Grade 5 Nepali Words
The key words first: the ones Grade 5’s Nepali book teaches, then the ones used most widely in the books every student reads.
Key words 233
अभिलेख record noun
लेखेर राखिएको प्रमाण
“स्थानीय तथ्याङ्क र अभिलेख सङ्कलन तथा व्यवस्थापन गर्ने कार्य गर्छ।”
विविधता diversity noun
धेरै किसिम भएको अवस्था
“यसरी फरक भाषा, संस्कृति तथा रीतिरिवाजका कारण स्थानीय गीतमा पनि विविधता पाइन्छ।”
Also विविधतापूर्ण
संयुक्त joint; combined describing word
मिलेको; जोडिएको
“सुरुमा संयुक्त नृत्य गर्नुहोस् र अन्त्यमा एकल रूपमा नृत्य गर्नुहोस्।”
निर्धारण determining; setting noun
तोक्ने काम
“त्यो ढुङ्गाको लक्कुलाई बलले हानेर ढाल्ने दुरी र खेल्ने सिमाना निर्धारण गर्नुहोस्।”
निकाय body (official) noun
सरकारी संस्था
“कर्मचारीले हाँस्दै सम्बन्धित निकायबाट अनुमति लिएर मात्र खानी सञ्चालन गर्न पाइने बताए।”
समावेश inclusion noun
भित्र राख्ने वा मिलाउने काम
“पत्रपत्रिकामा विज्ञान, शिक्षा, खेलकुद, स्वास्थ्य आदि विषयवस्तु समावेश गरिएका हुन्छन्।”
तालिम training noun
सिप सिकाउने काम
“घरेलु उद्योगमार्फत गाउँपालिकामा महिलाका लागि सिपमूलक तालिम उपलब्ध गराउनुभएको छ।”
प्रभावकारी effective describing word
राम्रो असर गर्ने
“वैज्ञानिक क्षेत्रमा यसको प्रयोग अझ प्रभावकारी हुन्छ।”
मानसिक mental describing word
मनसम्बन्धी
“सोच्ने, विचार गर्ने, बुद्धि लगाउने, तर्क गर्ने जस्ता मानसिक कार्य गर्न मदत गर्छ।”
युद्ध war noun
लडाइँ
आन्तरिक internal noun
भित्री
“यसरी व्यक्ति स्वयंको आन्तरिक रूपमा हुने सूचनाको प्रवाह नै आन्तरिक वा वैयक्तिक सञ्चार हो।”
विस्तार expansion; detail noun
फैलावट; विस्तृत वर्णन
“निवेदनको विषयलाई स्पष्ट पार्ने गरी आवश्यक कुरा विस्तार गर्नुपर्छ।”
स्थिति situation; position noun
अवस्था
“त्यसपछि हातको स्थिति सतर्क अवस्थामा जस्तो छ त्यही स्थितिमा राखेर गोडा मात्र उचालेर जमिनमा टेक्नुहोस्।”
मुलुक country how, when or where
देश
“नेपाल पुरातात्त्विक दृष्टिले सम्पन्न मुलुक हो।”
गठन formation noun
बनाउने काम; खडा गर्ने काम
“विद्यार्थीले विद्यालयमा बालक्लबको गठन गर्दै छन्।”
श्रम labour noun
काम गर्दा लगाइने मिहिनेत
“यसमा श्रमको आदानप्रदान हुन्छ र पालैपालो काम गरिन्छ।”
हक right noun
अधिकार
“समाजको हक, हित र भलाइका लागि काम गर्ने संस्थालाई सामाजिक सङ्घसंस्था भनिन्छ।”
Also हकदार
मान्यता belief; recognition noun
मानिएको कुरा; स्वीकृति
“महिनावारीसम्बन्धी यस्ता गलत मूल्य मान्यता, प्रवृत्ति र व्यवहारलाई समयमै परिवर्तन गर्न आवश्यक छ।”
वर्तमान present (time) describing word
अहिलेको
“वर्तमान समयमा फोहोरमैला र प्रदूषण बढ्नुका कुनै दुई कारण लेख्नुहोस्।”
परिभाषा definition noun
अर्थ स्पष्ट पार्ने भनाइ
“चुम्बकीय शक्तिको परिभाषा दिनुहोस्।”
लागु in force; applied describing word
लगाइएको; चलाइएको
“खेतमा सिँचाइ गर्न पालो प्रणाली लागु गरेका थिए।”
पर्यटन tourism noun
घुम्ने र रमाउने उद्देश्यले गरिने यात्रा
संलग्न involved describing word
लागेको; जोडिएको
“समुदायमा कोही कृषि, कोही व्यापार व्यवसाय त कोही उद्योग कार्यमा संलग्न हुन्छन्।”
सकारात्मक positive describing word
राम्रो; समर्थन गर्ने
“अभिभावकको माया र सकारात्मक भूमिकाले उनमा सुधार सम्भव भएको हो।”
प्राप्ति gain noun
पाएको कुरा
“साथै सामाजिक भावनाको विकास र मनोरञ्जन प्राप्तिमा समेत सहयोग पुग्छ।”
नेतृत्व leadership noun
अगुवाइ
“चन्दा काकीले वृक्षारोपण कार्यक्रमको नेतृत्व गर्नुभएको थियो।”
सहायक assistant; secondary describing word
सहयोग गर्ने
“सहायक जराहरूबाट पनि अन्य मसिना जराहरू निस्केका हुन्छन्।”
प्रारम्भिक early; initial describing word
सुरुको
“उनको प्रारम्भिक शिक्षा घरबाटै सुरु भएको थियो।”
अङ्ग्रेज the British; Englishman noun
बेलायतको मानिस
“नेपाल-अङ्ग्रेज युद्धको समयमा उनी नेपालको पश्चिम किल्लाका कमान्डर थिए।”
प्रतिनिधि representative noun
अरूका तर्फबाट बोल्ने वा काम गर्ने व्यक्ति
“प्रतिनिधि चुन्न निर्देशन दिनुभयो।”
जनशक्ति workforce noun
काम गर्न सक्ने मानिसहरू
“कर्मचारी, शिक्षक, नर्स, डाक्टर आदि सेवा क्षेत्रमा क्रियाशील जनशक्ति हुन्।”
उत्पत्ति origin noun
सुरुआत; जन्म
“यी विभिन्न किसिमका जीवहरूको उत्पत्ति कसरी भएको होला भन्ने बारेमा लामो खोज गरे।”
बसाइँसराइ migration noun
एक ठाउँ छाडेर अर्को ठाउँमा बस्न जाने काम
“परिवारको बसाइँसराइका कारणले उनी पनि गाउँको विद्यालय छोड्न बाध्य भइन्।”
शुल्क fee; charge noun
तिर्नुपर्ने रकम
“दुई दिनभरि पार्किङ गर्दा जम्मा कति पार्किङ शुल्क बुझाउनुपर्छ?”
सम्पर्क contact noun
भेटघाट वा कुराकानी
“त्यसै गरी रोगी व्यक्तिसँगको सम्पर्क, किरा र जनावरको टोकाइबाट पनि यी रोग सर्छन्।”
ग्रामीण rural describing word
गाउँको
“ग्रामीण भेगका कच्ची घर, गोठ र विद्यालय भत्काउँछ।”
ढङ्ग way; manner noun
तरिका; शैली
“कम्प्युटरले छोटो समयमा जटिल समस्यालाई त्रुटिरहित ढङ्गले समाधान गर्न सहयोग गर्छ।”
समग्र whole; overall describing word
पूरै; सबै
“समग्रमा भन्दा पानीलाई सिँचाइ र घरायसी प्रयोजनमा समेत उपयोग गर्न सकिन्छ।”
सीमित limited describing word
तोकिएको; थोरै
“वातावरणमा पाइने हावा, पानी, माटो, वनजङ्गल आदि स्रोतहरूको मात्रा सीमित हुन्छ।”
गुणस्तरीय of good quality describing word
राम्रो गुण भएको
“यहाँका वस्तु टिकाउ र गुणस्तरीय हुने भएकाले छिमेकी गाउँबाट पनि मानिस किन्नका लागि यहाँ आउँछन्।”
नली tube; pipe noun
पानी आदि जाने खोक्रो साधन
“दुईओटा परीक्षण नली लिनुहोस्।”
साहित्य literature noun
कथा, कविता आदि रचना
“कोही साहित्य सिर्जनामा लागेर देशको सेवा गर्छन्।”
सुरुआत beginning noun
थालनी
“उनले नेपाल संवत्को सुरुआत गरे।”
अनिवार्य compulsory describing word
नगरी नहुने
“सामान किनिसकेपछि बिल अनिवार्य रूपमा लिनुपर्छ।”
चेतना awareness noun
होस; ज्ञान
“गोपी र ध्रुवले भने, “हामी मिलेर समाजमा चेतना फैलाऔँ।””
अपराध crime noun
कानुनले गर्न नहुने काम
“चोरी डकैती सामाजिक अपराध हो।”
विभाग department noun
कार्यालयको शाखा
गुणस्तर quality noun
कुनै वस्तुको गुणको तह
“विभिन्न मानवीय क्रियाकलापका कारण हावाको गुणस्तरमा परिवर्तन आउँछ।”
अत्यन्त extremely describing word
अति धेरै
“सबै अत्यन्त आनन्दी, सबै छन् पिङमा दङ्ग, सबैको देखिँदै आयो उज्यालो चेहेरा रङ्ग।”
निर्यात export describing word
अर्को देशमा सामान पठाउने काम
“नेपाली उत्पादन विदेशमा निर्यात गर्न सके देश धनी हुन्छ भन्ने सोच राख्छन्।”
सहकार्य cooperation noun
मिलेर गरिने काम
“सामूहिक भावना, सहयोग, सहकार्य एवम् मेलमिलाप विकास भएको समाजलाई असल समाज भनिन्छ।”
मिश्रित mixed describing word
मिसाइएको
“यसरी अनुपयुक्त भिन्नलाई मिश्रित सङ्ख्यामा बदल्न सकिन्छ।”
दृष्टि sight; point of view noun
हेराइ; दृष्टिकोण
“औषधी, स्वास्थ्य र व्यवसायका दृष्टिले कुरिलो अत्यन्तै उपयोगी तरकारी हो।”
औपचारिक formal describing word
नियमअनुसारको
“औपचारिक शिक्षा सामान्य रहे पनि उनले पूर्वीय तथा पाश्चात्त्य सङ्गीतको गहन अध्ययन गरेका थिए।”
अप्रत्यक्ष indirect describing word
सिधै नभएको
“जीवहरूलाई चाहिने सबै तत्त्वहरू प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा वातावरणबाट प्राप्त हुन्छ।”
आपसी mutual describing word
एकअर्काको
“उनीहरू सबैले आपसी छलफल र सहमतिमा मनिटर छानेका छन्।”
प्राथमिकता priority noun
पहिले गर्नुपर्ने कुरा
“सकेसम्म हुबहु चित्र बनाउनुभन्दा भावना र विचारका प्रस्तुतिलाई प्राथमिकता दिई चित्र बनाउनुहोस्।”
परिस्थिति situation; circumstances noun
अवस्था
“यसरी विद्युतीय सञ्चार साधन अप्ठ्यारो परिस्थितिमा समेत सारथि बन्न पुगे।”
पारिवारिक family describing word
परिवारको
“घरको पारिवारिक सम्बन्ध सुमधुर बनाउन तपाईँले कस्तो भूमिका निर्वाह गर्न सक्नुहुन्छ, लेख्नुहोस्।”
सङ्क्षिप्त brief; short describing word
छोटकरी
“चट्टान बन्ने प्रक्रियालाई सङ्क्षिप्तमा उल्लेख गर्नुहोस्।”
प्रतिनिधित्व representation noun
प्रतिनिधिका रूपमा भाग लिने काम
“यसो गर्न सकियो भने हाम्रो नाटकले देशकै प्रतिनिधित्व गर्थ्यो कि?”
जीवनशैली way of life noun
बाँच्ने तरिका
“यसले सुरक्षित जीवनशैली अपनाउन मदत गर्छ।”
कच्चा raw describing word
नपाकेको; नपकाएको
“गुरुले भन्नुभयो, “ल सुन, यो नेपाली कागज बनाउने कच्चा पदार्थ भनेको लोक्ता हो।””
तत्कालीन of that time describing word
त्यस बेलाको
“यसै कक्षबाट तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र शाहले दरबार छाड्ने घोषणा गरेका थिए।”
प्रभावित affected; impressed describing word
असर परेको
“उनको कार्यबाट प्रभावित भएर बिबिसीले ‘काठको कम्प्युटर’ शीर्षकमा समाचार प्रसारण गर्यो।”
प्रस्ताव proposal noun
अघि सारिएको कुरा
“सत्यवतीले केही प्रस्ताव राखिन्।”
हाड bone noun
शरीरभित्रको कडा भाग; हड्डी
“खनिज पदार्थले रगत र हाडको विकासमा मदत गर्नुका साथै रोग लाग्नबाट बचाउँछ।”
विभेद discrimination noun
फरक व्यवहार
“यी अधिकार प्रयोगका सम्बन्धमा राज्यले कुनै विभेद गर्दैन।”
रोजगार employment describing word
काम; जागिर
निर्भर dependent describing word
भरोसामा रहेको
“जीवहरू खाना, बासस्थानलगायत अन्य आवश्यक कुराहरूका लागि वातावरणमा निर्भर रहन्छन्।”
सम्पादन editing noun
लेख वा किताब मिलाएर तयार पार्ने काम
“यो सफ्टवेयरको प्रयोग गरी सजिलै चित्रहरू कोर्न, रङ भर्न र अन्य चित्रहरूलाई सम्पादन गर्न सकिन्छ।”
अनुकूल suitable; favourable describing word
मिल्दो
“माटामा रोपिएको बिउ अनुकूल वातावरणमा अङ्कुरण हुन्छ।”
तनाव stress noun
मनको चिन्ता र दबाब
“योगले शरीरमा स्फूर्ति बढाउँछ र तनाव घटाउँछ।”
अन्तरसम्बन्ध interrelation noun
एकअर्काबिचको सम्बन्ध
“जीव र वातावरणबिचको अन्तरसम्बन्ध वर्णन गर्नुहोस्।”
वन्यजन्तु wildlife noun
जङ्गली जनावर
“यहाँ पोखरी, कुण्ड, जडीबुटी, वन्यजन्तु प्रशस्त भएकाले पर्यटन विकासको अधिक सम्भावना छ।”
मार्ग route; path noun
बाटो
“मन्दिर स्थलमा केवलकार र पैदल मार्गबाट पनि पुग्न सकिन्छ।”
प्रशासन administration noun
शासन चलाउने काम
“उक्त फोहोर कसरी कम गर्न सकिन्छ, विद्यालय प्रशासनका लागि सुझाव तयार पार्नुहोस्।”
प्रकाशन publication noun
किताब वा पत्रिका छापेर निकाल्ने काम
“उनले लेखेका किताब कुनै लेख्नेबित्तिकै प्रकाशन भए भने कुनै केही समयपछि प्रकाशन भए।”
भण्डारण storage noun
सञ्चित गरेर राख्ने काम
“किसानले उत्पादन गरेको तरकारी केही हप्तासम्म भण्डारण गर्ने सब्जीकोठी बनाएका छन्।”
जीवनी biography noun
कसैको जीवनको कथा
“महावीर पुनको जीवनीबाट कस्तो शिक्षा पाउन सकिन्छ, लेख्नुहोस्।”
सद्भाव goodwill noun
असल भाव; मेलमिलाप
“जसका कारणले सो समुदायका मानिसमा सामाजिक एकता र सद्भाव राम्रो छ।”
सम्भावित likely; possible describing word
हुन सक्ने
“सम्भावित दुर्घटना रोक्नका लागि दिइने चेतनामूलक शिक्षालाई सुरक्षा शिक्षा भनिन्छ।”
अधिक more; extra; obtuse (angle) describing word
बढी
“दिइएको चतुर्भुजमा कतिओटा अधिक कोण छन्?”
भेदभाव discrimination noun
फरक गरेर गरिने व्यवहार
“आदरणीय सभाध्यक्षज्यू, लोकतन्त्रमा महिला र पुरुषबिच भेदभाव गरिँदैन, साथै सबै जाति धर्मप्रति समान व्यवहार गरिन्छ।”
कथन statement; saying noun
भनाइ
“उक्त कथनलाई गणितीय वाक्यमा लेख्नुहोस्।”
शिखर summit; peak noun
चुचुरो
“विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा पनि हिमाल नै हो।”
प्रतिकूल adverse; unfavourable describing word
उल्टो; नमिल्दो
“जङ्कफुड खाने बानीले स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर पर्छ।”
Also प्रतिकूलता
प्रेम love noun
माया
“गोपाल र उनका साथीहरूले सबैलाई माया, दया र प्रेम गर्थे।”
परिणत turned into describing word
बदलिएको
“यसो गर्दा तीर चिह्न बुरुसमा परिणत हुन्छ।”
विद्वान् scholar; learned describing word
धेरै पढेको ज्ञानी
“केही समयपछि उसको भेट एक जना विद्वान् मानिससँग भयो।”
मण्डल circle; zone noun
घेरा; क्षेत्र
“सौर्य मण्डलमा सबैभन्दा लामो दिन हुने ग्रह शुक्र हो।”
तत्काल immediately how, when or where
तुरुन्तै
“यसले गर्दा विश्वको जुनसुकै कुनाका खबरहरू तत्काल प्राप्त गर्न सकिने भएको छ।”
जातीय ethnic describing word
जातिसम्बन्धी
“यो गानले समग्र राष्ट्रको भाषिक, जातीय, भौगोलिक, सांस्कृतिक जस्ता पक्षलाई समेटेको हुन्छ।”
पौष्टिक nutritious describing word
शरीरलाई बलियो बनाउने
“उनको विद्यालयमा सफा शौचालय, स्वच्छ खानेपानी, स्वस्थ र पौष्टिक खाजा खाने व्यवस्था छ।”
क्रियाशील active describing word
काममा लागिरहने
“कर्मचारी, शिक्षक, नर्स, डाक्टर आदि सेवा क्षेत्रमा क्रियाशील जनशक्ति हुन्।”
आचरण conduct; behaviour noun
चालचलन
“क्षमाशील आचरणले व्यक्ति र समुदायमा पर्ने प्रभाव उल्लेख गर्नुहोस्।”
परिक्रमा going around noun
वरिपरि घुम्ने काम
“आमाबुबासँग मन्दिर जाँदा पनि म त्यस बगैँचालाई परिक्रमा गर्थेँ।”
लोक folk; world noun
जनता; संसार
“फोहोरी मानिसै मात्र शौचमा अल्छी मान्दछन्, देखी तिनीहरूलाई सारा लोक घिनाउँछन्।”
चक्र cycle; wheel noun
घुमिरहने क्रम; पाङ्ग्रा
“वातावरणमा एउटा जीवले अर्को जीवलाई खाने चक्र चलिरहेको हुन्छ।”
मौखिक oral; spoken noun
मुखले भनिने
“यस चरणमा तथ्याङ्कको विश्लेषण गरी निकालेको निष्कर्षलाई मौखिक तथा लिखित रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ।”
प्रथा custom noun
चलन
“यस प्रथामा सदस्यहरूबिचको विश्वास र सहकार्य महत्त्वपूर्ण हुन्छ।”
अवस्थित located describing word
रहेको
“पहाडी क्षेत्रमा अवस्थित यो नेपालको एक पुरानो सहर हो।”
बाहेक except describing word
छाडेर; अतिरिक्त
“तपाईँको घरमा खानेकुराको संरक्षण गर्न माथि गीतमा दिइएका बाहेक अन्य कुन कुन तरिका अपनाउनुहुन्छ?”
सञ्चालित run; conducted describing word
चलाइएको
“श्री नेपाल राष्ट्रिय आधारभूत विद्यालयमा सञ्चालित कविता प्रतियोगिता सम्पन्न भयो।”
नामक called; named describing word
नाम गरेको
“उनले लेखेका ‘अक्षराङ्क शिक्षा’ नामक पुस्तक नेपाली भाषाको पहिलो पाठ्यपुस्तक मानिन्छ।”
घाइते injured describing word
घाउ लागेको
“कसैलाई अचानक करेन्ट लागेर घाइते भएमा तुरुन्तै अस्पताल लैजानुपर्छ।”
प्रतिभा talent noun
विशेष क्षमता
“त्यहाँ प्रतिभा भएका जोसुकै व्यक्तिले काम गर्न सक्छन्।”
टोली team noun
समूह
“बायाँ गोडा टेकेको अवस्थामा ‘टोली अड्’ को आदेश दिन्छ।”
लेखक writer noun
लेख्ने व्यक्ति
“उहाँ लेखक हुनुहुँदो रहेछ।”
घाँसे grassy describing word
घाँस भएको
“त्यसको पश्चिमपट्टिको घाँसे मैदान, फुटबल खेल्न मिल्ने हरियो चउर र उत्तरतिर ढुङ्गाको ढाँड देखिन्थ्यो।”
नष्ट destroyed describing word
नाश भएको
“पानी उमाल्दा कीटाणु नष्ट हुन्छन्।”
गन्तव्य destination describing word
पुग्ने ठाउँ
“सांस्कृतिक विविधता र जीवनशैलीले नेपाललाई विश्वको प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा चिनाएको छ।”
आइपर्नु to come up; to befall verb
अचानक आइलाग्नु
“यसरी झगडा गर्नुपर्ने अवस्था कसरी आइपर्यो?”
प्रकाशित published describing word
छापेर निकालिएको
“यसकारण ‘मुटुको व्यथा’ लाई समको पहिलो प्रकाशित नाटक मानिन्छ।”
प्रधान chief; main describing word
मुख्य
“उनले रेडियो नेपालको निर्देशक तथा गोरखापत्रको प्रधान सम्पादक भएर पनि काम गरे।”
गरिब poor describing word
धन नभएको
“त्यसमा पनि अनाथ, गरिब तथा असहायहरूलाई त अझ विशेष छात्रवृत्तिको व्यवस्था रहेछ।”
सभ्य civilized; polite describing word
शिष्ट; भलादमी
“योगले हामीलाई सभ्य र अनुशासित बनाउँछ।”
अन्धविश्वास superstition noun
बिना कारण गरिने गलत विश्वास
सचेतना awareness noun
जागरूकता
“विभिन्न महामारी, यिनीहरूको रोकथामसम्बन्धी आम मानिसमा जानकारी र सचेतना अभिवृद्धि गर्नुपर्दछ।”
महान् great describing word
ठुलो; उच्च
“एक महान् प्रतिभालाई राष्ट्रले गुमायो।”
जनचेतना public awareness noun
जनतामा हुने चेतना
“समुदायमा रोगको रोकथामसम्बन्धी जनचेतना जगाउने कार्यक्रम गर्नुपर्छ।”
राष्ट्रियता patriotism; nationality noun
देशप्रतिको माया
“उसमा राष्ट्रियता र देशप्रेमको भावना हुनुपर्छ।”
दोब्बर double describing word
दुई गुणा
“त्यसैले सुबोधले जति बिरुवा उखेलेको छ त्यसको दोब्बर बिरुवा काकाले लगाइदिनुपर्यो।”
भण्डार store; stock noun
सञ्चित गरिएको थुप्रो
“पानी, इन्धन र अन्य अत्यावश्यक वस्तुहरूको भण्डार गर्नुपर्छ।”
जगाउनु to wake; to awaken verb
उठाउनु; सचेत बनाउनु
“राम्रा समाचारपत्रले समाजमा राम्रा काम गर्न चेतना जगाउने र सत्यतथ्य जानकारी दिने गर्छन्।”
चासो interest; concern noun
वास्ता; सरोकार
“त्रिभुवन सदन नारायणहिटी सङ्ग्रहालय भ्रमण गर्ने सबैले चासो राख्ने ठाउँ हो।”
प्रबन्ध arrangement noun
व्यवस्था
“यहाँ यातायात तथा बजारको पनि राम्रो प्रबन्ध रहेको छ।”
प्रेरित inspired; encouraged describing word
प्रेरणा पाएको
“आमाबुबाले उनलाई गीत गाउन प्रेरित गरेका थिए।”
खानपान food and drink; diet noun
खाने र पिउने कुरा
“मौसमअनुसारका चाडसँगै खानपान पनि त्यस्तै प्रकारका हुन्छन्।”
Also खानपिन
कठिनाइ difficulty noun
अप्ठ्यारो
“बाक्लो हिउँ पर्दा मानिसहरूलाई हिँडडुल गर्न कठिनाइ हुन्छ।”
निःशुल्क free (of charge) describing word
पैसा नलाग्ने
अभिव्यक्ति expression noun
भाव वा विचार प्रकट गर्ने काम
“उहाँका आफ्नै केही अभिव्यक्ति थिए।”
कलाकार artist; performer describing word
कलामा सिपालु व्यक्ति
“पक्कै पनि त्यहाँ देखाइएका कलाकारले राम्रो र वास्तविक जस्तै अभिनय गरेका हुन्छन्।”
दुरुपयोग misuse noun
गलत तरिकाले प्रयोग
“यिनको दुरुपयोगबाट आँखाको ज्योति गुम्नेदेखि मानसिक अवस्था बिग्रिनेसम्मको डर हुन सक्छ।”
स्मरण remembrance noun
सम्झना
“सर्वप्रथम दिइएको बाल गीतका शब्द राम्रोसँग हेर्नुहोस् र स्मरण गर्नुहोस्।”
Also स्मरणीय
चित्रण portrayal; depiction noun
चित्र खिचेझैँ गरिने वर्णन
“यी वस्तुको चित्रण गर्नु नै कला हो।”
भोग्नु to experience; to suffer verb
बेहोर्नु; अनुभव गर्नु
“झुटो बोल्दा चतुरेले के परिणाम भोग्यो?”
समृद्ध prosperous; rich describing word
सम्पन्न; उन्नत
“देशलाई समृद्ध बनाउन नयाँ नयाँ अनुसन्धान र आविष्कार गर्नुपर्छ भन्ने सोच राख्थे।”
दुर्लभ rare describing word
सजिलै नपाइने
“जैविक विविधताका विभिन्न पक्षमध्ये हाम्रो देशमा रहेका महत्त्वपूर्ण र दुर्लभ जडीबुटी पनि पर्छन्।”
प्रकट revealed; expressed describing word
देखा परेको; व्यक्त
“विपक्षका भनाइलाई खण्डन वा असहमति प्रकट गर्दा शिष्ट र मर्यादित रूपमा गर्नुपर्ने छ।”
आस्था faith noun
श्रद्धा; विश्वास
Also आस्थावान्
रक्त blood describing word
रगत
“चर्को आवाजले चिडचिढापन उत्पन्न गर्नुका साथै रक्तप्रवाहमा नकारात्मक असर निम्त्याउँछ।”
बेँसी valley land noun
पहाडको फेदको समथर मलिलो जमिन
“हाम्रो गाउँ माथिको डाँडाबाट चुनढुङ्गा निकालेर तल बेँसीमा सिमेन्ट उद्योग चलाइएको छ।”
जिउनु to live verb
बाँच्नु
“तिनको जस्तै जीवन भए जिउन कति सहज।”
दशक decade noun
दस वर्ष
“मिनेट, घण्टा, दिन, हप्ता, महिना, वर्ष, दशक, शताब्दी आदि सबै समयका सेकेन्डभन्दा ठुला एकाइहरू हुन्।”
मञ्च stage noun
कार्यक्रम गरिने अग्लो ठाउँ
“अनिता, आरिफलगायतका विद्यार्थी मञ्चनजिक गएर बस्छन्।”
दण्ड punishment; fine noun
सजाय
“नमान्नेलाई दण्ड सजायको व्यवस्था गर्नुपर्छ।”
एकनास steady; uniform describing word
उस्तै; लगातार
“सबै धातुको कडापन एकनासको हुँदैन।”
आत्मविश्वास self-confidence noun
आफूमाथिको भरोसा
“धन्यवाद दाजु, तपाईँले दिएको सल्लाह र प्रतियोगितामा पाएको सफलताले मेरो आत्मविश्वास बढेको छ।”
आचार्य teacher; scholar noun
गुरु; विद्वान्
कब्जा capture; control describing word
आफ्नो अधीनमा लिने काम
“फिरङ्गी हिन्दुस्तान कब्जा गर्दै अगि बढिरहेका थिए।”
उत्साह enthusiasm noun
जोस; उमङ्ग
“मनमा थोरै डर र उत्साह दुवै बोकेर म मञ्चमा गएँ।”
Also उत्साही
उपर्युक्त above-mentioned describing word
माथि भनिएको
“महोदय, उपर्युक्त सम्बन्धमा हाम्रो विद्यालयले प्रत्येक वर्ष विभिन्न प्रतियोगिता आयोजना गर्दै आएको छ।”
प्रतिस्पर्धी competitor describing word
होड गर्ने
“छिरिङ चित्रकलामा प्रतिस्पर्धी बनेकी रहिछन्।”
पाठशाला school noun
विद्यालय
“पाठशालाकी गुरुआमासँग फोनमा कुरा गर्नुहुने छ।”
Also मदरसा
कलात्मक artistic describing word
कलापूर्ण
“यस कक्षका भित्ता कलात्मक चित्रले सजाइएको छ।”
अभिवादन greeting noun
नमस्कार
“तपाईँको घरमा कसरी अभिवादन गरिन्छ?”
गर्व pride noun
गौरव
“मेरो गाउँप्रति मलाई गर्व छ।”
पदावली phrase noun
शब्दहरूको समूह
“यस्तो स्नेह प्रकट गर्न के कस्ता शब्द, पदावली वा वाक्य प्रयोग गरिन्छ, आफ्ना विचार राख्नुहोस्।”
परिपक्व mature; ripe describing word
पाको; पूरा विकसित
“फूल परिपक्व भएपछि यसैबाट फल बन्छ।”
श्रव्य audio; that can be heard describing word
सुन्न सकिने
“श्रव्य सामग्रीको सहयोगमा कक्षागत गीतलाई शिक्षक सँगसँगै ताली बजाउँदै गाउने अभ्यास गर्नुहोस्।”
प्राण life noun
ज्यान; सास
“नभए डोकामै बोकेर माइली भाउजूलाई सहरमा लानु परेको भए त बाटामै प्राण जान सक्थ्यो।”
जिज्ञासु curious describing word
जान्न चाहने
“उहाँका विद्यार्थी पनि जिज्ञासु स्वभावका छन्।”
पुराण Puranas (old Hindu scriptures) describing word
प्राचीन धार्मिक कथाका ग्रन्थ
“विभिन्न पुराणहरूमा कालीगण्डकी नदीको स्रोतका रूपमा मुक्तिक्षेत्रको उल्लेख गरिएको छ।”
अदृश्य invisible describing word
नदेखिने
“अदृश्य शक्तिका रूपमा देवीको पूजा आराधना गरिन्छ।”
माता mother noun
आमा
“माता कुशल गृहिणी थिइन्।”
पराजय defeat noun
हार
“पहिलो आक्रमणमै उनले पराजय भोग्नुपर्यो।”
प्रसन्न pleased; happy describing word
खुसी
“त्यहाँको स्वच्छ वातावरणमा घुम्न पाउँदा मन प्रसन्न भयो।”
Also प्रसन्नता
शिष्ट polite describing word
सभ्य; नम्र
“पाहुनाहरूसँग शिष्ट र नम्र भएर बोल्नुपर्छ।”
थैलो bag; sack noun
सामान राख्ने झोला
“फालिदेऊ डरको अब थैलो।”
उत्साहित excited describing word
जोसले भरिएको
“उनले उत्साहित हुँदै भनिन्।”
सान्त्वना comfort; consolation noun
ढाडस
“बुबाले ती व्यक्तिलाई सान्त्वना दिँदै भन्नुभयो, “हामी अतिथि, आमा, बुबालाई देवता मान्छौँ।””
ईर्ष्या jealousy noun
डाह
“अकबरले वीरबलको ईर्ष्या किन गरे?”
एकान्त quiet; lonely (place) describing word
कोही नभएको शान्त ठाउँ
“सुरु सुरुमा ध्यानको अभ्यास एकान्त ठाउँमा बसेर गर्नुपर्छ।”
पौराणिक mythological describing word
पुराणसम्बन्धी
“उनका नाटकलाई सामाजिक, ऐतिहासिक र पौराणिक गरी तीन भागमा बाँड्न सकिन्छ।”
चरेस bell metal (bronze) noun
काँस र जस्ता मिसाएको धातु
“सबैभन्दा पहिले चरेसको थालमा र त्यसपछि साना साना चारओटा स्टिलका थालमा राख्नुभयो।”
हिम्मत courage noun
साहस; आँट
“तपाईँको हिम्मत, चाहना र आत्मविश्वास देखेर गर्व लाग्यो।”
प्रशिक्षक trainer; coach noun
सिकाउने व्यक्ति
“फुटबल प्रशिक्षकले मलाई विद्यालयमा यो खेल खेल्न सिकाउनुभएको छ।”
अविस्मरणीय unforgettable describing word
बिर्सन नसकिने
“त्यो क्षण मेरा लागि साँच्चिकै अविस्मरणीय रह्यो।”
नित्यकर्म daily routine noun
हरेक दिन गरिने काम
“मैले बिहानको नित्यकर्म सकेँ।”
पानीजहाज ship noun
पानीमा चल्ने ठुलो जहाज
“मोटर चढेर वा पानीजहाज चढेर?”
विनम्र humble; polite describing word
धेरै नम्र
“त्यसैले मलाई आजदेखि एक साता बिदा दिनुहुन विनम्र अनुरोध गर्दछु।”
Also विनम्रता
अग्नि fire noun
आगो
“आगलागी नियन्त्रण गर्न दमकल र अग्नि नियन्त्रकहरूले कसरी काम गर्छन् बुझ्नुहोस्।”
जलचर water creature noun
पानीमा बस्ने जीव
“त्यस्तै जल प्रदूषणको कारण पानीमा बस्ने जलचरहरू माछा, गोही, भ्यागुता जस्ता जीवहरू सङ्कटमा परेका छन्।”
आवासीय residential describing word
बस्नेसहितको
“यो अपाङ्गतामैत्री आवासीय विद्यालय हो।”
बथान herd; flock noun
पशुको समूह
“उनको घरअगाडिको चउरमा मानिसको हुल र गाईका बथान देखिए।”
मातृभूमि motherland noun
जन्मभूमि
“‘मातृभूमिको आवाज’ कविता पालैपालो लय मिलाएर पढ्नुहोस्।”
पछुतो regret noun
पछि लाग्ने अफसोस
“घोडाले किन पछुतो मान्यो?”
टुप्लुक्क (appear) unexpectedly how, when or where
अचानक आइपुग्ने गरी
“त्यतिबेला काकी टुप्लुक्क आइपुग्नुभयो।”
मुसुमुसु (smile) quietly how, when or where
आवाज ननिकाली मन्द हाँसोमा
“मनीषा त मुसुमुसु हाँस्दै मामाघर पो गइन्।”
बहुमुखी versatile describing word
धेरै कुरामा सिपालु
“आचार्यलाई किन बहुमुखी प्रतिभाका धनी मानिन्छ?”
तल्लीन absorbed describing word
एकोहोरो लागेको
“हामी सबै चित्र कोर्न तल्लीन भयौँ।”
देउराली mountain pass noun
पहाडको उकालो सिद्धिने भन्ज्याङ
“घुमेर आयौँ हामी सुपा देउराली।”
मत्स्य fish noun
माछा
“यहाँका मानिसका मुख्य पेसा कृषि र मत्स्य व्यवसाय हुन्।”
अवगत aware; informed describing word
थाहा भएको
“तिनै घटना कहानी वा विषयवस्तुमा आधारित भई अभिनयमार्फत अरूलाई अवगत गराउन सकिन्छ।”
लक्कु stack noun
एकमाथि अर्को खप्टिएको थुप्रो
“चित्रमा देखाए जस्तै सातओटा चेप्टा ढुङ्गाको लक्कु बनाउनुहोस्।”
जननी mother noun
आमा
“शैक्षणिक पाटीको ठिकमाथि रातो रङले “जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी” लेखिएको छ।”
उपद्रो trouble; mischief noun
उत्पात
“कोही चाहिँ झगडा गरेर उपद्रो मच्चाउँथे।”
खण्डकाव्य short epic poem noun
एउटा विषयको कथा भनिएको लामो कविता
“उनले नाटक, निबन्ध, कविता, खण्डकाव्य र महाकाव्य आदि लेखेका छन्।”
धन्य blessed; well done noun
प्रशंसा गर्न लायक
“पृथ्वीनारायणले बिसेका पिठिउँमा धाप मार्दै भने, “धन्य हो बिसे, धन्य हो!””
खर्क high pasture noun
गाईवस्तु चराउने उच्च चउर
“कर्णाली प्रदेशमा सुन्दर पहाड, हिमाल, चउर, खर्क, ताल, नदी, विविध संस्कृति र भाषा छन्।”
घुइँचो crowd noun
भिडभाड
“कतै पर्यटकको घुइँचो देखिन्थ्यो।”
गाग्रो big water jar noun
पानी राख्ने ठुलो भाँडो
“माटाबाट विभिन्न भाँडा, घैँटो, घैला, गाग्रो आदि सामान बनाउन सकिन्छ।”
ओखल mortar (for pounding grain) noun
धान आदि कुट्ने खाल्डो भएको साधन
“उसले हतार हतार आँगनमा लडिरहेको ओखल घोप्ट्यायो।”
पँधेरो public water tap noun
पानी भर्ने सार्वजनिक धारा वा कुवा
नातागोता relatives noun
नातेदार
“माथिका प्रश्न जस्तै हामी पनि साथीभाइ, इष्टमित्र, नातागोता, छरछिमेकसँग हालखबर सोध्छौँ।”
घारी thicket; grove noun
बाक्लो झाडी
“उनका राज्यमा शत्रुबाट बच्न सिमानामा सिस्नाको घारी लगाउने चलन थियो।”
बेकार useless; for nothing describing word
काम नलाग्ने; बेकाम
“बेकारमा मैले थाल फुटाएर फालिदिएछु!”
नव new describing word
नयाँ
दिक्दार fed up describing word
वाक्क भएको
“बाँदरबाट दिक्दार भएका गाउँलेले धेरै थरीका उपाय लगाए।”
Also दिक्दारी
लेकबेँसी highlands and valleys noun
अग्लो लेक र तल्लो बेँसी
“लेकबेँसी धाउनु उनीहरूको दिनचर्या थियो।”
सूचनापाटी notice board noun
सूचना टाँस्ने पाटी
“विद्यालयको सूचनापाटीमा के लेखिएको छ?”
कर्मभूमि place of work noun
काम गर्ने ठाउँ
“हाम्रो कर्मभूमि जहाँ भए पनि जन्मभूमि नै प्यारो लाग्छ।”
कोदाली small hoe noun
सानो कोदालो
“गत वर्ष हाम्रा खेतमा धान रोप्दा कोदालो, कोदाली नपुगेर रामु काकाका घरबाट ल्याएका थियौँ।”
लहलह lush describing word
हरियो र झ्याम्म
ड्याम्म with a thud how, when or where
ठुलो आवाज आउने गरी
“उनले मनमनै सोचिन्, “स्याललाई ड्याम्म लौराले हान्नुपर्थ्यो।””
झमझम (raining) steadily how, when or where
एकनासले बाक्लो पानी पर्ने गरी
“झमझम पानी परेको समयमा तपाईँलाई कस्तो अनुभूति हुन्छ, साथीबिच छलफल गर्नुहोस्।”
आशुकवि poet who improvises on the spot noun
तुरुन्तै कविता रच्ने कवि
“देवकोटालाई आशुकविका रूपमा चिनाउनुहोस्।”
विराजमान seated describing word
आसनमा बसेको
“पृथ्वीनारायण शाह आसनमा विराजमान भए।”
राँको flaming torch noun
बलेको आगोको मुस्लो
“आगाको राँको बोकेर खेदाए।”
बुद्धिचाल chess noun
सतरन्ज
राष्ट्रभक्ति patriotism noun
देशप्रतिको भक्ति
“हरेक बिहानीको सूर्योदयसँगै राष्ट्रभक्ति भावनाका साथ राष्ट्रप्रति केही गरूँ भन्ने चेतना ममा जाग्छ।”
झलमल्ल brightly how, when or where
झलमल हुने गरी
इरादा intention noun
मनसाय
“लोभ लाग्दो कान्तिपुरमाथि धावा बोल्ने उनको ठुलो इरादा थियो।”
झिँगटी roof tile noun
छानामा राखिने माटोको पाटा
“झिँगटीले छाएको तोयनाथको घर पनि सफा र राम्रो थियो।”
खङ्ग्रङ्ङ (dried up) completely how, when or where
पूरै सुक्ने गरी
“पानी नपरेकाले फूलहरू खङ्ग्रङ्ङ सुके।”
फिरङ्गी European; foreigner noun
युरोपेली; गोरा
“फिरङ्गी हिन्दुस्तान कब्जा गर्दै अगि बढिरहेका थिए।”
धावा raid; attack noun
आक्रमण
“लोभ लाग्दो कान्तिपुरमाथि धावा बोल्ने उनको ठुलो इरादा थियो।”
सुरुप्प (sipping) in one go how, when or where
एकै सुर्कोमा
“म पानी तताइदिन्छु अनि सबैले सुरुप्प पिउँछन्।”
सर्वज्ञ all-knowing describing word
सबै कुरा जान्ने
“प्राचीनकालमा गुरुलाई सर्वज्ञ मानिन्थ्यो।”
बुख्याचा scarecrow noun
चरा धपाउन खेतमा राखिने मान्छेजस्तो पुतला
अजेय unbeatable describing word
जित्न नसकिने
देवलोक heaven noun
देवताहरू बस्ने लोक
Idioms, proverbs and phrases 16
उमेर पुग्नु to come of age phrase
तोकिएको उमेर पुग्नु
“केटीहरूको स्वर तिखो हुन्छ भने उमेर पुगेका केटाहरूको स्वर धोद्रो हुन्छ किन होला?”
प्रकाश पार्नु to shed light on phrase
कुनै विषयबारे जानकारी दिनु
बास बस्नु to stay the night; to roost phrase
रात बिताउनु
“चरा पनि बाँसको झ्याङमा बास बस्न आइपुगेका थिए।”
चित्त बुझाउनु to console oneself phrase
मन बुझाउनु
“त्यसमा मेरो नाम नपर्दा दोस्रोमा पर्ला कि भनेर चित्त बुझाएँ।”
जिम्मा दिनु to put in charge phrase
जिम्मेवारी सुम्पनु
पाइला चाल्नु to take steps phrase
कदम बढाउनु
“दौडिँदा शरीरलाई अलि अगाडि झुकाउनुहोस् र छिटो छिटो पाइला चाल्नुहोस्।”
नाटक गर्नु to put on a play; to pretend phrase
अभिनय गर्नु; छल्नु
“बरु कुन विषयमा नाटक गर्ने, त्यसका बारेमा छलफल गरौँ न।”
सातोपुत्लो उड्नु to be frightened out of one’s wits phrase
ज्यादै डराउनु
“कहिल्यै नसुनेका त्यस्ता अनौठा आवाजले गर्दा बाँदरको सातोपुत्लो उड्थ्यो।”
शिर निहुराउनु to hang one’s head phrase
लाजले टाउको तल पार्नु
“तिमी किन नबोलीकन शिर निहुराएर बसेकी?”
छाडा छोड्नु to let loose phrase
बाँधेर नराखी खुला छाड्नु
जाती हुनु to be better; to get well phrase
राम्रो हुनु; निको हुनु
“त्यो पनि थाहा भए स्पष्ट पारिदिए जाती हुन्थ्यो।”
झ्याली पिट्नु to broadcast (news) phrase
सबैलाई सुनाउँदै हिँड्नु
“पहिले पहिले दमाहा बजाएर, कर्नाल फुकेर, झ्याली पिटेर नयाँ सन्देश वा सूचना दिने चलन थियो।”
बाटो खुल्नु (the way) to open phrase
अवरोध हट्नु
“नुवाकोट जिते मात्र कान्तिपुर हान्ने बाटो खुल्थ्यो।”
पारो चढ्नु (fever or temper) to rise phrase
ज्वरो वा रिस बढ्नु
तातो रिस hot temper phrase
झट्ट उठेको रिस
“तातो रिसले आफैँलाई जलाउँछ।”
हार खानु to be defeated phrase
हार्नु
“कागभन्दा कोइली चङ्ख भने जस्तै ती बाठा बाँदरसँग गाउँलेले हार खाए।”