जन्मँदा यति सानो र चुपचाप थियो कि नर्सले बालकलाई मरेको ठानेर टेबुलमा छोडिन्। काकाले सास चलेको देखेपछि मात्र ऊ बाँच्यो। त्यही बालक नौ वर्षमै तेलरङले चित्र बनाउन थाल्यो, र पछि बिसौँ शताब्दीको सबैभन्दा चर्चित चित्रकार बन्यो: पाब्लो पिकासो।
‘पाब्लो पिकासो’ एउटा जीवनी हो। यसमा स्पेनमा जन्मेका यी चित्रकारको बाल्यकाल, कलाको तालिम, उनका चित्रकलाका फरक फरक काल, युद्धविरुद्धको चित्र ‘गुएर्निका’, रमाइला प्रसङ्ग र उनले पाएको सम्मान समयक्रमअनुसार दिइएका छन्। पाठले एउटा प्रश्न उठाउँछ: दश सेकेन्डमा बनेको चित्र किन अनमोल हुन्छ? पिकासोको आफ्नै उत्तर छ: त्यसका पछाडि तिस वर्षको मिहिनेत लुकेको हुन्छ।
यस एकाइमा जीवनीको अर्थ अनुच्छेद अनुच्छेद गरी बुझिन्छ, कठिन शब्दको अर्थ खोलिन्छ, आगन्तुक शब्द चिनिन्छन्, पाठका सबै अभ्यासको उत्तर दिइन्छ, प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष कथन र ज्ञ र ग्य को वर्णविन्यास सिकिन्छ, अनि बुँदाका आधारमा जीवनी र आफ्नो व्यक्तिवृत्त लेख्ने तरिका नमुनासहित सिकिन्छ।
जीवनी पढ्नुअघि
जीवनी र व्यक्तिवृत्त
कुनै व्यक्तिको जीवनका मुख्य घटना, काम, सङ्घर्ष र योगदान अर्को व्यक्तिले समयक्रमअनुसार लेखेको रचना जीवनी हो। एकाइ ५ को लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा पनि जीवनी थियो। त्यो नेपाली साहित्यकारको थियो, यो एक विदेशी चित्रकारको हो; तर दुवैमा जन्म, बाल्यकाल, शिक्षा, सङ्घर्ष, योगदान, सम्मान र मृत्युको क्रम उस्तै छ।
यही एकाइमा आफ्नो व्यक्तिवृत्त पनि लेखिन्छ। जीवनी अनुच्छेदमा लेखिन्छ र अर्कैले लेख्छ; व्यक्तिवृत्त आफैँले, नाम, जन्ममिति, ठेगाना, शिक्षा, तालिम र अनुभव जस्ता विवरण शीर्षक र तालिकामा छोटकरीमा लेख्छ। जागिरको निवेदनसँग यही पठाइन्छ।
तलकामध्ये कुन कुरा जीवनीमा हुन्छ तर व्यक्तिवृत्तमा प्रायः हुँदैन?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
पिकासोको समय र कला
पिकासो जन्मँदा युरोपका चित्रकारहरू प्रायः वस्तु जस्तो देखिन्छ त्यस्तै उतार्थे: अनुहार अनुहार जस्तै, रुख रुख जस्तै। यस्तो शैलीलाई यथार्थवादी भनिन्छ। फोटो खिच्ने क्यामेराले यही काम सजिलै गर्न थालेपछि कलाकारहरू सोध्न थाले: चित्रले देखिने कुरा मात्र होइन, मनको भावना, विचार र एउटै वस्तुलाई धेरै कोणबाट देख्दा देखिने रूप पनि देखाउन सक्छ कि? बिसौँ शताब्दीको सुरुमा यो प्रश्नको सबैभन्दा साहसी उत्तर पिकासोले दिए। त्यसैले उनलाई आधुनिक कलाका अगुवा मानिन्छ।
उनी चित्रकार मात्र थिएनन्: मूर्ति बनाउने मूर्तिकार, माटाका भाँडा बनाउने सेरामिक कलाकार, र नाटकको मञ्च सजाउने शिल्पी पनि थिए। यसैले पाठले उनलाई बहुमुखी (धेरै क्षेत्रमा प्रतिभा भएको) भन्छ।
जीवनरेखा
पाठका मुख्य साल एउटै रेखामा राख्दा पिकासोको लामो जीवन एकै नजरमा देखिन्छ। रेखामा वर्षबिचको दुरी नापअनुसार छ। उनका चित्रकलाका काल रङ्गीन पट्टीले देखाइएका छन्।
जीवनीको अर्थ: अनुच्छेद अनुच्छेद
१. विलक्षण बालकको परिचय
पाठ एउटा ठुलो भनाइबाट सुरु हुन्छ: मान्छेका मनका भावनालाई आफ्नो युगको लयमा पक्रेर कला बनाउने कलाकार संसारमा बिरलै (कहिलेकाहीँ मात्र) जन्मिन्छन्। उन्नाइसौँ शताब्दीको उत्तरार्धमा (पछिल्लो आधा भागमा) स्पेनमा यस्तै एक अद्भुत (अचम्म लाग्दो) प्रतिभा भएका बालक जन्मे। उनले परम्पराभन्दा पृथक् (फरक) शैलीका चित्र बनाए, थोरै रङले हेर्नेका मनमा धेरै झङ्कार (तार बजेझैँ गुन्जिने भाव) पैदा गरे, र बिसौँ शताब्दीको सुरुमै कलामा नयाँ आगो बाले। यिनै विलक्षण (असाधारण) बालक पाब्लो पिकासो पछि बिसौँ शताब्दीका सबैभन्दा प्रभावशाली कलाकारका रूपमा विश्वभर चिनिए। कलाकारिता उनका नसा नसामा जन्मैदेखि बगेको थियो।
यो अनुच्छेद पूरै जीवनीको परिचय हो: नाम ढिलो, अनुच्छेदको बिचतिर मात्र आउँछ, ताकि पढ्नेमा ‘को होला?’ भन्ने उत्सुकता जागोस्।
२. जन्म, बुबाको तालिम र औपचारिक पढाइ
पिकासो सन् १८८१ अक्टोबर २५ मा स्पेनको मलागा सहरमा एक मध्यमवर्गीय परिवारमा जन्मे। जन्मँदा उनी सामान्य शिशुभन्दा सानो थिए, र सास नचलेको ठानेर नर्सले उनलाई आमाको ओछ्यानछेउको टेबुलमा छोडेर आमाको स्याहारमा लागिन्। काका डन साल्भाडोरले बालक जिउँदो छ भनेपछि बल्ल उनको स्याहार भयो। आमाको नाम मारिया पिकासो लोपेज र बुबाको नाम होसे रुइज ब्लास्को थियो। बुबा स्थानीय विद्यालयमा कलाका शिक्षक थिए।
शैशवावस्थामै (सानै उमेरमा) पिकासोले बुबाले बनाएका चित्र हेरे, र बुबाबाटै घरमा चित्रकलाको पहिलो तालिम पाए। उनले नौ वर्षको उमेरमा ‘पिकाडोर’ नामको पहिलो तैलचित्र बनाए; त्यसमा साँढेको लडाइँमा घोडा चढेको एक जना मान्छे थियो। आफूले तयार पारेको क्यानभासमा (चित्र बनाउने कपडामा) छोराले आफूभन्दा राम्रो चित्र बनाएको देखेर तेह्र वर्षका पिकासोलाई बुबाले आफ्ना सबै कुची र रङ सुम्पिए, र आफूले चित्र बनाउन छोडे। पन्ध्र वर्षमा पिकासोले ‘पहिलो कम्युनियन’ नामको प्रसिद्ध चित्र बनाए, जसमा बुबा र बहिनी लोला छन्। पछि उच्च शिक्षाका लागि पिकासोलाई म्याड्रिडको कला एकेडेमी पठाइयो, तर त्यहाँको पढाइमा मन नलागेर उनले औपचारिक पढाइ छोडे र पूर्णकालीन (पूरै समय दिएर) कलामै लागे।
पिकासोलाई चित्रकलाको पहिलो तालिम कसले दिए?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
३. मलागादेखि पेरिससम्म
यो अनुच्छेदको पहिलो वाक्यले नै पूरै अनुच्छेदको सार भन्छ: बुबाबाट सुरु भएको कलायात्रामा पिकासो मलागा, बार्सिलोना, म्याड्रिड हुँदै युरोपको कलाको राजधानी पेरिस पुग्दा महान् कृति बनाइसकेका थिए। त्यसपछि यात्राका घटना क्रमैसँग आउँछन्:
- परिवार स्पेनकै ला कोरुना सहरमा सर्यो; एक वर्षपछि पिकासो त्यहाँको कला विद्यालयमा भर्ना भए।
- सन् १८९४ को सुरुमा, १३ वर्षमा, परिवारको चित्रसहित पहिलापहिला तैलचित्र बनाए।
- सन् १८९५ देखि आफ्ना चित्र प्रदर्शन गर्न र बेच्न थाले।
- सोही वर्ष सात वर्षकी बहिनी कोन्चिटाको मृत्यु भयो: उनको जीवनको कहालीलाग्दो (डरलाग्दो, पीडादायी) घटना। त्यसपछि परिवार बार्सिलोना सर्यो।
- सन् १८९० को दशकका उनका चित्र यथार्थवादी शैलीका थिए; यस्तै शैलीमा उनले केही पोर्ट्रेट (मुहार चित्र) बनाए।
- सन् १८९७ तिरबाट उनका चित्र यथार्थवादी शैलीभन्दा पर, आधुनिक कलातिर जान थाले।
- सन् १९०० मा उनी पेरिस गए, जहाँ पत्रकार र कवि म्याक्स ज्याकब उनका पहिलो साथी बने र उनलाई फ्रान्सेली भाषा र साहित्य सिक्न मदत गरे।
४. निलो काल: गरिबी र एक्लोपनका चित्र
पिकासोका कृति प्रवृत्तिका हिसाबले फरक फरक कालमा बाँडिन्छन्। सन् १९०१ देखि १९०४ सम्मका चित्रलाई ‘ब्लु पिरियड’ (निलो काल) भनिन्छ। यस बेला पारिवारिक र आर्थिक सङ्कटले उनको मनमा तनाव थियो। त्यसैको छाप उनका चित्रमा पर्यो: उनले प्रायः निलो र हरियो जस्तो चिसो रङमा, एउटै रङका गाढा र फिका छाया प्रयोग गरेर (मोनोक्रोमेटिक, एकरङ्गी) चित्र बनाए।
यी चित्रका विषय समाजका गरिब र बहिष्कृत (समाजले पन्छाएका) मान्छे थिए: गरिबीले थिचिएका महिला, दुधे बच्चा बोकेका आमा, दृष्टिविहीन मान्छे। यस्ता विषय खोज्न उनी कहिले जेलमा थुनिएका मान्छे हेर्न जान्थे, कहिले बाटामा भिख माग्नेसँग घण्टौँ बसेर उनका अनुहारमा देखिने गहिरो अवसाद (उदासी, आशा मरेको भाव) चित्रमा उतार्थे। जीवनको निराशा र विसङ्गत (बेमेल, असामान्य) अवस्था देखाउने यी चित्र साधारण मान्छेले मन पराए, तर धनीहरूले त्यति मन पराएनन्; त्यस बेला ती बिकेनन्। पछि तिनै चित्र अनमोल भए र करोडौँमा बिके।
निलो कालका चित्रमा निलो रङ किन धेरै छ?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
५. गुलाफी काल: प्रेम र सर्कस
सन् १९०४ देखि १९०६ सम्मको समयलाई ‘पिङ्क पिरियड’ (गुलाफी काल) भनिन्छ। यस बेला पिकासो आफ्नी प्रेमिका फर्नान्ड ओलिभिएसँग थिए, उनका चित्रले बजार पाउन थालेका थिए, र आर्थिक अवस्था सुध्रँदै थियो। त्यसैले चित्रमा पनि खुसी फर्कियो: शान्त पृष्ठभूमिमा सुन्तला र गुलाफी जस्ता न्याना रङ आए, र चित्रमा सर्कसका कलाकार र समाजले हेपेका मान्छे देखिन थाले। प्रेमिकाकै सल्लाहले उनले निलो काल छोडेको भन्ने भनाइ पनि छ। यसैले यस कालका चित्रलाई उनकै जीवनको प्रतिबिम्ब (ऐनामा देखिने छाया जस्तो प्रतिरूप) भनिन्छ।
६. घनवाद: धेरै कोणबाट एउटै वस्तु
पिकासोको चित्रकलामा घनवादको सशक्त प्रयोग पाइन्छ। सामान्य चित्रमा कलाकारले वस्तुलाई एउटै ठाउँबाट, एउटै कोणबाट हेरेर बनाउँछ। घनवादी कलाकार भने वस्तुलाई विश्लेषण गर्छ: त्यसलाई घन, सिलिन्डर, शङ्कु जस्ता ज्यामितीय आकारका टुक्रामा भाँच्छ, र ती टुक्रालाई धेरै कोणबाट देखिने गरी एउटै चित्रमा फेरि जोड्छ। त्यसैले घनवादी चित्रमा एउटै अनुहारको अगाडिको र छेउको भाग सँगसँगै देखिन सक्छ। यसरी बनेको चित्र देखिने वस्तु जस्तो हुबहु हुँदैन; यो अमूर्त (ठोस रूपमा नदेखिने, विचारमा मात्र बुझिने) हुन्छ। यो शैलीको नाम ‘घन’ (क्युब) बाटै आएको हो।
यस अनुच्छेदको अन्तिम वाक्यले जीवनीलाई अगाडि बढाउँछ: जुनसुकै कालमा बनेका भए पनि पिकासोका हजारौँ चित्र र मूर्ति आज पनि जीवन्त छन्, अर्थात् हेर्नेलाई आज पनि उत्तिकै छुन्छन्।
७. पारिवारिक जीवन र कला
पिकासोको वैवाहिक र पारिवारिक जीवन एकनास चलेन। उनका जीवनमा आएका महिलाले कुनै न कुनै रूपमा उनको कलालाई प्रभाव पारे। सफल वा असफल प्रेमका अनुभव उनले चित्र र मूर्तिमा उतारे, र ती कृति पनि निकै चर्चित र मूल्यवान् बने। यो अनुच्छेदले अघिल्लो कुरालाई नै बलियो पार्छ: पिकासोको कला उनको जीवनबाटै जन्मियो।
८. अनगिन्ती कृति र ‘गुएर्निका’
लामो जीवनमा पिकासोले असाधारण प्रशंसा पाए, र उनका धेरै कृति निकै बिकाउ भए। पाठअनुसार उनका करिब १३,५०० चित्र र डिजाइन, १,२२८ मूर्ति, २,८८० सेरामिक र करिब १२,००० रेखाचित्र छन्। तर उनलाई चर्चाको शिखरमा पुर्याउने क्षेत्र चित्रकला नै हो। उनले रङलाई भावना व्यक्त गर्ने तत्त्वका रूपमा प्रयोग गरे। उनका सुरुका मूर्ति काठ र माटाबाट बनेका थिए।
उनको सबैभन्दा प्रसिद्ध चित्र ‘गुएर्निका’ हो। स्पेनको गृहयुद्धका बेला सन् १९३७ मा स्पेनको उत्तरमा पर्ने बास्क क्षेत्रको सहर गुएर्निकामा हिटलरको नाजी जर्मनी र इटालीका लडाकु विमानले बम खसाले, र सहर ध्वस्त भयो। पिकासोले यही विनाशको पीडा एउटा ठुलो चित्रमा उतारे। यो चित्रलाई युद्धको क्रूरता र अमानवीयताको जीवन्त साक्ष्य (प्रमाण) र संसारकै सबैभन्दा महान् युद्धविरोधी चित्र मानिन्छ।
यसै अनुच्छेदमा अर्को तथ्य छ: पिकासोले सन् १९५५ मा बनाएको तैलचित्र ‘वुमन अफ अल्जियर्स’ करिब १८ करोड अमेरिकी डलरमा लिलाम (सबैभन्दा बढी मोल बोल्नेलाई बेच्ने तरिका) भयो, र लिलामीमा बिकेको सबैभन्दा महँगो चित्रको विश्व कीर्तिमान बनायो।
९. रमाइला र प्रेरक प्रसङ्ग
पिकासोका घरमा साथीहरूको आउजाउ भइरहन्थ्यो। एक दिन उनको घरको भित्तामा अरूका सस्ता चित्र देखेर एक साथीले ठट्टामा सोधे, “आफ्नै चित्र किन नराखेको? आफ्ना चित्र मन पर्दैनन् कि?” पिकासोले उत्तर दिए, उनलाई आफ्ना चित्र असाध्यै मन पर्छन्, तर ती यति महँगोमा बिक्छन् कि उनी आफैँ किन्न सक्दैनन्। यसरी ठट्टाको प्रश्नको उत्तर पनि उनी कलात्मक ढङ्गले दिन्थे।
अर्को प्रसङ्ग झन् प्रख्यात छ। एक जना प्रशंसक महिलाले पिकासोलाई एउटा चित्र बनाइदिन जिद्दी गरिन्। उनले दश सेकेन्डमै एउटा चित्र बनाएर दिँदै भने, यो लैजाऊ, यो मिलियन डलरको चित्र हो। महिलाले बजारमा सोध्दा साँच्चै त्यति नै मोल रहेछ। उनी फर्केर आइन् र दश सेकेन्डमा यति महँगो चित्र बनाउने कला आफूलाई पनि सिकाइदिन अनुरोध गरिन्। पिकासोले मुस्कुराउँदै भने, दश सेकेन्डमा बनेको त्यो चित्रका पछाडि तिस वर्षको कडा मिहिनेत लुकेको छ; तिस वर्ष कला सिक्न र त्यसमा पारङ्गत (निपुण) हुन खर्चेकाले नै उनी दश सेकेन्डमा चित्र बनाउन सक्छन्। उनले महिलालाई पनि सिक्न समय दिए अवश्य सिक्ने बताए।
‘दश सेकेन्ड र तिस वर्ष’ को प्रसङ्गले मुख्य रूपमा के सिकाउँछ?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
१०. मानव वेदनाका चित्रकार
पिकासोले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन मान्छेको पीडा जीवन्त देखाउने कलामा लगाए। उनले बन्दुकभन्दा कलम र कुची बलियो हुन्छ भन्ने दसी (प्रमाण) दिए, र कलाबाट युद्धलाई कडा व्यङ्ग्य गरे। त्यसैले नाजीहरूले (हिटलरको राजनीतिक दलले) उनलाई जर्मनीमा चित्र प्रदर्शन गर्न दिएनन्। उनले भिखारी, जेलमा थुनिएका, दुःख पाएका, हेपिएका र सीमान्तकृत (समाजको किनारामा पारिएका) मान्छेका, र गम्भीर मानसिक समस्या भएका मान्छेका पनि चित्र बनाए; महिलाका मार्मिक र मायालु चित्र पनि बनाए।
उनको विशेषता यो थियो: उनी मान्छेको बाहिरी रूप मात्र होइन, भित्री वेदना, भावना र सौन्दर्य पनि चित्रमा देखाउँथे। उनका चित्र हेर्नेका मनमा करुणा, दया, माया र आक्रोश (रिस) जाग्थ्यो, र हेर्दाहेर्दै उनीहरू चित्रमै हराउँथे। यही जादुले उनका चित्र आज पनि अनमोल छन्, र संसारका ठुला सङ्ग्रहालयमा राखिएका छन्।
अनुच्छेदको अन्त्यमा आमाको भनाइ छ। आमाले सानो पिकासोलाई भनेकी थिइन्: सिपाही बने जनरल बन्ने छौ, धर्मगुरु बने पोप (इसाई धर्मका प्रधान गुरु) बन्ने छौ। पिकासो भन्छन्, उनी चित्रकार भए र आमाले भनेझैँ लगनशील भएर ‘पिकासो’ बने। लेखक यसबाट निष्कर्ष निकाल्छन्: हरेक बच्चामा सिर्जना गर्ने विशेष शक्ति हुन्छ; अवसर र लगन पाए उसले आफ्नो जीवन सार्थक बनाएर संसारलाई उज्यालो दिन सक्छ।
११. सम्मान, सादा जीवन र मृत्यु
उनको योगदानको कदर गर्दै पिकासोलाई अन्तर्राष्ट्रिय लेनिन शान्ति पुरस्कारले सम्मान गरियो। जीवनको पूर्वार्धमा (पहिलो आधा भागमा) आर्थिक र पारिवारिक समस्या भोगे पनि उत्तरार्धमा उनले आफ्ना कृति बेचेरै प्रशस्त कमाए। ‘धेरै पैसा कमाएर पनि गरिबको जस्तो जीवन बाँच्न चाहन्छु’ भन्ने पिकासो आखिरमा सादा जीवन नै बाँचे। ९१ वर्षको दीर्घ (लामो) आयु बाँचेर उनको सन् १९७३ अप्रिल ८ मा निधन भयो, तर उनी आफ्ना अनमोल कलाका माध्यमबाट अजर अमर (कहिल्यै बुढो नहुने र नमर्ने) छन्।
जीवनीको विश्लेषण
विषयवस्तु र सन्देश
जीवनीको विषयवस्तु पाब्लो पिकासोको जीवन र कला हो: सानो र कमजोर शिशुबाट बिसौँ शताब्दीका सबैभन्दा प्रभावशाली कलाकारसम्मको यात्रा, बुबाको तालिम, निलो, गुलाफी र घनवादी काल, युद्धविरुद्धको ‘गुएर्निका’, मान्छेको पीडाप्रतिको संवेदना, रमाइला प्रसङ्ग, सम्मान र सादा जीवन। यसका मुख्य सन्देश हुन्
- प्रतिभा जन्मजात भए पनि लामो मिहिनेत र अभ्यासले मात्र त्यो चम्किन्छ (दश सेकेन्डपछाडि तिस वर्ष)।
- कलाकारको कला उसको जीवन र समयको ऐना हो।
- कला र कलम हतियारभन्दा बलिया हुन्छन्; यिनले अन्याय र युद्धको विरोध गर्न सक्छन्।
- गरिब, हेपिएका र पीडित मान्छेप्रति संवेदना राख्नु नै साँचो मानवता हो।
- धन कमाए पनि सादा जीवन बाँच्न सकिन्छ।
जीवनीका तत्त्व
| तत्त्व | यस जीवनीमा |
|---|---|
| चरित्र (व्यक्ति) | पाब्लो पिकासो; आमा, बुबा, काका, बहिनी कोन्चिटा, साथी म्याक्स ज्याकब, प्रेमिका, प्रशंसक महिला सहायक रूपमा। |
| घटनाक्रम | सन् १८८१ को जन्मदेखि १९७३ को निधनसम्म, समयक्रमअनुसार; बिचमा रमाइला प्रसङ्ग। |
| परिवेश | स्पेन (मलागा, ला कोरुना, बार्सिलोना, म्याड्रिड), फ्रान्स (पेरिस), गुएर्निका; उन्नाइसौँ शताब्दीको अन्त्यदेखि बिसौँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म, दुई विश्वयुद्धको समय। |
| कथनशैली | तृतीय पुरुष: ‘उनी’, ‘उनले’; प्रसङ्गमा पात्रका संवाद प्रत्यक्ष कथनमा। |
| भाषाशैली | तत्सम शब्द र कलाका पारिभाषिक शब्द (मोनोक्रोमेटिक, क्यानभास, पोर्ट्रेट) भएको, प्रशंसात्मक र भावपूर्ण भाषा। |
| उद्देश्य | पिकासोको कलायात्राबाट लगन र मिहिनेतको प्रेरणा दिनु, र कलाको शक्ति चिनाउनु। |
भाषा र शैली
| पाठमा आएको अभिव्यक्ति | के बुझाउँछ |
|---|---|
| मानवीय संवेदनाको युगीन लय पक्रनु | आफ्नो समयका मान्छेका भावना बुझेर कलामा उतार्नु |
| मस्तिष्कमा झङ्कार पैदा गर्नु | हेर्नेको मनमा गहिरो प्रभाव पार्नु |
| कलाकारिताको आगो ओकल्नु | कलामा क्रान्ति ल्याउनु, नयाँ जोस फैलाउनु |
| नसा नसामा प्रवाहित हुनु | जन्मैदेखि स्वभावमै हुनु |
| टुसाउनु, हुर्कनु र मौलाउनु | बिरुवा झैँ प्रतिभाको सुरु, विकास र फैलावट |
| बन्दुकभन्दा कलम र कुची बलियो | विचार र कलाको शक्ति हतियारभन्दा ठुलो |
| अजर अमर | सधैँ जीवित, कहिल्यै नमेटिने |
| चहकिलो ज्योति छर्नु | संसारलाई उज्यालो, प्रेरणा दिनु |
पिकासोको व्यक्तित्व
जन्मजात प्रतिभाशाली: नौ वर्षमा तैलचित्र, पन्ध्र वर्षमा बुबालाई उछिन्ने चित्र।
लगनशील र परिश्रमी: तिस वर्षको अभ्यास, ९१ वर्षसम्म हजारौँ कृति।
प्रयोगधर्मी: निलो, गुलाफी, अफ्रिकी प्रभाव र घनवाद; एउटै शैलीमा अडिएनन्, नयाँ बाटो खोजिरहे।
संवेदनशील र मानवतावादी: भिखारी, कैदी, गरिब र पीडितको पीडा चित्रमा; युद्धको विरोध।
ठट्यौली र हाजिरजवाफ: महँगा चित्र किन्न नसक्ने ठट्टा, जर्मन अफिसरलाई दिएको उत्तर।
सादा जीवनका पक्षधर: धनी भएर पनि साधारण जीवन।
पिकासो ‘प्रयोगधर्मी’ कलाकार थिए भन्ने कुरा कुन तथ्यले सबैभन्दा राम्रोसँग देखाउँछ?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
शब्दभण्डार
कठिन शब्दको अर्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| संवेदना | मनमा हुने कोमल र गहिरो अनुभूति |
| झङ्कार | तारका बाजा बजाउँदा निस्कने मिठो गुन्जन |
| विलक्षण | असाधारण, अनौठो |
| पृथक् | फरक, छुट्टै |
| सघन | बाक्लो, गहिरो |
| बहुमुखी | धेरै क्षेत्रमा प्रतिभा भएको |
| शिल्पी | हातले कलात्मक वस्तु बनाउने कलाकार |
| शैशवावस्था | शिशु अवस्था, सानो उमेर |
| चुलबुले | चकचके, चन्चले |
| क्यानभास | चित्र बनाइने कपडा वा पट |
| पूर्णकालीन | पूरै समय दिएर गरिने |
| पोर्ट्रेट | मुहार चित्र |
| मोनोक्रोमेटिक | एउटै रङका गाढा र फिका छायाले बनेको, एकरङ्गी |
| बहिष्कृत | समाजबाट पन्छाइएको |
| व्यग्र | व्याकुल, आत्तिएको |
| आक्रान्त | आक्रमणमा परेको, थिचिएको |
| अवसाद | उदासी, आशा र उत्साह मरेको अवस्था |
| विसङ्गत | नमिलेको, बेमेलको |
| मनस्थिति | मनको अवस्था |
| प्रतिबिम्ब | ऐना वा पानीमा देखिने छाया, प्रतिरूप |
| घनवाद | वस्तुलाई ज्यामितीय टुक्रामा भाँचेर धेरै कोणबाट देखाउने चित्रशैली |
| अमूर्त | ठोस रूप नभएको, देख्न नसकिने |
| सेरामिक | माटाबाट बनेका कलात्मक भाँडा र वस्तु |
| तैलचित्र | तेलरङले बनाइएको चित्र |
| साक्ष्य | प्रमाण, साक्षी |
| लिलाम | सबैभन्दा बढी मोल बोल्नेलाई बेच्ने काम |
| कीर्तिमान | अहिलेसम्मकै सबैभन्दा उत्कृष्ट उपलब्धि, रेकर्ड |
| पारङ्गत | कुनै विषयमा निपुण |
| दसी | प्रमाण, सबुत |
| सीमान्तकृत | समाजको किनारामा पारिएको, पछि पारिएको |
| आक्रोश | रिस, क्रोध |
| पोप | इसाई धर्मका प्रधान गुरु |
| दीर्घ | लामो |
| अजर अमर | कहिल्यै बुढो नहुने र नमर्ने |
आगन्तुक शब्द
अर्को भाषाबाट नेपालीमा आएका शब्द आगन्तुक शब्द हुन् (एकाइ १० को मौलिक र आगन्तुक शब्द पनि हेर्नुहोस्)। यी नेपालभित्रकै अरू भाषाबाट पनि आउँछन्, विदेशी भाषाबाट पनि:
| स्रोत भाषा | उदाहरण |
|---|---|
| अङ्ग्रेजी | फोन, बस, सिट, क्यामेरा, कापी, थर्मस, क्यानभास, पेन्टिङ |
| अरबी | किताब, कैद, कानुन |
| फारसी | नास्ता, बजार |
| चिनियाँ | चिया |
| पोर्चुगिज | लिलाम, मिस्त्री |
| नेवारी | योमरी, समयबजी |
| नेपालकै भोटबर्मेली भाषा | डम्फु |
सजिलो चिनारी: नयाँ वस्तु वा प्रविधिसँगै आएका शब्द (फोन, बस, क्यामेरा) प्रायः आगन्तुक हुन्छन्। तर पक्का गर्न शब्दकोश हेर्नुपर्छ: बृहत् नेपाली शब्दकोशमा शब्दको स्रोत कोष्ठमा दिइएको हुन्छ, जस्तै किताब [अ.], चिया [चिनि.], योमरी [नेवा.]।
तलकामध्ये कुन शब्द आगन्तुक होइन?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
अभ्यास: शब्दभण्डार
दिइएका अर्थसँग मिल्ने शब्द ‘पाब्लो पिकासो’ जीवनीबाट खोजेर लेख्नुहोस्:
- क.सय वर्षको समय वा अवधि
- ख.मूर्त नभएको
- ग.अत्यन्त धेरै मोल पर्ने
- घ.कहिल्यै नमर्ने
- ङ.कलापूर्ण ढङ्गले सजाइएको
- च.प्राचीन महत्त्वका वस्तु राखिने ठाउँ
उत्तर
‘पाब्लो पिकासो’ जीवनीका आधारमा वाक्यको सन्दर्भ बुझी दिइएका शब्दको अर्थ लेख्नुहोस्: अद्भुत, शैशवावस्था, पूर्णकालीन, बहुमुखी, सिर्जना, मनस्थिति, आकृति, विसङ्गत, कृति
उत्तर
पाठ्यपुस्तकमा दिइएको परियोजना कार्यमा निस्केका विद्यार्थीको अनुच्छेदबाट आगन्तुक शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस्।
उत्तर
‘पाब्लो पिकासो’ जीवनीबाट कुनै पाँचओटा आगन्तुक शब्द टिपी तिनलाई पाठमा भन्दा फरक तरिकाले वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस्।
उत्तर
बोध र अभिव्यक्ति
दिइएका शब्दको शुद्ध उच्चारण गर्नुहोस्: महत्त्वपूर्ण, मूर्तिकार, दृष्टिकोण, बहिष्कृत, दृष्टिविहीन, प्रदर्शन, आक्रोश, भिक्षु, उत्तरार्ध, उत्कृष्ट, प्रतिबिम्ब, सीमान्तकृत
उच्चारण गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुरा
दिइएका प्रश्नको उत्तर भन्नुहोस्:
- क.‘पाब्लो पिकासो’ जीवनीको पहिलो अनुच्छेदमा कतिओटा वाक्य छन्?
- ख.जीवनीको तेस्रो अनुच्छेदको शीर्षवाक्य भन्नुहोस्।
- ग.जीवनीको ‘पिकासोका कलाकृति .... बिक्री भए।’ अंशको विषयवस्तु भन्नुहोस्।
- घ.जीवनीको तेस्रो अनुच्छेदका घटना क्रमबद्ध रूपमा भन्नुहोस्।
उत्तर
‘पाब्लो पिकासो’ जीवनी पढी दिइएका घटना कुन कुन मितिमा भएका हुन्, लेख्नुहोस्:
- क.स्पेनको सामान्य मध्यमवर्गीय परिवारमा पिकासोको जन्म
- ख.पिकासोको ‘वुमन अफ अल्जियर्स’ ले संसारको सबैभन्दा महँगो पेन्टिङका रूपमा विश्व कीर्तिमान राख्नु
- ग.अन्तर्राष्ट्रिय लेनिन पुरस्कारबाट पिकासो सम्मानित हुनु
- घ.पिकासोको भौतिक शरीरको अवसान
- ङ.पिकासोको परिवार ला कोरुनामा बसाइँ सर्नु
- च.पिकासोले आफ्ना चित्र प्रदर्शन गर्न र बेच्न थाल्नु
उत्तर
पाठ्यपुस्तकमा दिइएको ‘यिनै महान् प्रतिभाशाली कलाकारको...’ बाट सुरु हुने अंश मौन पठन गरी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्:
- क.पिकासोले जीवनमा कस्ता कठिनाइ सामना गर्नुपरेको थियो?
- ख.पिकासोलाई कुन कुराले अमर बनायो?
- ग.अनुच्छेदमा कलाकारको जीवनबारे कस्तो धारणा पाइन्छ?
- घ.पिकासो सादा जीवन उच्च विचारका अनुयायी थिए भन्ने कुरा पुष्टि गर्नुहोस्।
उत्तर
पाठ्यपुस्तकमा दिइएको ‘मानव वेदनाको जीवन्त चित्रण...’ बाट सुरु हुने अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:
- क.पिकासोका कलाकृतिमा कस्ता विषयवस्तुले स्थान पाएका थिए?
- ख.पिकासोका कलाकृतिमा पाइने विशेषता लेख्नुहोस्।
उत्तर
व्याख्या गर्नुहोस्:
- क.हरेक बालबालिकामा विशिष्ट सिर्जना शक्ति र प्रतिभा हुन्छ, उचित अवसर र लगनशीलता भए ऊ एउटा कलाकार बन्न सक्छ, जीवनलाई सार्थक बनाउन सक्छ र संसारलाई चहकिलो ज्योति छर्न सक्छ।
- ख.बन्दुकभन्दा कलम र कुची बलियो हुन्छ।
क को व्याख्या
ख को व्याख्या
दिइएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:
- क.पिकासोको बाल्यकाल कस्तो परिवेशमा बित्यो?
- ख.पिकासोले चित्रमा कुन कुन पक्ष समेटेका छन्?
- ग.पिकासोले आफ्नो जीवनको लक्ष्य पूरा गर्न कस्ता सङ्घर्ष गर्नुपरेको थियो?
- घ.पिकासोको जीवनबाट पाइने जीवनोपयोगी सन्देश उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर
पाब्लो पिकासोले कलाकारिताको क्षेत्रमा पुर्याएका योगदानको चर्चा गर्नुहोस्।
उत्तर
पाठ्यपुस्तकमा दिइएको ‘प्रेरक व्यक्तित्वका जीवनका महत्त्वपूर्ण घटना...’ बाट सुरु हुने अनुच्छेदबाट मुख्य मुख्य चारओटा बुँदा टिपी सारांश लेख्नुहोस्।
बुँदा
सारांश
पाठ्यपुस्तकमा दिइएको अनु पाठकको व्यक्तिवृत्तका सूचकका आधारमा आफ्नो व्यक्तिवृत्त तयार गरी कक्षामा प्रस्तुत गर्नुहोस्।
नमुना (एक काल्पनिक विद्यार्थीको)
पाठ्यपुस्तकमा दिइएको पत्रकारितासम्बन्धी अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:
- क.प्रश्नहरू
- अ.पत्रकारिता भनेको के हो?
- आ.प्रेस जगत्ले कोबाट शक्ति आर्जन गरेको हुन्छ?
- इ.पत्रकारिताले के काम गर्छ?
- ई.प्रजातान्त्रिक राज्य व्यवस्थामा प्रेस जगत्को भूमिका किन अपरिहार्य हुन्छ?
- ख.भाषिक संरचना र वर्णविन्यास पहिचान गर्नुहोस्:
- अ.लेखकले भने, “पत्रकारितालाई समाजको दर्पण भनिन्छ।” यो वाक्यलाई अप्रत्यक्ष कथनमा परिवर्तन गर्नुहोस्।
- आ.प्रजातन्त्रमा जनता र सरकारबिच प्रत्यक्ष सम्बन्ध हुन्छ भनेर विज्ञले भने। यो वाक्यलाई प्रत्यक्ष कथनमा परिवर्तन गर्नुहोस्।
- इ.अनुच्छेदबाट ‘ज्ञ’ र ‘ग्य’ प्रयोग भएका एक एकओटा शब्द खोजी लेख्नुहोस्।
उत्तर
पाठ्यपुस्तकमा दिइएको निमा र शिक्षकको प्रसङ्ग पढी कक्षामा एक जना शिक्षक र एक जना विद्यार्थी बनेर शिक्षकले विद्यार्थीलाई राम्रो पढाइबारे हौसला दिएको मौखिक प्रस्तुति गर्नुहोस्।
नमुना संवाद
सुनाइ र बोलाइ
पाठ्यपुस्तकको सुनाइ पाठ १२ दसैँमा हालिने लिङ्गे पिङबारे हो: यो कसरी बनाइन्छ, यसका फाइदा के छन्, र आज यो परम्परा किन खतरामा छ। पाठ्यक्रम विकास केन्द्रले यसको रेकर्डिङ सार्वजनिक गरेको छ। सुन्नुअघि तलका प्रश्न पढ्नुहोस्।
सुनाइ पाठ १२ सुन्नुहोस् र खाली ठाउँ भर्नुहोस्:
- क.दसैँ आउनु केही समयअघिदेखि नै लिङ्गे पिङ हालेर खेलिने चलन नेपालीको ...... परम्परा हो।
- ख.यो सांस्कृतिक परम्पराको जगेर्ना र ...... कायम राख्ने माध्यम हो।
- ग.अहिलेका ...... लाई आफ्ना परम्परागत मान्यता, सिप र प्रविधितर्फ थप आकर्षित गर्नुपर्छ।
- घ.आजभोलि विज्ञान र प्रविधिको युगसँगै पिङका लागि बाबियोको सट्टा नाइलन जस्ता साधनको प्रयोग गरी ...... बनाउने चलन छ।
उत्तर
सुनाइ पाठ १२ सुनी दिइएका प्रश्नको उत्तर भन्नुहोस्:
- क.दसैँका सन्दर्भमा कस्तो परम्परागत कथन छ?
- ख.सुनाइ पाठअनुसार पिङ बनाउने प्रक्रिया के के हुन्?
- ग.पिङका कुनै तीनओटा फाइदा भन्नुहोस्।
- घ.अहिलेका पुस्ताले पिङको परम्परालाई जीवन्त राख्न के गर्नुपर्छ?
उत्तर
व्याकरण: प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष कथन
कथन भनेको के हो?
कसैले भनेको कुरा अरूलाई सुनाउने दुई तरिका छन्। पिकासोले भनेको कुरा हेरौँ:
- पिकासोले भने, “म ती महँगा चित्र किन्न सक्दिनँ।”
- पिकासोले आफूले ती महँगा चित्र किन्न नसक्ने बताए।
पहिलो वाक्यमा बोल्नेका शब्द उद्धरण चिह्न (“ ”) भित्र जस्ताका तस्तै छन्। बोल्नेको भनाइलाई जस्ताको तस्तै राख्ने यस्तो वाक्यलाई प्रत्यक्ष कथन भनिन्छ। दोस्रोमा उद्धरण चिह्न छैन; सुनाउनेले भनाइको आशय आफ्नै शब्दमा भनेको छ। यसलाई अप्रत्यक्ष कथन भनिन्छ। कथनलाई उक्ति पनि भनिन्छ, र एउटा कथनलाई अर्कोमा बदल्ने कामलाई कथन परिवर्तन भनिन्छ।
प्रत्यक्षबाट अप्रत्यक्ष बनाउँदा
प्रत्यक्ष कथनलाई अप्रत्यक्ष बनाउँदा चार किसिमका शब्द फेरिन्छन्:
| के फेरिन्छ | प्रत्यक्ष कथनमा | अप्रत्यक्ष कथनमा |
|---|---|---|
| चिह्न र भन्ने क्रिया | भन्यो, “...।” | उद्धरण हट्छ; ... भन्यो, ... बतायो, ... भन्ने कुरा गर्यो |
| सोध्यो, “...?” | ... भनी सोध्यो, ... भनेर सोध्यो | |
| आज्ञा, अनुरोध: “...गर।” | ... गर्न भन्यो, ... गर्न अनुरोध गर्यो | |
| विस्मय: “वाह! ...!” | ... भन्दै खुसी व्यक्त गर्यो (दुःख, आश्चर्य पनि) | |
| पुरुष | म, मैले, मलाई, मेरो (बोल्ने आफैँ) | आफू, आफूले, आफूलाई, आफ्नो |
| तँ, तिमी, तपाईँ (सुन्ने) | सुन्नेको नाम, वा ऊ, उनी, उहाँ | |
| क्रिया | गर्छु, गर्यो, गर्दै छ | गर्ने, गरेको, गर्दै गरेको; आज्ञामा गर्न |
| समय र सङ्केत | आज, भोलि, हिजो, अहिले, अब | त्यस दिन, भोलिपल्ट, अघिल्लो दिन, त्यति बेला, त्यसपछि |
| यो, यी, यहाँ | त्यो, ती, त्यहाँ |
उदाहरण:
- रामले भन्यो, “म भात खान्नँ।” → रामले आफूले भात नखाने कुरा भन्यो।
- गुरुले भन्नुभयो, “म भोलि आउँदिनँ।” → गुरुले भोलिपल्ट आफू नआउने कुरा भन्नुभयो।
- दिदीले भाइलाई सोधिन्, “तिमी कहाँ गएका थियौ?” → दिदीले भाइलाई ऊ कहाँ गएको थियो भनी सोधिन्।
- आमाले भन्नुभयो, “ढोका बन्द गर।” → आमाले ढोका बन्द गर्न भन्नुभयो।
अप्रत्यक्षबाट प्रत्यक्ष
उल्टो बदल्दा माथिको तालिका उल्टो पढिन्छ: भनाइलाई उद्धरण चिह्नभित्र राखिन्छ, ‘आफू’ लाई ‘म’ बनाइन्छ, ‘-ने’ वा ‘-एको’ लाई बोलीको पूरा क्रिया बनाइन्छ, र ‘त्यस दिन’ लाई ‘आज’ बनाइन्छ।
- शिक्षकले आफू अर्को साता पोखरा जाने बताउनुभयो। → शिक्षकले भन्नुभयो, “म अर्को साता पोखरा जान्छु।”
- बहिनीले मलाई किताब कहाँ राखेको भनी सोधी। → बहिनीले मलाई सोधी, “किताब कहाँ राख्यौ?”
‘आमाले भनिन्, “म भोलि बजार जान्छु।”’ को ठिक अप्रत्यक्ष कथन कुन हो?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
अभ्यास: व्याकरण
पाठ्यपुस्तकमा दिइएका ‘क’ र ‘ख’ अंश (पिकासो र साथीको कुराकानी) पढी प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष कथनबारे साथीसँग छलफल गर्नुहोस्।
छलफलका मुख्य कुरा
पाठ्यपुस्तकमा दिइएको चित्रमाया र पवनप्रसादको अनुच्छेदबाट प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष कथनका वाक्य पहिचान गरी लेख्नुहोस्।
उत्तर
प्रश्न २ को अनुच्छेदका प्रत्यक्ष कथनका वाक्यलाई अप्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष कथनका वाक्यलाई प्रत्यक्ष कथनमा परिवर्तन गर्नुहोस्।
उत्तर
पाठ्यपुस्तकमा दिइएको मुगु र पाल्पाको फोनमा भएको कुराकानीलाई अप्रत्यक्ष कथनमा परिवर्तन गर्नुहोस्।
उत्तर
वर्णविन्यास: ज्ञ र ग्य
ज्ञ (ज् + ञ) नेपालीमा ‘ग्य’ जस्तो बोलिन्छ। त्यसैले ज्ञान लाई ‘ग्यान’ र ग्यास लाई ‘ज्ञास’ लेख्ने गल्ती हुन्छ। यिनलाई शब्दको स्रोतले छुट्याउँछ:
- ज्ञ संस्कृतबाट जस्ताको तस्तै आएका तत्सम शब्दमा हुन्छ: ज्ञान, विज्ञान, अज्ञानी, आज्ञा, यज्ञ, प्रतिज्ञा, विज्ञ, सर्वज्ञ, ज्ञापन। थर ज्ञवाली पनि यसरी नै लेखिन्छ।
- ग्य चाहिँ अङ्ग्रेजी जस्ता भाषाबाट आएका आगन्तुक शब्दमा हुन्छ: ग्यास, ग्यारेज, ग्यालेन, ग्यालरी, ग्यारेन्टी। केही तत्सम शब्दमा पनि ‘ग्’ र ‘य’ छुट्टाछुट्टै हुन्छन्: योग्य, भाग्य, आरोग्य, वैराग्य।
तलकामध्ये शुद्ध वर्णविन्यास भएको वाक्य कुन हो?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
अभ्यास: वर्णविन्यास
पाठ्यपुस्तकमा दिइएको ज्ञानप्रसाद र विज्ञान सरको अनुच्छेदलाई शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस्।
शुद्ध अनुच्छेद
के के सुधारियो
‘ग्य’ र ‘ज्ञ’ प्रयोग भएका शब्द प्रयोग गरी एउटा अनुच्छेद लेख्नुहोस्।
नमुना
रचना: बुँदाका आधारमा जीवनी
एसईईमा कुनै व्यक्तिका बारेमा बुँदा दिएर जीवनी लेख्न लगाइन्छ। बुँदालाई क्रम मिलाएर जोड्नुपर्छ: परिचय, जन्म र परिवार, शिक्षा, काम र योगदान, सम्मान, र अन्त्यमा व्यक्तिको महत्त्व। लेख्ने योजना एकाइ ५ को जीवनी लेख्ने योजना मा छ।
दिइएका बुँदाका आधारमा मोतिराम भट्टको छोटो जीवनी तयार पार्नुहोस्: युवाकविका रूपमा परिचित; कवि, गजलकार, जीवनीकार, समालोचक, बहुमुखी व्यक्तित्व; वि.सं. १९२३ भाद्र, काठमाडौँमा जन्म; पितामाता दयाराम भट्ट र रिपुमर्दिनी देवी; फारसी, उर्दु, अङ्ग्रेजी, हिन्दी र संस्कृत भाषाको ज्ञान; वि.सं. १९३७ मा विवाह; नेपालीमा गजल र समस्यापूर्ति कविताका आरम्भकर्ता; नेपालमा छापाखाना स्थापना, पत्रिका प्रकाशन; काठमाडौँ र बनारसमा मोती मन्डलीको स्थापना; भानुभक्तीय रामायणको बालकाण्ड प्रकाशन; वि.सं. १९५३ मा देहावसान।
नमुना जीवनी
पुस्तकालयका सामग्रीको सहयोग लिई वा आफूले चिनेजानेका कुनै एक जना गीतकारको जीवनी तयार पार्नुहोस्।
कसरी गर्ने
पुस्तकका सबै प्रश्नको अभ्यास गर्नुहोस्; नमिलेका प्रश्न छुट्टै देखिन्छन् →
परीक्षामा
‘शिक्षकले विद्यार्थीलाई भन्नुभयो, “तिमीहरू भोलि चित्र लिएर आओ।”’ को ठिक अप्रत्यक्ष कथन कुन हो?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
तलकामध्ये ‘ज्ञ’ को ठिक प्रयोग भएको शब्द समूह कुन हो?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
यो पाठ्यपुस्तकको सहायक सामग्री हो, पाठ्यपुस्तकको सट्टा होइन। विद्यालयमा पढाइने पुस्तक नै पढ्नुहोस् र कुनै कुरा फरक परे शिक्षकको कुरा मान्नुहोस्। गल्ती भेटे हामीलाई भन्नुहोस्।