Skip to content

← हाम्रो स्थानीय तह

सेवा नपाए कहाँ गुनासो गर्ने

पालिकादेखि हेलो सरकार र अख्तियारसम्म

बुबाको वृद्ध भत्ताको नवीकरण गर्न अनिता तीन पटक वडा कार्यालय गइन्। पहिलो पटक कर्मचारी थिएनन्, दोस्रो पटक “कम्प्युटर बिग्रियो” भनियो, तेस्रो पटक “भोलि आउनुहोस्।” नागरिक बडापत्रमा यो काम सोही दिन हुने लेखिएको थियो। अब के गर्ने? गनगन गरेर फर्कने कि कतै लिखित गुनासो गर्ने?

सरकारी सेवा नपाउँदा गुनासो गर्ने ठाउँ कानुनमै छन्। यस पानामा कुन कुराको गुनासो कहाँ गर्ने, के लेख्ने र गुनासोको टुङ्गो कसरी लगाउने भन्ने कुरा छन्।

कुन कुराको गुनासो कहाँ

के भयो कहाँ कहाँ लेखिएको
बडापत्रमा लेखिएको समयमा सेवा पाइएन, बढी शुल्क लियो सोही कार्यालयको प्रमुख वा गुनासो सुन्ने अधिकारी; वडाको काम भए पालिकामा सुशासन ऐन, दफा २५; बडापत्र
वडा वा पालिकाको सेवामा ढिलाइ, दुर्व्यवहार गाउँपालिकाको अध्यक्ष वा नगरपालिकाको प्रमुखसमक्ष लिखित गुनासो स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, दफा १६(४)(क)(११)
कहाँ जाने थाहा भएन, वा कार्यालयमा सुनुवाइ भएन हेलो सरकार: ११११, अनलाइन, SMS, ह्वाट्सएप, भाइबर प्रधानमन्त्री कार्यालयको हेलो सरकार पोर्टल
घुस मागियो, सार्वजनिक सम्पत्ति हिनामिना भयो अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग संविधान, धारा २३९; आयोगको प्रश्नोत्तर
बजेट, योजना वा आफ्नै फाइलको जानकारी चाहियो पालिकाको सूचना अधिकारी सूचनाको हक
आलीधुर, बाली, ज्याला, घरभाडा जस्ता झगडा पालिकाको न्यायिक समिति न्यायिक समितिमा उजुरी

पहिले: कार्यालयमै, बडापत्र देखाएर

सुशासन (व्यवस्थापन तथा सञ्चालन) ऐन, २०६४ को दफा २५ अनुसार सर्वसाधारणलाई सेवा दिने कार्यालयले सबैले देख्ने ठाउँमा नागरिक बडापत्र राख्नुपर्छ।⁠ त्यसमा कुन सेवा दिइन्छ, सेवा पाउन के गर्नुपर्छ, कति समय लाग्छ, कुन पदाधिकारी र कुन कोठाबाट सेवा पाइन्छ, अनि कति दस्तुर लाग्छ भन्ने कुरा हुनुपर्छ। बडापत्रमा लेखिएका कुरा कार्यालयलाई बाध्यकारी हुन्छन्। मनासिब कारणबिना बडापत्रअनुसार काम नभई सेवाग्राहीले सेवा पाएनन् भने कार्यालय प्रमुख र जिम्मेवार कर्मचारीमाथि विभागीय कारबाही हुन सक्छ।⁠ दफा ३६ ले यो नियम स्थानीय तहमा पनि लागु गरेको छ।⁠

त्यसैले पहिलो पाइला:

  1. बडापत्रमा त्यो सेवाको समय र शुल्क हेर्नुहोस्, र सकेसम्म फोटो खिच्नुहोस्।
  2. सेवा दिने कर्मचारीलाई शान्त भएर बडापत्र देखाउँदै सोध्नुहोस्: “यहाँ यो काम आजै हुने लेखिएको छ, के अपुग छ?”
  3. नभए बडापत्रमा लेखिएको गुनासो सुन्ने अधिकारी वा कार्यालय प्रमुखसमक्ष जानुहोस्। वडाको काम भए वडाध्यक्ष, त्यसपछि पालिकाको कार्यालय। वडा कार्यालयको ठेगाना र फोन नम्बर पालिकाको वेबसाइटमा हुन्छ; त्यसको लिङ्क माथिको बाकसमा छ।

पालिकामा: अध्यक्ष वा प्रमुखको जिम्मा

स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐनको दफा १६(४)(क) ले अध्यक्ष वा प्रमुखका कामको सूचीमा सार्वजनिक सेवा प्रवाहसम्बन्धी गुनासो व्यवस्थापन गर्ने, गराउने काम राखेको छ, र वडा समितिको कामको रेखदेख पनि उनकै जिम्मामा छ।⁠ उपाध्यक्ष वा उपप्रमुख भने योजना र कार्यक्रमको अनुगमन गर्छन् र न्यायिक समितिको संयोजक हुन्छन्।⁠

त्यसैले वडामा काम अड्किए पालिकाको कार्यालयमा अध्यक्ष वा प्रमुखलाई सम्बोधन गरेर लिखित गुनासो दिन सकिन्छ। पालिकाले गुनासो हेर्ने अधिकारी वा शाखा तोकेको हुन सक्छ; त्यो कुरा उसको बडापत्र वा वेबसाइटमा हुन्छ।

हेलो सरकार

कुन कार्यालयमा जाने थाहा नभए, वा कार्यालयमा कुरा सुनिएन भने हेलो सरकारमा गुनासो दिन सकिन्छ। यो प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयले चलाएको सार्वजनिक निकायका काम कारबाहीसम्बन्धी जिज्ञासा, गुनासो र सुझाव लिने ठाउँ हो। हेलो सरकारको पोर्टलअनुसार गुनासो दिने बाटा:

  • फोन ११११ (निःशुल्क);
  • SMS, ह्वाट्सएप वा भाइबर: ९८५११४५०४५;
  • इमेल: 1111@nepal.gov.np;
  • अनलाइन: gunaso.opmcm.gov.np, जहाँ “गुनासो ट्र्याक गर्नुहोस्” मा आफ्नो गुनासो कहाँ पुग्यो भनेर पछि हेर्न सकिन्छ।

पोर्टलमा प्राप्त गुनासोको समग्र अवस्था पनि देखिन्छ: सम्बन्धित निकायले हेरेका, नहेरेका, अनुसन्धान हुँदै गरेका र समाधान भएका गुनासो कति छन्।

घुस मागियो भने: अख्तियार

कुनै सार्वजनिक पद धारण गरेको व्यक्तिले भ्रष्टाचार गरी अख्तियारको दुरुपयोग गरेको भए अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले अनुसन्धान गर्छ र अदालतमा मुद्दा चलाउन सक्छ।⁠ आयोगको प्रश्नोत्तरअनुसार सार्वजनिक पदमा रहेको व्यक्तिले घुस लिएको, पदको दुरुपयोग गरी गैरकानुनी लाभ वा हानि पुर्‍याएको, वा सार्वजनिक सम्पत्ति हिनामिना गरेको विषयमा उजुरी दिन सकिन्छ।

आयोगको वेबसाइटअनुसार उजुरी दिने बाटा:

  • हटलाइन १०७; निःशुल्क फोन १६६०-०१-२२२३३;
  • इमेल: ujuri@ciaa.gov.np;
  • भाइबर, ह्वाट्सएप वा SMS: ९८६३३३३१९१;
  • फेसबुक (NepalCIAA), हुलाक, वा आयोग र यसका इटहरी, बर्दिबास, हेटौँडा, पोखरा, बुटवल, सुर्खेत र कञ्चनपुरका कार्यालय वा नेपालगन्जको सम्पर्क कार्यालयमा आफैँ गएर।

आयोगको अनलाइन उजुरी पोर्टल स्तरोन्नतिका लागि बन्द भएको सूचना २०८३ कात्तिक १८ मा निस्किएको थियो; त्यसबेला अरू बाटाबाट उजुरी लिइने भनिएको छ (२०८३ मङ्सिरसम्म हेरिएको)।

गुनासोमा के लेख्ने

अख्तियार आयोगले उजुरीमा राख्न भनेका कुरा अरू गुनासोमा पनि काम लाग्छन्:

  1. के भयो: घटनाको स्पष्ट विवरण, छोटो र सिधा।
  2. को: सम्बन्धित व्यक्ति वा निकायको नाम र पद (थाहा भएसम्म)।
  3. कहिले र कहाँ: मिति, कार्यालय, वडा नम्बर।
  4. के प्रमाण छ: रसिद, निवेदनको दर्ता नम्बर, बडापत्रको फोटो, सम्भव भए फोटो, भिडियो वा अडियो।
  5. के चाहियो: सेवा कहिलेसम्म पाउनुपर्ने, वा के सच्याउनुपर्ने।

उजुरीमा तथ्यपरक र साँचो कुरा मात्र लेख्नुपर्छ। रिस उठे पनि गाली नलेख्नुहोस्; शान्त, तथ्यमा आधारित गुनासोको सुनुवाइ छिटो हुन्छ।

गुनासो कसरी पछ्याउने

  • दर्ता नम्बर वा गुनासो नम्बर लिएर राख्नुहोस्; हेलो सरकारमा त्यही नम्बरले अवस्था हेर्न सकिन्छ।
  • एक-दुई हप्तामा जवाफ नआए सोही कार्यालयमा दर्ता नम्बर देखाएर सोध्नुहोस्।
  • पालिकामा सुनुवाइ नभए हेलो सरकारमा जानुहोस्; घुसको कुरा भए सिधै अख्तियार।
  • पालिकाले सार्वजनिक सुनुवाइ गर्दा पनि गुनासो राख्न सकिन्छ; यसबारे योजना र बजेटमा आफ्नो कुरा पानामा छ।⁠

सोमलाई वडामा सिफारिस छिटो चाहियो। कर्मचारीले भने, “रसिद नकाटी पाँच सय दिनुभयो भने आजै हुन्छ।” यो कुराको उजुरी कहाँ गर्नु सबैभन्दा उपयुक्त हुन्छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

यो पाना कानुनबारे जानकारी हो, कानुनी सल्लाह होइन। फोन नम्बर र पोर्टल फेरिन सक्छन्; गुनासो गर्नुअघि सम्बन्धित निकायको वेबसाइट हेर्नुहोस्।

कानुनी आधार
यी तथ्य कहाँबाट

← हाम्रो स्थानीय तह