बिहान सडकपेटीमा तरकारी बेच्दै गरेकी दिदीकोमा नगरपालिकाका दुई जना आए। “यहाँ पसल राख्न पाइँदैन,” उनीहरूले भने, र क्रेट उठाएर गाडीमा हाले। दिदीले सोधिन्, “तपाईँहरू प्रहरी हो? मेरो सामान कहिले फिर्ता पाउँछु?”
उनीहरू नेपाल प्रहरी होइनन्, नगर प्रहरी हुन्। पालिकाले आफ्नै निर्णय र नियम लागु गर्न खटाउने कर्मचारी हुन्। कानुनले उनीहरूलाई केही काममा खटाउन दिएको छ, र पालिकाको आफ्नै कार्यविधिले के गर्न पाउँछन् र कहाँ रोकिनुपर्छ भन्ने कुरा तोक्छ।
आफ्नो पालिकामा नगर प्रहरी छ कि छैन, र उसको कार्यविधि के छ भन्ने कुरा माथिको बाकसको पालिकाको वेबसाइटमा ऐन, कानुनको सूचीमा हेर्नुहोस्।
कानुनले के भन्छ
स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ ले नगर प्रहरीलाई पालिकाको अधिकारको पहिलो विषयमै राखेको छ। ऐनले पालिकालाई नगर प्रहरी बनाउने र चलाउने अधिकार दिएको छ, र तलका काममा सहयोग पुर्याउन खटाउन सकिने भनेको छ।
| काम | कहाँ लेखिएको |
|---|---|
| पालिकाको नीति, कानुन, मापदण्ड र निर्णय लागु गर्ने | स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, दफा ११(२)(क)(२)(क) |
| पालिकाको सम्पत्तिको सुरक्षा | दफा ११(२)(क)(२)(ख) |
| सभा, समारोह, जात्रा र चाडपर्वको सुरक्षा व्यवस्थापन | दफा ११(२)(क)(२)(ग) |
| स्थानीय बजार र पार्किङ स्थलको रेखदेख | दफा ११(२)(क)(२)(घ) |
| सरसफाइको मापदण्ड लागु गर्ने | दफा ११(२)(क)(२)(ङ) |
| न्यायिक समितिका मिलापत्र र निर्णय लागु गर्ने | दफा ११(२)(क)(२)(च) |
| सार्वजनिक, ऐलानी र पर्ती जग्गा, भवन, सम्पदा र पूर्वाधारको संरक्षण | दफा ११(२)(क)(२)(छ) |
| विपद्मा खोजी, उद्धार, राहत र पुनर्स्थापना | दफा ११(२)(क)(२)(ज) |
| अनधिकृत विज्ञापन र होर्डिङ बोर्ड नियन्त्रण | दफा ११(२)(क)(२)(झ) |
| छाडा पशु चौपाया नियन्त्रण | दफा ११(२)(क)(२)(ञ) |
| अनधिकृत निर्माण र सार्वजनिक सम्पत्ति अतिक्रमण रोक्ने | दफा ११(२)(क)(२)(ट) |
| कार्यपालिकाले तोकेको अरू काम | दफा ११(२)(क)(२)(ठ) |
माथिको सूचीमा पालिकाकै काम छन्; अपराधको अनुसन्धान वा मानिस थुन्ने काम यसमा छैन। ऐनको शब्द पनि “सहयोग पुर्याउन” हो।
पालिकाको कार्यविधिले के भन्छ
ऐनले कामको सूची मात्र दिएको छ। नगर प्रहरीले सामान कसरी हटाउने, कति जरिबाना गर्ने र कसको आदेशमा भत्काउने भन्ने कुरा हरेक पालिकाले आफ्नै कार्यविधिमा लेख्छ, र जरिबानाको दर कार्यविधि वा आर्थिक ऐनमा राख्छ।
जरिबाना कसले तोक्छ
जरिबानाको दर पालिकाको कानुनमा हुन्छ: नगर प्रहरीको कार्यविधिमा, आर्थिक ऐनमा, वा दुवैमा। दुईमा फरक रकम भेटिए कुन लागु हुन्छ, पालिकामै सोध्नुहोस्।
जरिबाना तिर्दा रसिद माग्नुहोस्। रसिदबिना पैसा माग्नु घुस हो; त्यसको उजुरी कहाँ गर्ने भन्ने कुरा गुनासो र उजुरी पानामा छ।
चित्त नबुझे
नगर प्रहरीको कामले चित्त नबुझे पालिकाको कार्यविधिले तोकेको ठाउँमा, कति दिनभित्र भन्ने हेरेर, निवेदन दिनुहोस्। पालिकाको सेवासम्बन्धी गुनासो व्यवस्थापन गर्ने जिम्मा अध्यक्ष वा प्रमुखको हो।
आफ्नो पालिकामा
टोलमा छाडा चौपाया, हल्ला, अतिक्रमण वा अनधिकृत बोर्डको समस्या भए के गर्ने भन्ने कुरा छाडा चौपाया, हल्ला, अतिक्रमण र नगर प्रहरी पानामा छ।
टोलको बाटोमा छाडा गाईवस्तु घुमिरहन्छन्। स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐनअनुसार पालिकाले यसमा नगर प्रहरी खटाउन सक्छ?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
यो पाना कानुनबारे जानकारी हो, कानुनी सल्लाह होइन। नगर प्रहरीको काम र जरिबाना पालिकैपिच्छे फरक हुन्छ; आफ्नो पालिकाको कार्यविधि, आर्थिक ऐन र वडा कार्यालयमा बुझ्नुहोस्।
कानुनी आधार
- स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४: दफा ११(२)(क)(१), ११(२)(क)(२), ११(२)(क)(२)(च), ११(२)(क)(२)(ञ), १६(४)(क)(११); (२)(सुरक्षित प्रति· सरकारी साइटमा)
- सूर्यविनायक नगरपालिकाको नगर प्रहरी संचालन कार्यबिधि, २०७५: दफा ६(२९), ६(३), ६(३०); (४)(सुरक्षित प्रति· सरकारी साइटमा)
यी तथ्य कहाँबाट
- स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ (सुरक्षित प्रति), नेपाल कानुन आयोग (२०८१ सम्मका संशोधनसहित; सरकारी साइट नखुलेकाले इन्टरनेट आर्काइभको सुरक्षित प्रति पढिएको): दफा ११(२)(क), १६(४)(क)(११)।
- सूर्यविनायक नगरपालिकाको नगर प्रहरी संचालन कार्यबिधि, २०७५ (सुरक्षित प्रति), कार्यपालिकाबाट २०७५ असार ५ मा स्वीकृत र तेस्रो नगरसभाबाट २०७५ असार १० मा पारित (इन्टरनेट आर्काइभमा २०८३ साउनमा सुरक्षित प्रति): प्रस्तावना, दफा २(ग), ४, ६, ८–१०, १५।
