परीक्षा अभ्यास

पदार्थ तीन अवस्थामा रहन्छ।

तापले पदार्थको आयतन परिवर्तन गर्छ। (तापले पदार्थको अवस्था पनि परिवर्तन गर्छ।)

ठोस र तरल पदार्थलाई खाँद्न सकिँदैन।

निश्चित आकार र निश्चित आयतन हुने पदार्थको अवस्था ठोस हो।

कपुरलाई तताउँदा यो ग्याँस अवस्थामा परिणत हुन्छ।

पिण्ड भएको र ठाउँ ओगट्ने जुनसुकै वस्तुलाई पदार्थ भनिन्छ। उदाहरण: ढुङ्गा, पानी, हावा, टेबुल, बिरुवा र जनावर।

• ठोसको आकार निश्चित हुन्छ। तरलले भाँडाको आकार लिन्छ।
• ठोस बग्दैन। तरल बग्छ।
• ठोसका कण एकदमै नजिक खाँदिएर आफ्नै ठाउँमा अडिएका हुन्छन्। तरलका कण अलि टाढा हुन्छन् र एकअर्कामाथि चिप्लिन्छन्।

हावाका गुण ग्याँसका जस्तै हुने भएकाले:

• यसको निश्चित आकार र आयतन हुँदैन। यो जुन भाँडामा राखे पनि पूरै भाँडामा भरिन्छ।
• यसलाई खाँद्न सकिन्छ, जस्तै हावा भरेको टायर वा बलमा।
• यो सजिलै बग्छ र फैलन्छ।

ताप र प्रकाशको पिण्ड हुँदैन र यी ठाउँ पनि ओगट्दैनन्। पदार्थको पिण्ड हुनुपर्छ र पदार्थले ठाउँ ओगट्नुपर्छ। त्यसैले ताप र प्रकाश पदार्थ होइनन्। यी ऊर्जाका रूप हुन्।

सकिन्छ। पदार्थलाई तताएर वा चिस्याएर यसको अवस्था परिवर्तन गर्न सकिन्छ।

• बरफ तताउँदा पग्लिएर पानी बन्छ। पानी तताउँदा उम्लिएर बाफ बन्छ।
• बाफ चिस्याउँदा फेरि पानी बन्छ। फ्रिजरमा पानी चिस्याउँदा बरफ बन्छ।
• मैन र घिउ तताउँदा पग्लन्छन्। सेलाएपछि फेरि ठोस बन्छन्।

उम्लिरहेको पानी भएको भाँडो कोर्ने। हाते लेन्सबाट हेरेजस्तै दुईओटा गोलो घेरा कोर्ने। पानीभित्रको घेरामा कणलाई एकअर्कालाई छोएर नजिकनजिकै र अस्तव्यस्त गरी कोर्ने। माथि बाफको घेरामा थोरै कण मात्र, टाढा टाढा कोर्ने। ती कण छिटो उडेको देखाउन हरेकमा एउटा तीर कोर्ने।

देखेको छु। प्रयोग भइसकेका प्लास्टिकका झोलाबाट फेरि नयाँ सामान बनाउन तिनलाई सङ्कलन गरिन्छ। यसलाई पुनः चक्रण भनिन्छ। झोलालाई सफा गरेर पग्लने गरी तताइन्छ। पग्लिएको प्लास्टिकबाट बाल्टिन, पाइप र नयाँ झोलाजस्ता सामान बनाइन्छ। यसरी प्लास्टिक खोला र खेतमा पुग्दैन। त्यहाँ प्लास्टिक सयौँ वर्षसम्म कुहिँदैन र यसलाई खाने जनावरलाई हानि हुन्छ।

मिश्रणमा भएको पदार्थलाई मिश्रणको अवयव भनिन्छ।

मिश्रणका अवयव नाङ्गो आँखाले देख्न सकिन्छ भने यसलाई असमान मिश्रण भनिन्छ।

बालुवा र पानीलाई छान्ने विधिबाट छुट्याउन सकिन्छ। (थिग्राउने र निथार्ने विधिबाट पनि सकिन्छ।)

चामल र भुसजस्ता गह्रौँ र हलुका ठोसको मिश्रण छुट्याउन निफन्ने विधि प्रयोग गरिन्छ।

चिनीपानी समान मिश्रणको उदाहरण हो।

दुई वा दुईभन्दा बढी पदार्थ मिसिएर बनेको वस्तुलाई मिश्रण भनिन्छ। यसमा हरेक पदार्थको आफ्नै गुण रहन्छ। उदाहरण: चिया, माटो, हावा र खिर।

• समान मिश्रणमा अवयव समान रूपमा मिसिएका हुन्छन्। तिनलाई देख्न सकिँदैन र हरेक भाग उस्तै हुन्छ। उदाहरण: नुनपानी।
• असमान मिश्रणमा अवयव समान रूपमा मिसिएका हुँदैनन्। तिनलाई आँखाले देख्न सकिन्छ। उदाहरण: बालुवा र पानी।

• हावा आफैँ ग्याँस हो। यसको निश्चित आकार र आयतन हुँदैन। यो जुनसुकै भाँडामा भरिन्छ, यसलाई खाँद्न सकिन्छ र यो सजिलै फैलन्छ।
• हावामा धेरै ग्याँस मिसिएका हुन्छन्: धेरैजसो नाइट्रोजन र अक्सिजन, अनि थोरै कार्बन डाइअक्साइड, पानीको बाफ र अरू ग्याँस। यसका सबै अवयव ग्याँस भएकाले हावालाई ग्याँस र ग्याँसको मिश्रण भनिन्छ।

कोकाकोला तरल र ग्याँसको मिश्रण हो। कारखानामा कार्बन डाइअक्साइड ग्याँसलाई खाँदेर पेय पदार्थमा हालिन्छ। बिर्को लगाएपछि ग्याँस भित्रै रहन्छ। बिजुले बोतल खोल्दा ग्याँस बाहिर निस्कने बाटो पायो। ग्याँस एकैचोटि फोका बनेर पेय पदार्थबाट बाहिर निस्कियो। त्यसैले फिज आयो।

“रमिला, नडराऊ! पानी फेरि सफा गर्न सकिन्छ।”

• पानीलाई केही बेर त्यसै छोड्ने। गह्रौँ बालुवा पिँधमा थिग्रिन्छ (थिग्राउने)।
• माथिको सफा पानी बालुवा नआउने गरी बिस्तारै सफा भाँडामा खन्याउने (निथार्ने)।
• बाँकी मसिना कण निकाल्न सफा, पट्याएको कपडा वा फिल्टर पेपरबाट पानी खन्याउने (छान्ने)।
• सुरक्षित हुन पिउनुअघि पानी उमाल्ने।