
“यो संयुक्त राष्ट्रसङ्घले गरेको महत्त्वपूर्ण काम हो।”
शाखा branch noun
हाँगा; विभाग
“प्राचीन कालमा किराँतहरूको ‘नेपार’ भनिने एक शाखा यहाँ बसोबास गर्ने गरेका थिए।”
वंश family line; lineage noun
कुल; खलक
“यस्ता प्रक्रियाले त्यस सजीवलाई बाँच्न र वंशको निरन्तरता प्रदान गर्न सक्षम बनाएको हुन्छ।”
वैकल्पिक alternative; optional describing word
अर्को विकल्प
“आयुर्वेद सबै भन्दा पुरानो र लोकप्रिय वैकल्पिक स्वास्थ्य सेवा हो।”
द्वन्द्व conflict noun
झगडा; सङ्घर्ष
“धर्मको नाममा झगडा र द्वन्द्व हुने गरेको छैन।”
कार्यपालिका the executive noun
सरकार चलाउने अङ्ग
“नगर कार्यपालिकाको संरचना उल्लेख गर्नुहोस्।”
प्रशासनिक administrative describing word
प्रशासनसम्बन्धी
“हालको नेपालको राजकाजमा सहयोग गर्ने राजनीतिक र प्रशासनिक पदहरू तत्कालीन सिँजा सभ्यताबाट सुरुआत भएका थिए।”
श्रमिक worker describing word
मजदुर
“स्वरोजगारीमा श्रमिक पनि आफैँ अनि मालिक पनि आफैँ बन्न पाइन्छ।”
सक्षम capable describing word
सक्ने; योग्य
“त्यही कारणले उनलाई ‘अब्बल बुबाका सक्षम छोरा’ भनिन्छ।”
एकीकृत integrated describing word
एउटै बनाइएको
“त्यस्ता क्रियाकलापहरूको एकीकृत रूपलाई एथलेटिक्स भनिन्छ।”
विशिष्ट special; distinguished describing word
विशेष
“सभाध्यक्ष, प्रमुख अतिथि, विशिष्ट अतिथि मञ्चमा बस्नुभयो।”
क्षेत्रीय regional describing word
क्षेत्रसम्बन्धी
“राष्ट्रहरूबिच क्षेत्रीय सङ्गठन, मञ्चहरू निर्माण गर्ने, साझा समस्या र विचारमा छलफल गर्ने प्रचलन छ।”
संसद् parliament noun
जनप्रतिनिधिहरूको सभा
“सङ्घीय संसद्बाट पारित भई राष्ट्रपतिले प्रमाणीकरण गरेपछि संविधान संशोधन हुन्छ।”
सर्वेक्षण survey noun
तथ्य बटुल्न गरिने जाँचबुझ
“तथ्याङ्क सङ्कलनका लागि जनगणना, नमुना सर्वेक्षण, व्यक्तिगत घटना दर्ता, जनसङ्ख्या रजिस्ट्रेसन वा अन्य माध्यम अपनाइन्छ।”
नियुक्त appointed describing word
पदमा राखिएको
“विभिन्न देशबाट नियुक्त भएर आएका राजदूतले ओहदाको प्रमाणपत्र पेस गर्थे।”
चिन्तन reflection; deep thought noun
गहिरो विचार
“वज्रासनले पाचन प्रणालीलाई बलियो बनाउने, एकाग्रता बढाउने र चिन्तन शक्तिको विकास गर्छ।”
तर्जुमा drafting noun
ऐन वा योजनाको मस्यौदा बनाउने काम
“केही बुद्धिजीवीले वातावरण संरक्षण तथा घुम्ती स्वास्थ्य सेवाका लागि योजना तर्जुमा गर्न नगरपालिकालाई आग्रह गर्नुभयो।”
राष्ट्रपति president noun
राष्ट्रको प्रमुख
“एक बिहान अमेरिकी राष्ट्रपति अब्राहम लिङ्कन आफ्नो घरमा बसेर जुत्ता पालिस गरिरहेका थिए।”
समावेशी inclusive describing word
सबैलाई समेट्ने
“नेपालको संविधानलाई किन समावेशी संविधान भनिन्छ?”
रणनीति strategy noun
लक्ष्यमा पुग्ने योजना
“सह तथा अतिरिक्त क्रियाकलापमा सबै विद्यार्थीलाई सहभागी गराउने रणनीति अपनाउनुपर्छ।”
सिफारिस recommendation noun
कसैका पक्षमा गरिने अनुरोध
“यसले मानव अधिकार उल्लङ्घनका दोषीहरूलाई कारबाहीका लागि सिफारिस गर्छ।”
अनुदान grant noun
सरकारले दिने सहयोग रकम
“उनले अनुदानबाट प्राप्त पैसा स्याउका बोट थप्नमा खर्च गरेका छन्।”
प्रजातान्त्रिक democratic describing word
प्रजातन्त्रको
उपलब्धता availability noun
पाइने अवस्था
“उद्योगको कच्चा पदार्थ उपलब्धता र जीविकोपार्जनमा वनस्पतिले सघाउँछ।”
आयु lifespan; age noun
बाँच्ने समय; उमेर
“कम्प्युटरको असुरक्षित प्रयोगबाट यसको आयु पनि घट्छ।”
थालनी start noun
सुरुआत
“यसै वर्षबाट यो कामको थालनी गरौँ न साथीहरू।”
संवेगात्मक emotional describing word
भावनासम्बन्धी
“किशोरावस्थामा तीव्र रूपमा शारीरिक, मानसिक, सामाजिक तथा संवेगात्मक परिवर्तनहरू देखा पर्छन्।”
साक्षरता literacy noun
पढ्न लेख्न जान्ने अवस्था
“देशमा साक्षरताको वृद्धि हुन थाल्यो।”
विरोधी opponent; opposing describing word
विपक्षी
“नेपालमा राणा शासनविरुद्ध क्रान्ति भइरहेको समयमा उनले राणाविरोधी आन्दोलनलाई सहयोग गरे।”
पारस्परिक mutual describing word
एकअर्काको
“पारस्परिक मेलमिलाप र सहअस्तित्वबाट नै सहिष्णुता कायम हुन्छ।”
अनुगमन monitoring noun
निगरानी
“आधारभूत तथा माध्यमिक शिक्षाको अनुगमन तथा व्यवस्थापनको जिम्मा पनि स्थानीय तहलाई दिइएको छ।”
गैरसरकारी non-governmental describing word
सरकारी नभएको
“विभिन्न सरकारी सङ्घसंस्था र गैरसरकारी संस्थाहरूले पनि सामाजिक समस्या समाधानमा काम गरिरहेका छन्।”
असीमित unlimited describing word
सीमा नभएको
“व्यक्तिहरूका आवश्यकता असीमित हुन्छन्, जुन पूरा गर्न कठिन हुन्छ।”
गर्भ womb; pregnancy noun
पेटमा बच्चा रहने ठाउँ
“नौ महिनासम्म गर्भमा रहँदा पनि तपाईँलाई निरन्तर सताइरहेँ।”
वैयक्तिक personal describing word
व्यक्तिगत
“यसरी व्यक्ति स्वयंको आन्तरिक रूपमा हुने सूचनाको प्रवाह नै आन्तरिक वा वैयक्तिक सञ्चार हो।”
न्यायिक judicial describing word
न्यायसम्बन्धी
“प्रत्येक नगरपालिकामा नगरसभा, नगरकार्यपालिका र न्यायिक समिति हुन्छन्।”
गोप्य secret; confidential describing word
लुकाएर राखिने
“संवेदनशील वा गोप्य कुराकानी फोनबाट गर्नुहुँदैन।”
बेरोजगारी unemployment noun
काम नपाइने अवस्था
“यस्ता देशहरूमा जनसङ्ख्या वृद्धिदर, राजनीतिक अस्थिरता, बेरोजगारी र परनिर्भरता उच्च हुन्छ।”
संवेग emotion noun
मनको तीव्र भावना
“मनलाई स्थिर बनाउने, तनाव व्यवस्थापन गर्ने, संवेग व्यवस्थापन गर्ने जस्ता कार्यमा योगले सहयोग गर्छ।”
प्रयोगकर्ता user describing word
प्रयोग गर्ने व्यक्ति
“तीमध्ये प्रयोगकर्ताले केबाट कम्प्युटरको भित्र निर्देशन दिन्छन् र केबाट परिणाम प्राप्त गर्छन्, छुट्याउनुहोस्।”
आश्रित dependent describing word
भर परेको
“नेपालमा अधिकांश मानिस अहिले पनि कृषिमा प्रत्यक्षअप्रत्यक्ष रूपमा आश्रित छन्।”
शास्त्रीय classical describing word
शास्त्रअनुसारको
बहुमत majority describing word
आधाभन्दा बढीको मत
“प्रदेश प्रमुखले प्रदेश सभामा बहुमत प्राप्त संसदीय दलको नेतालाई मुख्यमन्त्रीमा नियुक्त गर्छन्।”
मृत्युदर death rate noun
मर्नेहरूको दर
“बसाइँसराइ, प्रजननदर र मृत्युदरको जानकारी हुन्छ।”
सामुद्रिक maritime; of the sea describing word
समुद्रसम्बन्धी
“सामुद्रिक सिमाना नजोडिएको र जलमार्गको पहुँच पनि नभएको देश भूपरिवेष्टित देश हो।”
प्रतिफल return; result noun
पाएको फल
“आधुनिक प्रविधि अपनाएर कृषि पेसा गरेकाले राम्रो प्रतिफल पाएको स्वयम् कर्ण बताउँछन्।”
कैद imprisonment noun
जेल सजाय
“यिनीहरूबिच झगडा सुरु भएकाले एकले अर्कालाई कैद तथा नजरबन्दमा राख्न थाले।”
स्वीकृति approval noun
मन्जुरी
“त्यस वेला उनलाई स्वीकृति पाउनु नै आधा हिमाल आरोहण गर्नु जस्तै भएको थियो।”
मूर्तिकला sculpture noun
मूर्ति बनाउने कला
जीविकोपार्जन earning a living noun
जीविका चलाउने कमाइ
“नेपालका केही जातिहरूको जीविकोपार्जन नै नदी तालबाट भएको पाइन्छ।”
पर्यावरण environment noun
वरिपरिको प्राकृतिक वातावरण
“यहाँको प्रकृति र पर्यावरणले पर्यटकलाई आकर्षण गरिरहेको छ।”
सिर्जित created describing word
सिर्जना गरिएको
“अर्थात् कतिपय विपत्हरू हाम्रो असावधानीले सिर्जित हुन्छन्।”
मतदान voting noun
भोट हाल्ने काम
“नरबहादुर आफू मात्र होइन, घरपरिवार, छरछिमेक सबैलाई मतदानमा सहभागी हुन आह्वान गर्नुहुन्छ।”
आयुर्वेद traditional herbal medicine noun
जडीबुटीमा आधारित प्राचीन उपचार पद्धति
“यसअन्तर्गत आयुर्वेद, होमियोप्याथी, आम्ची सेवा र प्राकृतिक चिकित्सा पर्छन्।”
अध्यक्षता chairing noun
सभाको अध्यक्ष भएर चलाउने काम
“अन्त्यमा सभाको अध्यक्षता गरिरहनुभएकी विद्यालयका प्रधानाध्यापकले वादविवाद र सह तथा अतिरिक्त क्रियाकलापको महत्त्व बताउनुहुन्छ।”
समावेशिता inclusion noun
सबैलाई समेट्ने भाव
“नेतृत्व चयनमा समावेशितालाई ख्याल गरिने रहेछ।”
हत्या murder describing word
मानिस मार्ने काम
“प्रत्येक वर्ष दाइजोका कारण महिला हिंसा र हत्याका घटना घटिरहेका छन्।”
गर्भवती pregnant describing word
पेटमा बच्चा भएकी
“गर्भवती महिलाले नियमित रूपमा स्वास्थ्य परीक्षण गराइरहनुपर्छ।”
निवारण removal; prevention noun
हटाउने वा रोक्ने काम
“रोजगारीले गरिबी निवारणमा सहयोग पुर्याउँछ।”
धरातलीय topographic; of the land’s surface describing word
जमिनको सतहसम्बन्धी
“धरातलीय स्वरूपका आधारमा नेपालको हावापानीलाई पाँच भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ।”
अधीन under (the control of) describing word
वशमा
“किन अर्काको अधीनमा बसेर दिनरात खटिन्छन्?”
बखत time noun
बेला; समय
सूचीकृत listed describing word
सूचीमा राखिएको
“विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत सम्पदास्थलको सूची बनाउनुहोस्।”
साथसाथै along with how, when or where
सँगसँगै
“सबै ग्रहहरू आफ्नो अक्षमा घुम्नुका साथसाथै सूर्यको पनि परिक्रमा गर्दछन्।”
आधुनिकीकरण modernization noun
आधुनिक बनाउने काम
“यसको विकास र आधुनिकीकरणबाट आजको आधुनिक प्रविधि विकास भएको हो।”
अल्पसङ्ख्यक minority describing word
थोरै सङ्ख्यामा रहेको समूह
“यहाँ महिला, पुरुष र लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक पनि छन्।”
पतन fall; decline noun
तल झरेको अवस्था; विनाश
“नैतिक पतन देखिने फौजदारी कसुरमा सजाय नपाएको हुनुपर्छ।”
परिणामस्वरूप as a result how, when or where
फलस्वरूप
“परिणामस्वरूप अहिले तरकारी तथा फलफूल बाह्रै महिना स्थानीय उत्पादनको उपभोग गर्ने अवसर प्राप्त भएको छ।”
सहिद martyr noun
देशका लागि ज्यान दिने व्यक्ति
“देशका लागि बलिदान दिने व्यक्ति सहिद हुन्।”
समुचित appropriate describing word
ठिक; उपयुक्त
“हामीले सामाजिक सञ्जालको समुचित प्रयोग गर्न जान्यौँ भने मात्र धेरै फाइदा लिन सक्छौँ।”
निष्क्रिय inactive describing word
काम नगर्ने
“खो दिइसकेपछि निष्क्रिय चेसर सक्रिय चेसरमा परिवर्तन हुन्छ।”
Also निष्क्रियता
आवास housing; residence noun
बस्ने घर
“जागिरमा छउन्जेल जुँगे जम्दारलाई आवासको कुनै चिन्ता भएन।”
समसामयिक current; contemporary describing word
अहिलेको समयको
“विद्वान्हरूको भेला भएर समसामयिक विषयमा छलफल गर्ने परम्पराको विकास मिथिला संस्कृतिको उपज हो।”
वेद the Vedas noun
प्राचीन हिन्दु धर्मग्रन्थ
“तपस्या र साधनाबाट उनी वेदका जान्ने व्यक्ति भए।”
लेनदेन transactions noun
लिने र दिने काम
“दैनिक जीवनमा हामी विभिन्न वस्तुहरू लेनदेन गर्छौँ।”
खडा standing; set up describing word
उभिएको; बनाइएको
“सफा पोसाक पहिरी पुरानै त्यो छ तापनि, नुहाऊ वा मुखै धोऊ, खडा हौ फुर्तिलो बनी।”
प्रतिपादन putting forward (a theory) noun
सिद्धान्त स्थापना गर्ने काम
“त्यसपछि उनले जीवहरूको विकासका सम्बन्धमा सिद्धान्त प्रतिपादन गरेका थिए।”
उन्नत advanced; improved describing word
विकसित
“यीबाहेक उन्नत बिउको अभाव, बजार मूल्यमा विविधता हुनु पनि यहाँका प्रमुख समस्या हुन्।”
अवशेष remains describing word
बाँकी रहेको अंश
“स्थायी बास बनाउने मेरो जीवनको धोको त अब पुग्ला, जीवनको अवशेषमा, मृत्युपछि।”
असन्तुलन imbalance noun
सन्तुलन नभएको अवस्था
“यस पद्धतिले शरीरमा यस्ता तत्त्वको असन्तुलन भएमा रोग लाग्छ भन्ने मान्यता राख्छ।”
करण affirmative (in grammar) noun
वाक्यको हुने वा गर्ने रूप
“क्रियाको काल, पक्ष, भाव, करण, अकरण आदि परिवर्तन गर्नुहुँदैन।”
Also करणी
संवेदनशील sensitive describing word
छिटै असर पर्ने
“संवेदनशील वा गोप्य कुराकानी फोनबाट गर्नुहुँदैन।”
Also संवेदनशीलता
कृषिजन्य agricultural describing word
खेतीबाट उत्पन्न
“कृषि उत्पादनबाट सञ्चालन हुने उद्योगलाई कृषिजन्य उद्योग भनिन्छ।”
अवतरण landing noun
ओर्लने काम
“खेलाडीले उचाइ नाघ्दा शरीरमा कुनै प्रकारको चोट नपर्ने गरी अवतरण क्षेत्रमा उत्रने कार्य हुन्छ।”
समझदारी understanding noun
आपसमा बुझेर सहमति
“आसिफको कुरा सुनेर मुसुक्क हाँस्दै मेरा बुबाले भन्नुभयो, “यो तिमीहरूको मैत्रीभावले भरिएको समझदारीको परिणाम हो।””
परिवर्तित changed describing word
बदलिएको
“आजको परिवर्तित र सूचना प्रविधिको समयमा सेवामूलक व्यवसायमा धेरैको संलग्नता बढेको छ।”
खाडी gulf; bay noun
तीनतिर जमिनले घेरिएको समुद्र
“नेपालबाट सबैभन्दा नजिकको समुद्र बङ्गालको खाडी हो।”
स्त्री woman noun
महिला
क्रमिक gradual describing word
क्रमैसँग हुने
“वर्णनात्मक अनुच्छेदमा विषयवस्तुको सूचना वा तथ्यलाई क्रमिक रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ।”
आत्मसात् taking to heart describing word
आफूमा अँगालेको
“त्यस्तै गौतम बुद्धका महान् उपदेशलाई आत्मसात् गर्ने बौद्ध धर्मावलम्बी पनि धेरै छन्।”
आबद्ध linked describing word
जोडिएको
“अम्बर गुरुङले कुन कुन सङ्घसंस्थामा आबद्ध भएर कार्य गरे?”
मुख्यतः mainly how, when or where
खास गरी
लेखन writing noun
लेख्ने काम
“बालकृष्ण सम सानैदेखि अध्ययन र लेखनप्रति रुचि राख्थे।”
निरीक्षण inspection noun
जाँचबुझ
“कक्षाकोठाको सरसफाइ पालैपालो गर्ने गरी समूह बनाइन् र आफूले त्यसको निरीक्षण गर्न थालिन्।”
दायरा range; scope noun
घेरा; सीमा
“आजको प्रविधिको युगमा त सम्बन्धको दायरा अझ फराकिलो भएको छ।”
वञ्चित deprived describing word
पाउनबाट छुटेको
“उदाहरणका लागि सार्वजनिक सम्पत्ति प्रयोग गर्दा अन्य नागरिकलाई ती वस्तुको प्रयोग गर्नबाट वञ्चित गर्नुहुँदैन।”
स्वतः automatically how, when or where
आफैँ
समर्पित dedicated describing word
सुम्पिएको
“समाजसेवी पुनले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन समाज सेवामा समर्पित गरेका छन्।”
शिविर camp noun
अस्थायी बसाइ
“पहिलो कुरा सगरमाथा आधार शिविर जानका लागि अनुकूल मौसम र आठदश दिनको छुट्टी पनि चाहिन्छ।”
कर्ता doer; subject (in grammar) describing word
काम गर्ने
“वाक्यमा काम जसले गर्छ त्यो नै कर्ता कारक हुन्छ।”
सशक्त strong; powerful describing word
बलियो
“उनको कवित्व शक्ति निकै सशक्त थियो।”
Also सशक्तता
प्रसार spread noun
फैलावट
“प्रचार प्रसारका साथै धर्मको अनुकरणका रूपमा लिइन्थ्यो।”
सम्प्रदाय sect noun
एउटै मत मान्ने समूह
“जैन र शिख सम्प्रदायका मानिस पनि छन्।”
संरक्षित protected describing word
जोगाइएको
“यसको प्रयोगले तयारी अवस्थामा प्याकिङ गरी राखिने खाद्यपदार्थ संरक्षित रहन्छन्।”
उल्लङ्घन violation noun
नियम तोड्ने काम
“नियम उल्लङ्घन गरेमा कानुनी कारबाही हुन्छ।”
क्षितिज horizon noun
आकाश र धर्ती मिलेजस्तो देखिने रेखा
निकास outlet noun
बाहिर निस्कने बाटो
“मञ्जुश्रीले त्यो ठुलो तालको पानी बग्ने निकास खोले।”
यसर्थ therefore how, when or where
यसकारण
“यसर्थ यिनीहरू सजातीय पदहरू हुन्।”
निरपेक्ष neutral; secular describing word
कुनै पक्षमा नलागेको
“संविधानले नै धर्मनिरपेक्ष राष्ट्रका रूपमा परिभाषित भएको यस मुलुकमा उदाहरणीय धार्मिक सहिष्णुता छ।”
परस्पर mutually noun
आपसमा
“समान रुचि भएका मानिस एक ठाउँमा बस्न, विचार व्यवहार आदि परस्पर साटासाट गर्न थाले।”
उजुरी complaint noun
गुनासो
“यी अड्डाले उनीहरूका परिवारका सदस्यविरुद्धको उजुरी सुन्दैनथे।”
बयान statement; description noun
वर्णन; अदालतमा भनिने कुरा
“उनले कुरिलाबारे अरू तरकारीको भन्दा बढी बयान गर्छिन्।”
स्मृति memory noun
सम्झना
जनसाङ्ख्यिक demographic describing word
जनसङ्ख्यासम्बन्धी
“जनसाङ्ख्यिक बनोटले देश, समाज र समुदायको जनसङ्ख्याको स्थिति देखाउँछ।”
हैसियत status noun
सामाजिक वा आर्थिक स्तर
“नागरिक अधिकारले प्रत्येक नागरिकलाई समान हैसियत दिन्छ।”
भक्त devotee noun
भक्ति गर्ने
“त्यस्तै ‘भक्त भानुभक्त’ र ‘भीमसेनको अन्त्य’ ऐतिहासिक विषयवस्तुमा आधारित नाटक हुन्।”
प्रतिबद्धता commitment noun
वचनबद्धता
“तपाईँ पानीको सदुपयोग कसरी गर्नुहुन्छ, यस विषयमा तपाईँ आफ्नो प्रतिबद्धता प्रस्तुत गर्नुहोस्।”
उल्लेखनीय noteworthy describing word
उल्लेख गर्न लायक
“छोरीलाई विद्यालय भर्ना गर्ने अभियानदेखि ज्येष्ठ नागरिक सम्मान कार्यक्रममा समेत यस समाजको भूमिका उल्लेखनीय छ।”
पलायन flight; exodus noun
भाग्ने वा छोडेर जाने काम
“नेपाली जनशक्ति विदेश पलायन हुनु तथा घरेलु प्रकृतिका उत्पादनमा मात्र सीमित हुनु समस्याको कुरा हो।”
प्रवचन discourse; lecture noun
धार्मिक वा ज्ञानको भाषण
“महर्षि पतञ्जलिले प्रतिपादन गरेको योगदर्शनका बारेमा प्रवचन पनि दिनुभयो।”
आध्यात्मिक spiritual describing word
आत्मासम्बन्धी
“यसले तनाव व्यवस्थापन गर्न र आध्यात्मिक पक्षलाई जागरुक बनाउन मदत गर्दछ।”
स्वरोजगार self-employment noun
आफैँले सिर्जना गरेको काम
“यसरी कृषिका अतिरिक्त निर्माण, व्यापार, पर्यटन क्षेत्रका साथै विभिन्न सिपमूलक काम गरेर स्वरोजगार बन्न सकिन्छ।”
वास्तविकता reality noun
साँचो अवस्था
“जिज्ञासुलाई वास्तविकता बताउनु मेरो काम हो।”
कण्ठ throat; by heart describing word
घाँटी; मुखाग्र
“यसमा भाग लिँदा घोकेर वा कण्ठ गरेर बोल्ने बानी राम्रो मानिँदैन।”
दाइजो dowry noun
बिहेमा दुलहीलाई दिइने धनसम्पत्ति
“यसबाहेक छाउपडी तथा दाइजो प्रथा, बालविवाह, मानव बेचबिखनका घटना पनि हुने गरेका छन्।”
सम्प्रेषण communication noun
सन्देश पुर्याउने काम
“यहाँका मानिस कति मिलिजुली संस्कृति मनाउँदा रहेछन् भन्ने सन्देश विदेशी पर्यटकसमक्ष सम्प्रेषण भइरहेको थियो।”
प्रशिक्षण training noun
तालिम
“यसरी कुनै पनि काम गर्नुभन्दा पहिले त्यससँग सम्बन्धित तालिम वा प्रशिक्षण भने लिनु राम्रो हुन्छ।”
अन्यत्र elsewhere how, when or where
अर्को ठाउँमा
“गाउँमा आधारभूत विद्यालय मात्र थिए र माध्यमिक शिक्षाका लागि अन्यत्र जानुपर्थ्यो।”
अकरण negative (in grammar) noun
वाक्यको नहुने वा नगर्ने रूप
“क्रियाको काल, पक्ष, भाव, करण, अकरण आदि परिवर्तन गर्नुहुँदैन।”
वक्तृता speech; oratory noun
भाषण
“एक दिन विद्यालयले सञ्चालन गरेको वक्तृता प्रतियोगितामा मधुले उत्कृष्ट स्थान हासिल गरिन्।”
उपन्यास novel noun
धेरै अध्याय भएको लामो कथा
“हाम्रो हिमालको हाँसोमा कोही सगरमाथाको उपन्यास पढ्छन्।”
शङ्का doubt; suspicion noun
सन्देह
“पैसा नभेट्दा हिराले गोपीमाथि शङ्का गर्यो।”
जाली net; mesh; fake describing word
प्वालैप्वाल भएको जाल; नक्कली
“एक जना विद्यार्थी जालीतिर पिठिउँ फर्काएर र अर्को एक जना स्पाइक क्षेत्रमा उभिनुहोस्।”
प्रसारित broadcast; spread describing word
फैलाइएको; सुनाइएको
“काकीलाई यौन प्रसारित रोग लागेको छ रे, छोरी।”
सदैव always how, when or where
सधैँ
“उहाँहरूले मेरा लागि गरेको उपकारप्रति सदैव आभारी छु।”
उपसर्ग prefix noun
शब्दको अगाडि जोडिने अंश
“‘विशुद्ध’ र ‘प्रचलन’ शब्दमा लागेका उपसर्ग छुट्याउनुहोस्।”
बहुभाषिक multilingual describing word
धेरै भाषा भएको
“नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक तथा बहुसांस्कृतिक मुलुक हो।”
आयुर्वेदिक of traditional herbal medicine describing word
आयुर्वेदसम्बन्धी
“यसबाट आयुर्वेदिक औषधालयहरू स्थापना गर्न सकिन्छ।”
प्रचुर abundant describing word
प्रशस्त
अत्याचार oppression; atrocity noun
थिचोमिचो; अन्याय
“अन्याय, अत्याचार र भ्रष्टाचार पनि छन्।”
आठौँ eighth describing word
आठको क्रममा पर्ने
“आठौँ राजा पृथ्वी मल्लको शासनकालपछि भारदारहरूमा शक्ति सङ्घर्ष सुरु भयो।”
प्रसङ्ग context; occasion noun
सन्दर्भ
“यो प्रसङ्गलाई बक्स सङ्केतमा लेख्दा यस्तो हुन्छ।”
असम्भव impossible describing word
हुन नसक्ने
“धेरै जनाको सहकार्यमा गर्ने हो भने असम्भव भन्ने कुनै कामै छैन।”
वैवाहिक marital describing word
विवाहसम्बन्धी
“त्यस वेलाको शक्तिशाली राज्य पाल्पासित वैवाहिक सम्बन्ध गाँसे।”
परिपूरक complementary describing word
एकअर्कालाई पूरा गर्ने
“सामुदायिक स्वास्थ्य तथा मानसिक स्वास्थ्य एकअर्काका परिपूरक हुन्।”
दुर्व्यवहार mistreatment; abuse noun
नराम्रो व्यवहार
“यतिवेला मैले आफूलाई यौन दुर्व्यवहार भएको थाहा पाएँ।”
विपन्न poor; needy describing word
गरिब
“यस समाजले महामारीमा समेत श्रमिक, मजदुर र विपन्न मानिसहरूलाई खानाको प्रबन्ध गरेको थियो।”
दिमाग brain; mind noun
मगज; बुद्धि
“काका र बुबाको दिमागमा आफू आफू मिल्नुपर्ने रहेछ भन्ने कुरा घुस्यो।”
बाँझो fallow describing word
खेती नगरिएको
“बाँझो जमिनमा खेती गर्न प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले यो कार्यक्रम ल्याइएको स्थानीय जनप्रतिनिधिले बताएका छन्।”
सारङ्गी a bowed string instrument noun
रेटेर बजाइने नेपाली बाजा
“उहाँसँग सारङ्गी पनि रहेछ।”
लास corpse noun
मरेको शरीर
“एउटा लास देख्दादेख्दै पनि एउटा मात्र हो कि सयओटा भनेर के सोधेकी होलिन्?”
अभ्यस्त accustomed describing word
बानी परेको
“हामी ती प्रविधिसँग दिनानुदिन अभ्यस्त हुँदै छौँ।”
जटिलता complexity noun
जटिल हुनुको अवस्था
“यसले घाइतेको स्वास्थ्यलाई थप जटिलतातर्फ जान नदिन र थप क्षति हुन नदिन उपचार गर्दछ।”
पहिल्याउनु to identify; to find out verb
पहिचान गर्नु; पत्ता लगाउनु
“नेपाली समाजमा सामाजिक संस्कारको विविधता हुनुका कारणहरू पहिल्याउनुहोस्।”
समाहित included; absorbed describing word
समेटिएको
“कालीगण्डकीको सुसाइमा आफूलाई समाहित गरेँ।”
मन्त्र sacred chant; motto noun
जपिने पवित्र शब्द; मूल सिद्धान्त
“स्काउटको मूल मन्त्र नै ‘तयार होऊ’ भन्ने हो।”
इन्द्रिय sense organ noun
आँखा, कान, नाक, जिब्रो र छाला
“यसले हाम्रा इन्द्रियहरूलाई संयमित राख्न पनि सहयोग गर्छ।”
जालो web; net noun
जाल
“मनमा अनेक चिन्ताको जालो बुन्दै कतिखेर निदाउँछिन् उनले पत्तै पाउँदिनन्।”
स्वाभिमान self-respect noun
आफ्नो इज्जतको गौरव
अमूल्य priceless describing word
मोल गर्न नसकिने
“हाम्रा पुर्खाले हामीलाई छाडेर गएका अमूल्य सम्पदाको हामीले संरक्षण गर्नुपर्छ।”
प्रतिरोधात्मक resistant describing word
रोक्ने वा लड्ने
“नियमित योग गर्नाले हाम्रो रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढ्छ।”
भित्र्याउनु to bring in verb
भित्र ल्याउनु
“यता बुढी भने यसपालि टन्नै बाली भित्र्याउन पाइने भो भनेर मक्ख पर्न थालिन्।”
सच्चा true; genuine describing word
साँचो
“यसरी सरसामान दिएर बनाएको साथी सच्चा साथी पनि हुँदैनन्।”
अनुयायी follower describing word
पछि लाग्ने; मान्ने
“यहाँका हिन्दुहरू बुद्धलाई आफ्नै देवता मानी पूज्छन्, बौद्ध दर्शनका अनुयायी बन्छन्।”
शिलालेख stone inscription noun
ढुङ्गामा कुँदिएको लेख
“यहाँ धेरै गढी, शिलालेख, मठ, मन्दिर, दरबार र स्तूपहरू छन्।”
शिक्षालय school noun
शिक्षा दिइने ठाउँ
“भक्तपुरको सानोठिमीमा केन्द्रीय कार्यालय रहेको यस परिषद्ले सम्बन्धन दिएर देशभर प्राविधिक शिक्षालय खुलेका हुन्छन्।”
विसङ्गति inconsistency; absurdity noun
नमिल्दोपन
“यसले सामाजिक विकृति र विसङ्गतिका विरुद्ध सकारात्मक भूमिका निर्वाह गर्न सक्छ।”
दुलही bride noun
बिहे गर्न लागेकी वा भर्खर बिहे भएकी केटी
“बलरामकी दुलही पनि चौपट्टै राम्री थिइन्।”
दिनचर्या daily routine noun
दिनभरि गरिने कामहरू
“लेकबेँसी धाउनु उनीहरूको दिनचर्या थियो।”
दृश्यावलोकन sightseeing noun
दृश्य हेर्ने काम
“हिमालको दृश्यावलोकन र आरोहणका लागि स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकहरू आउँछन्।”
अनुवाद translation noun
एउटा भाषाको कुरा अर्को भाषामा लेख्ने काम
“उनले संस्कृत भाषामा लेखिएको रामायणलाई नेपाली भाषामा अनुवाद गरेका थिए।”
खार्नु to refine; to hone verb
निखार्नु; तिखार्नु
“उमेरले पाका देखिने, ज्ञान, सिप र अनुभवले खारिएका परिपक्व व्यक्ति नै ज्येष्ठ नागरिक हुन्।”
निर्माता maker; builder describing word
बनाउने
“त्यसैले पृथ्वीनारायण शाहलाई नेपालको निर्माता भनिन्छ।”
समुन्नत prosperous; advanced describing word
धेरै उन्नति गरेको
“समुन्नत समाज बनाउन कस्तो खालको सामाजिक सुधार आवश्यक हुन्छ, तर्क दिनुहोस्।”
षड्यन्त्र conspiracy noun
लुकेर गरिने खराब योजना
“उनै भौमगुप्तका नाति जिष्णु गुप्तले उदयदेवका विरुद्ध षड्यन्त्र गर्न सुरु गरे।”
अँजुली double handful noun
दुई हत्केला जोडेर बनाएको खाल्डो
घनिष्ठ close; intimate describing word
ज्यादै नजिकको
“तसर्थ भोजन र स्वास्थ्यको घनिष्ठ सम्बन्ध छ।”
Also घनिष्ठता
तद्भव word changed from Sanskrit describing word
संस्कृतबाट रूप फेरिएर आएको शब्द
“पाठमा प्रयोग भएका दुई दुईओटा तत्सम, तद्भव र आगन्तुक शब्द टिपोट गर्नुहोस्।”
मतभेद disagreement noun
विचार नमिल्नु
“आपसी मतभेद हटाएर एकआपसमा हार्दिकता जगाउँछ।”
निःस्वार्थ selfless describing word
स्वार्थ नभएको
थुक्नु to spit verb
मुखबाट थुक फाल्नु
झुल्को first rays of the sun noun
बिहान घामको पहिलो किरण
“इन्द्रधनु जस्तै राम्रो, घामछायाको देश, हिउँचुलीको पहिलो झुल्का, पहिलो मेरो देश।”
दुलहा bridegroom noun
बिहे गर्न लागेको वा भर्खर बिहे भएको केटा
“विवाहमा दुलहासँग जाने व्यक्तिलाई जन्ती भनिन्छ।”
काज work; task noun
काम
“ऋतु हुन् अरू पाँचओटा, वसन्त ऋतुराज हो, लोक गौरवले भर्नु यसैको मुख्य काज हो।”
पितृ ancestors noun
मरेका पुर्खा
“उनीहरूले घेवामा लामाले पितृको श्रद्धा र आत्माको चिरशान्तिको कामना गरेको देखे।”
श्रद्धेय respected describing word
श्रद्धा गर्न लायक
“श्रद्धेय गुरुवर्ग तथा सम्पूर्ण विद्यार्थी साथीहरू!”
अभियन्ता activist; campaigner noun
अभियान चलाउने व्यक्ति
“जयपृथ्वीबहादुर सिंहलाई किन शैक्षिक अभियन्ताका रूपमा चिन्ने गरिन्छ?”
पाताल the underworld noun
जमिनमुनिको लोक
“अब पातालमा पुर्याउँदा के हुने हुन्, हेरौँ।”
यश fame; glory noun
राम्रो कामले पाएको नाम
“म यस जन्ममा यश राख्ने प्रयासमा तल्लीन छु।”
विवश compelled; helpless describing word
लाचार
“नौ वर्षकै उमेरमा पितृवियोगको पीडा सहन विवश टेरेसाको लालनपालन उनकी आमाको रेखदेखमा भएको थियो।”
श्रीखण्ड sandalwood noun
सुगन्धित चन्दन
“भनिन्छ, जान्नेलाई श्रीखण्ड नजान्नेलाई खुर्पाको बिँड।”
व्यर्थ useless; in vain describing word
बेकार
“यस ठाउँमा धेरै पैसा खर्चेर घर बनाउनु व्यर्थ हो।”
हार्दिकता warmth; cordiality noun
मनदेखिको प्रेम
“आपसी मतभेद हटाएर एकआपसमा हार्दिकता जगाउँछ।”
निन्दा condemnation; criticism noun
खोट देखाएर गरिने कुरा
अल्लारे young and carefree describing word
भर्खरको जवान
“बुढोपाको एउटा थिएन, सबै अल्लारे ठिटा मात्रै।”
नाल umbilical cord; stalk noun
बच्चाको नाभिमा जोडिएको नली; डाँठ
“शिशुको नाल काट्ने सामग्री निर्मलीकरण गरिएको हुनुपर्छ।”
खर्पन carrying pole with baskets noun
काँधमा बोकिने दुवैतिर डाला झुन्डिएको नोल
“खर्पन, टोकरी, डोको, हलो, जुवा पानी नपर्ने ओभानो ठाउँमा राख्नुपर्छ।”
आस्तिक believer describing word
ईश्वर मान्ने
कर्मवीर devoted worker describing word
कर्तव्यमा अटल रहने
“कविले नेपालीलाई किन कर्मवीर भनेका हुन्?”
उत्कण्ठा eagerness noun
तीव्र इच्छा
“लेख्ने चाहना पनि साँच्चै उत्कण्ठासम्म पुगिसकेका रहेछन् क्यारे!”
आगत arrived; incoming describing word
आएको
दर्द pain noun
पीडा
“आँसु देखिए, नदेखिए पनि कलिलो मनका चोट, घाउ, दर्द र पीडा उस्तै थिए।”
रोगाक्रान्त stricken by disease describing word
रोगले ग्रस्त
मनसुबा intention; plan noun
इरादा
“सुसुराले भने बुहारीलाई माइत पुर्याउने मनसुबा गरे।”
व्यायामशाला gym noun
व्यायाम गर्ने ठाउँ
“निरोगी रहनका लागि हामी धेरै प्रयत्न गर्छौँ, व्यायामशाला जान्छौँ, बिहानै उठेर हिँड्छौँ, कुद्छौँ।”
सम्माननीय honorable describing word
सम्मान गर्न योग्य
बचरो chick; nestling noun
चराको बच्चो
चिरचिर chirping noun
चराको आवाज
पेवा private property describing word
आफ्नो निजी
प्रमदा young woman noun
युवती
“पृथिवी छिन् सुगारङ्गी, पिपिराहरूले गरी हरियो रेसमी सारी लाएकी प्रमदा सरि।”
शस्त्रधारी armed describing word
हतियार बोकेको
खुर्र quickly (running) how, when or where
छिटो दौडँदै
खलियो stack of wood noun
मिलाएर राखिएको दाउराको थाक
तुल्य like; equal to describing word
समान; जस्तो
“म त यो लडाइँपछि हातखुट्टा गिँडेको मुढो तुल्य भएको छु।”
रुपी myna noun
एक प्रकारको चरा
“रुपी, भँगेरा, काग, गौँथली देखिए तिनकै बारेमा सोच्थ्यो।”
काइना shoot; sprout noun
बोटको नयाँ हाँगा
“आँकुरा, पिपिरा साना, काइना, चिउला, टुसा निस्के झपक्क सर्वत्र साह्रै कलकलाउँदा।”
चिउला sprouts; buds noun
टुसा; मुना
“आँकुरा, पिपिरा साना, काइना, चिउला, टुसा निस्के झपक्क सर्वत्र साह्रै कलकलाउँदा।”
नर्तकी dancer (woman) noun
नाच्ने महिला
“उनको भविष्यमा सफल नर्तकी बन्ने सपना छ।”
कात्रो shroud noun
मुर्दा ढाक्ने सेतो कपडा
अल्याङमल्याङ confusion noun
अलमल
Idioms, proverbs and phrases 22
खुट्टा तान्नु to pull someone down idiom (टुक्का)
अरूको प्रगतिमा बाधा पुर्याउनु
हात थाप्नु to hold out one’s hand (to beg) idiom (टुक्का)
लाचार भएर माग्नु
“जुनुले हात थाप्दै भनिन्।”
सही थाप्नु to agree idiom (टुक्का)
अर्काको कुरामा सहमति जनाउनु
“आमाले सही थाप्दै टाउको हल्लाइन्।”
जसले मह काढ्छ उसले हात चाट्छ whoever takes out the honey licks their fingers proverb (उखान)
जिम्मा पाउनेले त्यसबाट केही फाइदा लिइहाल्छ
अकबरी सुनलाई कसी लगाउनुपर्दैन pure gold needs no testing proverb (उखान)
राम्रो कुरालाई जाँच्नुपर्दैन
अचानाको पिर खुकुरीले जान्दैन the khukuri doesn’t know the chopping block’s pain proverb (उखान)
दुःख पाउनेको पीडा दुःख दिनेले बुझ्दैन
पहुँच पुग्नु to have access; to reach phrase
पुग्न सक्नु
ग्रहण लाग्नु to be eclipsed; to be tarnished phrase
सूर्य वा चन्द्रमा छेकिनु; दाग लाग्नु
पसिना बगाउनु to toil phrase
धेरै परिश्रम गर्नु
“खाडी देशको उखरमाउलो गर्मीमा पसिना बगाउनुभन्दा त आफ्नै देशको माटामा पसिना बगाउनु राम्रो हो।”
पिसाब फेर्नु to urinate phrase
पिसाब गर्नु
“करिब ३००–४०० मिलिलिटर पिसाब जम्मा भएपछि व्यक्तिलाई पिसाब फेर्न मन लाग्छ।”
चोट पुर्याउनु to hurt phrase
घाउ लगाउनु; मन दुखाउनु
“उनीहरूको भावनामा चोट पुर्याउने काम कहिल्यै गर्नुहुँदैन।”
गुजारा गर्नु to get by phrase
जसोतसो जीवन चलाउनु
“सरेक नपरुन्जेल गुजारा गरौँ तर छिट्टै एउटा राम्रो ठाउँ हेरेर सर्नुपर्छ।”
हात पार्नु to get hold of phrase
प्राप्त गर्नु
“बुहारी मनमनै सोच्न लागिन्, “औँठी हात पार्न पाए त हुने थियो।””
पखेटा लाग्नु to sprout wings phrase
उड्न सक्ने हुनु; स्वतन्त्र हुनु
“उसका खुट्टामा दुईओटा पखेटा लागेका थिए।”
टाउको निहुराउनु to bow one’s head phrase
लाजले वा डरले शिर झुकाउनु
ढोका खुल्नु (doors) to open phrase
उन्नतिको बाटो खुल्नु
साथ लाग्नु to go along with phrase
सँगै जानु; साथ दिनु
घुस लिनु to take a bribe phrase
गैरकानुनी रूपमा पैसा लिनु
“उनले घुस लिने र दिने दुवैलाई शत्रु मानेका थिए।”
छातीमा टाँस्नु to hold close phrase
धेरै माया गर्नु
“नवजात शिशुलाई न्यानो पारिराख्न आमाको नाङ्गो छातीमा टाँसेर राख्नुपर्छ।”
मन छुनु to touch the heart phrase
मनमा असर पर्नु
वचन दिनु to give one’s word phrase
वाचा गर्नु
राज गर्नु to rule; to reign phrase
शासन गर्नु
“घना अन्धकारले राज गर्न थालेपछि केवल कालीगण्डकी सुसाएको आवाज मात्र कानमा गुन्जिरह्यो।”