परीक्षा अभ्यास
हरेक एकाइको अन्त्यमा दिइएका सबै प्रश्न, सङ्केत र उत्तरसहित। उत्तर हेरेपछि आफ्नो उत्तर मिल्यो कि मिलेन, चिनो लगाउनुहोस्। नमिलेका प्रश्न पछि फेरि अभ्यास गर्नुहोस्।
12 प्रश्न
एकाइ 5 · जीवन प्रक्रिया
2. खाली ठाउँ भर्नुहोस्
सजीवहरू श्वासप्रश्वास प्रक्रियामा ______ लिन्छन् र ______ फाल्छन्।
उत्तर
सजीवहरू श्वासप्रश्वास प्रक्रियामा अक्सिजन लिन्छन् र कार्बन डाइअक्साइड फाल्छन्।
माछा, भ्यागुता जस्ता जनावरहरूले पानीमा ______ पारेर सन्तान उत्पादन गर्छन्।
उत्तर
माछा, भ्यागुता जस्ता जनावरहरूले पानीमा फुल पारेर सन्तान उत्पादन गर्छन्।
बिरुवाको पातबाट बढी भएको पानी निस्कने प्रक्रियालाई ______ भनिन्छ।
उत्तर
बिरुवाको पातबाट बढी भएको पानी निस्कने प्रक्रियालाई उत्स्वेदन भनिन्छ।
प्रकाश संश्लेषण क्रियामा बिरुवाले ______ लिन्छ र ______ फाल्छ।
उत्तर
प्रकाश संश्लेषण क्रियामा बिरुवाले कार्बन डाइअक्साइड लिन्छ र अक्सिजन फाल्छ।
जनावरहरूमा साधारणतया ______को माध्यमबाट परिवहन हुन्छ।
उत्तर
जनावरहरूमा साधारणतया रगतको माध्यमबाट परिवहन हुन्छ।
4. तलका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्
जीवन प्रक्रिया भनेको के हो?
उत्तर
बाँच्नका लागि सजीवले जीवनभर पटक पटक गर्ने कामलाई जीवन प्रक्रिया भनिन्छ। पोषण, श्वासप्रश्वास, परिवहन, निष्कासन र प्रजनन जीवन प्रक्रिया हुन्।
सजीवमा हुने जीवन प्रक्रियाहरू के के हुन्?
उत्तर
- पोषण: खाना प्राप्त गर्नु।
- श्वासप्रश्वास: अक्सिजनको सहायताले खानाबाट ऊर्जा निकाल्नु।
- परिवहन: खाना, पानी, अक्सिजन र विकार वस्तु शरीरभरि पुर्याउनु।
- निष्कासन: विकार वस्तु बाहिर फाल्नु।
- प्रजनन: सन्तान जन्माउनु।
बिरुवाले के के कुरा निष्कासन गर्छ?
उत्तर
- श्वासप्रश्वासमा निस्कने कार्बन डाइअक्साइड।
- खाना बनाउँदा निस्कने अक्सिजन।
- पातबाट पानीको बाफका रूपमा निस्कने बढी भएको पानी (उत्स्वेदन)।
- डाँठबाट निस्कने खोटो र चोप।
के सबै बिरुवाले आफैँ खाना बनाउन सक्छन्? कारणसहित लेख्नुहोस्।
उत्तर
सक्दैनन्। हरिया बिरुवामा मात्र हरितकण हुने भएकाले तिनले मात्र आफ्नो खाना आफैँ बनाउन सक्छन्। खाना बनाउन चाहिने सूर्यको प्रकाश हरितकणले सोस्छ। उदाहरणका लागि, आकाशबेली झाडीमाथि बेरिने, पात नभएको पहेँलो लहरो हो। यसमा हरितकण नभएजस्तै हुने भएकाले यसले आफ्नो खाना आफैँ बनाउन सक्दैन। यो आफू बेरिएको बिरुवाबाट खाना लिन्छ। (च्याउले पनि खाना बनाउन सक्दैन, तर च्याउ बिरुवा होइन।)
स्वपोषक र परपोषकबिच कुनै दुईओटा फरक लेख्नुहोस्।
उत्तर
- स्वपोषकहरूले आफ्नो खाना आफैँ बनाउँछन्। परपोषकहरूले बनाउन सक्दैनन्, अरूबाट खाना लिन्छन्।
- स्वपोषकमा हरियो हरितकण हुन्छ। परपोषकमा हुँदैन।
- स्वपोषक: आँप, घाँस जस्ता हरिया बिरुवा। परपोषक: जनावर र च्याउ।
सास फेर्नु र श्वासप्रश्वास गर्नु भनेको फरक फरक कुरा हुन्? आफ्नो विचार लेख्नुहोस्।
उत्तर
हो, यी फरक कुरा हुन्।
- सास फेर्नु भनेको अक्सिजन शरीरभित्र लिनु र कार्बन डाइअक्साइड बाहिर फाल्नु हो। यो फोक्सो जस्ता सास लिने अङ्गमा हुन्छ।
- श्वासप्रश्वास भनेको शरीरभित्र अक्सिजनको सहायताले खाना टुक्र्याएर ऊर्जा निकाल्नु हो। यसबाट कार्बन डाइअक्साइड र पानी बन्छन्। यो शरीरका सबै भागमा हुन्छ।
सास फेर्दा श्वासप्रश्वासलाई चाहिने अक्सिजन भित्र आउँछ र यसबाट बनेको कार्बन डाइअक्साइड बाहिर जान्छ।
टाउको दुख्दा, पेट दुख्दा वा शरीरका अरू भागमा बिसन्चो हुँदा हामी मुखबाट नै औषधी खान्छौँ। हाम्रो शरीरमा हुने कुन प्रक्रियाले गर्दा औषधी दुखेको ठाउँसम्म पुगेर निको पार्छ होला? व्याख्या गर्नुहोस्।
उत्तर
परिवहन। औषधी पेटमा घुल्छ र रगतमा मिसिन्छ। मुटुले रगतलाई शरीरभरि पठाउँछ। यसरी औषधी टाउको जस्ता दुखेका ठाउँसहित शरीरका सबै भागमा पुग्छ।