Skip to content

← व्यावहारिक नेपाली लेखन

ब्लग र सामाजिक सञ्जाल

व्यावहारिक लेखन: ब्लग, पोस्ट, समूहका सूचना र टिप्पणी

बिहीबार राति साढे नौ बजे कक्षा ९ को भाइबर समूहमा एउटा सन्देश आयो: ‘bholi school chhuttiii!!! 🎉’। कसले पठाएको हो, कसले भनेको हो, केही लेखिएको थिएन। दश मिनेटमै चालिस जनाले हाँसेको इमोजी पठाए। कसैले ‘साँच्चै?’ भनेर सोध्यो, कसैले अर्को समूहमा फरवार्ड गर्‍यो। बिहान आधा कक्षा विद्यालय आएन। विद्यालय खुलै थियो। बिदा त अर्को विद्यालयको रहेछ।

त्यही हप्ता कक्षाकी सरिनाले विद्यालयको इको क्लबबारे ब्लग लेख्न खोजी। उसले खाली पाना खोली र सोची: शीर्षक के राख्ने? कहाँबाट सुरु गर्ने? तस्बिर साथीले खिचेको हो, त्यसको नाम कहाँ लेख्ने?

अनलाइन हामी दिनहुँ लेख्छौँ: समूहमा सन्देश, फेसबुकमा पोस्ट, कसैको पोस्टमुनि टिप्पणी। यसलाई ‘लेखन’ भनेर कमै सोच्छौँ। यस पानामा अनलाइन लेखाइका चार काम छन्: ब्लग, समूहको सूचना, समाचार सेयर गर्दा लेख्ने लाइन अनि टिप्पणी र जवाफ। अन्त्यमा नेपालको कानुनले के भन्छ भन्ने पनि छ।

अनलाइन लेखाइ किन फरक छ

कागजमा लेखेको चिठी एक जनाले पढ्छ। अनलाइन लेखेको कुरा कति जनाले पढ्छन्, कसैलाई थाहा हुँदैन। समूहमा पठाएको सन्देश अर्को समूहमा पुग्छ, त्यहाँबाट अर्कोमा। पढ्ने मान्छे औँलाले छिटो छिटो तल सार्दै हुन्छ। पहिलो लाइनले ध्यान तानेन भने बाँकी पढ्दैन।

त्यसैले अनलाइन लेख्दा चार कुरा ध्यान दिनुहोस्:

  1. मुख्य कुरा पहिले। पहिलो लाइन मात्र पढ्नेले पनि कुरा बुझोस्।
  2. छोटा वाक्य, छोटा अनुच्छेद। फोनको सानो पर्दामा पाँच लाइनको अनुच्छेद पनि भित्ता जस्तो देखिन्छ।
  3. देवनागरीमा। साथीलाई जसरी लेखे पनि हुन्छ, तर धेरैले पढ्ने वा शिक्षक र कार्यालयले पढ्ने कुरा देवनागरीमा लेख्नुहोस्। रोमनमा लेखेको नेपाली हरेकले आफ्नै तरिकाले पढ्छ (Write formal Nepali in Devanagari)। फोनमा नेपाली टाइप गर्ने तरिका देवनागरी र नेपालीमा टाइप गर्ने मा छ।
  4. पठाउनुअघि एक पटक पढ्ने। पठाएपछि मेटे पनि कसैले स्क्रिनसट लिइसकेको हुन सक्छ।
ब्लग समूहको सूचना समाचार सेयर टिप्पणी र जवाफ
कसले पढ्छ नचिनेका धेरै मान्छे समूहका सदस्य साथी र तिनका साथी पोस्ट लेख्ने र अरू सबै
लम्बाइ फोनमा केही मिनेटमा पढिसक्ने चार पाँच लाइन एक दुई लाइन र लिङ्क एक दुई वाक्य
मुख्य कुरा शीर्षक र पहिलो अनुच्छेदमा पहिलो लाइनमा स्रोत र मिति एउटा तथ्य, नम्र भाषा
भाषा सहज, आफ्नै बोली जस्तो सिधा, औपचारिक तटस्थ सम्मानजनक

ब्लग र सामाजिक सञ्जालको लेखाइको तोकिएको ढाँचा छैन; चलनमा यस्तो लेखिन्छ। माथिका लम्बाइ पनि चलन मात्र हुन्।

तलकामध्ये कुन सन्देश कक्षाको समूहमा पठाउन सबैभन्दा उपयुक्त छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

ब्लग

ब्लग अनलाइन राखिने लेख हो, प्रायः लेख्नेको आफ्नै अनुभव वा विचार। निबन्धसँग यसको नाता छ, तर फरक पनि छ। निबन्ध कक्षामा शिक्षकले सुरुदेखि अन्त्यसम्म पढ्छन्। ब्लग नचिनेका मान्छेले फोनमा पढ्छन्। रमाइलो नलागे बिचैमा छोड्छन्। निबन्ध लेख्ने तरिका निबन्ध पानामा छ। ब्लगमा पनि त्यही सिप चाहिन्छ, साथै यी कुरा।

१. के बारे हो भन्ने बताउने शीर्षक

शीर्षक पढेरै पाठकले लेखमा के पाउँछु भन्ने थाहा पाओस्। ‘मेरो अनुभव’ वा ‘एउटा कुरा’ ले केही बताउँदैन। ‘विद्यालयको छतमा करेसाबारी: छ महिनामा सिकेका पाँच कुरा’ ले विषय, समय र लेखमा के छ भन्ने तीनै बताउँछ।

शीर्षकमा झुक्याउने कुरा नराख्नुहोस्। ‘तपाईँ विश्वास गर्नुहुन्न, के भयो!’ जस्तो शीर्षकले एक पटक क्लिक ल्याउँछ, तर पढेपछि पाठक ठगिएको महसुस गर्छ र फेरि आउँदैन।

२. छोटो सुरु

पहिलो दुई तीन वाक्यमा लेख केबारे हो र किन पढ्ने भन्ने आउनुपर्छ। लामो भूमिका चाहिँदैन। ‘आजको विज्ञान र प्रविधिको युगमा…’ बाट सुरु भएको लेख धेरैले त्यहीँ छोड्छन्। एउटा दृश्य, एउटा प्रश्न वा एउटा सानो घटनाबाट सुरु गर्नुहोस्।

३. एउटा अनुच्छेदमा एउटा कुरा

हरेक अनुच्छेद एउटा कुरामा सीमित राख्नुहोस्। त्यो कुरा अनुच्छेदको पहिलो वाक्यमै भन्नुहोस्। फोनमा तीन चार वाक्यको अनुच्छेद पढ्न सजिलो हुन्छ। लेख लामो छ भने बिचबिचमा साना उपशीर्षक राख्नुहोस्। पाठकले तल सार्दै आफूलाई चाहिएको भाग खोज्छ।

४. तस्बिर र त्यसको नाम

तस्बिरले ब्लगलाई जीवन्त बनाउँछ, तर तस्बिर पनि कसैको काम हो।

  • आफैँले खिचेको तस्बिर राख्नु सबैभन्दा राम्रो।
  • साथीले खिचेको तस्बिर राख्नुअघि साथीलाई सोध्नुहोस् र तस्बिरमुनि उसको नाम लेख्नुहोस्: ‘तस्बिर: सुजन मगर’।
  • तस्बिरमा अरू मान्छे छन् भने तिनलाई पनि सोध्नुहोस्। विशेष गरी साना केटाकेटीको तस्बिर अभिभावकको अनुमतिबिना नराख्नुहोस्। सोध्ने तरिका Ask before posting someone’s photo मा छ।
  • इन्टरनेटबाट भेटेको तस्बिर आफ्नो हो जस्तो गरी नराख्नुहोस्। बनाउनेले प्रयोग गर्न खुला गरेको तस्बिर मात्र प्रयोग गर्नुहोस् र स्रोत लेख्नुहोस्। अरूको सिर्जना र कानुनबारे कक्षा ९ कम्प्युटिङको Computing and the Law एकाइमा छ।

तस्बिरमुनि छोटो वाक्य पनि लेख्नुहोस्: तस्बिरमा के छ, कहाँ र कहिले। यसले तस्बिर देख्न नसक्ने र ढिलो इन्टरनेट भएका पाठकलाई पनि कुरा बुझाउँछ।

५. तथ्यको स्रोत

आफ्नो अनुभव लेख्दा स्रोत चाहिँदैन। तर ‘नेपालमा यति प्रतिशत…’ जस्तो तथ्य लेख्नुभयो भने त्यो कहाँबाट ल्याएको, खुलाउनुहोस्: संस्थाको नाम र मिति, सम्भव भए लिङ्क। पढ्दा पढ्दै स्रोत टिप्ने बानी Note the source as you go मा छ।

नमुनामा ध्यान दिनुहोस्:

  • पहिलो अनुच्छेदमा ‘पहिले’ र ‘अहिले’ को दृश्य छ, अनि लेखमा के पाइन्छ भन्ने पनि।
  • हतारमा पढ्नेले उपशीर्षक मात्र पढे पनि पाँचै कुरा पाउँछ।
  • सबै कुरा लेख्नेको आफ्नै अनुभव हो, त्यसैले स्रोत चाहिएन। तस्बिर कसले खिचेको र अनुमति लिएको कुरा तल छ।

समूहका सूचना

फेसबुक, भाइबर, ह्वाट्सएप वा मेसेन्जरका समूहमा आजकल धेरै सूचना आउँछन्: कक्षाको, टोलको, क्लबको, अभिभावकको। औपचारिक सूचनाको ढाँचा (संस्थाको नाम, मिति, जारी गर्नेको पद) समाचार, सूचना र विज्ञापन पानामा छ। समूहको सूचना त्यसैको छोटो रूप हो। यसमा पनि उस्तै कुरा चाहिन्छन्, तर मुख्य कुरा पहिलो लाइनमै।

पहिलो लाइनमा: कसका लागि, के, कहिले, कहाँ।

त्यसपछि: के ल्याउने वा के गर्ने, अन्तिम मिति।

अन्त्यमा: सोध्नुपरे कसलाई अनि पठाउने को।

धेरैले समूहको सन्देश फोनमा माथि आउने एक लाइनमा मात्र पढ्छन्। त्यहाँ ‘नमस्कार साथीहरू, सबैलाई जानकारी गराउन चाहन्छु कि…’ मात्र देखियो भने कसैले खोल्दैन।

  • बार र गते दुवै: ‘शनिबार, मङ्सिर ५’। बार र गते मिलेका छन् कि छैनन्, पात्रोमा हेर्नुहोस्।
  • ‘भोलि’ र ‘आज’ होइन, गते: सन्देश राति पढ्नेका लागि ‘भोलि’ ले अर्कै दिन बुझाउँछ।
  • एउटै सन्देश: पाँच टुक्रा सन्देश होइन। एउटामा सबै।
  • धेरै चिह्न होइन: ‘!!!’ र धेरै इमोजीले जरुरी कुरा पनि हल्का देखाउँछन्।
  • आवाजको सन्देश (भ्वाइस नोट) मात्र होइन: धेरैले कक्षामा वा बाटोमा सुन्न सक्दैनन्। पछि खोज्दा पनि भेटिँदैन। लेखेर पठाउनुहोस्।
  • समूहले के काम गर्छ, त्यही: कक्षाको समूहमा गृहकार्य, साथीको समूहमा रमाइलो। यसबारे Keep group chats on topic मा छ। सूचनाका चार भाग Write a notice nobody can misread मा पनि छन्।

नमुनामा फोन नम्बर सूचनामा नलेखी समूहको विवरणमा राखिएको छ। सूचना अरू समूहमा फरवार्ड हुँदा नम्बर नचिनेका मान्छेसम्म पुग्दैन।

समाचार सेयर गर्दा

कुनै समाचार सेयर गर्दा तपाईँ त्यो समाचारको जिम्मा पनि लिनुहुन्छ। तपाईँका साथीले ‘उसले पठाएको हो, साँचो होला’ भनेर पत्याउँछन्। त्यसैले सेयर गर्नुअघि पाँच कुरा जाँच्नुहोस्:

  1. कसले भनेको? नाम भएको पत्रिका, कार्यालय वा व्यक्ति? कि ‘धेरै पटक फरवार्ड गरिएको’ मात्र? (Pause and check before you forward)
  2. कहिलेको? सेयर गरेको मिति होइन, समाचारकै मिति। पुरानो सूचना आज सेयर गर्दा पनि भ्रम फैलिन्छ। (Check the date first)
  3. मूल कागज कहाँ? ‘सरकारले यस्तो निर्णय गर्‍यो’ भनिएको छ भने त्यो कार्यालयको आफ्नै वेबसाइट वा सूचना हेर्नुहोस्। (Find the original document)
  4. अरूले पनि भनेका छन्? साँचो ठुलो समाचार दुई तीनवटा परिचित समाचार माध्यमले पनि दिएका हुन्छन्।
  5. तस्बिर त्यहीँको हो? नाटकीय तस्बिर पुरानो वा अर्कै देशको पनि हुन सक्छ। (Search the picture)

पक्का भएन भने सेयर नगर्नुहोस्। जरुरी कुरा साँचो हो भने समाचार माध्यमले छिट्टै दिइहाल्छन्।

सेयर गर्दा आफ्नो लाइन

जाँचेर सेयर गर्दा लिङ्क मात्र नपठाउनुहोस्। माथि एक दुई लाइन लेख्नुहोस्: के हो, कसले भनेको, कहिले। पढ्नेले लिङ्क नखोली पनि कुरा बुझोस् अनि स्रोत आफैँ हेर्न सकोस्।

(नमुनाको सूचना कल्पित हो।) राम्रो लाइनमा के, कसले, कहिलेदेखि र स्रोत, चारै छन्। डराउने वा रिस उठाउने शब्द छैनन्।

टिप्पणी र जवाफ

टिप्पणी लेख्दा एक जनालाई लेखेजस्तो लाग्छ, तर त्यो पोस्ट हेर्ने सबैले पढ्छन्। सजिलो जाँच यस्तो छ: यही कुरा यिनै शब्दमा उसको अनुहारअगाडि भन्न सक्छु? सक्नुहुन्न भने नलेख्नुहोस् (Write a comment as you’d say it to their face)।

  • कुरालाई जवाफ, मान्छेलाई होइन। ‘यो तस्बिर पुरानो हो, २०७९ को समाचारमा छ’ भन्नुहोस्, ‘तिमी मूर्ख हौ’ होइन। उसको धर्म, जात, पार्टी वा बुद्धिको कुरा नझिक्नुहोस् (Question the claim, never the person)।
  • एउटा तथ्य, एउटा लिङ्क। लामो बहस होइन। एक पटक भन्नुहोस्, अनि छोड्नुहोस् (Reply kindly where others can see)।
  • आदर मिलाउनुहोस्। नचिनेका र ठुला मान्छेलाई ‘तपाईँ’, अनि क्रिया पनि त्यहीअनुसार: ‘तपाईँले भन्नुभएको’, ‘तपाईँ भन्छौ’ होइन (Match your Nepali to the person)।
  • रिस उठेका बेला नलेख्नुहोस्। एक घण्टा पर्खनुहोस्। पोस्ट भागेर जाँदैन।
  • कसैले तपाईँलाई होच्याएर लेख्यो भने जवाफ नदिनुहोस्, स्क्रिनसट राख्नुहोस्, ब्लक र रिपोर्ट गर्नुहोस् अनि कसैलाई भन्नुहोस् (If someone targets you online)। कसैलाई होच्याउने पोस्ट उजुरी गर्न भनेर पनि सेयर नगर्नुहोस्, रिपोर्ट गर्नुहोस् (Report a hurtful post instead of sharing it)।
रिसमा लेखिएको सम्मानसहित लेखिएको
के वाहियात लेखेको? पढेर लेख न! मलाई यो मिलेजस्तो लागेन। परीक्षा बोर्डको सूचनामा मिति चैत १२ छ, लिङ्क यहाँ छ।
तिमीजस्ता मान्छेले नै देश बिगारे। यो कुरामा मेरो विचार फरक छ। मलाई यस्तो लाग्नुको कारण…
हाहा, कस्तो फोटो! (साथीको लड्दै गरेको फोटोमुनि) (केही नलेख्ने। साथीलाई छुट्टै सन्देशमा: ‘यो फोटो हटाइदिऊँ?’)

कानुनले के भन्छ

अनलाइन लेखेको कुरा पनि बोलेको र छापेको कुरा जस्तै कानुनभित्र पर्छ। तलका कुरा २०८३ कात्तिकसम्म हेरिएको कानुन र समाचारबाट लिइएका हुन्। कानुन बदलिन सक्छ। यो कानुनी सल्लाह होइन। आफ्नै मुद्दा परे वकिल वा प्रहरीसँग सोध्नुहोस्।

विद्युतीय (इलेक्ट्रोनिक) कारोबार ऐन, २०६३, दफा ४७: कम्प्युटर, इन्टरनेट जस्ता विद्युतीय माध्यममा यस्ता सामग्री प्रकाशन वा प्रदर्शन गर्नु कसुर हो:

  • प्रचलित कानुनले प्रकाशन गर्न रोक लगाएका सामग्री;
  • सार्वजनिक नैतिकता र शिष्टाचारविरुद्धका सामग्री;
  • कसैप्रति घृणा वा द्वेष फैलाउने सामग्री;
  • विभिन्न जातजाति र सम्प्रदायबिचको सुमधुर सम्बन्ध बिगार्ने सामग्री।

महिलालाई जिस्क्याउने, हैरान पार्ने, अपमान गर्ने वा यस्तै अमर्यादित काम गर्नु पनि यही दफाको कसुर हो। सजाय एक लाख रुपियाँसम्म जरिबाना वा पाँच वर्षसम्म कैद वा दुवै हो। पटकपटक गरे अघिल्लो पटक भएको सजायको डेढी सजाय हुन्छ।

मुलुकी अपराध संहिता, २०७४, दफा ३०६–३०८ (बेइज्जती):

  • कसैको इज्जतमा धक्का पुर्‍याउने मनसायले, वा धक्का पुग्न सक्छ भन्ने जानीजानी, लेखेर, चिह्न बनाएर वा प्रचार गरेर उसको चरित्र, आचरण वा ख्यातिमाथि दोष लगाउनु बेइज्जती हो। त्यस्तो दोष लगाएको कुरा प्रचार वा प्रकाशन गर्नु पनि बेइज्जती हो (दफा ३०६)।
  • यसको सजाय दुई वर्षसम्म कैद वा बिस हजार रुपियाँसम्म जरिबाना वा दुवै हो। विद्युतीय वा अन्य आमसञ्चार माध्यमबाट बेइज्जती गरे थप एक वर्षसम्म कैद र दश हजार रुपियाँसम्म जरिबाना हुन्छ। बेइज्जती गर्नेले पीडितलाई क्षतिपूर्ति र मुद्दाको खर्च पनि तिर्नुपर्छ (दफा ३०७)।
  • तर हरेक आलोचना बेइज्जती होइन। सर्वसाधारणको हितका लागि प्रमाण र आधारसहित साँचो कुरा प्रकाशन गर्नु बेइज्जती मानिँदैन। सार्वजनिक पदमा भएका व्यक्तिको त्यो पदसँग जोडिएको आचरणबारे असल नियतले विचार राख्नु पनि बेइज्जती मानिँदैन (दफा ३०६ को उपदफा ३)।
  • बेइज्जती भएको थाहा पाएको तीन महिनाभित्र उजुरी दिनुपर्छ (दफा ३०८)।

सर्वोच्च अदालत: अनलाइनखबर (२०८१ फागुन ११) र द काठमाडौँ पोस्ट (सन् २०२५ फेब्रुअरी १९) का समाचारअनुसार सर्वोच्च अदालतको संवैधानिक इजलासले दफा ४७ संविधानसँग बाझिँदैन भन्ने फैसला गर्‍यो: अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता असीमित होइन, घृणा फैलाउने अभिव्यक्ति रोक्ने कानुन स्वाभाविक हो। अनलाइनखबरका अनुसार फैसला २०८० चैत २१ को हो। यसले यस्ता सीमा सार्वजनिक नीति र अधिकारीको आलोचना दबाउन प्रयोग गर्न नहुने कुरा पनि औँल्याएको छ।

नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरो: कान्तिपुरको २०८१ चैत १५ को समाचारअनुसार ब्युरोले सामाजिक सञ्जालमा अशान्ति र हिंसा फैलाउने खालका अभिव्यक्ति पोस्ट नगर्न, त्यस्ता विषयका सामग्री सेयर पनि नगर्न र भ्रामक सूचना नफैलाउन अनुरोध गरेको थियो। सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग गरे कानुनी कारबाहीमा पर्न सकिने चेतावनी पनि दिएको थियो।

प्रेस काउन्सिल नेपाल: कान्तिपुरको २०८३ साउन १५ को समाचारअनुसार काउन्सिलले सामाजिक सद्भाव बिगार्ने खालका सामग्री हटाउन ११ वटा सञ्चारमाध्यमलाई निर्देशन दिएको थियो। दर्ता नभई अफवाह फैलाउने सातवटा सामाजिक सञ्जालका पेजविरुद्ध कारबाहीका लागि साइबर ब्युरोलाई पत्र पनि पठायो।

कसैले तपाईँलाई अनलाइन धम्की दियो, तस्बिर दुरुपयोग गर्‍यो वा नक्कली खाता खोल्यो भने प्रमाण राख्नुहोस् र अभिभावकसँग प्रहरीमा जानुहोस् (Know how to reach the Cyber Bureau)।

परीक्षामा

ब्लग, फेसबुक पोस्ट वा समूहको सूचना कुनै परीक्षामा सोधिँदैन। पाठ्यक्रम विकास केन्द्रका विशिष्टीकरण तालिकामा यस्तो प्रश्न छैन:

  • कक्षा ८ को तालिकाको व्यावहारिक लेखनमा घरायसी चिठी, निवेदन, व्यावसायिक चिठी र सम्पादकलाई चिठी अनि बधाई पत्र, सम्मान पत्र र निमन्त्रणा पत्र छन्।
  • एसईई (कक्षा ९–१०, अनिवार्य नेपाली) को तालिकाको व्यावहारिक लेखन (४ अङ्क) मा कार्यालयीय चिठी, निवेदन, व्यावसायिक चिठी वा सम्पादकलाई चिठीमध्ये एउटा अनि समाचार, विज्ञापन वा निमन्त्रणापत्रमध्ये एउटा गरी दुई प्रश्न दिइन्छन्। तीमध्ये एउटाको उत्तर लेख्नुपर्छ।
  • कक्षा १२ (अनिवार्य नेपाली) को तालिकाको व्यावहारिक लेखन (पत्र) (४ अङ्क) मा निवेदन, व्यावसायिक पत्र, सम्पादकलाई चिठी, सूचना, विज्ञप्ति र विज्ञापन छन्। अर्को समूहमा मन्जुरीनामा, भरपाई, तमसुक, सम्झौतापत्र, बैठकको निर्णय र व्यक्तिगत विवरण छन्।

परीक्षामा यस पानाको सिप सबैभन्दा बढी समाचार र सूचना लेख्दा काम लाग्छ: पहिलो वाक्यमै के, कसले, कहाँ, कहिले; आफ्नो राय नमिसाउने; भनाइ कसको हो भन्ने खुलाउने। यिनको ढाँचा र एसईईको अङ्क विभाजन समाचार, सूचना र विज्ञापन पानामा छ।

कक्षा ११–१२ को सामाजिक अध्ययन तथा जीवनोपयोगी शिक्षा पाठ्यक्रममा भने ‘इन्टरनेट र सामाजिक सञ्जालको उत्तरदायी प्रयोग’, साइबर कानुन र अपराधको जानकारीसहित, पढाइन्छ।

अभ्यास

साथीले समूहमा एउटा तस्बिर पठायो: ‘भक्तपुरमा भर्खरै आएको बाढी, सेयर गर्नुहोस्!’ तस्बिरमा न मिति छ, न खिच्नेको नाम। पहिले के गर्ने?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

तलकामध्ये कुन टिप्पणीलाई दफा ३०६ को उपदफा ३ ले बेइज्जती नमान्ने देखिन्छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

कक्षाका पाठमा

  • कक्षा १०, यस्तो कहिल्यै नहोस्: साइबर अपराधबारेको मनोवाद। सामाजिक सञ्जालमा आउने झुक्याउने सन्देश, चिट्ठा परेको भनेर ठगिने र जोगिने उपाय।
  • कक्षा ९, आमाको तस्बिर: अभ्यासमा सामाजिक सञ्जालबारेको अनुच्छेद, यसको सदुपयोग र प्रयोगकर्ताले अपनाउनुपर्ने सावधानीबारे प्रश्न।
  • कक्षा ७, ‘भाइलाई चिठी’: अभ्यासमा सामाजिक सञ्जालको सदुपयोग कसरी गर्ने भनेर आफ्नो विचार लेखेर सुनाउने काम।
यी तथ्य कहाँबाट

← व्यावहारिक नेपाली लेखन