Skip to content

← कक्षा ८ नेपालीका नमुना प्रश्नपत्र

कक्षा ८ नेपालीको नमुना प्रश्नपत्र ५

पूर्णाङ्क: ५०समय: २ घण्टा

सबै प्रश्न अनिवार्य छन्।

नेपाली, कक्षा ८। विद्यार्थीले उत्तर दिँदा सिर्जनात्मक र मौलिक तरिकाले दिनुपर्ने छ। विकल्प दिइएका प्रश्नमा कुनै एकको मात्र उत्तर लेख्नुहोस्।

पाठ्यक्रम विकास केन्द्रको विशिष्टीकरण तालिका २०८०, कक्षा ८, नेपाली अनुसार साइन्स प्लेग्राउन्डले तयार पारेको अभ्यास प्रश्नपत्र। यो पाठ्यक्रम विकास केन्द्र वा परीक्षा सञ्चालन गर्ने निकायको आधिकारिक प्रश्नपत्र होइन; BLE का प्रश्न फरक हुन सक्छन्।

पहिले सबै उत्तर कापीमा लेख्नुहोस्। त्यसपछि हरेक प्रश्नको उत्तर र अङ्क विभाजन खोलेर आफ्नो उत्तर मिलाउनुहोस् र मिलेको हरेक बुँदाका लागि आफैँलाई १ अङ्क दिनुहोस्। बहुवैकल्पिक प्रश्नमा पहिलो पटक छानेको उत्तरको मात्र अङ्क गनिन्छ।

छाप्ने प्रश्नपत्र (PDF, ३ पृष्ठ) उत्तरकुञ्जिका र अङ्क विभाजन

शब्दार्थ

२ अङ्क
१.
[२]

दिइएका अर्थसँग मिल्ने शब्द छानी खाली ठाउँमा लेख्नुहोस्:

जासुस, चौतारी, अगेनो, राइफल, श्रेय

  • क.बाटामा बर, पिपलको वरिपरि बस्न बनाइएको ठाउँ ...............
  • ख.आगो बाल्ने ठाउँ, चुलो ...............
  • ग.कामको जस ...............
  • घ.गोली चलाउने लामो बन्दुक ...............
उत्तर
  • क.चौतारी
  • ख.अगेनो
  • ग.श्रेय
  • घ.राइफल

‘जासुस’ (लुकेर शत्रुको खबर बुझ्ने मान्छे) बढी दिइएको शब्द हो।

अङ्क विभाजन
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘चौतारी’ र ‘अगेनो’ सही लेखेमा।
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘श्रेय’ र ‘राइफल’ सही लेखेमा।

शब्द पहिचान

२ अङ्क
२.
[२]

खाली ठाउँमा मिल्दो शब्द राखी वाक्य पूरा गर्नुहोस्:

  • क.‘जङ्गल’ को उस्तै अर्थ दिने शब्द ............... हो। (बारी, वन, चौर)
  • ख.‘धनी’ को उल्टो अर्थ दिने शब्द ............... हो। (मालिक, ठुलो, गरिब)
  • ग.‘शर’ शब्दको अर्थ ............... हो। (वाण, तलाउ, टाउको)
  • घ.कानले सुन्न नसक्ने मान्छेलाई जनाउने एउटै शब्द ............... हो। (अन्धो, बहिरो, लाटो)
उत्तर
  • क.वन
  • ख.गरिब
  • ग.वाण
  • घ.बहिरो
अङ्क विभाजन
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘वन’ र ‘गरिब’ राखी वाक्य पूरा गरेमा।
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘वाण’ र ‘बहिरो’ राखी वाक्य पूरा गरेमा।

वाक्य रचना

२ अङ्क
३.
[२]

अर्थ खुल्ने गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस्:

आगोसँग खेल्नु, सुटुक्क

उत्तर
  • आगोसँग खेल्नु (जानीजानी खतरामा पर्नु): बर्खाको भेलमा पौडी खेल्न जानु भनेको आगोसँग खेल्नु हो।
  • सुटुक्क (कसैले थाहा नपाउने गरी): बिरालो भान्साबाट दुध खाएर सुटुक्क बाहिर निस्क्यो।
अङ्क विभाजन
  • ‘आगोसँग खेल्नु’ लाई अर्थ खुल्ने गरी शुद्ध वाक्यमा प्रयोग गरेमा।
  • ‘सुटुक्क’ लाई अर्थ खुल्ने गरी शुद्ध वाक्यमा प्रयोग गरेमा।

शुद्ध शब्द

२ × ०.५ = १

४. शुद्ध शब्द छानेर लेख्नुहोस्: (०.५ × २ = १)

क.

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

ख.

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

वाक्य सम्पादन

२ अङ्क
५.
[२]

दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारी लेख्नुहोस्:

गाउका मानिसहरु खोलाछेउमा बिरूवा रोप्न गए,

उत्तर

गाउँका मानिसहरू खोलाछेउमा बिरुवा रोप्न गए।

अङ्क विभाजन
  • प्रतिशुद्धि ०.५ का दरले ‘मानिसहरु’ लाई ‘मानिसहरू’ र ‘बिरूवा’ लाई ‘बिरुवा’ बनाएमा।
  • प्रतिशुद्धि ०.५ का दरले ‘गाउका’ मा चन्द्रविन्दु राखी ‘गाउँका’ लेखेमा र अन्त्यमा अल्पविरामको ठाउँमा पूर्णविराम (।) राखेमा।

शब्दवर्ग

२ अङ्क
६.
[२]

गाढा अक्षरमा लेखिएका शब्दको पदवर्ग छुट्याउनुहोस्:

ओहो, तिमीले कति सुन्दर चित्र कोर्‍यौ!

उत्तर
शब्द पदवर्ग
ओहो विस्मयादिबोधक
तिमीले सर्वनाम
सुन्दर विशेषण
चित्र नाम
अङ्क विभाजन
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘ओहो’ र ‘तिमीले’ को पदवर्ग सही छुट्याएमा।
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘सुन्दर’ र ‘चित्र’ को पदवर्ग सही छुट्याएमा।

काल / पक्ष र भाव / अर्थ

२ अङ्क
७.
[२]

दिइएका धातु र सङ्केतका आधारमा खाली ठाउँ भर्नुहोस्:

  • क.अस्ति हामीले नयाँ गीत ............... । (सिक् : सामान्य भूत)
  • ख.तिमी आइपुग्दासम्म मैले काम ............... । (सक् : पूर्ण भविष्यत्)
  • ग.आकाशमा कालो बादल छ, आज पानी ............... । (पर् : सम्भावनार्थ)
  • घ.बारीमा राम्रो मल ............... बाली राम्रो हुन्छ। (हाल् : सङ्केतार्थ)
उत्तर
  • क.अस्ति हामीले नयाँ गीत सिक्यौँ।
  • ख.तिमी आइपुग्दासम्म मैले काम सकेको हुने छु।
  • ग.आकाशमा कालो बादल छ, आज पानी पर्ला।
  • घ.बारीमा राम्रो मल हाले बाली राम्रो हुन्छ।
अङ्क विभाजन
  • प्रतिवाक्य ०.५ का दरले ‘सिक्यौँ’ र ‘सकेको हुने छु’ (वा ‘सकिसकेको हुने छु’) लेखी वाक्य पूरा गरेमा।
  • प्रतिवाक्य ०.५ का दरले ‘पर्ला’ र ‘हाले’ (वा ‘हालेमा’) लेखी वाक्य पूरा गरेमा।

वाक्य परिवर्तन

३ अङ्क
८.
[३]

दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस्:

  • क.केटाहरू मैदानमा खेल्छन्। (एकवचन)
  • ख.बारीमा मकै फलेछ। (अकरण)
  • ग.बच्चा चाँडै सुत्यो। (भाववाच्य)
उत्तर
  • क.केटो मैदानमा खेल्छ।
  • ख.बारीमा मकै फलेनछ।
  • ग.बच्चाबाट चाँडै सुतियो।
अङ्क विभाजन
  • क: ‘केटाहरू’ लाई ‘केटो’ र ‘खेल्छन्’ लाई ‘खेल्छ’ बनाएमा।
  • ख: ‘फलेछ’ लाई ‘फलेनछ’ बनाएमा (‘फलेको रहेनछ’ पनि मान्य)।
  • ग: कर्तामा ‘बाट’ वा ‘द्वारा’ लगाई ‘सुतियो’ लेखेमा।

व्याकरणिक

३ अङ्क
९.
[३]

दिइएको अनुच्छेद पढी उत्तर लेख्नुहोस्:

हरेक बालबालिकाले पढ्न, खेल्न र बोल्न पाउनुपर्छ। विद्यालयमा बाल क्लब बनेपछि केटाकेटीले आफ्ना कुरा खुलेर राख्न थाले। गाउँ गाउँमा जन्मदर्ताको अभियान चलाइयो। अभिभावकले पनि छोराछोरीलाई नियमित विद्यालय पठाउन थाले। बालश्रम रोक्न वडाले सहयोग गर्‍यो। सबै बालबालिकाले उस्तै मौका पाएपछि समाजमा समानता बढ्छ। अधिकार माग्नेले कर्तव्य पनि सिक्नुपर्छ। हरेक बालबालिकाले आफ्ना सपना पूरा गर्न पाउनुपर्छ भन्ने कुरा गाउँले पनि बुझ्न थालेका छन्।

  • क.अनुच्छेदबाट एउटा उपसर्ग र एउटा प्रत्यय लागेर बनेको शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस्।
  • ख.अनुच्छेदबाट एउटा द्वित्व भएर बनेको शब्द र एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस्।
  • ग.गाढा अक्षरमा लेखिएको शब्दको कारक र विभक्ति पहिचान गरी तिनको नाम लेख्नुहोस्।
उत्तर
  • क.उपसर्ग लागेका शब्द (कुनै एक): अभियान, अभिभावक, सहयोग। प्रत्यय लागेको शब्द: समानता।
  • ख.द्वित्व भएर बनेको शब्द: गाउँ गाउँ। समस्त शब्द (कुनै एक): बालबालिका, केटाकेटी, छोराछोरी, जन्मदर्ता, बालश्रम, विद्यालय।
  • ग.विद्यालयमा: अधिकरण कारक, सप्तमी विभक्ति।
अङ्क विभाजन
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले उपसर्ग लागेको एउटा र प्रत्यय लागेको एउटा शब्द पहिचान गरी लेखेमा।
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले द्वित्व भएर बनेको एउटा र समस्त एउटा शब्द पहिचान गरी लेखेमा।
  • कारकको मात्र नाम लेखेमा ०.५ र विभक्तिको मात्र नाम लेखेमा ०.५ गरी दुवै सही लेखेमा।

बोध प्रश्नोत्तर

४ अङ्क
१०.
[४]

दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:

नेपालका पहाडी गाउँमा बाँस मान्छेको जीवनसँग जोडिएको छ। बाँसबाट डोको, नाम्लो, थुन्से र सुपो बनाइन्छ। घरको छानो र भकारीमा पनि यसैको प्रयोग हुन्छ। बाँसको चोयाले डोको बुन्ने सिप बुबाले छोरालाई र आमाले छोरीलाई सिकाउँदै आएका थिए। प्लास्टिकका भाँडा र बोरा बजारमा आएपछि बाँसका सामानको माग घट्यो। धेरै युवाले यो काम छाडे र रोजगारीका लागि गाउँबाहिर गए। तर प्लास्टिक कुहिँदैन र वातावरण बिगार्छ, बाँसको सामान भने माटोमै मिल्छ। बाँस छिटो बढ्छ र पहिरो रोक्न पनि मद्दत गर्छ। अहिले केही गाउँमा बाँसका झोला, बत्तीका छाता र फूलदान बनाएर सहरमा बेच्न थालिएको छ। यसरी पुरानो सिपले नयाँ आम्दानी दिएको छ र गाउँका दिदीबहिनीले पनि घरमै काम पाएका छन्।

  • क.बाँसबाट बनाइने कुनै दुई सामानको नाम लेख्नुहोस्।
  • ख.बाँसका सामानको माग किन घट्यो?
  • ग.बाँसको सामान प्लास्टिकभन्दा किन राम्रो मानिएको छ?
  • घ.बाँसको सिप जोगाउन युवाले के गर्न सक्छन्? आफ्नो विचार लेख्नुहोस्।
उत्तर
  • क.बाँसबाट डोको र नाम्लो बनाइन्छ।
  • ख.प्लास्टिकका भाँडा र बोरा बजारमा आएपछि बाँसका सामानको माग घट्यो।
  • ग.प्लास्टिक नकुहिएर वातावरण बिगार्छ, बाँसको सामान भने माटोमै मिल्छ, त्यसैले यो राम्रो मानिएको छ।
  • घ.युवाले बुढापाकाबाट सिप सिकेर सहरमा बिक्ने नयाँ सामान बनाउन सक्छन्। यसबाट आम्दानी पनि हुन्छ र सिप पनि जोगिन्छ।
अङ्क विभाजन
  • क: गद्यांशमा दिइएका कुनै दुई सामान लेखेमा।
  • ख: प्लास्टिकका सामान बजारमा आएको कारण लेखेमा।
  • ग: प्लास्टिक नकुहिने र बाँसको सामान माटोमा मिल्ने कुरा लेखेमा।
  • घ: गद्यांशका कुरालाई आधार बनाई आफ्नो विचार लेखेमा।

बुँदा टिपोट र सारांश

४ अङ्क
११.
[४]

दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिपोट गरी शीर्षकसहित एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस्:

विनोदकी हजुरआमाको चौरासी पूजा आउँदै थियो। उसले उपहार के दिने भनेर दिनभर सोच्यो। उहाँको ममता सम्झेर उसले स्मरणीय उपहार दिने विचार गर्‍यो, तर आफूसँग धेरै पैसा थिएन। हजुरआमाले उपहार नलिनुभयो भने आफन्तअगाडि लाज होला भन्ने डर पनि उसलाई लाग्यो। कहिले उपहार नै नल्याउने, कहिले साथीसँग मिलेर किन्ने विचार आयो। अन्त्यमा उसले हप्ता दिनअघि आफैँले बनाएको हजुरआमाको तस्बिर सम्झ्यो। त्यसमा मिल्दो फ्रेम हालेर बगैँचाका फूलको माला लगाइदिने योजना बन्यो। हजुरआमासँग फोटो खिच्ने कुरा पनि उसले सोच्यो। उपहारको मोल पैसाले होइन, हृदयले तोक्छ भन्ने कुरा उसले बुझ्यो। त्यसपछि ऊ ढुक्क भएर खाना खान गयो।

उत्तर

बुँदा

  • हजुरआमाको चौरासी पूजामा विनोदले स्मरणीय उपहार दिन चाहन्छ।
  • पैसा थोरै भएकाले र लाज होला भन्ने डरले ऊ अलमलमा पर्छ।
  • अन्त्यमा उसले आफैँले बनाएको तस्बिर सम्झन्छ।
  • फ्रेम र फूलको मालासहित तस्बिर दिने योजनाले उसको मन ढुक्क हुन्छ।

सारांश: हृदयको उपहार

हजुरआमाको चौरासी पूजामा के दिने भन्ने चिन्तामा परेको विनोदसँग धेरै पैसा थिएन। अन्त्यमा उसले आफैँले बनाएको तस्बिरमा फ्रेम र माला लगाएर दिने निधो गर्‍यो, किनकि उपहारको मोल पैसाले होइन, हृदयले तोक्छ।

अङ्क विभाजन
  • प्रतिबुँदा ०.५ का दरले गद्यांशका मुख्य कुरा समेटेका पहिला दुई बुँदा लेखेमा।
  • प्रतिबुँदा ०.५ का दरले गद्यांशका मुख्य कुरा समेटेका अर्का दुई बुँदा लेखेमा।
  • उपयुक्त शीर्षक दिएर अनुच्छेदको मूल भाव समेटेको सारांश लेखेमा।
  • सारांश करिब एक तृतीयांशमा आफ्नै शब्दमा शुद्ध भाषामा लेखेमा।

निर्देशित रचना

३ अङ्क
१२.
[३]

कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्:

क. दिइएका बुँदाका आधारमा जीवनी तयार पारी शीर्षकसमेत दिनुहोस्:
चित्तधर हृदय — सन् १९०६ मा काठमाडौँमा जन्म — ल्हासामा व्यापार गर्ने परिवार — पुर्ख्यौली व्यापार नगरी नेपाल भाषाको साहित्यमा लाग्नु — ‘आमा’ कविताका कारण जेल — जेलमै ‘सुगत सौरभ’ महाकाव्य — बहिनी मोतीलक्ष्मीले कागजका टुक्रा बाहिर ल्याउनु — ‘कविकेशरी’ उपाधि — सन् १९८२ मा निधन

ख. ‘इन्टरनेटको सदुपयोग’ शीर्षकमा दुई जना साथीबिच हुने संवादको नमुना तयार पार्नुहोस्।

उत्तर

क. कविकेशरी चित्तधर हृदय

नेपाल भाषाका प्रसिद्ध कवि चित्तधर हृदयको जन्म सन् १९०६ मा काठमाडौँमा भएको थियो। उनको परिवार ल्हासामा व्यापार गर्थ्यो।

उनले पुर्ख्यौली व्यापार गरेनन् र आफ्नो जीवन नेपाल भाषाको साहित्यमा लगाए। ‘आमा’ कविताका कारण उनी जेल परे। जेलमै उनले बुद्धको जीवनीमा ‘सुगत सौरभ’ महाकाव्य लेखे। उनकी बहिनी मोतीलक्ष्मी खाना लिएर आउँदा कविता लेखिएका कागजका टुक्रा लुकाएर बाहिर ल्याउँथिन्।

पछि उनलाई ‘कविकेशरी’ उपाधि दिइयो। सन् १९८२ मा उनको निधन भयो। जेलको पर्खालले पनि कलम रोक्न नसकेको उदाहरण उनको जीवन हो।

ख. इन्टरनेटको सदुपयोग

(विद्यालयको बिदामा सुमन र अञ्जु चौरमा भेट्छन्।)

सुमन: नमस्ते अञ्जु, के हेरिरहेकी?

अञ्जु: नमस्ते सुमन। इन्टरनेटमा विज्ञानको प्रयोग हेर्दै छु।

सुमन: म त हिजो राति खेल खेल्दाखेल्दै ढिलो सुतेँ। आज कक्षामा निद्रा लाग्यो।

अञ्जु: त्यही त, इन्टरनेट राम्रो साथी पनि हो, समय खाने बानी पनि हो।

सुमन: के गर्दा सदुपयोग हुन्छ त?

अञ्जु: पढाइका विषय खोज्ने, नयाँ सिप सिक्ने र आफन्तसँग कुरा गर्ने काममा चलाऊ। समय पनि तोक।

सुमन: गलत समाचार पनि धेरै आउँछन् नि।

अञ्जु: हो, विश्वास गर्नुअघि भरपर्दो ठाउँमा हेर्नुपर्छ। अनि आफ्नो पासवर्ड कसैलाई दिनु हुँदैन।

सुमन: ठिक भन्यौ। आजैदेखि साँझको एक घण्टा मात्र चलाउँछु।

अञ्जु: राम्रो निर्णय। प्रविधि हामीले चलाउने हो, प्रविधिले हामीलाई चलाउने होइन।

अङ्क विभाजन
  • क: जीवनीको आदि, मध्य र अन्त्य समयक्रममा मिलाई शीर्षक दिएमा; ख: पृष्ठभूमि, औपचारिकता र विषय प्रवेश मिलाएमा।
  • क: बुँदाका सबै कुरा मौलिक ढङ्गले प्रस्तुत गरेमा; ख: विषयमा छलफल क्रमबद्ध रूपमा प्रस्तुत गरेमा।
  • क: व्यक्तिको योगदान खुलाई वाक्य गठन शुद्ध राखेमा; ख: संवादलाई निचोडमा टुङ्ग्याएमा।

व्यावहारिक लेखन

३ अङ्क
१३.
[३]

कुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:

क. टाढाको जिल्लामा बस्ने साथीलाई आफ्नो विद्यालय र गाउँको हालखबर बताउँदै एउटा घरायसी चिठी तयार पार्नुहोस्।

ख. विद्यालयको वार्षिकोत्सवमा अभिभावकलाई बोलाउन एउटा निमन्त्रणा पत्र तयार पार्नुहोस्।

उत्तर

क.

दमक, झापा
मिति: २०८३।०६।०८

प्रिय साथी रचना,
सम्झना छ।

म यहाँ सन्चै छु। तिमी पनि जुम्लामा सन्चै छौ भन्ने आशा छ।

हाम्रो विद्यालयमा यस वर्ष नयाँ पुस्तकालय बनेको छ। म बिदाको बेला कथा पढ्न त्यहीँ जान्छु। धान रोपाइँ सकिएपछि गाउँमा असारे गीत गुन्जियो। तिमीले पठाएको चिठी मैले अझै राखेकी छु। जुम्लाको स्याउ र हिउँको कुरा लेखेर पठाऊ।

आउँदो दसैँमा भेट्न पाए कति रमाइलो हुन्थ्यो! चिठीको जवाफ चाँडै लेख।

उही तिम्री साथी
कोपिला

खाममा: बायाँ माथि पठाउने कोपिलाको नाम र ठेगाना, दायाँ तल पाउने रचनाको नाम र ठेगाना, दायाँ माथि हुलाक टिकट।

ख.

निमन्त्रणा पत्र

आदरणीय अभिभावकज्यू,

यस विद्यालयको बाइसौँ वार्षिकोत्सवका अवसरमा मिति २०८३ फागुन ५ गते बिहान १० बजे विद्यालयको प्राङ्गणमा आयोजना गरिएको कार्यक्रममा यहाँको उपस्थितिका लागि हार्दिक निमन्त्रणा गरिन्छ।

प्रधानाध्यापक
भानु आधारभूत विद्यालय
तनहुँ
अङ्क विभाजन
  • क: ठेगाना, मिति, सम्बोधन, अन्त्यको नाम र खामको नमुना मिलाएमा; ख: निमन्त्रणा पत्रको संरचना (शीर्षक, सम्बोधन, दिनेको नाम र संस्था) मिलाएमा।
  • क: विद्यालय र गाउँको हालखबर मध्य भागमा क्रमैसँग लेखेमा; ख: कार्यक्रम, मिति, समय र स्थान एउटै वाक्यमा स्पष्ट लेखेमा।
  • क: आत्मीय भाषामा विषयवस्तुको पुष्ट्याइँ गरेमा; ख: आदरपूर्ण भाषाशैलीमा प्रस्तुत गरेमा।

भाव विस्तार वा व्याख्या

३ अङ्क
१४.
[३]

कुनै एकको भाव विस्तार गर्नुहोस्:

क. स्वामी प्रपन्नाचार्य अध्ययनलाई उमेरले कहिल्यै छेक्दैन भन्ने विचारका दृष्टान्त हुन्।

ख. एक मुठी सास भएसम्म हामीले निर्माण कार्यमा पछि पर्नुहुँदैन।

उत्तर

क. प्रस्तुत पङ्क्ति ‘स्वामी प्रपन्नाचार्य’ जीवनीबाट लिइएको हो। यसमा सिक्ने चाहना भए उमेरले बाधा पुर्‍याउँदैन भन्ने भाव छ।

प्रपन्नाचार्यले ३० वर्षको उमेरमा कखरा सिके। उमेर घटाएर एक कक्षामा भर्ना भएका उनले ५६ वर्षमा विद्यावारिधि गरे। पछि उनले झन्डै चार दर्जन किताब लेखे। ढिलो सुरु गरे पनि लगन र अठोटले उनलाई प्रकाण्ड विद्वान् बनायो। हाम्रो समाजमा पनि कतिपय बुढापाका प्रौढ कक्षामा पढेर आफ्नो नाम लेख्न सिक्छन्।

त्यसैले बितेको समयमा पछुतो गर्नुभन्दा बाँकी समय सिक्नमै लगाउनुपर्छ भन्ने भाव यस पङ्क्तिमा छ।

ख. प्रस्तुत भनाइ ‘डल्ले खोला’ कथाको रनबहादुरको भाषणबाट लिइएको हो। ‘एक मुठी सास’ भनेको जीवनको अन्तिम घडीसम्मको सास हो। जिउँदो रहेसम्म देश बनाउने काममा लाग्नुपर्छ भन्ने यसको अर्थ हो।

देश आफैँ बन्दैन, त्यहाँका मान्छेले बनाउँछन्। बाटो, पुल र कुलो बनाउन नागरिकको पसिना चाहिन्छ। उमेर, पद र धन जे भए पनि हरेकले आफ्नो ठाउँबाट योगदान गर्न सक्छ। तर यो वाक्य बोल्ने रनबहादुरले पुलको रकम छोरीको बिहेको भोजमा सकेको थियो।

त्यसैले निर्माणको भावना मुखले भन्नु मात्र पुग्दैन, काममा देखाउनुपर्छ भन्ने कुरा यस भनाइबाट बुझिन्छ।

अङ्क विभाजन
  • पङ्क्तिको सन्दर्भ र सोझो अर्थ खुलाई विषयवस्तु बुझेको देखाएमा।
  • उदाहरणसहित अर्थ विस्तार गरी विषयवस्तुसँग तालमेल मिलाएमा।
  • पङ्क्तिको भावलाई निष्कर्षमा टुङ्ग्याएमा।

अतिसङ्क्षिप्त उत्तर

४ अङ्क
१५.
[४]

‘सहिदहरूको सम्झनामा’ कविताका आधारमा सोधिएका प्रश्नको एक दुई वाक्यमा उत्तर लेख्नुहोस्:

  • क.कवितामा ‘तारा’ र ‘बिहान’ ले केलाई बुझाएका छन्?
  • ख.कविले फाँसीको डोरीलाई के भनेका छन्?
  • ग.हाम्रो दैनिक जीवनमा सहिदको योगदान कुन कुन कुरामा छ भनिएको छ?
  • घ.कर्तव्य बिर्स्यौँ भने के हुन्छ भनी कविले चेतावनी दिएका छन्?
उत्तर
  • क.‘तारा’ ले सहिदलाई र ‘बिहान’ ले स्वतन्त्र, उज्यालो र नयाँ देशलाई बुझाएका छन्।
  • ख.कविले फाँसीको डोरीलाई माला भनेका छन्।
  • ग.हामीले खाने हरेक गाँस, फेर्ने हरेक सास, मुटुको हरेक धड्कन र खुसीको हरेक पलमा सहिदको योगदान छ भनिएको छ।
  • घ.कर्तव्य बिर्स्यौँ भने इतिहास, सहिदको लास, धर्ती र आकाशले धिक्कार्ला भनी कविले चेतावनी दिएका छन्।
अङ्क विभाजन
  • क: तारा सहिद र बिहान नयाँ देश भनी लेखेमा।
  • ख: माला भनी लेखेमा।
  • ग: गाँस, सास, धड्कन र खुसीमध्ये कुनै दुई लेखेमा।
  • घ: इतिहास, धर्ती वा आकाशले धिक्कार्ने कुरा लेखेमा।

लामो उत्तर

५ अङ्क
१६.
[५]

कुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:

क. ‘अमर पुत्र’ कथाका आधारमा भाजुलालको चरित्र चित्रण गर्नुहोस्।

ख. ‘से गुम्बाको सुन्दरता’ नियात्राका आधारमा ‘दुःखपछि सुख’ भन्ने कुराको पुष्टि गर्नुहोस्।

उत्तर

क. ‘अमर पुत्र’ भीमनिधि तिवारीको सामाजिक कथा हो। भाजुलाल यसका मुख्य पात्र हुन्, जो ओमबहालका बुढा शिल्पकार हुन्।

भाजुलाल सिपमा निपुण छन्। उनका कलाकृति युरोप र अमेरिकाका सङ्ग्रहालयसम्म पुगेका छन्, तर उनी टालेको भोटो लगाउँछन्। छोरो मरेपछि उनलाई सिप लोप हुने पीर छ, त्यसैले उनी कलाप्रेमी छन्। ‘बनाउन सक्नुहुन्न कि?’ भन्दा रिसाउने उनी स्वाभिमानी छन्, तर प्रशंसा सुन्नासाथ मुस्कुराउने सरल मनका छन्। मोल नतोकी काम गर्ने उनका लागि कला व्यापार होइन। घरमा चामल नभए पनि उनले मूर्ति बेचेनन् र बैना जम्मा गरेर फिर्ता गरे, किनकि मूर्तिमा छोरोको अनुहार थियो।

मेरो विचारमा भाजुलाल गरिबीले नझुकेका असल कलाकार र मायालु बाबु हुन्। उनको चरित्रले कलाकारको जीवनको मोल बुझ्नुपर्छ भन्ने सन्देश दिन्छ।

ख. ‘से गुम्बाको सुन्दरता’ डोल्पाको यात्रामा आधारित नियात्रा हो। यसको अन्त्यमा लेखकले दुःखपछि सुखको अपार र अद्भुत अनुभव गरेको कुरा भनेका छन्।

यात्रामा दुःख थुप्रै छन्। बाटो आपट्टे छ, भिरमा धुकधुकी रोकिए जस्तो गरी पाइला चाल्नुपर्छ। खोलाछेउको गर्मीले लुगा भिज्छन् र बाहिर चिसो हावा चल्छ। लेखेढुङ्गा पुग्दा टाउको दुख्छ, ओठ फुट्छन् र अनुहार कालो हुन्छ। ५,३०० मिटरको सेला पासमा भोकले पेट काट्छ, र हिउँको भिरबाट झर्दा लेखक कति पटक पछारिए भन्ने हिसाबै छैन। तर यही बाटामा से फोक्सुन्डो तालले उनलाई मन्त्रमुग्ध बनाउँछ। अन्त्यमा से गुम्बाका पुराना बौद्धग्रन्थ देख्दा उनको मन ढक्क फुल्छ।

मेरो विचारमा सजिलै पुगेको ठाउँमा यति आनन्द आउँदैनथ्यो। दुःख गरेर पाएकाले नै त्यो सुख गहिरो लाग्यो। यसैले यो नियात्राले ‘दुःखपछि सुख’ भन्ने कुरा पुष्टि गर्छ।

अङ्क विभाजन
  • पाठको विधा र विषयको परिचय दिई प्रश्नमा प्रवेश गरेमा।
  • पाठका मुख्य कुरा वा घटनालाई प्रमाणका रूपमा क्रमैसँग प्रस्तुत गरेमा।
  • कुरा वा घटनाको विश्लेषण गरी तर्क दिएमा।
  • आफ्नै शैलीमा निष्कर्ष दिएर मौलिकता देखाएमा।
  • वाक्य गठन, वर्णविन्यास, लेख्य चिह्न र पदसङ्गति शुद्ध भएमा।

निबन्ध लेखन

५ अङ्क
१७.
[५]

कुनै एक शीर्षकमा १२५ शब्द नघटाई निबन्ध लेख्नुहोस्:

क. मैले भेटेको असल मान्छे

ख. शिक्षाको महत्त्व

ग. नेपालमा पर्यटन

उत्तर

क. मैले भेटेको असल मान्छे

जीवनमा धेरै मान्छे भेटिन्छन्, तर कसैको सम्झना मनमा सधैँ बस्छ। मैले भेटेका असल मान्छे हाम्रो गाउँका स्वास्थ्यकर्मी काका हुनुहुन्छ। म उहाँलाई काका भन्छु, नाता भने कुनै छैन।

म कक्षा छमा पढ्दा एक रात मलाई ज्यादै ज्वरो आयो। बाहिर पानी परिरहेको थियो र स्वास्थ्य चौकी धेरै टाढा थियो। बुबा उहाँलाई बोलाउन जानुभयो। काका रुझ्दै टर्च बोकेर हाम्रो घर आइपुग्नुभयो। उहाँले मलाई औषधी दिनुभयो र बिहानसम्म छेउमै बस्नुभयो। बुबाले पैसा दिन खोज्दा उहाँले हाँस्दै भन्नुभयो, “बिरामी निको भयो, मेरो ज्याला त्यही हो।”

पछि मैले थाहा पाएँ, उहाँ गाउँका गरिब बिरामीलाई सित्तैँ पनि सघाउनुहुन्छ। बिहान सबेरै उठेर उहाँ बाटोको ढुङ्गा पन्छाउनुहुन्छ र बालबालिकालाई हात धुन सिकाउनुहुन्छ। उहाँको अनुहारमा मैले कहिल्यै झर्को देखेको छैन।

मान्छे ठुलो हुन धन वा पद चाहिँदैन भन्ने कुरा मैले उहाँबाट सिकेँ। म पनि ठुलो भएपछि उहाँ जस्तै अरूको काम लाग्ने मान्छे बन्न चाहन्छु।

ख. शिक्षाको महत्त्व

शिक्षा मान्छेको जीवनको उज्यालो हो। शिक्षाले नै मान्छेलाई असल र खराब छुट्याउन सिकाउँछ। त्यसैले यसलाई तेस्रो आँखा पनि भनिन्छ।

शिक्षाले ज्ञान र सिप दुवै दिन्छ। पढेको मान्छेले रोजगारी पाउन सजिलो हुन्छ र उसले आफ्नो घरको अवस्था सुधार्न सक्छ। पढेका किसानले नयाँ प्रविधि अपनाएर बढी उब्जनी गर्छन्। पढेका आमाबुबाले बालबालिकाको स्वास्थ्य र पढाइमा ध्यान दिन्छन्। शिक्षाले अन्धविश्वास र कुरीति हटाउन पनि मद्दत गर्छ। छोरी पढ्दा घर मात्र होइन, सिङ्गो समाज नै अगाडि बढ्छ।

देशको विकास पनि शिक्षित नागरिकमै भर पर्छ। डाक्टर, इन्जिनियर, शिक्षक र वैज्ञानिक शिक्षाबाटै तयार हुन्छन्। तर नेपालका कतिपय गाउँमा अझै गरिबीका कारण बालबालिकाले विद्यालय छाड्नुपर्छ। यस्तो अवस्था हटाउन सरकार र समाज दुवैले काम गर्नुपर्छ।

त्यसैले हरेक बालबालिकालाई गुणस्तरीय शिक्षा दिनु आवश्यक छ। शिक्षा भनेको जीवनभर काम लाग्ने सम्पत्ति हो, जुन कसैले चोर्न सक्दैन।

ग. नेपालमा पर्यटन

नेपाल प्राकृतिक सुन्दरता र सांस्कृतिक सम्पदाले भरिएको देश हो। त्यसैले यहाँ संसारका धेरै देशबाट पर्यटक आउँछन्। पर्यटन नेपालको आम्दानीको महत्त्वपूर्ण स्रोत हो।

सगरमाथा जस्ता हिमाल चढ्न र अन्नपूर्ण क्षेत्रमा पदयात्रा गर्न विदेशी पर्यटक आउँछन्। लुम्बिनी, पशुपतिनाथ र जनकपुरधाम धार्मिक पर्यटनका प्रमुख केन्द्र हुन्। चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा गैँडा र बाघ हेर्न पाइन्छ। काठमाडौँ उपत्यकाका दरबार र मन्दिर पनि आकर्षणका केन्द्र हुन्। पोखराका ताल र होमस्टे भएका गाउँले पर्यटकलाई लोभ्याउँछन्।

पर्यटनबाट देशमा विदेशी मुद्रा भित्रिन्छ। होटेल, यातायात र हस्तकलाको व्यवसाय बढ्छ र युवाले रोजगारी पाउँछन्। स्थानीय उत्पादनले बजार पाउँछ। तर बाटोघाटोको कमी, फोहोर र प्रचारको अभावले यो क्षेत्र अपेक्षित रूपमा बढ्न सकेको छैन। धेरै पर्यटक आउँदा ठाउँको वातावरण र संस्कृति बिग्रन पनि सक्छ।

त्यसैले पूर्वाधार सुधार गर्दै वातावरण जोगाएर पर्यटन बढाउनुपर्छ। हामी सबैले पाहुनालाई आदर गरे नेपाल अझ राम्रो गन्तव्य बन्न सक्छ।

अङ्क विभाजन
  • परिचय दिएर विषयमा प्रवेश गरेमा।
  • विषयवस्तुको ज्ञान स्पष्ट रूपमा देखाएमा।
  • आदि, मध्य र अन्त्य क्रमैसँग मिलाई निष्कर्ष दिएमा।
  • आफ्नै मौलिक प्रस्तुतीकरण र उदाहरण दिएमा।
  • वाक्य गठन, वर्णविन्यास, लेख्य चिह्न र पदसङ्गति शुद्ध भएमा।

जम्मा प्राप्ताङ्क

० / ५०

१८ प्रश्नमा अझै अङ्क दिइएको छैन

शब्दार्थ–पूर्णाङ्क २
शब्द पहिचान–पूर्णाङ्क २
वाक्य रचना–पूर्णाङ्क २
शुद्ध शब्द–पूर्णाङ्क १
वाक्य सम्पादन–पूर्णाङ्क २
शब्दवर्ग–पूर्णाङ्क २
काल/पक्ष र भाव/अर्थ–पूर्णाङ्क २
वाक्य परिवर्तन–पूर्णाङ्क ३
व्याकरणिक (दृष्टांश)–पूर्णाङ्क ३
बोध प्रश्नोत्तर (अदृष्टांश)–पूर्णाङ्क ४
बुँदा टिपोट र सारांश–पूर्णाङ्क ४
कथा/जीवनी र दैनिकी/संवाद/मनोवाद–पूर्णाङ्क ३
घरायसी चिठी/निवेदन/व्यावसायिक/सम्पादकलाई चिठी, बधाई/सम्मान/निमन्त्रणा पत्र–पूर्णाङ्क ३
भाव विस्तार वा व्याख्या–पूर्णाङ्क ३
सन्दर्भमा आधारित अतिसङ्क्षिप्त उत्तर–पूर्णाङ्क ४
सन्दर्भमा आधारित लामो उत्तर–पूर्णाङ्क ५
स्वतन्त्र रचना–पूर्णाङ्क ५

भागअनुसार कटेका अङ्क

प्रश्नमा अङ्क दिएपछि प्राप्ताङ्क यहाँ देखिन्छ।

गल्ती भेटे हामीलाई भन्नुहोस्।

० मध्ये ० अङ्क १८ मध्ये ० प्रश्न जाँचियो बाँकी समय: २:००:००