Skip to content

← कक्षा ८ नेपालीका नमुना प्रश्नपत्र

कक्षा ८ नेपालीको नमुना प्रश्नपत्र ४

पूर्णाङ्क: ५०समय: २ घण्टा

सबै प्रश्न अनिवार्य छन्।

नेपाली, कक्षा ८। विद्यार्थीले उत्तर दिँदा सिर्जनात्मक र मौलिक तरिकाले दिनुपर्ने छ। विकल्प दिइएका प्रश्नमा कुनै एकको मात्र उत्तर लेख्नुहोस्।

पाठ्यक्रम विकास केन्द्रको विशिष्टीकरण तालिका २०८०, कक्षा ८, नेपाली अनुसार साइन्स प्लेग्राउन्डले तयार पारेको अभ्यास प्रश्नपत्र। यो पाठ्यक्रम विकास केन्द्र वा परीक्षा सञ्चालन गर्ने निकायको आधिकारिक प्रश्नपत्र होइन; BLE का प्रश्न फरक हुन सक्छन्।

पहिले सबै उत्तर कापीमा लेख्नुहोस्। त्यसपछि हरेक प्रश्नको उत्तर र अङ्क विभाजन खोलेर आफ्नो उत्तर मिलाउनुहोस् र मिलेको हरेक बुँदाका लागि आफैँलाई १ अङ्क दिनुहोस्। बहुवैकल्पिक प्रश्नमा पहिलो पटक छानेको उत्तरको मात्र अङ्क गनिन्छ।

छाप्ने प्रश्नपत्र (PDF, ३ पृष्ठ) उत्तरकुञ्जिका र अङ्क विभाजन

शब्दार्थ

२ अङ्क
१.
[२]

दिइएका अर्थसँग मिल्ने शब्द छानी खाली ठाउँमा लेख्नुहोस्:

साइत, होमस्टे, भलाकुसारी, पारखी, अपरिहार्य

  • क.गुण र दोष छुट्याउन जान्ने ...............
  • ख.दिल खोलेर गरिने कुराकानी ...............
  • ग.छोड्न नसकिने, नभई नहुने ...............
  • घ.पाहुनालाई गाउँकै घरमा बास र खाना दिने व्यवस्था ...............
उत्तर
  • क.पारखी
  • ख.भलाकुसारी
  • ग.अपरिहार्य
  • घ.होमस्टे

‘साइत’ (काम सुरु गर्ने राम्रो समय) बढी दिइएको शब्द हो।

अङ्क विभाजन
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘पारखी’ र ‘भलाकुसारी’ सही लेखेमा।
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘अपरिहार्य’ र ‘होमस्टे’ सही लेखेमा।

शब्द पहिचान

२ अङ्क
२.
[२]

खाली ठाउँमा मिल्दो शब्द राखी वाक्य पूरा गर्नुहोस्:

  • क.‘आकाश’ को उस्तै अर्थ दिने शब्द ............... हो। (धर्ती, गगन, बादल)
  • ख.‘उन्नति’ को उल्टो अर्थ दिने शब्द ............... हो। (अवनति, प्रगति, विकास)
  • ग.‘वीणा’ शब्दको अर्थ ............... हो। (बाहेक, बाजा, धागो)
  • घ.‘आँप, केरा, सुन्तला’ को समावेशक शब्द ............... हो। (मसला, फलफूल, तरकारी)
उत्तर
  • क.गगन
  • ख.अवनति
  • ग.बाजा
  • घ.फलफूल
अङ्क विभाजन
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘गगन’ र ‘अवनति’ राखी वाक्य पूरा गरेमा।
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘बाजा’ र ‘फलफूल’ राखी वाक्य पूरा गरेमा।

वाक्य रचना

२ अङ्क
३.
[२]

अर्थ खुल्ने गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस्:

सातोपुत्लो जानु, थचक्क

उत्तर
  • सातोपुत्लो जानु (डरले होस हराउनु): अँध्यारो जङ्गलको बाटोमा अचानक बाघ देखेपछि मेरो त सातोपुत्लो गयो।
  • थचक्क (एकैचोटि बसेको): दिनभर खेतमा काम गरेर फर्केका बुबा पिँढीमा थचक्क बस्नुभयो।
अङ्क विभाजन
  • ‘सातोपुत्लो जानु’ लाई अर्थ खुल्ने गरी शुद्ध वाक्यमा प्रयोग गरेमा।
  • ‘थचक्क’ लाई अर्थ खुल्ने गरी शुद्ध वाक्यमा प्रयोग गरेमा।

शुद्ध शब्द

२ × ०.५ = १

४. शुद्ध शब्द छानेर लेख्नुहोस्: (०.५ × २ = १)

क.

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

ख.

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

वाक्य सम्पादन

२ अङ्क
५.
[२]

दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारी लेख्नुहोस्:

मेरी दिदि बिहानै पूस्तक लिएर पुस्तकालय तिर गइन्,

उत्तर

मेरी दिदी बिहानै पुस्तक लिएर पुस्तकालयतिर गइन्।

अङ्क विभाजन
  • प्रतिशुद्धि ०.५ का दरले ‘दिदि’ लाई ‘दिदी’ र ‘पूस्तक’ लाई ‘पुस्तक’ बनाएमा।
  • प्रतिशुद्धि ०.५ का दरले ‘पुस्तकालय तिर’ लाई जोडेर ‘पुस्तकालयतिर’ लेखेमा र अन्त्यमा अल्पविरामको ठाउँमा पूर्णविराम (।) राखेमा।

शब्दवर्ग

२ अङ्क
६.
[२]

गाढा अक्षरमा लेखिएका शब्दको पदवर्ग छुट्याउनुहोस्:

दाइ बिस्तारै मिठो गीत गाउँछन्।

उत्तर
शब्द पदवर्ग
दाइ नाम
बिस्तारै क्रियायोगी
मिठो विशेषण
गाउँछन् क्रियापद
अङ्क विभाजन
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘दाइ’ र ‘बिस्तारै’ को पदवर्ग सही छुट्याएमा।
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘मिठो’ र ‘गाउँछन्’ को पदवर्ग सही छुट्याएमा।

काल / पक्ष र भाव / अर्थ

२ अङ्क
७.
[२]

दिइएका धातु र सङ्केतका आधारमा खाली ठाउँ भर्नुहोस्:

  • क.हामी बसपार्क पुग्दा बस ............... । (जा : पूर्ण भूत)
  • ख.दाइ अर्को महिना घर ............... । (आउ : सामान्य भविष्यत्)
  • ग.तपाईँ यो चिठी हुलाकमा ............... । (हाल् : आज्ञार्थ)
  • घ.नयाँ वर्षमा सबैको स्वास्थ्य राम्रो ............... । (रह् : इच्छार्थ)
उत्तर
  • क.हामी बसपार्क पुग्दा बस गएको थियो।
  • ख.दाइ अर्को महिना घर आउने छन्।
  • ग.तपाईँ यो चिठी हुलाकमा हाल्नुहोस्।
  • घ.नयाँ वर्षमा सबैको स्वास्थ्य राम्रो रहोस्।
अङ्क विभाजन
  • प्रतिवाक्य ०.५ का दरले ‘गएको थियो’ (वा ‘गइसकेको थियो’) र ‘आउने छन्’ (वा ‘आउने छ’, ‘आउनुहुने छ’) लेखी वाक्य पूरा गरेमा।
  • प्रतिवाक्य ०.५ का दरले ‘हाल्नुहोस्’ र ‘रहोस्’ लेखी वाक्य पूरा गरेमा।

वाक्य परिवर्तन

३ अङ्क
८.
[३]

दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस्:

  • क.म बिहान हिँड्न जान्छु। (द्वितीय पुरुष)
  • ख.शिक्षकले विद्यार्थीलाई कविता पढाउनुभयो। (अप्रेरणार्थक)
  • ग.किसानद्वारा बारीमा मकै रोपियो। (कर्तृवाच्य)
उत्तर
  • क.तिमी बिहान हिँड्न जान्छौ।
  • ख.विद्यार्थीले कविता पढे।
  • ग.किसानले बारीमा मकै रोप्यो।
अङ्क विभाजन
  • क: ‘म’ लाई ‘तिमी’ र ‘जान्छु’ लाई ‘जान्छौ’ बनाएमा (‘तँ जान्छस्’ वा ‘तपाईँ जानुहुन्छ’ पनि मान्य)।
  • ख: काम गराउने कर्ता हटाई ‘विद्यार्थीले’ र ‘पढे’ लेखेमा (‘पढ्यो’ वा ‘पढ्नुभयो’ पनि मान्य)।
  • ग: ‘किसानले’ र ‘रोप्यो’ लेखी कर्तृवाच्य बनाएमा (‘रोपे’ वा ‘रोप्नुभयो’ पनि मान्य)।

व्याकरणिक

३ अङ्क
९.
[३]

दिइएको अनुच्छेद पढी उत्तर लेख्नुहोस्:

हाम्रो गाउँमा साँझ साँझ प्रौढ कक्षा चल्छ। कक्षामा हजुरआमालाई कखरा सिकाउन टोलका दिदीबहिनी पनि भेला हुन्छन्। पहिले उहाँ अनपढ हुनुहुन्थ्यो। अहिले भने आफ्नै नाम लेख्न थाल्नुभएको छ। अब उहाँ पत्रिका पनि पढ्नुहुन्छ। घरमा नातिनातिनाले उहाँलाई सघाउँछन्। पढेपछि उहाँले बैङ्कको कागज आफैँ बुझ्नुभयो। यो सामाजिक काममा गाउँका युवाले पनि हात बटाएका छन्। मनमा चाहना भए पढाइलाई उमेरले छेक्दैन भन्ने कुरा यस कक्षाले देखाएको छ।

  • क.अनुच्छेदबाट एउटा उपसर्ग र एउटा प्रत्यय लागेर बनेको शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस्।
  • ख.अनुच्छेदबाट एउटा द्वित्व भएर बनेको शब्द र एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस्।
  • ग.गाढा अक्षरमा लेखिएको शब्दको कारक र विभक्ति पहिचान गरी तिनको नाम लेख्नुहोस्।
उत्तर
  • क.उपसर्ग लागेको शब्द: अनपढ। प्रत्यय लागेको शब्द: सामाजिक।
  • ख.द्वित्व भएर बनेको शब्द: साँझ साँझ। समस्त शब्द (कुनै एक): दिदीबहिनी, नातिनातिना।
  • ग.हजुरआमालाई: कर्म कारक, द्वितीया विभक्ति।
अङ्क विभाजन
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले उपसर्ग लागेको एउटा र प्रत्यय लागेको एउटा शब्द पहिचान गरी लेखेमा।
  • प्रतिशब्द ०.५ का दरले द्वित्व भएर बनेको एउटा र समस्त एउटा शब्द पहिचान गरी लेखेमा।
  • कारकको मात्र नाम लेखेमा ०.५ र विभक्तिको मात्र नाम लेखेमा ०.५ गरी दुवै सही लेखेमा।

बोध प्रश्नोत्तर

४ अङ्क
१०.
[४]

दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:

पहाडका धेरै गाउँमा मौरीपालन पुरानो चलन हो। यो काम गर्न धेरै जग्गा र पुँजी चाहिँदैन। पहिले मानिस घरको भित्ताको प्वालमा वा काठको मुढामा मौरी राख्थे। अहिले काठका बाकसमा मौरी पालिन्छ। बाकसबाट मह निकाल्दा मौरीको घार भत्किँदैन। मौरीले फूलबाट रस जम्मा गर्छ र त्यसैबाट मह बन्छ। बजारमा महको माग राम्रो छ, त्यसैले केही बाकस राखेर कतिपय किसानले घरको खर्च धानेका छन्। फूल खोज्दै हिँड्दा मौरीको शरीरमा परागकण टाँसिन्छ। त्यही परागकण अर्को फूलमा पुगेपछि बाली निकै राम्रो फल्छ। यसैले मौरी भएका गाउँमा तोरी र फलफूलको उब्जनी बढ्छ। तर बालीमा धेरै विषादी छर्दा मौरी मर्छन्। मौरी जोगाउनु भनेको मह मात्र होइन, खेतीको भविष्य जोगाउनु हो।

  • क.अहिले मौरी केमा पालिन्छ?
  • ख.मौरीको शरीरमा टाँसिएको परागकणले बालीलाई के फाइदा गर्छ?
  • ग.मौरी किन मर्छन्?
  • घ.किसानले बालीमा विषादी छर्दा के कुरामा ध्यान दिनुपर्छ? आफ्नो विचार लेख्नुहोस्।
उत्तर
  • क.अहिले मौरी काठका बाकसमा पालिन्छ।
  • ख.परागकण अर्को फूलमा पुगेपछि बाली राम्रो फल्छ।
  • ग.बालीमा धेरै विषादी छर्दा मौरी मर्छन्।
  • घ.किसानले चाहिनेभन्दा बढी विषादी छर्नु हुँदैन। मौरी नआउने बेला मात्र छर्दा मह र खेती दुवै जोगिन्छन्।
अङ्क विभाजन
  • क: काठका बाकसमा भनी लेखेमा।
  • ख: परागकण अर्को फूलमा पुगेर बाली राम्रो फल्ने कुरा लेखेमा।
  • ग: बालीमा धेरै विषादी छर्ने कारण लेखेमा।
  • घ: गद्यांशका कुरालाई आधार बनाई आफ्नो विचार लेखेमा।

बुँदा टिपोट र सारांश

४ अङ्क
११.
[४]

दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिपोट गरी शीर्षकसहित एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस्:

ओमबहालका बुढा शिल्पकार भाजुलालको एक मात्र छोरो जुजुलाल अचानक रोगले बित्यो। छोरोसँगै आफ्नो सिप पनि लोप हुने पीरले उनी गले। एक दिन एक जना भक्तले श्रीकृष्णको मूर्ति बनाउन लगाए र बैना दिए। भाजुलालले दिनरात ढुङ्गा कुँदे। मूर्ति बनिसकेपछि उनले त्यसमा छोरोकै अनुहार देखे। भक्त मूर्ति लिन आउँदा उनले जति दिए पनि नदिने भने र घरभरिको पैसा जम्मा गरेर बैना फिर्ता गरे। घरमा चामल नभएकाले बुढी र बुहारी रिसाए। मूर्तिमा जुजुलालको अनुहार देखेपछि उनीहरू पनि बेच्नु हुँदैन भन्न थाले। मान्छेको शरीर नासिन्छ, तर कला र प्रेम बाँचिरहन्छन्। त्यसैले त्यो मूर्ति उनको अमर पुत्र बन्यो।

उत्तर

बुँदा

  • छोरो बितेपछि भाजुलाल सिप लोप हुने पीरले गले।
  • भक्तका लागि कुँदेको मूर्तिमा उनले छोरोकै अनुहार देखे।
  • जति दिए पनि नदिने भन्दै उनले बैना फिर्ता गरे।
  • अनुहार देखेपछि बुढी र बुहारी पनि मूर्ति बेच्न नहुने भन्न थाले।

सारांश: मूर्तिमा बाँचेको छोरो

छोरो गुमाएका भाजुलालले भक्तका लागि कुँदेको मूर्तिमा छोरोकै अनुहार देखे। घरमा चामल नभए पनि उनले मूर्ति बेचेनन् र परिवारले पनि साथ दियो। शरीर नासिए पनि कला र प्रेम बाँचिरहन्छन्।

अङ्क विभाजन
  • प्रतिबुँदा ०.५ का दरले गद्यांशका मुख्य कुरा समेटेका पहिला दुई बुँदा लेखेमा।
  • प्रतिबुँदा ०.५ का दरले गद्यांशका मुख्य कुरा समेटेका अर्का दुई बुँदा लेखेमा।
  • उपयुक्त शीर्षक दिएर अनुच्छेदको मूल भाव समेटेको सारांश लेखेमा।
  • सारांश करिब एक तृतीयांशमा आफ्नै शब्दमा शुद्ध भाषामा लेखेमा।

निर्देशित रचना

३ अङ्क
१२.
[३]

कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्:

क. दिइएका बुँदाका आधारमा एउटा कथा तयार पारी उपयुक्त शीर्षक दिनुहोस्:
पहाडको बजार — बसमा छुटेको पैसाको झोला — कक्षा आठको तेन्जिङले भेट्टाउनु — घरको गरिबी र मनको द्वन्द्व — झोलाभित्रको ठेगाना — धनीकहाँ फिर्ता — इनाम नलिनु — शिक्षा

ख. ‘हाम्रो विद्यालयको वृक्षरोपण’ विषयमा एक दिनको दैनिकी तयार पार्नुहोस्।

उत्तर

क. इमानको झोला

पहाडको एउटा सानो बजारमा तेन्जिङको परिवार बस्थ्यो। बुबा भरिया काम गर्नुहुन्थ्यो। एक दिन विद्यालयबाट फर्कँदा तेन्जिङले बसको सिटमुनि एउटा झोला भेट्टायो। खोलेर हेर्दा त्यसमा धेरै पैसा थियो।

उसको मनमा द्वन्द्व चल्यो। यति पैसाले बुबाको ऋण तिर्न र आफ्नो किताब किन्न पुग्थ्यो। तर झोलाभित्रको कागजमा एक जना किसानको नाम र ठेगाना लेखिएको थियो। ‘यो पैसा हराउँदा ती किसानको घरमा कति पीर होला’ भन्ने सोचेर ऊ भोलिपल्टै उनको गाउँ गयो।

छोरीको उपचारका लागि जम्मा पारेको पैसा फिर्ता पाएर किसान रोए। उनले इनाम दिन खोजे, तर तेन्जिङले लिएन। घर फर्कँदा उसको खल्ती खाली थियो, तर मन भरिएको थियो।

शिक्षा: गरिबीमा पनि इमान छोड्नु हुँदैन।

ख.

२०८३ असार १५, राति ८ बजे

आज हाम्रो विद्यालयमा वृक्षरोपण कार्यक्रम भयो। बिहान १० बजे सबै विद्यार्थी कोदाली र बिरुवा लिएर चौरको छेउमा भेला भयौँ। मैले र साथीहरूले बकाइनो र अमलाका बिरुवा रोप्यौँ। खाल्डो खन्दा हात दुखे, तर माटोको बास्ना निकै मिठो लाग्यो।

दिउँसो शिक्षकले रुखको महत्त्व बताउनुभयो। हरेक कक्षाले आफूले रोपेका बिरुवा स्याहार्ने जिम्मा लियो। आफूले लगाएको बिरुवाको छेउमा मैले आफ्नै नाम लेखेको सानो काठ गाडेँ।

साँझ घर फर्कँदा लुगा माटैमाटो थिए। आमाले हाँस्दै गाली गर्नुभयो। भोलिदेखि बिरुवामा पानी हाल्न बिहानै उठ्ने अठोट गरेको छु। आज मैले रुख रोप्नु भनेको भविष्य रोप्नु हो भन्ने बुझेँ।

अङ्क विभाजन
  • क: विषयवस्तुको आदि, मध्य र अन्त्य क्रमैसँग मिलाई उपयुक्त शीर्षक दिएमा; ख: ठाउँ वा मिति, समय र ‘म’ को शैलीमा घटनाको क्रम मिलाएमा।
  • क: बुँदाका सबै घटना मौलिक ढङ्गले प्रस्तुत गरेमा; ख: दिनभरका घटना र आफ्नो अनुभव मौलिक ढङ्गले प्रस्तुत गरेमा।
  • दुवैमा: रचना शिक्षा वा अनुभवमा टुङ्ग्याई वाक्य गठन र भाषा शुद्ध राखेमा।

व्यावहारिक लेखन

३ अङ्क
१३.
[३]

कुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:

क. विद्यालय जाने बाटो बर्खामा बिग्रेकाले मर्मत गरिदिन अनुरोध गर्दै वडाध्यक्षका नाममा एउटा निवेदन तयार पार्नुहोस्।

ख. विद्यालयको सरसफाइमा लामो समय काम गर्नुभएका कर्मचारीलाई विद्यालयका तर्फबाट दिइने सम्मान पत्र तयार पार्नुहोस्।

उत्तर

क.

मिति: २०८३।०४।२०

श्रीमान् वडाध्यक्षज्यू,
वडा कार्यालय, वडा नं. ५,
बाग्लुङ।

विषय: बाटो मर्मत गरिदिने सम्बन्धमा।

महोदय,

हाम्रो टोलबाट जनजागृति आधारभूत विद्यालय जाने बाटो यस वर्षको बर्खामा भत्किएको छ। ठाउँ ठाउँमा खाल्डा परेकाले बालबालिका हिलोमा लड्छन् र कतिपय दिन विद्यालय जान सकेका छैनन्। खोल्साको छेउको भाग अझै भत्कन सक्ने खतरा छ।

त्यसैले वडा कार्यालयबाट यो बाटो छिटो मर्मत गरिदिनुहुन विनम्र अनुरोध गर्दछु।

निवेदक
प्रमिला
कक्षा ८, जनजागृति आधारभूत विद्यालय
बाग्लुङ

ख.

सम्मान पत्र

यस विद्यालयको प्राङ्गण र कक्षाकोठा सधैँ सफा राखी बाइस वर्षसम्म इमानदारीपूर्वक सेवा गर्नुभएकामा विद्यालयको वार्षिकोत्सवको अवसरमा आदरणीय गोपालज्यूप्रति हार्दिक कृतज्ञता प्रकट गर्दै यो सम्मान पत्र प्रदान गरिएको छ। यहाँको आगामी जीवन स्वस्थ र सुखमय रहोस् भन्ने शुभकामना छ।

प्रधानाध्यापक
श्री शारदा आधारभूत विद्यालय
अङ्क विभाजन
  • क: मिति, सम्बोधन, विषय र निवेदकको नाम मिलाएमा; ख: सम्मान पत्रको संरचना (शीर्षक, अवसर, पाउने र दिनेको नाम) मिलाएमा।
  • क: समस्या मध्य भागमा क्रमैसँग लेखेमा; ख: सम्मानको कारण एउटै प्रवाहमा स्पष्ट लेखेमा।
  • क: समाधानको अनुरोधसहित विनम्र भाषामा विषयवस्तुको पुष्ट्याइँ गरेमा; ख: शुभकामनासहित उपयुक्त भाषाशैलीमा प्रस्तुत गरेमा।

भाव विस्तार वा व्याख्या

३ अङ्क
१४.
[३]

कुनै एकको भाव विस्तार गर्नुहोस्:

क. हामीले खाने प्रत्येक गाँसमा रगत छ सहिदको।

ख. मानवका आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक, नागरिक र राजनीतिक अधिकार हुन्छन्।

उत्तर

क. प्रस्तुत पङ्क्ति भूपी शेरचनको ‘सहिदहरूको सम्झनामा’ कविताबाट लिइएको हो। यसमा आज हामीले पाएको सुख सहिदको बलिदानबाट आएको हो भन्ने भाव छ।

गाँस बाँच्नका लागि नभई नहुने कुरा हो। कविले त्यही गाँसमा सहिदको रगत देखेका छन्। हामी आज स्वतन्त्र भएर आफ्नै देशमा खेती गर्छौँ र ढुक्कसँग खान्छौँ। यो अवस्था सित्तैँ आएको होइन। बिउ माटोमा हराएपछि मात्र बोट उम्रन्छ, बलिदानको फल पनि पछिका पुस्ताले पाउँछन्।

त्यसैले हाम्रो हरेक दिनको सुखमा सहिदको गुन छ र देशको काम गरेर त्यो गुन तिर्नु हाम्रो कर्तव्य हो भन्ने भाव यस पङ्क्तिमा छ।

ख. प्रस्तुत पङ्क्ति ‘मानव अधिकार’ निबन्धबाट लिइएको हो। यसमा मान्छेको जीवनका हरेक पाटामा अधिकार हुन्छन् भन्ने कुरा छ।

आर्थिक अधिकारले काम गर्न र वैध सम्पत्ति जोड्न दिन्छ। सामाजिक अधिकारले पढ्न र उपचार पाउन दिन्छ। सांस्कृतिक अधिकारले आफ्नो भाषा र चलन जोगाउन दिन्छ। नागरिक अधिकारले स्वतन्त्र भएर हिँड्न र विचार राख्न दिन्छ। राजनीतिक अधिकारले मतदान गरी नेतृत्व छान्न दिन्छ। यीमध्ये एउटा खोसियो भने पनि मान्छे मर्यादासाथ बाँच्न सक्दैन।

त्यसैले मानव अधिकार कुनै एउटा कुरामा सीमित छैन, यसले मानिसको पूरै जीवनलाई समेट्छ भन्ने भाव यस पङ्क्तिमा छ।

अङ्क विभाजन
  • पङ्क्तिको सन्दर्भ र सोझो अर्थ खुलाई विषयवस्तु बुझेको देखाएमा।
  • उदाहरणसहित अर्थ विस्तार गरी विषयवस्तुसँग तालमेल मिलाएमा।
  • पङ्क्तिको भावलाई निष्कर्षमा टुङ्ग्याएमा।

अतिसङ्क्षिप्त उत्तर

४ अङ्क
१५.
[४]

‘साकार सपना’ कथामा पौवागढीको लडाइँको प्रसङ्ग सम्झेर सोधिएका प्रश्नको एक दुई वाक्यमा उत्तर लेख्नुहोस्:

  • क.गढीनजिक पुगेको अङ्ग्रेज फौज किन निस्फिक्री भयो?
  • ख.अङ्ग्रेज सेनाले सबै हतियार किन झिक्न पाएन?
  • ग.वंशु गुरुङले अर्नालाई के गरेर छोडे?
  • घ.यस प्रसङ्गले कथाको कुन मूल सन्देश देखाउँछ?
उत्तर
  • क.बाटामा कतै गोरखाली नदेखेकाले अङ्ग्रेज फौज निस्फिक्री भयो।
  • ख.हतियार बोकेका भरिया लामको सबैभन्दा अगाडि भएकाले सेनाले सबै हतियार झिक्न पाएन।
  • ग.उनले अर्नालाई जाँड खुवाएर मताए र सिङमा राँको बालेर छोडे।
  • घ.आफ्नो भूगोल चिनेर, पहिले नै तयारी गरेर लडे सानो शक्तिले पनि ठुलो शक्तिलाई रोक्न सक्छ भन्ने मूल सन्देश यस प्रसङ्गले देखाउँछ।
अङ्क विभाजन
  • क: बाटामा गोरखाली नदेखेको कारण लेखेमा।
  • ख: हतियार बोक्ने भरिया अगाडि भएको कारण लेखेमा।
  • ग: जाँड खुवाएर सिङमा राँको बालेको लेखेमा।
  • घ: भूगोल चिनेर गरेको तयारीले ठुलो शक्ति रोक्ने भाव लेखेमा।

लामो उत्तर

५ अङ्क
१६.
[५]

कुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:

क. ‘नेपालको वैदेशिक व्यापार’ प्रबन्धका आधारमा कच्चा वस्तु बेच्नुभन्दा तयारी वस्तु निर्यात गर्नु देशका लागि किन राम्रो हुन्छ, तर्कसहित प्रस्ट पार्नुहोस्।

ख. ‘प्यारो प्रकृति’ कविताका आधारमा मानिसले प्रकृतिबाट कसरी लाभ लिनुपर्छ, ‘दोहन’ को विम्बसहित विश्लेषण गर्नुहोस्।

उत्तर

क. ‘नेपालको वैदेशिक व्यापार’ एउटा प्रबन्ध हो। यसमा नेपालको व्यापारको इतिहास, अहिलेको व्यापार घाटा र त्यसको समाधान छन्।

नेपालले हरेक आर्थिक वर्ष व्यापार घाटा बेहोर्नुपरेको छ। प्रबन्धले जडीबुटी, छाला र उन कच्चै नबेची औषधी, ज्याकेट, पेटी, पोसाक र गलैँचा बनाएर बेच्ने उपाय देखाएको छ। कच्चा उन बेच्दा उनको मोल मात्र आउँछ। त्यही उनबाट धागो कातेर, रङ लगाएर गलैँचा बुन्दा हरेक चरणको श्रम र सिपको मोल पनि देशमै बस्छ। काम देशभित्र भएपछि जनशक्ति विदेश जानुपर्दैन र युवाले रोजगारी पाउँछन्। तयारी वस्तुको मूल्य बढी हुने भएकाले थोरै सामानबाट पनि धेरै विदेशी मुद्रा भित्रिन्छ।

त्यसैले मेरो विचारमा कच्चा वस्तु बेच्नु भनेको श्रम र सिपको मोल अर्को देशलाई दिनु हो। तयारी वस्तुको निर्यात बढाए घाटा घट्छ र देशको अर्थतन्त्र बलियो हुन्छ।

ख. ‘प्यारो प्रकृति’ प्रकृतिको महत्त्व देखाउने छ श्लोकको कविता हो। यसको हरेक श्लोक प्रकृतिको दृश्यबाट सुरु भएर मानिसका लागि सिकाइमा पुग्छ।

कविले मानिस कर्मठ भएर आह्लादको दोहन गर्छ भनेका छन्। ‘दोहन’ को शाब्दिक अर्थ दुहुने काम हो। गाई मारेर होइन, स्याहारेर दुहिन्छ; दुहुनेले गाई पनि बचाउँछ, दुध पनि पाउँछ। प्रकृतिबाट लाभ लिने तरिका पनि त्यस्तै हुनुपर्छ। कविताले बिरुवालाई पानीको लगानी गर्न भन्छ, किनकि प्रकृतिबाट लिनेले प्रकृतिमा हाल्न पनि जान्नुपर्छ। प्रकृतिको सन्तुलनमा मानिसको नयाँ दृष्टि चाहिन्छ। रुख काटेपछि रोप्ने र खोलाको पानी प्रयोग गर्दा त्यसलाई दूषित नबनाउने काम यस्तै दृष्टि हो।

मेरो विचारमा प्रकृतिलाई सकाएर होइन, स्याहारेर मात्र लाभ लिन सकिन्छ। यसो गरे कविले चाहेझैँ जीवन ऊर्जायुक्त र निर्भय बन्छ।

अङ्क विभाजन
  • पाठको विधा र विषयको परिचय दिई प्रश्नमा प्रवेश गरेमा।
  • पाठका मुख्य कुरा वा घटनालाई प्रमाणका रूपमा क्रमैसँग प्रस्तुत गरेमा।
  • कुरा वा घटनाको विश्लेषण गरी तर्क दिएमा।
  • आफ्नै शैलीमा निष्कर्ष दिएर मौलिकता देखाएमा।
  • वाक्य गठन, वर्णविन्यास, लेख्य चिह्न र पदसङ्गति शुद्ध भएमा।

निबन्ध लेखन

५ अङ्क
१७.
[५]

कुनै एक शीर्षकमा १२५ शब्द नघटाई निबन्ध लेख्नुहोस्:

क. मैले गरेको पहिलो यात्रा

ख. खेलकुदको महत्त्व

ग. नेपालका चाडपर्व

उत्तर

क. मैले गरेको पहिलो यात्रा

मैले जीवनमा पहिलो लामो यात्रा कक्षा पाँचमा पढ्दा गरेँ। त्यो यात्रा आज पनि मेरो मनमा ताजा छ। मामाको बिहेमा हामी गाउँबाट पोखरा गएका थियौँ।

बिहान चार बजे नै आमाले मलाई उठाउनुभयो। पहिलो पटक बस चढ्न पाउने खुसीले मलाई राति निद्रा नै लागेको थिएन। बस हिँडेपछि म झ्यालैमा टाँसिएर बसेँ। रुख र घर पछाडि दौडे जस्ता देखिन्थे। घुम्ती बाटोमा अलि रिङ्गटा लाग्यो, तर बुबाले दिनुभएको सुन्तला खाएपछि सन्चो भयो। दिउँसो बाटामा खाएको दालभात मलाई अहिलेसम्मकै मिठो लागेको छ।

साँझ पोखरा पुग्दा माछापुच्छ्रे घामले सुनौलो देखिएको थियो। यति नजिकबाट हिमाल देखेर म छक्क परेँ। भोलिपल्ट मामाले मलाई फेवा तालमा डुङ्गा चढाउनुभयो। पानीमा हिमालको छाया देख्दा मैले त्यसलाई समात्न खोजेँ र सबै हाँसे।

त्यो यात्राले मलाई आफ्नो देश कति सुन्दर छ भन्ने देखायो। अझै धेरै ठाउँ घुम्ने चाहना पनि त्यही यात्राले जगायो।

ख. खेलकुदको महत्त्व

खेलकुद शरीर र मन दुवैलाई स्वस्थ राख्ने राम्रो साधन हो। त्यसैले विद्यालयमा पढाइसँगै खेलकुदलाई पनि ठाउँ दिइन्छ।

नियमित खेल्दा शरीर बलियो र फुर्तिलो हुन्छ। मुटु र फोक्सोले राम्ररी काम गर्छन् र रोग लाग्ने डर घट्छ। खेलले मनको तनाव पनि घटाउँछ। खेलेपछि राम्रो निद्रा पर्छ र पढाइमा ध्यान बढ्छ। फुटबल, भलिबल र कबड्डी जस्ता खेलले समूहमा मिलेर काम गर्न सिकाउँछन्। खेलाडीले नियम मान्नु, समय पालन गर्नु र अरूको सम्मान गर्नु सिक्छ। हार्दा चित्त नदुखाई फेरि प्रयास गर्ने बानी पनि खेलबाटै बस्छ।

खेलकुदले देशको नाम पनि चम्काउँछ। अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा खेलाडीले पदक जित्दा देशको झन्डा माथि उठ्छ। यसबाट युवाले प्रेरणा पाउँछन् र कतिपयले खेललाई नै पेसा बनाउन सक्छन्। तर धेरै ठाउँमा खेल मैदान र प्रशिक्षकको अभाव छ। मोबाइलमा बढी समय बिताउँदा बालबालिका चौरमा खेल्न छाडेका छन्।

त्यसैले घर र विद्यालयले बालबालिकालाई खेल्ने समय दिनुपर्छ। स्वस्थ शरीरमा नै स्वस्थ मन रहन्छ।

ग. नेपालका चाडपर्व

नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक देश हो। त्यसैले यहाँ वर्षभरि कुनै न कुनै चाडपर्व परिरहन्छन्। चाडले नेपालीको जीवनमा रमाइलो र आत्मीयता थप्छन्।

दसैँ र तिहार देशभर धुमधामसँग मनाइन्छन्। दसैँमा ठुलाको हातबाट टीका र जमरा लगाइन्छ। तिहारमा दियो बालिन्छ, देउसीभैलो खेलिन्छ र दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई टीका लगाइदिन्छन्। ल्होसार तामाङ, गुरुङ, शेर्पा जस्ता समुदायको नयाँ वर्षको पर्व हो। तराईमा छठ पर्वमा सूर्यको पूजा गरिन्छ। थारू समुदायले माघी मनाउँछन् र मुस्लिम समुदायले इद मनाउँछन्। काठमाडौँ उपत्यकामा इन्द्रजात्रा र रातो मच्छिन्द्रनाथको जात्राले रौनक थप्छन्।

चाडपर्वले टाढा रहेका परिवारलाई एकै ठाउँमा भेला गराउँछन्। यसले नातागोता बलियो बनाउँछ र नयाँ पुस्तालाई आफ्नो संस्कृति चिनाउँछ। एकअर्काको चाडमा सहभागी हुँदा समाजमा सद्भाव बढ्छ। तर कतिपयले देखावटका लागि धेरै खर्च गरेर ऋण बोक्छन्, जुन राम्रो होइन।

त्यसैले चाडपर्व सादगीसँग र मिलेर मनाउनुपर्छ। यसैमा हाम्रो पहिचान जोगिएको छ।

अङ्क विभाजन
  • परिचय दिएर विषयमा प्रवेश गरेमा।
  • विषयवस्तुको ज्ञान स्पष्ट रूपमा देखाएमा।
  • आदि, मध्य र अन्त्य क्रमैसँग मिलाई निष्कर्ष दिएमा।
  • आफ्नै मौलिक प्रस्तुतीकरण र उदाहरण दिएमा।
  • वाक्य गठन, वर्णविन्यास, लेख्य चिह्न र पदसङ्गति शुद्ध भएमा।

जम्मा प्राप्ताङ्क

० / ५०

१८ प्रश्नमा अझै अङ्क दिइएको छैन

शब्दार्थ–पूर्णाङ्क २
शब्द पहिचान–पूर्णाङ्क २
वाक्य रचना–पूर्णाङ्क २
शुद्ध शब्द–पूर्णाङ्क १
वाक्य सम्पादन–पूर्णाङ्क २
शब्दवर्ग–पूर्णाङ्क २
काल/पक्ष र भाव/अर्थ–पूर्णाङ्क २
वाक्य परिवर्तन–पूर्णाङ्क ३
व्याकरणिक (दृष्टांश)–पूर्णाङ्क ३
बोध प्रश्नोत्तर (अदृष्टांश)–पूर्णाङ्क ४
बुँदा टिपोट र सारांश–पूर्णाङ्क ४
कथा/जीवनी र दैनिकी/संवाद/मनोवाद–पूर्णाङ्क ३
घरायसी चिठी/निवेदन/व्यावसायिक/सम्पादकलाई चिठी, बधाई/सम्मान/निमन्त्रणा पत्र–पूर्णाङ्क ३
भाव विस्तार वा व्याख्या–पूर्णाङ्क ३
सन्दर्भमा आधारित अतिसङ्क्षिप्त उत्तर–पूर्णाङ्क ४
सन्दर्भमा आधारित लामो उत्तर–पूर्णाङ्क ५
स्वतन्त्र रचना–पूर्णाङ्क ५

भागअनुसार कटेका अङ्क

प्रश्नमा अङ्क दिएपछि प्राप्ताङ्क यहाँ देखिन्छ।

गल्ती भेटे हामीलाई भन्नुहोस्।

० मध्ये ० अङ्क १८ मध्ये ० प्रश्न जाँचियो बाँकी समय: २:००:००