धातुरूपावली

• धातु: पढ् व्यञ्जनमा टुङ्गिने धातुको नमुना हो; खा एक अक्षरको स्वरान्त धातुको; जा भूत कालमा रूप नै फेरिने (गयो) धातुको; र आउ दुई स्वरमा टुङ्गिने धातुको। गर्, बस्, लेख् जस्ता धातु पढ् जस्तै; ला, पा जस्ता धातु खा जस्तै; गाउ, पढाउ, बनाउ जस्ता धातु आउ जस्तै चल्छन्।
• पङ्क्ति: हरेक पङ्क्ति एउटा कर्ता हो। तँ र ऊ सामान्य आदर, तिमी र उनी मध्यम आदर, र तपाईँ, उहाँ, हजुर उच्च आदर हुन्। नामको कर्ता पनि यिनैमध्ये एउटा पङ्क्तिमा पर्छ: भाइ ऊ जस्तै, दिदी उनी जस्तै, बुबा उहाँ जस्तै।
• ‘स्त्री.’: कोष्ठकमा स्त्री. लेखिएको रूप स्त्रीलिङ्गको कर्ताका लागि हो। कोष्ठक नभएको रूप दुवै लिङ्गमा उही हुन्छ। प्रथम पुरुष, बहुवचन र उच्च आदरमा प्रायः लिङ्ग छुट्टिँदैन; पूर्ण पक्षको -एको मा भने म ले पनि लिङ्ग देखाउँछ (पढेकी छु)।
• उच्च आदर: तपाईँ, उहाँ, तपाईँहरू र उहाँहरू सबैका लागि एउटै रूप हुन्छ, त्यसैले तालिकामा एउटै पङ्क्ति छ।
• ‘ले’: पढ्, खा जस्ता सकर्मक धातु भूत कालमा वा पूर्ण र अज्ञात पक्षमा हुँदा कर्तामा ‘ले’ लाग्छ: मैले पढेँ, उसले खाएको छ। तालिकामा कर्ता मूल रूपमै लेखिएको छ; वाक्य बनाउँदा ‘ले’ थप्नुहोस्। जा र आउ अकर्मक भएकाले तिनमा ‘ले’ लाग्दैन: म गएँ, ऊ आएको छ।
• छुट्टै लेख्ने: पाठ्यपुस्तकहरूले पढ्ने छ, पढ्दै छ, पढेको छ, पढ्दै हुने छ जस्ता रूप छुट्टाछुट्टै लेख्छन्, तर पढ्नुहुन्छ, पढ्नुभयो, पढ्नुहुने छ मा नु र हु जोडेर। यहाँ पनि त्यसै गरिएको छ।
• नाम: काल, पक्ष र भावका नाम पाठ्यपुस्तककै हुन्: सामान्य, अपूर्ण, पूर्ण, अज्ञात र अभ्यस्त पक्ष; भूत, वर्तमान र भविष्यत् काल; आज्ञार्थ, इच्छार्थ, सम्भावनार्थ र सङ्केतार्थ भाव। (अधिकारीको व्याकरणमा: आज्ञार्थ र इच्छार्थ दुवै विध्यर्थ, र तँ, तिमी का पढेस्, पढे जस्ता पछि गर्नू भन्ने रूप परोक्ष आज्ञार्थक।)

व्यञ्जनमा टुङ्गिने धातु। सबैभन्दा नियमित रूप यसैका हुन्, त्यसैले अरू धातुलाई यसैसँग दाँजेर हेर्नुहोस्।

सामान्य पक्ष

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	पढेँ	पढ्छु	पढ्ने छु
हामी	पढ्यौँ	पढ्छौँ	पढ्ने छौँ
तँ	पढिस्	पढ्छस् (स्त्री. पढ्छेस्)	पढ्ने छस् (स्त्री. पढ्ने छेस्)
तिमी	पढ्यौ	पढ्छौ (स्त्री. पढ्छ्यौ)	पढ्ने छौ (स्त्री. पढ्ने छ्यौ)
तिमीहरू	पढ्यौ	पढ्छौ	पढ्ने छौ
ऊ	पढ्यो (स्त्री. पढी)	पढ्छ (स्त्री. पढ्छे)	पढ्ने छ (स्त्री. पढ्ने छे)
उनी	पढे (स्त्री. पढिन्)	पढ्छन् (स्त्री. पढ्छिन्)	पढ्ने छन् (स्त्री. पढ्ने छिन्)
उनीहरू	पढे	पढ्छन्	पढ्ने छन्
तपाईँ, उहाँ	पढ्नुभयो	पढ्नुहुन्छ	पढ्नुहुने छ

अपूर्ण पक्ष

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	पढ्दै थिएँ	पढ्दै छु	पढ्दै हुने छु
हामी	पढ्दै थियौँ	पढ्दै छौँ	पढ्दै हुने छौँ
तँ	पढ्दै थिइस्	पढ्दै छस् (स्त्री. पढ्दै छेस्)	पढ्दै हुने छस् (स्त्री. पढ्दै हुने छेस्)
तिमी	पढ्दै थियौ	पढ्दै छौ (स्त्री. पढ्दै छ्यौ)	पढ्दै हुने छौ (स्त्री. पढ्दै हुने छ्यौ)
तिमीहरू	पढ्दै थियौ	पढ्दै छौ	पढ्दै हुने छौ
ऊ	पढ्दै थियो (स्त्री. पढ्दै थिई)	पढ्दै छ (स्त्री. पढ्दै छे)	पढ्दै हुने छ (स्त्री. पढ्दै हुने छे)
उनी	पढ्दै थिए (स्त्री. पढ्दै थिइन्)	पढ्दै छन् (स्त्री. पढ्दै छिन्)	पढ्दै हुने छन् (स्त्री. पढ्दै हुने छिन्)
उनीहरू	पढ्दै थिए	पढ्दै छन्	पढ्दै हुने छन्
तपाईँ, उहाँ	पढ्दै हुनुहुन्थ्यो	पढ्दै हुनुहुन्छ	पढ्दै हुनुहुने छ

पूर्ण पक्ष

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	पढेको थिएँ (स्त्री. पढेकी थिएँ)	पढेको छु (स्त्री. पढेकी छु)	पढेको हुने छु (स्त्री. पढेकी हुने छु)
हामी	पढेका थियौँ	पढेका छौँ	पढेका हुने छौँ
तँ	पढेको थिइस् (स्त्री. पढेकी थिइस्)	पढेको छस् (स्त्री. पढेकी छस्)	पढेको हुने छस् (स्त्री. पढेकी हुने छस्)
तिमी	पढेका थियौ (स्त्री. पढेकी थियौ)	पढेका छौ (स्त्री. पढेकी छौ)	पढेका हुने छौ (स्त्री. पढेकी हुने छौ)
तिमीहरू	पढेका थियौ	पढेका छौ	पढेका हुने छौ
ऊ	पढेको थियो (स्त्री. पढेकी थिई)	पढेको छ (स्त्री. पढेकी छ)	पढेको हुने छ (स्त्री. पढेकी हुने छ)
उनी	पढेका थिए (स्त्री. पढेकी थिइन्)	पढेका छन् (स्त्री. पढेकी छिन्)	पढेका हुने छन् (स्त्री. पढेकी हुने छिन्)
उनीहरू	पढेका थिए	पढेका छन्	पढेका हुने छन्
तपाईँ, उहाँ	पढ्नुभएको थियो	पढ्नुभएको छ	पढ्नुभएको हुने छ

अज्ञात र अभ्यस्त पक्ष

पाठ्यपुस्तकहरूले यी दुई पक्ष भूत कालमा मात्र देखाउँछन्।

कर्ता	अज्ञात भूत	अभ्यस्त भूत
म	पढेछु (स्त्री. पढिछु)	पढ्थेँ
हामी	पढेछौँ	पढ्थ्यौँ
तँ	पढेछस् (स्त्री. पढिछस्)	पढ्थिस्
तिमी	पढेछौ (स्त्री. पढिछौ)	पढ्थ्यौ
तिमीहरू	पढेछौ	पढ्थ्यौ
ऊ	पढेछ (स्त्री. पढिछ)	पढ्थ्यो (स्त्री. पढ्थी)
उनी	पढेछन् (स्त्री. पढिछन्)	पढ्थे (स्त्री. पढ्थिन्)
उनीहरू	पढेछन्	पढ्थे
तपाईँ, उहाँ	पढ्नुभएछ	पढ्नुहुन्थ्यो

भाव

आज्ञार्थ सुन्ने व्यक्तिलाई मात्र दिइन्छ, त्यसैले त्यो द्वितीय पुरुषमा मात्र हुन्छ। तँ र तिमी को इच्छार्थ रूपले पछि गर्नू भन्ने अनुरोध बुझाउँछ।

कर्ता	आज्ञार्थ	इच्छार्थ	सम्भावनार्थ
म	—	पढूँ	पढुँला
हामी	—	पढौँ	पढौँला
तँ	पढ्	पढेस्	पढ्लास् (स्त्री. पढ्लिस्)
तिमी	पढ	पढे	पढौला (स्त्री. पढौली)
तिमीहरू	पढ	पढे	पढौला
ऊ	—	पढोस्	पढ्ला (स्त्री. पढ्ली)
उनी	—	पढुन्	पढ्लान् (स्त्री. पढ्लिन्)
उनीहरू	—	पढुन्	पढ्लान्
तपाईँ, उहाँ	पढ्नुहोस्	पढ्नुहोस्	पढ्नुहोला

अकरण

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	पढिनँ	पढ्दिनँ	पढ्ने छैनँ
हामी	पढेनौँ	पढ्दैनौँ	पढ्ने छैनौँ
तँ	पढिनस्	पढ्दैनस् (स्त्री. पढ्दिनस्)	पढ्ने छैनस्
तिमी	पढेनौ (स्त्री. पढिनौ)	पढ्दैनौ (स्त्री. पढ्दिनौ)	पढ्ने छैनौ
तिमीहरू	पढेनौ	पढ्दैनौ	पढ्ने छैनौ
ऊ	पढेन (स्त्री. पढिन)	पढ्दैन (स्त्री. पढ्दिन)	पढ्ने छैन
उनी	पढेनन् (स्त्री. पढिनन्)	पढ्दैनन् (स्त्री. पढ्दिनन्)	पढ्ने छैनन्
उनीहरू	पढेनन्	पढ्दैनन्	पढ्ने छैनन्
तपाईँ, उहाँ	पढ्नुभएन	पढ्नुहुन्न	पढ्नुहुने छैन

एक अक्षरको स्वरान्त धातु। वर्तमान र अभ्यस्तमा न् थपिन्छ (खान्छ, खान्थ्यो), र अपूर्णमा चन्द्रविन्दु (खाँदै)।

सामान्य पक्ष

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	खाएँ	खान्छु	खाने छु
हामी	खायौँ	खान्छौँ	खाने छौँ
तँ	खाइस्	खान्छस् (स्त्री. खान्छेस्)	खाने छस् (स्त्री. खाने छेस्)
तिमी	खायौ	खान्छौ (स्त्री. खान्छ्यौ)	खाने छौ (स्त्री. खाने छ्यौ)
तिमीहरू	खायौ	खान्छौ	खाने छौ
ऊ	खायो (स्त्री. खाई)	खान्छ (स्त्री. खान्छे)	खाने छ (स्त्री. खाने छे)
उनी	खाए (स्त्री. खाइन्)	खान्छन् (स्त्री. खान्छिन्)	खाने छन् (स्त्री. खाने छिन्)
उनीहरू	खाए	खान्छन्	खाने छन्
तपाईँ, उहाँ	खानुभयो	खानुहुन्छ	खानुहुने छ

अपूर्ण पक्ष

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	खाँदै थिएँ	खाँदै छु	खाँदै हुने छु
हामी	खाँदै थियौँ	खाँदै छौँ	खाँदै हुने छौँ
तँ	खाँदै थिइस्	खाँदै छस् (स्त्री. खाँदै छेस्)	खाँदै हुने छस् (स्त्री. खाँदै हुने छेस्)
तिमी	खाँदै थियौ	खाँदै छौ (स्त्री. खाँदै छ्यौ)	खाँदै हुने छौ (स्त्री. खाँदै हुने छ्यौ)
तिमीहरू	खाँदै थियौ	खाँदै छौ	खाँदै हुने छौ
ऊ	खाँदै थियो (स्त्री. खाँदै थिई)	खाँदै छ (स्त्री. खाँदै छे)	खाँदै हुने छ (स्त्री. खाँदै हुने छे)
उनी	खाँदै थिए (स्त्री. खाँदै थिइन्)	खाँदै छन् (स्त्री. खाँदै छिन्)	खाँदै हुने छन् (स्त्री. खाँदै हुने छिन्)
उनीहरू	खाँदै थिए	खाँदै छन्	खाँदै हुने छन्
तपाईँ, उहाँ	खाँदै हुनुहुन्थ्यो	खाँदै हुनुहुन्छ	खाँदै हुनुहुने छ

पूर्ण पक्ष

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	खाएको थिएँ (स्त्री. खाएकी थिएँ)	खाएको छु (स्त्री. खाएकी छु)	खाएको हुने छु (स्त्री. खाएकी हुने छु)
हामी	खाएका थियौँ	खाएका छौँ	खाएका हुने छौँ
तँ	खाएको थिइस् (स्त्री. खाएकी थिइस्)	खाएको छस् (स्त्री. खाएकी छस्)	खाएको हुने छस् (स्त्री. खाएकी हुने छस्)
तिमी	खाएका थियौ (स्त्री. खाएकी थियौ)	खाएका छौ (स्त्री. खाएकी छौ)	खाएका हुने छौ (स्त्री. खाएकी हुने छौ)
तिमीहरू	खाएका थियौ	खाएका छौ	खाएका हुने छौ
ऊ	खाएको थियो (स्त्री. खाएकी थिई)	खाएको छ (स्त्री. खाएकी छ)	खाएको हुने छ (स्त्री. खाएकी हुने छ)
उनी	खाएका थिए (स्त्री. खाएकी थिइन्)	खाएका छन् (स्त्री. खाएकी छिन्)	खाएका हुने छन् (स्त्री. खाएकी हुने छिन्)
उनीहरू	खाएका थिए	खाएका छन्	खाएका हुने छन्
तपाईँ, उहाँ	खानुभएको थियो	खानुभएको छ	खानुभएको हुने छ

अज्ञात र अभ्यस्त पक्ष

पाठ्यपुस्तकहरूले यी दुई पक्ष भूत कालमा मात्र देखाउँछन्।

कर्ता	अज्ञात भूत	अभ्यस्त भूत
म	खाएछु (स्त्री. खाइछु)	खान्थेँ
हामी	खाएछौँ	खान्थ्यौँ
तँ	खाएछस् (स्त्री. खाइछस्)	खान्थिस्
तिमी	खाएछौ (स्त्री. खाइछौ)	खान्थ्यौ
तिमीहरू	खाएछौ	खान्थ्यौ
ऊ	खाएछ (स्त्री. खाइछ)	खान्थ्यो (स्त्री. खान्थी)
उनी	खाएछन् (स्त्री. खाइछन्)	खान्थे (स्त्री. खान्थिन्)
उनीहरू	खाएछन्	खान्थे
तपाईँ, उहाँ	खानुभएछ	खानुहुन्थ्यो

भाव

आज्ञार्थ सुन्ने व्यक्तिलाई मात्र दिइन्छ, त्यसैले त्यो द्वितीय पुरुषमा मात्र हुन्छ। तँ र तिमी को इच्छार्थ रूपले पछि गर्नू भन्ने अनुरोध बुझाउँछ।

कर्ता	आज्ञार्थ	इच्छार्थ	सम्भावनार्थ
म	—	खाऊँ	खाउँला
हामी	—	खाऔँ	खाऔँला
तँ	खा	खाएस्	खालास् (स्त्री. खालिस्)
तिमी	खाऊ	खाए	खाऔला (स्त्री. खाऔली)
तिमीहरू	खाओ	खाए	खाऔला
ऊ	—	खाओस्	खाला (स्त्री. खाली)
उनी	—	खाउन्	खालान् (स्त्री. खालिन्)
उनीहरू	—	खाउन्	खालान्
तपाईँ, उहाँ	खानुहोस्	खानुहोस्	खानुहोला

अकरण

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	खाइनँ	खाँदिनँ	खाने छैनँ
हामी	खाएनौँ	खाँदैनौँ	खाने छैनौँ
तँ	खाइनस्	खाँदैनस् (स्त्री. खाँदिनस्)	खाने छैनस्
तिमी	खाएनौ (स्त्री. खाइनौ)	खाँदैनौ (स्त्री. खाँदिनौ)	खाने छैनौ
तिमीहरू	खाएनौ	खाँदैनौ	खाने छैनौ
ऊ	खाएन (स्त्री. खाइन)	खाँदैन (स्त्री. खाँदिन)	खाने छैन
उनी	खाएनन् (स्त्री. खाइनन्)	खाँदैनन् (स्त्री. खाँदिनन्)	खाने छैनन्
उनीहरू	खाएनन्	खाँदैनन्	खाने छैनन्
तपाईँ, उहाँ	खानुभएन	खानुहुन्न	खानुहुने छैन

स्वरान्त धातु, खा जस्तै; तर भूत काल, पूर्ण र अज्ञात पक्षमा, र तँ, तिमी सँगको इच्छार्थमा धातु नै ग मा फेरिन्छ: गयो, गएको, गएछ, गएस्।

सामान्य पक्ष

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	गएँ	जान्छु	जाने छु
हामी	गयौँ	जान्छौँ	जाने छौँ
तँ	गइस्	जान्छस् (स्त्री. जान्छेस्)	जाने छस् (स्त्री. जाने छेस्)
तिमी	गयौ	जान्छौ (स्त्री. जान्छ्यौ)	जाने छौ (स्त्री. जाने छ्यौ)
तिमीहरू	गयौ	जान्छौ	जाने छौ
ऊ	गयो (स्त्री. गई)	जान्छ (स्त्री. जान्छे)	जाने छ (स्त्री. जाने छे)
उनी	गए (स्त्री. गइन्)	जान्छन् (स्त्री. जान्छिन्)	जाने छन् (स्त्री. जाने छिन्)
उनीहरू	गए	जान्छन्	जाने छन्
तपाईँ, उहाँ	जानुभयो	जानुहुन्छ	जानुहुने छ

अपूर्ण पक्ष

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	जाँदै थिएँ	जाँदै छु	जाँदै हुने छु
हामी	जाँदै थियौँ	जाँदै छौँ	जाँदै हुने छौँ
तँ	जाँदै थिइस्	जाँदै छस् (स्त्री. जाँदै छेस्)	जाँदै हुने छस् (स्त्री. जाँदै हुने छेस्)
तिमी	जाँदै थियौ	जाँदै छौ (स्त्री. जाँदै छ्यौ)	जाँदै हुने छौ (स्त्री. जाँदै हुने छ्यौ)
तिमीहरू	जाँदै थियौ	जाँदै छौ	जाँदै हुने छौ
ऊ	जाँदै थियो (स्त्री. जाँदै थिई)	जाँदै छ (स्त्री. जाँदै छे)	जाँदै हुने छ (स्त्री. जाँदै हुने छे)
उनी	जाँदै थिए (स्त्री. जाँदै थिइन्)	जाँदै छन् (स्त्री. जाँदै छिन्)	जाँदै हुने छन् (स्त्री. जाँदै हुने छिन्)
उनीहरू	जाँदै थिए	जाँदै छन्	जाँदै हुने छन्
तपाईँ, उहाँ	जाँदै हुनुहुन्थ्यो	जाँदै हुनुहुन्छ	जाँदै हुनुहुने छ

पूर्ण पक्ष

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	गएको थिएँ (स्त्री. गएकी थिएँ)	गएको छु (स्त्री. गएकी छु)	गएको हुने छु (स्त्री. गएकी हुने छु)
हामी	गएका थियौँ	गएका छौँ	गएका हुने छौँ
तँ	गएको थिइस् (स्त्री. गएकी थिइस्)	गएको छस् (स्त्री. गएकी छस्)	गएको हुने छस् (स्त्री. गएकी हुने छस्)
तिमी	गएका थियौ (स्त्री. गएकी थियौ)	गएका छौ (स्त्री. गएकी छौ)	गएका हुने छौ (स्त्री. गएकी हुने छौ)
तिमीहरू	गएका थियौ	गएका छौ	गएका हुने छौ
ऊ	गएको थियो (स्त्री. गएकी थिई)	गएको छ (स्त्री. गएकी छ)	गएको हुने छ (स्त्री. गएकी हुने छ)
उनी	गएका थिए (स्त्री. गएकी थिइन्)	गएका छन् (स्त्री. गएकी छिन्)	गएका हुने छन् (स्त्री. गएकी हुने छिन्)
उनीहरू	गएका थिए	गएका छन्	गएका हुने छन्
तपाईँ, उहाँ	जानुभएको थियो	जानुभएको छ	जानुभएको हुने छ

अज्ञात र अभ्यस्त पक्ष

पाठ्यपुस्तकहरूले यी दुई पक्ष भूत कालमा मात्र देखाउँछन्।

कर्ता	अज्ञात भूत	अभ्यस्त भूत
म	गएछु (स्त्री. गइछु)	जान्थेँ
हामी	गएछौँ	जान्थ्यौँ
तँ	गएछस् (स्त्री. गइछस्)	जान्थिस्
तिमी	गएछौ (स्त्री. गइछौ)	जान्थ्यौ
तिमीहरू	गएछौ	जान्थ्यौ
ऊ	गएछ (स्त्री. गइछ)	जान्थ्यो (स्त्री. जान्थी)
उनी	गएछन् (स्त्री. गइछन्)	जान्थे (स्त्री. जान्थिन्)
उनीहरू	गएछन्	जान्थे
तपाईँ, उहाँ	जानुभएछ	जानुहुन्थ्यो

भाव

आज्ञार्थ सुन्ने व्यक्तिलाई मात्र दिइन्छ, त्यसैले त्यो द्वितीय पुरुषमा मात्र हुन्छ। तँ र तिमी को इच्छार्थ रूपले पछि गर्नू भन्ने अनुरोध बुझाउँछ।

कर्ता	आज्ञार्थ	इच्छार्थ	सम्भावनार्थ
म	—	जाऊँ	जाउँला
हामी	—	जाऔँ	जाऔँला
तँ	जा	गएस्	जालास् (स्त्री. जालिस्)
तिमी	जाऊ	गए	जाऔला (स्त्री. जाऔली)
तिमीहरू	जाओ	गए	जाऔला
ऊ	—	जाओस्	जाला (स्त्री. जाली)
उनी	—	जाउन्	जालान् (स्त्री. जालिन्)
उनीहरू	—	जाउन्	जालान्
तपाईँ, उहाँ	जानुहोस्	जानुहोस्	जानुहोला

तँ र तिमी सँगको इच्छार्थमा जा को ग रूप आउँछ, भूत कालमा जस्तै: भोलि बिहानै गएस् है, तिमी पनि उतै गए है। (गए भूत कालको रूपसँग उस्तै देखिन्छ; अर्थ वाक्यले छुट्याउँछ।)

अकरण

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	गइनँ	जाँदिनँ	जाने छैनँ
हामी	गएनौँ	जाँदैनौँ	जाने छैनौँ
तँ	गइनस्	जाँदैनस् (स्त्री. जाँदिनस्)	जाने छैनस्
तिमी	गएनौ (स्त्री. गइनौ)	जाँदैनौ (स्त्री. जाँदिनौ)	जाने छैनौ
तिमीहरू	गएनौ	जाँदैनौ	जाने छैनौ
ऊ	गएन (स्त्री. गइन)	जाँदैन (स्त्री. जाँदिन)	जाने छैन
उनी	गएनन् (स्त्री. गइनन्)	जाँदैनन् (स्त्री. जाँदिनन्)	जाने छैनन्
उनीहरू	गएनन्	जाँदैनन्	जाने छैनन्
तपाईँ, उहाँ	जानुभएन	जानुहुन्न	जानुहुने छैन

दुई स्वरमा टुङ्गिने धातु। न् को ठाउँमा चन्द्रविन्दु आउँछ (आउँछ, आउँथ्यो, आउँदै), र भूत कालमा उ हराउँछ (आयो, आएको)।

सामान्य पक्ष

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	आएँ	आउँछु	आउने छु
हामी	आयौँ	आउँछौँ	आउने छौँ
तँ	आइस्	आउँछस् (स्त्री. आउँछेस्)	आउने छस् (स्त्री. आउने छेस्)
तिमी	आयौ	आउँछौ (स्त्री. आउँछ्यौ)	आउने छौ (स्त्री. आउने छ्यौ)
तिमीहरू	आयौ	आउँछौ	आउने छौ
ऊ	आयो (स्त्री. आई)	आउँछ (स्त्री. आउँछे)	आउने छ (स्त्री. आउने छे)
उनी	आए (स्त्री. आइन्)	आउँछन् (स्त्री. आउँछिन्)	आउने छन् (स्त्री. आउने छिन्)
उनीहरू	आए	आउँछन्	आउने छन्
तपाईँ, उहाँ	आउनुभयो	आउनुहुन्छ	आउनुहुने छ

अपूर्ण पक्ष

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	आउँदै थिएँ	आउँदै छु	आउँदै हुने छु
हामी	आउँदै थियौँ	आउँदै छौँ	आउँदै हुने छौँ
तँ	आउँदै थिइस्	आउँदै छस् (स्त्री. आउँदै छेस्)	आउँदै हुने छस् (स्त्री. आउँदै हुने छेस्)
तिमी	आउँदै थियौ	आउँदै छौ (स्त्री. आउँदै छ्यौ)	आउँदै हुने छौ (स्त्री. आउँदै हुने छ्यौ)
तिमीहरू	आउँदै थियौ	आउँदै छौ	आउँदै हुने छौ
ऊ	आउँदै थियो (स्त्री. आउँदै थिई)	आउँदै छ (स्त्री. आउँदै छे)	आउँदै हुने छ (स्त्री. आउँदै हुने छे)
उनी	आउँदै थिए (स्त्री. आउँदै थिइन्)	आउँदै छन् (स्त्री. आउँदै छिन्)	आउँदै हुने छन् (स्त्री. आउँदै हुने छिन्)
उनीहरू	आउँदै थिए	आउँदै छन्	आउँदै हुने छन्
तपाईँ, उहाँ	आउँदै हुनुहुन्थ्यो	आउँदै हुनुहुन्छ	आउँदै हुनुहुने छ

पूर्ण पक्ष

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	आएको थिएँ (स्त्री. आएकी थिएँ)	आएको छु (स्त्री. आएकी छु)	आएको हुने छु (स्त्री. आएकी हुने छु)
हामी	आएका थियौँ	आएका छौँ	आएका हुने छौँ
तँ	आएको थिइस् (स्त्री. आएकी थिइस्)	आएको छस् (स्त्री. आएकी छस्)	आएको हुने छस् (स्त्री. आएकी हुने छस्)
तिमी	आएका थियौ (स्त्री. आएकी थियौ)	आएका छौ (स्त्री. आएकी छौ)	आएका हुने छौ (स्त्री. आएकी हुने छौ)
तिमीहरू	आएका थियौ	आएका छौ	आएका हुने छौ
ऊ	आएको थियो (स्त्री. आएकी थिई)	आएको छ (स्त्री. आएकी छ)	आएको हुने छ (स्त्री. आएकी हुने छ)
उनी	आएका थिए (स्त्री. आएकी थिइन्)	आएका छन् (स्त्री. आएकी छिन्)	आएका हुने छन् (स्त्री. आएकी हुने छिन्)
उनीहरू	आएका थिए	आएका छन्	आएका हुने छन्
तपाईँ, उहाँ	आउनुभएको थियो	आउनुभएको छ	आउनुभएको हुने छ

अज्ञात र अभ्यस्त पक्ष

पाठ्यपुस्तकहरूले यी दुई पक्ष भूत कालमा मात्र देखाउँछन्।

कर्ता	अज्ञात भूत	अभ्यस्त भूत
म	आएछु (स्त्री. आइछु)	आउँथेँ
हामी	आएछौँ	आउँथ्यौँ
तँ	आएछस् (स्त्री. आइछस्)	आउँथिस्
तिमी	आएछौ (स्त्री. आइछौ)	आउँथ्यौ
तिमीहरू	आएछौ	आउँथ्यौ
ऊ	आएछ (स्त्री. आइछ)	आउँथ्यो (स्त्री. आउँथी)
उनी	आएछन् (स्त्री. आइछन्)	आउँथे (स्त्री. आउँथिन्)
उनीहरू	आएछन्	आउँथे
तपाईँ, उहाँ	आउनुभएछ	आउनुहुन्थ्यो

भाव

आज्ञार्थ सुन्ने व्यक्तिलाई मात्र दिइन्छ, त्यसैले त्यो द्वितीय पुरुषमा मात्र हुन्छ। तँ र तिमी को इच्छार्थ रूपले पछि गर्नू भन्ने अनुरोध बुझाउँछ।

कर्ता	आज्ञार्थ	इच्छार्थ	सम्भावनार्थ
म	—	आऊँ	आउँला
हामी	—	आऔँ	आऔँला
तँ	आइज	आएस्	आउलास् (स्त्री. आउलिस्)
तिमी	आऊ	आए	आऔला (स्त्री. आऔली)
तिमीहरू	आओ	आए	आऔला
ऊ	—	आओस्	आउला (स्त्री. आउली)
उनी	—	आउन्	आउलान् (स्त्री. आउलिन्)
उनीहरू	—	आउन्	आउलान्
तपाईँ, उहाँ	आउनुहोस्	आउनुहोस्	आउनुहोला

अकरण

कर्ता	भूत	वर्तमान	भविष्यत्
म	आइनँ	आउँदिनँ	आउने छैनँ
हामी	आएनौँ	आउँदैनौँ	आउने छैनौँ
तँ	आइनस्	आउँदैनस् (स्त्री. आउँदिनस्)	आउने छैनस्
तिमी	आएनौ (स्त्री. आइनौ)	आउँदैनौ (स्त्री. आउँदिनौ)	आउने छैनौ
तिमीहरू	आएनौ	आउँदैनौ	आउने छैनौ
ऊ	आएन (स्त्री. आइन)	आउँदैन (स्त्री. आउँदिन)	आउने छैन
उनी	आएनन् (स्त्री. आइनन्)	आउँदैनन् (स्त्री. आउँदिनन्)	आउने छैनन्
उनीहरू	आएनन्	आउँदैनन्	आउने छैनन्
तपाईँ, उहाँ	आउनुभएन	आउनुहुन्न	आउनुहुने छैन

हुनु सबैभन्दा बढी चल्ने धातु हो, र माथिका तालिकामा पढ्दै छ, पढेको थियो, पढ्ने छ मा सहायक क्रियापद पनि यही हो। यसका वर्तमानमा तीन रूप छन्, र तीनको काम फरक छ:

• हो ले कुनै कुरा के वा को हो भनेर चिनाउँछ: यो हाम्रो गाउँको धारा हो। म सुनिताको दाजु हुँ।
• छ ले कुनै कुरा कहाँ छ वा कस्तो अवस्थामा छ भन्ने बताउँछ: दिदी बारीमा छिन्। आज आकाश सफा छ।
• हुन्छ ले सधैँ वा सामान्यतया हुने कुरा, वा अब हुने कुरा बताउँछ: माघमा यहाँ हिउँ पर्छ, बाटो चिप्लो हुन्छ। भोलि विद्यालय बिदा हुन्छ।

भूत कालमा हो र छ दुवैको रूप थियो हुन्छ (त्यो हाम्रो पुरानो घर थियो, हिजो बजार बन्द थियो), र हुन्छ को भयो (बिहानै पानी परेकाले बाटो हिलो भयो)।

कर्ता	हो	छ	हुन्छ	थियो	भयो
म	हुँ	छु	हुन्छु	थिएँ	भएँ
हामी	हौँ	छौँ	हुन्छौँ	थियौँ	भयौँ
तँ	होस्	छस् (स्त्री. छेस्)	हुन्छस् (स्त्री. हुन्छेस्)	थिइस्	भइस्
तिमी	हौ	छौ (स्त्री. छ्यौ)	हुन्छौ (स्त्री. हुन्छ्यौ)	थियौ	भयौ
तिमीहरू	हौ	छौ	हुन्छौ	थियौ	भयौ
ऊ	हो	छ (स्त्री. छे)	हुन्छ (स्त्री. हुन्छे)	थियो (स्त्री. थिई)	भयो (स्त्री. भई)
उनी	हुन्	छन् (स्त्री. छिन्)	हुन्छन् (स्त्री. हुन्छिन्)	थिए (स्त्री. थिइन्)	भए (स्त्री. भइन्)
उनीहरू	हुन्	छन्	हुन्छन्	थिए	भए
तपाईँ, उहाँ	हुनुहुन्छ	हुनुहुन्छ	हुनुहुन्छ	हुनुहुन्थ्यो	हुनुभयो

उच्च आदरमा हो र छ दुवैको रूप हुनुहुन्छ हुन्छ: उहाँ हाम्रो विद्यालयको प्रधानाध्यापक हुनुहुन्छ र उहाँ अहिले कार्यालयमा हुनुहुन्छ। भविष्यत्‌मा पढ् कै ढाँचामा हुने छु, हुने छ, हुने छन्, हुनुहुने छ बन्छन्, र सम्भावनार्थमा हुँला, होलास्, होला, होलान्, हुनुहोला।

अकरणमा हो र छ ले न थप्दैनन्, आफ्नै रूप लिन्छन् (नियम करण र अकरण अध्यायमा छ):

कर्ता	होइन	छैन	हुँदैन	थिएन	भएन
म	होइनँ	छैनँ	हुँदिनँ	थिइनँ	भइनँ
हामी	होइनौँ	छैनौँ	हुँदैनौँ	थिएनौँ	भएनौँ
तँ	होइनस्	छैनस्	हुँदैनस् (स्त्री. हुँदिनस्)	थिइनस्	भइनस्
तिमी	होइनौ	छैनौ	हुँदैनौ (स्त्री. हुँदिनौ)	थिएनौ	भएनौ (स्त्री. भइनौ)
तिमीहरू	होइनौ	छैनौ	हुँदैनौ	थिएनौ	भएनौ
ऊ	होइन	छैन	हुँदैन (स्त्री. हुँदिन)	थिएन (स्त्री. थिइन)	भएन (स्त्री. भइन)
उनी	होइनन्	छैनन्	हुँदैनन् (स्त्री. हुँदिनन्)	थिएनन् (स्त्री. थिइनन्)	भएनन् (स्त्री. भइनन्)
उनीहरू	होइनन्	छैनन्	हुँदैनन्	थिएनन्	भएनन्
तपाईँ, उहाँ	हुनुहुन्न	हुनुहुन्न	हुनुहुन्न	हुनुहुन्नथ्यो	हुनुभएन

हुँदैन को साटो हुन्न पनि भनिन्छ (यस्तो गर्नु हुन्न), जसरी खाँदैन को साटो खान्न।

माथिका तालिकामा नभएका अकरण रूप करण रूपमै न थपेर वा सहायक क्रियापद छ लाई छैन बनाएर बन्छन्। पढ् का तृतीय पुरुष एकवचनका उदाहरण:

कहाँ	करण	अकरण
अपूर्ण वर्तमान	पढ्दै छ	पढ्दै छैन
अपूर्ण भूत	पढ्दै थियो	पढ्दै थिएन
पूर्ण वर्तमान	पढेको छ	पढेको छैन
पूर्ण भूत	पढेको थियो	पढेको थिएन
अज्ञात भूत	पढेछ (स्त्री. पढिछ)	पढेनछ (स्त्री. पढिनछ)
अभ्यस्त भूत	पढ्थ्यो (स्त्री. पढ्थी)	पढ्दैनथ्यो (स्त्री. पढ्दिनथी)
आज्ञार्थ	पढ	नपढ
इच्छार्थ	पढोस्	नपढोस्
सम्भावनार्थ	पढ्ला	नपढ्ला
उच्च आदर	पढ्नुहुन्छ, पढ्नुभयो	पढ्नुहुन्न, पढ्नुभएन

स्वरान्त धातुका वर्तमान अकरणमा दुई रूप चल्छन्: खाँदैन वा खान्न, जाँदैन वा जान्न, म खाँदिनँ वा म खान्नँ। त्यस्तै अभ्यस्त अकरणमा पनि पढ्दैनथ्यो को साटो पढ्थेन, खाँदैनथ्यो को साटो खान्थेन भनिन्छ।

सर्त राख्ने सङ्केतार्थ रूप धातुमा -ए लगाएर बन्छ, र यो सबै पुरुष, वचन र लिङ्गमा एउटै हुन्छ: पढे, खाए, गए, आए। उच्च आदरमा मात्र रूप फेरिन्छ: पढ्नुभए, आउनुभए। उदाहरण: म पढे पास हुन्छु, दिदी आए म पनि जान्छु, बुबा आउनुभए म पनि जान्छु। सर्तपछिको परिणाम भने सामान्य कालकै रूपमा आउँछ, वा पूरा नभएको सर्तमा पढ्थ्यो, पढ्ने थियो जस्ता रूपमा: समयमै बिउ छरे बोट राम्ररी उम्रने थियो।

तालिकामा मानक लेख्य रूप मात्र राखिएका छन्। यीबाहेक केही रूप पनि चल्छन्:

• द / त थपिएका वर्तमान रूप: पढ्दछ, गर्दछ, आउँदछ, सक्तछ। यी कवितामा र औपचारिक लेखमा भेटिन्छन्; अर्थ पढ्छ, गर्छ कै हो।
• उच्च आदरका छोटा रूप: बोलचालमा पढ्नुहोस् लाई पढ्नुस् वा पढ्नोस् भनिन्छ। लेख्दा पूरा रूप राम्रो।
• सम्भावनार्थको तिमी: पढौला को साटो पढुला पनि भनिन्छ।
• सम्भावनार्थको अर्को अकरण: कतै कतै लेख्ला को अकरण लेखोइन र खालान् को खाओइनन् जस्ता रूपमा पनि सुनिन्छ। मानक लेखाइमा नलेख्ला, नखालान् लेखिन्छ।
• उच्चतम आदर: राजपरिवारका लागि प्रयोग हुने -सि र बक्सि का रूप (गरिबक्सियो जस्ता) राजतन्त्र अन्त्य भएपछि विरलै भेटिन्छन्; यिनको विवरण आदर अध्यायमा छ।