असारको पहिलो झरीले टोलको बाटोमा ठूलो खाल्डो बनायो। माथिको भिरबाट झरेको माटोले खोल्सामाथिको सानो पुलसम्म जाने गोरेटो थुन्यो। पुरानो ढुङ्गे धाराको मुहान सुकेको वर्षौं भयो, पाटीको छानो चुहिन्छ, र बालबालिका खेल्ने चौरमा फोहोर थुप्रिन्छ। “यो सबै कसले बनाउने?” भनेर टोलमा सबैले एकअर्कालाई हेर्छन्।
बाटो, पुल, कुलो, पार्क, धारा र पाटी टोलका साझा ठाउँ हुन्, कसैको निजी होइनन्। कानुनले यिनको हेरचाह वडा र पालिकालाई दिएको छ, र यस्ता सम्पत्ति बेच्न वा लिजमा दिन रोकेको छ। यस पानामा कुन ठाउँको जिम्मा कसको हो, र बिग्रिए कसलाई भन्ने भन्ने कुरा छन्।
आफ्नो वडाका बाटो र पूर्वाधारको योजना र मर्मतको कुरा वडा कार्यालयमा सोध्नुहोस्; पालिकाको वेबसाइटको लिङ्क माथिको बाकसमा छ।
कानुनले के भन्छ
| ठाउँ | जिम्मा | कहाँ लेखिएको |
|---|---|---|
| स्थानीय सडक, ग्रामीण र कृषि सडक | पालिकाले नीति, गुरुयोजना, निर्माण, मर्मत र सम्भार गर्छ | स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, दफा ११(२)(ट)(१), (२) |
| टोलको बाटो खुला राख्ने | वडाले बाटोघाटो चालु राख्छ | दफा १२(२)(ग)(२१) |
| पहिरो वा बाढीले थुनेको बाटो | वडाले अवरोध पन्छाउँछ; नदी र पहिरो नियन्त्रण पालिकाको | दफा १२(२)(ग)(२३), ११(२)(न)(३) |
| झोलुङ्गे पुल, पुलेसा | पालिकाले योजना, निर्माण, मर्मत र सम्भार गर्छ | दफा ११(२)(ट)(२) |
| कुलो, स्थानीय सिँचाइ | पालिकाले निर्माण, सञ्चालन र मर्मत गर्छ; वडाले लगत राखी संरक्षण गर्छ | दफा ११(२)(ट)(३), १२(२)(ख)(३) |
| पार्क, उद्यान, चौतारो, बगैँचा | पालिकाको स्वामित्वका भए पालिकाले रेखदेख गर्छ | दफा ९७(१)(घ) |
| बाल उद्यान | वडा | दफा १२(२)(ग)(१) |
| सार्वजनिक शौचालय, स्नानगृह, प्रतीक्षालय | वडाले बनाउँछ र व्यवस्थापन गर्छ | दफा १२(२)(ग)(९) |
| सामुदायिक धारा, कुवा, इनार, पोखरी | वडाले बनाउँछ, संरक्षण गर्छ र गुणस्तर नियमन गर्छ | दफा १२(२)(ग)(१०) |
| ढुङ्गे धारा, पाटी, पौवा, सत्तल, चोक, घाट | वडाले लगत राखी संरक्षण गर्छ | दफा १२(२)(ख)(३) |
| वडाका आयोजना र पूर्वाधार | वडाले संरक्षण, मर्मत र रेखदेख गर्छ | दफा १२(२)(क)(३) |
बाटो र पहिरो
बाटोमा खाल्डो परे वा पहिरोले बाटो थुने पहिले वडा कार्यालयमा भन्नुहोस्। बाटोघाटो चालु राख्ने र प्राकृतिक प्रकोपले ल्याएको अवरोध पन्छाउने काम वडाको हो। ठूलो सडक बनाउने र गुरुयोजनाअनुसार मर्मत गर्ने काम पालिकाको हो। राष्ट्रिय र प्रदेश स्तरका सडकको दायाँबायाँको मापदण्ड भने पालिकाले पालना गर्नु र गराउनुपर्छ।
सडक सुधार्न वा बनाउन पालिकाले सेवा शुल्क लिन सक्छ; सडक, बसपार्क, ढल र पुल जस्ता सेवा यसमा पर्छन्, र दर पालिकाको आर्थिक ऐनमा हुन्छ। वडाका साना आयोजना प्रायः उपभोक्ता समितिले बनाउँछ; त्यसबारे उपभोक्ता समिति पानामा छ।
बाटो मिचेर बनाएको पर्खाल वा टहराको कुरा छाडा चौपाया, हल्ला, अतिक्रमण र नगर प्रहरी पानामा छ।
पुल र कुलो
झोलुङ्गे पुल र पुलेसाको गुरुयोजना, निर्माण, मर्मत र सम्भार पालिकाको काम हो। स्थानीय सिँचाइ प्रणाली, जस्तै कुलो, बनाउने, चलाउने, मर्मत गर्ने र अनुगमन गर्ने जिम्मा पनि पालिकाकै हो। वडाले आफ्नो क्षेत्रका पुल, पुलेसा, कुलो र नहरको लगत राख्छ र तिनको संरक्षण गर्छ।
कुलोको पानी बाँड्दा झगडा परे वा कसैले कुलो थुने त्यो विवाद न्यायिक समितिले हेर्छ। समितिमा कसरी उजुरी दिने भन्ने कुरा न्यायिक समिति पानामा छ।
पार्क, शौचालय, धारा र पाटी
पालिकाले आफ्नो क्षेत्रका ढल, नाला, पुल, पोखरी, पाटी, पौवा, कुवा, धारा, इनार, चोक, गल्ली, सडक र सडकछेउका रुखको रेखदेख र मर्मत गर्नुपर्छ, र आफ्नै स्वामित्वका पार्क, उद्यान, चौतारो र बगैँचाको पनि। यी सम्पत्तिको अद्यावधिक अभिलेख राख्नुपर्छ।
वडाले बाल उद्यान, सार्वजनिक शौचालय, स्नानगृह र प्रतीक्षालयको व्यवस्था गर्छ, र सामुदायिक धारा, कुवा, इनार र पोखरी बनाउँछ र जोगाउँछ। टोल र बस्तीमा हरियाली बढाउने काम पनि वडाको हो।
शौचालय, पार्क, बाल उद्यान र स्नानगृह जस्ता सुविधामा पालिकाले सेवा शुल्क लिन सक्छ।
घर नम्बर
स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐनले वडालाई निजी घर र घरपरिवारको लगत राख्ने काम दिएको छ। घरमा नम्बर दिने कुरा यो ऐनमा छुट्टै लेखिएको छैन। आफ्नो घरको नम्बर कसरी पाइन्छ भन्ने कुरा वडा कार्यालयमा सोध्नुहोस्।
आफ्नो पालिकामा
मुसलधारे पानीपछि पहिरोले टोलको बाटो थुन्यो र गाडी चल्न सकेनन्। स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐनअनुसार यो अवरोध पन्छाउने काम मुख्य रूपमा कसको हो?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
यो पाना कानुनबारे जानकारी हो, कानुनी सल्लाह होइन। कुन बाटो कुन निकायको हो, र मर्मत कसरी हुन्छ भन्ने कुरा ठाउँअनुसार फरक हुन्छ; आफ्नो वडा कार्यालयमा बुझ्नुहोस्।
कानुनी आधार
- स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४: दफा ११(२)(ट)(१), ११(२)(ट)(२), ११(२)(ट)(३), १२(२)(ख)(१), १२(२)(ख)(३), १२(२)(ग)(१), १२(२)(ग)(२१), १२(२)(ग)(३८), ४५(२), ४७(१)(क), ६२(२)(ग), ६२(२)(घ), ९७(१), ९७(१)(ग), ९७(२), ९७(४); (१०), (२), (२३), (३), (९), (घ)(सुरक्षित प्रति· सरकारी साइटमा)
- सूर्यविनायक नगरपालिकाको आर्थिक ऐन, २०८३: दफा १८, २५(१); अनुसूची १८(सुरक्षित प्रति· सरकारी साइटमा)
यी तथ्य कहाँबाट
- स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ (सुरक्षित प्रति), नेपाल कानुन आयोग (२०८१ सम्मका संशोधनसहित; सरकारी साइट नखुलेकाले इन्टरनेट आर्काइभको सुरक्षित प्रति पढिएको): दफा ११(२)(ट), ११(२)(न)(३), १२(२)(क)(३), १२(२)(ख), १२(२)(ग), ४५(२), ४७(१)(क), ६२(२), ९७।
- सूर्यविनायक नगरपालिकाको आर्थिक ऐन, २०८३ (सुरक्षित प्रति), स्थानीय राजपत्र खण्ड १०, सङ्ख्या १, २०८३ असार २४, २०८३ साउन १ देखि लागु (इन्टरनेट आर्काइभमा २०८३ साउनमा सुरक्षित प्रति): दफा १८, २५(१); अनुसूची १८, सि.नं. ५.३; अनुसूची २७, सि.नं. १४(९)।
- सूर्यविनायक नगरपालिकाको वेबसाइट (सुरक्षित प्रति), २०८३ साउनको सुरक्षित प्रति हेरिएको: “घर नम्बर” लिङ्क।
