Skip to content

← व्यावहारिक नेपाली लेखन

फारम भर्ने

व्यावहारिक लेखन: फारम भर्ने

दिदीले स्नातक पढ्न छात्रवृत्तिको फारम भर्दै थिइन्। नेपालीमा नाम लेखिन्, त्यसपछि अङ्ग्रेजीमा। अङ्ग्रेजीमा कुन हिज्जे लेख्ने भनेर उनी अलमलिइन्। एसईईको प्रमाणपत्रमा एउटा थियो, नागरिकतामा अर्कै। जन्ममितिमा वि.सं. र ई.सं. दुवै चाहिएको थियो, ई.सं. उनलाई थाहा थिएन। अन्त्यमा ‘दायाँ’ र ‘बायाँ’ लेखेका दुई कोठा थिए। “यसमा के गर्ने?” उनले तपाईँलाई सोधिन्।

फारम छोटो देखिन्छ, तर एउटा अक्षरको गल्तीले पछि धेरै दिन खान सक्छ। यो पाना चलनमा रहेका चारवटा सरकारी फारमका महल हेरेर लेखिएको हो। नाम, मिति, ठेगाना, सही र औँठाछाप कसरी भर्ने, यहाँ छ। अनलाइन फारम, एउटा भरिएको नमुना र सामान्य गल्ती पनि छन्।

फारम भनेको के हो?

निवेदन मा मिति, पाउनेको ठेगाना, विषय र मुख्य कुरा सबै आफैँ लेख्नुपर्छ। फारममा कार्यालयले ती भाग पहिल्यै छापेर राखेको हुन्छ। निवेदकले खाली महल मात्र भर्छ। हजारौँ मान्छेको विवरण एउटै क्रममा आउँदा कर्मचारीलाई जाँच्न र कम्प्युटरमा राख्न सजिलो हुन्छ।

त्यसैले फारममा आफ्नो शैली देखाउने ठाउँ हुँदैन। राम्रोसँग भरिएको फारमका तीन गुण हुन्छन्: सही, पूरा र अरू कागजसँग मिल्ने। तपाईँको नाम नागरिकता, प्रमाणपत्र र राहदानी सबैमा अक्षर अक्षर मिल्नुपर्छ।

चारवटा सरकारी फारम

यो पाना यी चार फारमका महलबाट बनेको हो। हरेकको मिति र स्रोत पानाको अन्त्यमा छ।

फारम कसले राख्छ के के माग्छ (हामीले देखेका महल)
नागरिकताको निवेदन गृह मन्त्रालय: नेपाल नागरिकता नियमावली, २०६३ को अनुसूची १ (२०७८ सम्मका संशोधनसहित) नाम, थर र Full Name (in Block), लिङ्ग, जन्मस्थान, स्थायी बासस्थान (जिल्ला, पालिका, वडा नं.), जन्ममिति, बाबु, आमा र पति / पत्नीको नाम, ठेगाना र नागरिकता, संरक्षक, दुवै कान देखिने फोटो, दस्तखत, मिति, दायाँ र बायाँ औँठाको छाप
राहदानीको अनलाइन फारम राहदानी विभाग पाँच किसिमका आवेदन (पहिलो पटक, नवीकरण, हराएको वा चोरी भएको, बिग्रिएको, विवरण त्रुटि), दर्ता केन्द्र, भेटघाटको मिति र समय
छात्रवृत्तिको दरखास्त शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (२०८१ पुसको सूचनासँगको नमुना) फोटो, नामथर नेपालीमा र अङ्ग्रेजीमा, जन्ममिति विक्रम संवत् र ईस्वी संवत्, उमेर, मोबाइल, इमेल, नागरिकता नम्बर र जारी मिति, दस्तखत, मिति, दायाँ र बायाँ औँठाछाप
लोक सेवा आयोगको अनलाइन दर्ता लोक सेवा आयोग पहिलो नाम, बिचको नाम, थर, जन्म मिति (वि.सं.) र (ई.सं.), लिङ्ग, इमेल, मोबाइल, राष्ट्रिय परिचय नम्बर, नागरिकता नम्बर, जारी जिल्ला र जारी मिति (वि.सं. र ई.सं.)

चारैमा केही कुरा दोहोरिन्छन्: नाम, जन्ममिति, नागरिकताको विवरण र ठेगाना। तल यी एक एक गरी हेरौँ।

नाम: दुवै लिपिमा, जहाँ पनि उस्तै

नागरिकताको फारममा नाम दुई पटक लेखिन्छ: पहिले ‘नाम, थर’ देवनागरीमा, त्यसपछि Full Name (in Block)। Block भनेको रोमन लिपिका ठुला अक्षर हो: SITA THAPA MAGAR। जन्मस्थान पनि Block मा माग्छ। छात्रवृत्तिको फारमले ‘नामथर (नेपालीमा)’ र ‘अङ्ग्रेजीमा’ भनेर दुई लाइन दिएको छ। लोक सेवाको अनलाइन दर्ताले नामलाई तीन कोठामा छुट्याउँछ: पहिलो नाम, बिचको नाम र थर।

यसमा तीन नियम छन्:

१. नागरिकतामा जस्तो छ, त्यस्तै। राहदानी विभागले अनलाइन फारम “सकभर आफैँ” र “सबै विवरण फरक नपर्ने गरी” भर्न भनेको छ। नागरिकता बनिसकेको छ भने त्यसैलाई हेरेर लेख्नुहोस्; सम्झनाबाट होइन।

२. अङ्ग्रेजी हिज्जे आफैँ नबनाउनुहोस्। नेपाली नाम रोमनमा लेख्ने एउटै सरकारी नियम हामीले भेटेनौँ। त्यसैले पहिलेको कागजमा भएकै हिज्जे अर्कोमा पनि राख्नुहोस्।

३. थर र नाम ठाउँमा। तीन कोठा भएको फारममा थर ‘थर’ कै कोठामा जान्छ। नागरिकताको नाममा ‘बहादुर’, ‘कुमारी’, ‘प्रसाद’ जस्ता शब्द छन् भने तिनलाई नछोड्नुहोस्।

नेपाली नाम कम्प्युटरमा टाइप गर्दा युनिकोडमै लेख्नुहोस्। पुराना फन्टका अक्षर अर्को कम्प्युटरमा बिग्रिन सक्छन् (देवनागरीमा टाइप)।

मिति: वि.सं. र ई.सं.

लोक सेवाको दर्तामा जन्ममितिका दुई कोठा छन्, ‘जन्म मिति (वि.सं.)’ र ‘जन्म मिति (ई.सं.)’। नागरिकता जारी मितिका पनि त्यस्तै दुई कोठा छन्। छात्रवृत्तिको फारमले ‘विक्रम संवत्’ र ‘ईस्वी संवत्’ दुवै माग्छ। नागरिकताको फारममा नेपाली लाइनमा ‘…साल …महिना …गते’ छ, अङ्ग्रेजी लाइनमा Date of Birth (AD) … year … Month … Day।

त्यही फारमको जन्ममितिमुनि कोष्ठकमा एउटा निर्देशन छ: शैक्षिक प्रमाणपत्र हुनेले सोही मिति उल्लेख गर्ने। अर्थात् एसईईको प्रमाणपत्र छ भने त्यसमा लेखिएको जन्ममिति नै लेख्नुहोस्।

वि.सं. बाट ई.सं.

वि.सं. को नयाँ वर्ष वैशाख १ गते सुरु हुन्छ। त्यो दिन ई.सं. को अप्रिलको बिचतिर पर्छ। जनवरी १ चाहिँ पुसको बिचतिर पर्छ। त्यसैले वर्षको फरक सधैँ एउटै हुँदैन:

वि.सं. ई.सं. वर्षको फरक
२०६५ वैशाख २० २ मे २००८ ५७
२०६६ वैशाख १ १४ अप्रिल २००९ ५७
२०६६ भदौ १२ २८ अगस्त २००९ ५७
२०६६ पुस १ १६ डिसेम्बर २००९ ५७
२०६६ पुस १७ १ जनवरी २०१० ५६
२०६७ फागुन ३ १५ फेब्रुअरी २०११ ५६

वैशाखदेखि पुसको बिचसम्मको मितिमा वर्ष ५७ घटाउँदा ई.सं. को वर्ष आउँछ। पुसको बिचदेखि चैतसम्मको मितिमा ५६ घटाउँदा आउँछ। महिना र गते भने यसरी जोड र घटाउ गरेर निस्कँदैनन्। वि.सं. का महिनाका दिन हरेक वर्ष फरक पर्छन्। त्यसैले गते र तारिख दुवैका लागि दुवै मिति भएको पात्रो वा मिति रूपान्तरण गर्ने भरपर्दो साधन हेर्नुहोस्। त्यसपछि घटाउ गरेर वर्ष मिल्छ कि जाँच्नुहोस्। माथिको तालिका कम्प्युटरमा मिति रूपान्तरण गरेर बनाइएको हो।

लेख्ने तरिका: फारमका कोठाकै क्रम मान्नुहोस्। नागरिकताको फारमको अङ्ग्रेजी लाइन year, Month, Day को क्रममा छ। ०३/०५ जस्तो अङ्क मात्र लेख्दा कुन महिना हो, कुन गते, पढ्नेलाई अलमल हुन सक्छ। कोठा छैन र आफैँ लेख्नुपर्छ भने महिनाको नाम लेख्नु सुरक्षित हुन्छ: २८ अगस्त २००९।

ठेगाना: जिल्लादेखि वडासम्म

नागरिकताको फारमको चौथो महलमा स्थायी बासस्थान माग्छ: जिल्ला, गाउँपालिका, नगरपालिका, उपमहानगरपालिका वा महानगरपालिका, अनि वडा नं.। राष्ट्र बैङ्कको अनलाइन गुनासो फारमले प्रदेश, जिल्ला र नगरपालिका / गाउँपालिका सूचीबाट छान्न लगाउँछ। वाणिज्य विभागको उपभोक्ता उजुरी फारमको ठेगाना कोठामा उदाहरण यसरी दिइएको छ: Kathmandu Metropolitan City - 5। पालिकाको नामपछि वडा नम्बर।

पुरानो गा.वि.स. को नाम

२०७३ फागुन २७ (१० मार्च २०१७) मा स्थानीय तहको पुनःसंरचनाको प्रतिवेदन राजपत्रमा प्रकाशित भयो। त्यसपछि ३,१५७ गा.वि.स. र २१७ नगरपालिकाको ठाउँमा ७४४ स्थानीय तह र ६,६८० वडा बने। आमाबुबाको नागरिकता त्योभन्दा पहिले बनेको भए त्यसमा पुरानो गा.वि.स. को नाम र वडा नम्बर होला।

नागरिकताको फारममै यो परिवर्तनको छाप देखिन्छ। दोस्रो संशोधनपछि नेपाली लाइनमा गा.वि.स. को सट्टा ‘गा.पा.’ (गाउँपालिका) आयो, तर अङ्ग्रेजी लाइनमा अझै VDC/Municipality लेखिएको छ।

फारमले स्थायी ठेगाना मागेको हो कि अहिले बसेको ठाउँ, पहिले पढ्नुहोस्। आफ्नो ठेगाना पुरानो कागजमा एउटा र अहिले अर्को छ भने अनुमान नगर्नुहोस्। पुरानो र नयाँ वडा कसरी मिल्छन् भन्ने कुरा आफ्नो वडा कार्यालयमा सोध्नुहोस् (Know your ward number and where its office is)। ठेगाना सरेको छ भने बसाइँसराइको प्रमाणपत्र पनि चाहिन सक्छ (Get a migration certificate when you move)।

सही, औँठाछाप र घोषणा

नागरिकताको फारमको अन्त्यमा यी चार कुरा छन्: निवेदकको दस्तखत, मिति, ‘औँठाको छाप’ लेखेको एउटा कोठा र त्यसभित्र दायाँ र बायाँ का दुई भाग। माथि दायाँपट्टि फोटोको कोठामा लेखिएको छ: ‘निवेदकको दुवै कान देखिने पासपोर्ट साइजको फोटा’। छात्रवृत्तिको फारममा पनि माथि फोटो छ र तल दस्तखत, मिति र दायाँ बायाँ औँठाछापका कोठा छन्।

  • औँठाछाप: ‘दायाँ’ लेखेको कोठामा दाहिने हातको र ‘बायाँ’ मा देब्रे हातको।
  • दस्तखत: कोठाभित्रै गर्नुहोस्। मिति नछुटाउनुहोस्।
  • फोटो: फारमले भनेजस्तै। नागरिकताको फारमले दुवै कान देखिने माग्छ। राहदानीको फोटो भने दर्ता केन्द्रमै खिचिन्छ।

सहीभन्दा माथि घोषणाको एउटा वाक्य हुन्छ। नागरिकताको फारममा यस्तो छ: ‘मैले माथि लेखिदिएको व्यहोरा ठीक साँचो हो। झुट्टा ठहरे कानून बमोजिम सहुँला बुझाउँला।’ छात्रवृत्तिको फारममा पनि यस्तै छ। यसको अर्थ हो: लेखेको कुरा झुटो ठहरिए कानुनले दिने सजाय म भोग्छु। त्यसैले सही गर्नुअघि पूरै फारम फेरि पढ्नुहोस् (Read it before you sign it)।

खाली महल

अनलाइन फारममा अनिवार्य महलमा तारा चिह्न (*) हुन्छ। राष्ट्र बैङ्कको गुनासो फारम र वाणिज्य विभागको उजुरी फारम दुवैमा नाम, सम्पर्क नम्बर र इमेलमा तारा छ। तारा भएको महल नभरी फारम बुझिँदैन।

कागजको फारममा तारा हुँदैन। कुनै महल तपाईँलाई लाग्दैन जस्तो लाग्छ, जस्तै अविवाहितका लागि ‘पति / पत्नीको नाम’, तर त्यो के गर्ने भन्ने कुरा हामीले हेरेका फारममा लेखिएको छैन। त्यस्तो बेला आफैँ केही नलेख्नुहोस्; कार्यालयमा सोध्नुहोस्। अरू सबै महल भर्नुहोस्। अधुरो विवरणले काम रोक्छ। राष्ट्र बैङ्कले त ‘अस्पष्ट र अपूर्ण विवरण’ भएको गुनासो सम्बोधन नगर्ने भनेरै लेखेको छ।

अनलाइन फारम

आजकल धेरै फारम पहिले अनलाइन भरिन्छन्, अनि कार्यालयमा कागज लिएर जानुपर्छ। राहदानी विभागका अनुसार साधारण राहदानीको क्रम यस्तो छ (२०८३ कात्तिकसम्म हेरिएको):

  • १.कम्प्युटर वा मोबाइल एपबाट अनलाइन फारम भर्ने, “सकभर आफैँ”।
  • २.दर्ता केन्द्र (जिल्ला वा इलाका प्रशासन कार्यालय, राहदानी विभाग वा विदेशमा दूतावास) र भेटघाटको मिति र समय छान्ने।
  • ३.फारम बुझाएपछि बारकोड र QR कोडसहितको पूरा प्रति पाइन्छ। त्यो छापेर लैजाने। छाप्न नसके मोबाइलमा फारम नै लैजाने, स्क्रिनसट होइन।
  • ४.दर्ता केन्द्रमा फारम रुजु, राजस्व भुक्तानी, त्यसपछि फोटो र जैविक विवरण।

लोक सेवा आयोगको अनलाइन दर्ता psconline1.psc.gov.np मा हुन्छ (२०८३ कात्तिकसम्म हेरिएको)। त्यहाँ दर्ता गरेपछि भित्रका पानामा के के मागिन्छ, हामीले हेर्न सकेनौँ। विज्ञापन निस्केपछि आयोगकै सूचना पढ्नुहोस्।

अनलाइन फारमका केही नियम Fill the online form first, and yourself र Bring the form itself, printed मा छन्। फारम कार्यालयकै वेबसाइटबाट खोल्ने। विवरण कागजपत्र हेरेर भर्ने। पसलमा कसैले भरिदिँदा छेउमै बसेर हरेक लाइन पढ्ने। पाएको नम्बर र प्रति सुरक्षित राख्ने।

नमुना: भरिएको नागरिकताको फारम

सीता थापा मगर काल्पनिक विद्यार्थी हुन्। उनी सत्र वर्षकी भइन्। नागरिकताका लागि वडाबाट सिफारिस लिएर फारम भर्दै छिन्। उनीसँग एसईईको प्रमाणपत्र छ, त्यसैले जन्ममिति त्यसैमा भएको लेख्छिन्। (यहाँ फारमका महल मात्र छन्; बाबु, आमा, पति / पत्नी र संरक्षकका महल पनि फारममा छन्।)

यसमा हेर्नुपर्ने तीन कुरा: Block मा सबै अक्षर ठुला छन्। ई.सं. को मिति अङ्ग्रेजी लाइनकै क्रममा छ: year, Month, Day। ठेगाना जिल्लाबाट सुरु भएर वडामा टुङ्गिएको छ।

मनिषाको नागरिकतामा नाम MANISHA KUMARI RAI छ, तर एसईईको प्रमाणपत्रमा Manisha Rai मात्र। राहदानीको अनलाइन फारममा नाम कसरी लेख्ने?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

सामान्य गल्ती

परीक्षामा

कक्षा ८ र कक्षा ९–१० का अनिवार्य नेपाली, कक्षा १० को ऐच्छिक नेपाली र कक्षा ११ को अनिवार्य नेपालीका विशिष्टीकरण तालिकामा फारम भर्ने प्रश्न छैन। कक्षा १२ को तालिकाको व्यावहारिक लेखनको प्रश्नमा व्यक्तिगत विवरण, भरपाई र सम्झौता पत्रजस्ता कुरा छन्, फारम छैन। त्यसैले फारम भर्ने कुरा कुनै परीक्षामा सोधिँदैन। यो कक्षाकोठाको र जीवनको सिप हो। पाठ्यपुस्तकले यसको अभ्यास गराउँछ (तल ‘कक्षाका पाठमा’ हेर्नुहोस्)।

अभ्यास

नागरिकताको फारमको जन्ममितिमुनि ‘शैक्षिक प्रमाणपत्र हुनेले सोही मिति उल्लेख गर्ने’ लेखिएको छ। यसको अर्थ के हो?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

कक्षाका पाठमा

कक्षा १० को नेपालीमा ‘यस्तो कहिल्यै नहोस्’ पाठको सिर्जना कार्यले शिक्षकको सहयोगमा रजिस्ट्रेसन फाराम भर्न लगाउँछ। एउटा अभ्यासले बैङ्कको भौचर भर्न लगाउँछ। हाम्रो यस्तो कहिल्यै नहोस् एकाइमा दुवैका भरिएका नमुना छन्। कक्षा ९ को कार्यालयीय चिठी पाठमा विद्यालयले रजिस्ट्रेसन फाराम भरी शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइलाई पठाउने पत्र लेख्ने अभ्यास छ। फारमसँग कहिलेकाहीँ निवेदन वा व्यक्तिवृत्त पनि जान्छ: निवेदन लेख्ने र व्यक्तिवृत्त र आवरण पत्र हेर्नुहोस्।

यी तथ्य कहाँबाट

← व्यावहारिक नेपाली लेखन