Skip to content

← व्यावहारिक नेपाली लेखन

व्यक्तिवृत्त र जागिरको निवेदन

व्यावहारिक लेखन: व्यक्तिवृत्त र जागिरको निवेदन

कक्षा १२ पास गरेको केही महिनापछि टोलको फेसबुक समूहमा सूचना आयो। नजिकैको सामुदायिक पुस्तकालयलाई बिहानको पालीमा सहायक चाहिएको रहेछ। सूचनाको अन्त्यमा लेखिएको थियो: ‘इच्छुकले निवेदनसहित आफ्नो व्यक्तिगत विवरण (बायोडाटा) सात दिनभित्र बुझाउनुहोला।’ साथीले आफ्नो बायोडाटा पठाइदिई। त्यसमा माथि ठुलो अक्षरमा BIO-DATA लेखिएको थियो, फोटो थियो, बुबाको नागरिकता नम्बर पनि थियो। तपाईँले खाली पाना खोल्नुभयो। के राख्ने? के नराख्ने? कुन कुरा पहिले?

व्यक्तिवृत्त एक पटक राम्ररी बनाएपछि हरेक आवेदनमा अलिअलि मिलाएर काम चलाउन सकिन्छ। यस पानामा व्यक्तिवृत्तका भाग र क्रम, पूरा नमुना, त्यससँग पठाइने छोटो निवेदन, आजकल यी कागज कहाँ र कसरी मागिन्छन्, सामान्य गल्ती र परीक्षामा यसका अङ्क छन्। अङ्ग्रेजीमा CV बनाउने सुझाव Writing It Well का छोटा पानामा छन्; यहाँ तिनको लिङ्क मात्र दिइएको छ।

व्यक्तिवृत्त भनेको के हो?

जागिर दिने, छात्रवृत्ति दिने वा तालिममा छान्ने मान्छेले तपाईँलाई चिन्दैन। उसको टेबलमा धेरै आवेदन हुन्छन्। हरेकलाई लामो समय दिन सकिँदैन। तपाईँ को हुनुहुन्छ, के पढ्नुभयो र के गर्न सक्नुहुन्छ भन्ने कुरा एकै नजरमा देखाउने कागज व्यक्तिवृत्त हो।

कक्षा १० को नेपाली पाठ्यपुस्तकअनुसार व्यक्तिवृत्तमा नाम, जन्ममिति, आमाबुबाको नाम, स्थायी र अस्थायी ठेगाना, शिक्षादीक्षा, पेसा, रुचि, कामको अनुभव, तालिम, विशेष दक्षता, सम्पर्क नम्बर र इमेल राखिन्छन्। जागिर खान, पेसा गर्न वा विदेश जान यस्तो विवरण चाहिन्छ। अन्त्यमा सम्बन्धित व्यक्तिको हस्ताक्षर अनिवार्य हुन्छ।

एउटै कागजका धेरै नाम छन्। पाठ्यपुस्तकले व्यक्तिवृत्त र व्यक्तिगत विवरण दुवै भन्छन्। सूचना र विज्ञापनमा बायोडाटा र CV बढी देखिन्छन्। यी चारैले एउटै कुरा माग्छन्: तपाईँको आफ्नो विवरण।

दुई चलन

नेपालमा व्यक्तिवृत्तका दुई चलन छन्। दुवै ठिक छन्। फरक यति हो: कसले माग्यो।

पाठ्यपुस्तकको ढाँचा निजी कम्पनी वा विदेशका लागि CV
कहाँ चल्छ परीक्षा; नेपालीमा व्यक्तिगत विवरण माग्ने कार्यालय वा संस्था कम्पनी, अन्तर्राष्ट्रिय संस्था, विदेशको जागिर वा छात्रवृत्ति
भाषा नेपाली प्रायः अङ्ग्रेजी
सुरुमा नाम, जन्ममिति, जन्मस्थान, आमाबुबा, ठेगाना नाम, फोन, इमेल, सहर; अनि आफूबारे दुई तीन लाइन
शिक्षा पाठ्यपुस्तकका नमुनामा पुरानो तह पहिले सबैभन्दा नयाँ तह पहिले
परिवारको विवरण हुन्छ हुँदैन, नमागे
अन्त्यमा हस्ताक्षर र नाम (अनिवार्य) सूचनाले भनेअनुसार

दुवैको सार एउटै हो: साँचो, छोटो र पढ्न सजिलो। अङ्ग्रेजी CV को क्रम Put your CV in the right order मा, के नराख्ने Leave these off your CV unless asked मा छ। यी दुई चलनको फरक Know a व्यक्तिवृत्त from a CV मा छ।

के के राख्ने, कुन क्रममा

कक्षा १० को पाठ्यपुस्तकको नमुनामा (‘पाब्लो पिकासो’ पाठ) भाग यही क्रममा छन्। कक्षा १२ को नमुनामा शिक्षाको शीर्षक ‘शैक्षिक योग्यता’ छ। त्यहाँ तालिम र अनुभव एउटै शीर्षकमुनि छन्; अन्त्यमा हस्ताक्षर र नाम छन्। माथि व्यक्तिवृत्त वा व्यक्तिगत विवरण शीर्षक लेख्नुहोस्, अनि:

  1. व्यक्तिगत विवरण: नाम, जन्ममिति (वि.सं. मा), जन्मस्थान, आमाबुबाको नाम, स्थायी र अस्थायी ठेगाना, राष्ट्रियता, मोबाइल नम्बर र इमेल। ठेगाना प्रदेश, जिल्ला, पालिका र वडासम्म लेखिन्छ।
  2. शैक्षिक विवरण (वा शैक्षिक योग्यता): तह, विद्यालय वा क्याम्पस, उत्तीर्ण वर्ष, मुख्य विषय र श्रेणी वा GPA। धेरै तह भए तालिकामा राख्दा सजिलो हुन्छ।
  3. तालिम तथा पुरस्कार: तालिमको नाम, कति दिन वा महिनाको, कसले चलाएको र कहिले; प्रतियोगिता, तह र वर्ष।
  4. अनुभव: पैसा पाएको काम मात्र होइन। क्लबको जिम्मेवारी, स्वयंसेवा, घरको पसलमा गरेको काम पनि अनुभव हो। के काम, कहाँ, कति समय।
  5. सिप र रुचि: भाषा, कम्प्युटरमा के गर्न सकिन्छ, अनि कामसँग मिल्ने रुचि। पाठ्यपुस्तकको सूचीमा रुचि र विशेष दक्षता छन्, तर नमुनामा यिनको छुट्टै शीर्षक छैन; अन्त्यतिर राख्न सकिन्छ।
  6. हस्ताक्षर र नाम: सबैभन्दा अन्त्यमा। कक्षा १० को पुस्तकले हस्ताक्षरलाई अनिवार्य भनेको छ। मिति पाठ्यपुस्तकका नमुनामा छैन; राख्दा कहिले बनाएको हो, थाहा हुन्छ।

कुनै शीर्षकमा भर्ने कुरा छैन भने त्यो शीर्षक नै हटाउनुहोस्। ‘अनुभव: छैन’ लेख्नुभन्दा राम्रो हो, घर वा विद्यालयमा गरेको कुनै साँचो काम खोज्नु। यसका उपाय Make a first CV with no job मा छन्।

हरेक बुँदामा विशेषण होइन, तथ्य राख्नुहोस्: के काम, कहाँ, कति समय। ‘मिहिनेती र इमानदार’ भन्दा ‘दुई वर्ष शनिवार पसलको दैनिक बिक्रीको हिसाब राखेको’ ले बढी बताउँछ। सङ्ख्या दिन सकिन्छ भने दिनुहोस्: कति जना, कति दिन, कति रुपियाँ (Add a number to a CV line)। अङ्ग्रेजी CV मा बुँदा क्रियाबाट सुरु हुन्छ (Start each CV line with a verb)। नेपालीमा क्रिया अन्त्यमा आउँछ, त्यसैले पाठ्यपुस्तकको नमुना जस्तै बुँदा ‘…गरेको’, ‘…को अनुभव’ मा टुङ्ग्याउनुहोस्।

नमुना व्यक्तिवृत्त

रोजिना चौधरीले भर्खरै कक्षा १२ पास गरेकी छन्। उनी माथिको जस्तै पुस्तकालय सहायकको आवेदन दिँदै छिन्। सूचनाले नेपालीमा व्यक्तिगत विवरण मागेकाले उनले पाठ्यपुस्तकको ढाँचा रोजिन्।

यो नमुनामा चारवटा कुरा हेर्नुहोस्।

  • अनुभवका बुँदामा काम र सङ्ख्या छन्: ‘६०० किताबको सूची’, ‘पाँच जना बालबालिका’, ‘६ महिना’। पुस्तकालयलाई चाहिने सिप (किताबको हिसाब, एक्सेल, बालबालिकासँग काम) सबै देखिन्छन्।
  • नागरिकता नम्बर र फोटो छैनन्। सूचनाले मागेको छैन।
  • शिक्षा पुरानो तहबाट सुरु भएको छ, पाठ्यपुस्तकका नमुना जस्तै। अङ्ग्रेजी CV मा यही तालिका उल्टो क्रममा जान्थ्यो: कक्षा १२ पहिले।
  • एक पानाभित्र सकिएको छ। विद्यालय भर्खर सक्नेका लागि एक पाना पुग्छ।

साथमा पठाइने निवेदन

व्यक्तिवृत्तले के छ भन्छ। साथको निवेदनले किन यो काम भन्छ। अङ्ग्रेजीमा यस्तो पत्रलाई cover letter भनिन्छ। नेपालमा यही काम जागिरको निवेदनले गर्छ।

यसको छुट्टै तोकिएको ढाँचा छैन; चलनमा यो निवेदनकै ढाँचा मा लेखिन्छ: मिति, पाउनेको पद र ठेगाना, विषय, महोदय, मुख्य भाग (उपर्युक्त सम्बन्धमा बाट सुरु), संलग्न कागजात र निवेदक। फरक मुख्य भागमा मात्र छ। यसमा चार कुरा आउँछन्:

  1. कुन पद र सूचना कहाँ देख्नुभयो: ‘मिति … मा प्रकाशित सूचनाअनुसार … पदका लागि यो निवेदन पेस गर्दछु।’
  2. आफू किन मिल्छु: दुई तीन कारण, हरेकको एउटा साँचो उदाहरणसहित। व्यक्तिवृत्त दोहोर्‍याउने होइन, त्यसको सबैभन्दा मिल्ने एउटा कुरा थोरै खोलेर भन्ने।
  3. माग: अन्तर्वार्ताको अवसर।
  4. संलग्न कागजात: व्यक्तिवृत्त र सूचनाले मागेका प्रमाणपत्रका प्रतिलिपि।

निवेदन एक पानाभन्दा छोटो राख्नुहोस्। हरेक आवेदनका लागि नयाँ लेख्नुहोस्। अङ्ग्रेजी cover letter का तीन भाग Write a cover letter in three parts मा, विशेषणको सट्टा उदाहरण दिने तरिका Prove a claim with one example मा छ। नेपाली जागिरको निवेदन Apply for a job in Nepali मा छ।

दोस्रो अनुच्छेद नै यो निवेदनको मुटु हो। त्यहाँ ‘म मिहिनेती छु’ भनिएको छैन। त्यसको सट्टा काम र त्यसको नतिजा छ: ६०० किताबको सूची र किताब खोज्न लाग्ने समय। पढ्नेले आफैँ निष्कर्ष निकाल्छ।

जागिरको निवेदनमा कुन वाक्य सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

आज यी कागज कहाँ र कसरी मागिन्छन्

तलका उदाहरण २०८३ कात्तिकसम्म हेरिएका सूचनाबाट लिइएका हुन्। सूचना फेरिन्छन्, त्यसैले आफ्नो आवेदनमा सधैँ त्यही बेलाको सूचना पढ्नुहोस्।

  • सरकारी पदमा व्यक्तिगत विवरण: नेपाल धितोपत्र बोर्डको अध्यक्ष छान्न २०८३ वैशाख १५ मा निकालिएको सूचनाले योग्य नागरिकबाट व्यक्तिगत विवरण (बायोडाटा) मागेको थियो। समाचारअनुसार साथमा नागरिकता, शैक्षिक योग्यता र पेसागत अनुभवका प्रमाण, अनि अर्थ मन्त्रालयको वेबसाइटमा राखिएको ढाँचाको स्वघोषणा फाराम पनि बुझाउनुपर्थ्यो।
  • संस्थामा परामर्शदाता: दृष्टिविहीन महिला र बालिकाका लागि काम गर्ने संस्था प्रयत्न नेपालले २०८२ चैतको सूचनामा व्यक्तिगत सेवा दिनेहरूसँग अद्यावधिक बायोडाटा (CV), विषयगत विशेषज्ञताको विवरण र प्यान कार्डको प्रतिलिपि मागेको छ।
  • लोक सेवा र शिक्षक सेवा आयोग: लोक सेवा आयोगको २०८३ साउन २७ को सूचना-पत्रअनुसार आयोगका विज्ञापनमा psconline1.psc.gov.np मा गएर दरखास्त दिन सकिन्छ। शिक्षक सेवा आयोगले पनि आफ्नै आवेदन फाराम भर्ने सूचना निकाल्छ। यस्ता ठाउँमा व्यक्तिवृत्त होइन, आयोगकै फाराम भरिन्छ। अनलाइन फाराम भर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुरा Fill the online form first, and yourself मा छन्।

कसैले बायोडाटा माग्छ, कसैले बायोडाटासँग अरू कागज पनि माग्छ, कसैले आफ्नै फाराम भराउँछ। त्यसैले कागज सूचनाले भनेअनुसार।

इमेलबाट पठाउँदा व्यक्तिवृत्त र निवेदन PDF बनाएर पठाउनुहोस्। PDF जुनसुकै फोनमा उस्तै देखिन्छ। फाइलको नाम आफ्नै नामबाट राख्नुहोस्: Rojina-Chaudhary-CV.pdf। इमेलको मुख्य भागमा निवेदनको छोटो रूप लेख्न सकिन्छ। यसका लागि चिठी र इमेल, Send your CV as a PDF with your name र Make an email address with your real name हेर्नुहोस्। नेपाली अक्षर युनिकोडमै टाइप गर्नुहोस्; पुराना फन्टका अक्षर अर्काको कम्प्युटरमा बिग्रिन सक्छन् (देवनागरीमा टाइप)।

सामान्य गल्ती

परीक्षामा

एसईईमा व्यक्तिवृत्त छुट्टै सोधिँदैन। पाठ्यक्रम विकास केन्द्रको कक्षा ९–१० (अनिवार्य नेपाली) को विशिष्टीकरण तालिकाको निर्देशित रचना (४ अङ्क) मा बुँदाका आधारमा कथा वा जीवनी र संवाद, वादविवाद वा मनोवाद सोधिन्छन्। व्यावहारिक लेखन (४ अङ्क) मा चिठी, निवेदन, समाचार, विज्ञापन र निमन्त्रणापत्र। कक्षा ८ को तालिकामा पनि व्यक्तिवृत्त छैन।

व्यक्तिवृत्त दुई ठाउँमा परीक्षाको प्रश्न बन्छ:

तालिका प्रश्न के सोधिन्छ अङ्क
कक्षा १०, ऐच्छिक नेपाली (२०८०) प्रश्न ६, कथा वा व्यक्तिगत विवरण र संवाद लेखन क.बुँदाबाट कथा, अथवा कुनै व्यक्तिको १२५ शब्दसम्मको सङ्क्षिप्त जीवनी दिएर त्यसबाट व्यक्तिगत विवरण; (ख) संवाद। दुईमध्ये एउटाको उत्तर। ८
कक्षा १२, अनिवार्य नेपाली (२०७८) प्रश्न १२, व्यावहारिक लेखन (पत्र) क.निवेदन, व्यावसायिक पत्र, सम्पादकलाई चिठी, सूचना, विज्ञप्ति वा विज्ञापनमध्ये एउटा; (ख) मन्जुरीनामा, भरपाई, तमसुक, सम्झौतापत्र वा करारनामा, बैठकको निर्णय वा व्यक्तिगत विवरणमध्ये एउटा। दुईमध्ये एउटाको उत्तर। ४

दुवै तालिकाले व्यक्तिगत विवरणको अङ्क कसरी बाँड्ने भनेर भनेका छैनन्। त्यसैले पाठ्यपुस्तकको ढाँचाका भाग राख्नुहोस्: शीर्षक, व्यक्तिगत विवरण, शैक्षिक विवरण, तालिम तथा पुरस्कार र अनुभव।

अभ्यास

पाठ्यपुस्तकको ढाँचाको व्यक्तिवृत्तमा अन्त्यमा के अनिवार्य हुन्छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

कक्षाका पाठमा

व्यक्तिवृत्त जीवनीका पाठसँगै सिकाइन्छ। कक्षा ७ को नेपालीमा बुँदाबाट भैरव अर्यालको जीवनी लेख्ने अभ्याससँगै आमा वा बुबाको व्यक्तिवृत्त बनाउने अभ्यास छ। कक्षा ९ को सत्यमोहन जोशी पाठमा समुदायका कुनै व्यक्तिको व्यक्तिवृत्त बनाउने अभ्यास छ। माइकल फेराडे पाठमा आफ्नै व्यक्तिगत विवरण बनाउने अभ्यास छ। कक्षा १० को लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा पाठमा व्यक्तिवृत्तमा के के हुन्छ भन्ने अनुच्छेद र माध्यमिक तहको शिक्षक बन्न चाहिने व्यक्तिवृत्त बनाउने अभ्यास छ। पाब्लो पिकासो पाठमा नमुना व्यक्तिवृत्त छ। कक्षा १२ को ‘सहकारी’ पाठको अभ्यासमा एक शिक्षकको व्यक्तिगत विवरणको नमुना छ। निवेदनको पूरा ढाँचा निवेदन लेख्ने पानामा छ।

यी तथ्य कहाँबाट
  • नेपाली, कक्षा १०, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र: ‘लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा’ को अभ्यास १० (व्यक्तिवृत्तमा राखिने विवरण, प्रयोजन र अनिवार्य हस्ताक्षर, पृष्ठ ६२) र ‘पाब्लो पिकासो’ को अभ्यास १२ (नमुना व्यक्तिवृत्त, पृष्ठ १७०)।
  • नेपाली, कक्षा ९, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र: ‘सत्यमोहन जोशी’ को अभ्यास ११ र ‘माइकल फेराडे’ को अभ्यास १३ (व्यक्तिगत विवरणमा राखिने कुरा)।
  • नेपाली, कक्षा ७, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र: भैरव अर्यालको जीवनीपछिको अभ्यास २ (पृष्ठ १३९)।
  • नेपाली, कक्षा १२, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र: ‘सहकारी’ पाठको अभ्यास १४ (व्यक्तिगत विवरणको नमुना)।
  • माध्यमिक शिक्षा पाठ्यक्रम, कक्षा ९ र १०, नेपाली (संशोधन), पाठ्यक्रम विकास केन्द्र: जीवनीका पाठसँग व्यक्तिवृत्त लेखन; माध्यमिक शिक्षा पाठ्यक्रम, कक्षा ११ र १२, २०७६ (अनिवार्य नेपाली): प्रबन्धात्मक रचनाअन्तर्गत ‘व्यक्तिगत विवरण (बायोडाटा) लेखन’।
  • विशिष्टीकरण तालिका, कक्षा ९–१०, अनिवार्य नेपाली, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र: निर्देशित रचना र व्यावहारिक लेखनका प्रश्न (व्यक्तिवृत्तको प्रश्न नभएको)।
  • विशिष्टीकरण तालिका २०८०, कक्षा ८, नेपाली, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र: व्यक्तिवृत्तको प्रश्न नभएको।
  • विशिष्टीकरण तालिका २०८०, कक्षा १०, ऐच्छिक नेपाली, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र: प्रश्न ६ र नमुना प्रश्न।
  • विशिष्टीकरण तालिका २०७८, कक्षा १२, अनिवार्य विषयहरू, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र: नेपालीको प्रश्न १२ र नमुना प्रश्न।
  • नेपाल धितोपत्र बोर्डको अध्यक्ष पदका लागि आवेदन खुला, हुलाक सञ्चार, २०८३ वैशाख १५ (सूचनाको समाचार)।
  • सिफारिस समितिले नै मुकुन्द क्षेत्रीमाथि अनुसन्धान गर्न सिफारिस गरेपछि रोकियो सेबोन अध्यक्ष नियुक्ति, क्लिकमान्डु (हाम्रो पात्रोमा), २०२६ मे २७ (वैशाख १५ को सूचनाले बायोडाटा मागेको)।
  • मूल्य सूची दर्ता सम्बन्धी सूचना, प्रयत्न नेपाल, २०२६ अप्रिल ३।
  • सूचना-पत्र, वर्ष ४४, अङ्क ४, लोक सेवा आयोग, २०८३ साउन २७ (‘उम्मेदवारहरूलाई विशेष जानकारी’: psconline1.psc.gov.np मा दरखास्त)।
  • शिक्षक सेवा आयोगको वेबसाइट (आवेदन फारामका सूचना र अनलाइन सेवा, २०८३ कात्तिकमा हेरिएको)।
  • अङ्ग्रेजी CV र cover letter का सुझाव र तिनका स्रोत: Writing It Well, in Practice का माथि लिङ्क गरिएका पाना।
  • नमुनाका व्यक्ति, विद्यालय, पुस्तकालय, सहकारी र सम्पर्क नम्बर काल्पनिक हुन्।

← व्यावहारिक नेपाली लेखन