परीक्षा अभ्यास

मेरुदण्ड भएका जनावरलाई भर्टिब्रेट्स भनिन्छ।

माछा फिन्सको सहायताले पानीमा पौडन्छ।

भ्यागुताको जालीदार खुट्टाले पौडन मदत गर्छ।

सर्प जमिनमा घिस्रिएर हिँड्छ। (“गिल्स” शब्द प्रयोग हुँदैन।)

बाँदरले आफ्नो बच्चालाई स्तनपान गराउँछ।

• क. नरम र ओसिलो छाला: 2. भ्यागुतो
• ख. कत्ला: 5. रोहु माछा
• ग. रौँ: 6. बिरालो
• घ. सुक्खा र कडा कत्ला: 3. कछुवा
• ङ. प्वाँख: 4. डाँफे

गँगटो बाँकी रह्यो। यसको मेरुदण्ड हुँदैन। यसको शरीर कडा खोलले ढाकिएको हुन्छ।

हिँड्न, दौडन र उफ्रन; हाँगामा बस्न; सिकार समात्न र च्याप्न (चिल); खाना खोस्रन (कुखुरा) र पौडन (हाँसको जालीदार खुट्टा)।

• गिल्स: पानीमा बस्ने सानो चेपागाँडा हुँदा।
• छाला: हुर्किसकेको भ्यागुतो पानीमा हुँदा। जमिनमा पनि यसको ओसिलो छालाले केही मदत गर्छ।
• फोक्सो: हुर्किसकेको भ्यागुतो जमिनमा हुँदा।

• पखेटाले हावालाई तलतिर धकेल्छ र चरालाई माथि उठाउँछ।
• प्वाँखले पखेटालाई फराकिलो र चिल्लो बनाउँछ, शरीरलाई न्यानो र हलुका पनि राख्छ।
• डुङ्गा आकारको शरीरको छेउबाट हावा सजिलै बग्छ।
• हलुका र खोक्रा हाड र हावाका थैलीले शरीरलाई हलुका बनाउँछ।
• गह्रौँ दाँत र बङ्गाराको सट्टा चुच्चो हुने भएकाले टाउको हलुका हुन्छ।
• पुच्छरले दिशा बदल्न र गति घटाउन मदत गर्छ।

चित्र यस्तै हुनुपर्छ।

सर्पमा सरीसृपका बाँकी सबै लक्षण हुने भएकाले:

• यसको शरीर सुक्खा र कडा कत्लाले ढाकिएको हुन्छ;
• यसले फोक्सोबाट सास फेर्छ;
• यसले बलियो खोल भएका फुल जमिनमा पार्छ;
• यसको मेरुदण्ड, टाउको, जिउ र पुच्छर हुन्छन्।

खुट्टा नहुँदैमा यो अर्को समूहमा सर्दैन। (वैज्ञानिकहरूले अजिङ्गरमा कम्मरका ससाना बाँकी हाड भेट्टाएका छन्। धेरै पहिले सर्पका पुर्खाका खुट्टा थिए।)

• i.सरीसृप
• ii.स्तनधारी
• iii.माछा (पाइसिस)
• iv.उभयचर
• v.चरा (एभिज)

• क. रङ्गीन र आकर्षक भाग: 7. पुष्पदल (कोरोला)
• ख. फूलका चारओटा भाग अडिने ठाउँ: 4. थ्यालामस
• ग. भाले अङ्ग: 5. पुङ्केशर (एन्ड्रोसियम)
• घ. फूलको हरियो भाग: 2. पत्रदल (क्यालिक्स)
• ङ. पोथी अङ्ग: 1. स्त्रीकेशर (गाइनोसियम)

पेटिओल र पेडिसिल बाँकी रहे। पेटिओल पातको भाग हो, फूलको होइन। पेडिसिल फूलको डाँठ हो, यसमा थ्यालामस अडिएको हुन्छ।

1. लेमिना
2. पातको आधार
3. पेटिओल
4. मूल शिरा

• मूल जरामा एउटा मोटो मुख्य जरा सिधा तलतिर जान्छ र त्यसबाट पातला जरा हाँगिन्छन्। गुच्छे जरामा डाँठको फेदबाट उस्तै मोटाइका धेरै मसिना जरा निस्कन्छन्।
• तोरी र चनाजस्ता दुईदलीय बिरुवामा मूल जरा हुन्छ। प्याज र मकैजस्ता एकदलीय बिरुवामा गुच्छे जरा हुन्छन्।

यीमध्ये कुनै दुई:

• यसको बिउमा दुईओटा फग्लेँटा हुन्छन्: भिजाएको चना दुई भागमा छुट्टिन्छ।
• यसका पातमा जालीदार नसा हुन्छन्।
• यसमा मूल जरा हुन्छ।
• यसको डाँठ खँदिलो हुन्छ।

मकै एकदलीय हो भने भटमास दुईदलीय।

• जरा: मकैमा गुच्छे जरा हुन्छन्; भटमासमा मूल जरा हुन्छ।
• पात: मकैका पातमा समानान्तर नसा हुन्छन्; भटमासका पातमा जालीदार नसा हुन्छन्।
• डाँठ: मकैको डाँठमा गाँठा प्रस्ट देखिन्छन् र हाँगा हुँदैनन्; भटमासको डाँठमा हाँगा हुन्छन् र गाँठा त्यति प्रस्ट देखिँदैनन्।
• बिउ: मकैको बिउमा एउटा फग्लेँटो हुन्छ; भटमासको बिउमा दुईओटा।

• i.डाँठ।
• ii.डाँठमा घेराजस्ता प्रस्ट गाँठा छन् र तिनका बिचमा अन्तरगाँठा छन्। एकदलीय बिरुवामा गाँठा प्रस्ट देखिन्छन्, दुईदलीयमा त्यति प्रस्ट देखिँदैनन्। यसका लामा र साँघुरा पातमा समानान्तर नसा हुन्छन्, यो पनि एकदलीयकै पहिचान हो। यसैले उखु एकदलीय हो।
• iii.लामो र साँघुरो पात कोर्ने। बिचमा मोटो मूल शिरा र आधारदेखि टुप्पासम्म छेउछेउ जाने धेरै मसिना रेखा कोर्ने। यी समानान्तर नसा हुन्।

बिरुवाले आफ्नो खाना पातमा बनाउँछ। पातको हरियो हरितकणले घामको प्रकाश लिन्छ। त्यो प्रकाशको सहायताले पातमा जराबाट आएको पानी र हावाबाट आएको कार्बन डाइअक्साइडबाट खाना बन्छ। भान्छाबाट पूरै परिवारलाई खाना पुगेजस्तै यो खाना बिरुवाका सबै भागमा पुग्छ।

• पेटलका चम्किला रङ।
• मिठो बास्ना।
• फूलको गुलियो रस (पुष्परस) र परागकण। किराहरूले यी खान्छन्।

सक्छ। पत्रदलका सेपल हरिया हुन्छन्। तिनमा हरितकण हुने भएकाले घामको प्रकाशमा तिनमा पनि केही खाना बन्छ। (पेटलमा भने खाना बन्दैन। धेरैजसो पेटल हरिया हुँदैनन् र तिनमा हरितकण हुँदैन। बिरुवाले धेरैजसो खाना हरिया पातमा बनाउँछ।)

• i.क स्त्रीकेशर हो, फूलको पोथी अङ्ग। ङ पेडिसिल हो, फूलको डाँठ।
• ii.पहेँलो धुलो परागकण हो। यो परागसेचनमा भाग लिन्छ। परागसेचनपछि बिउ बन्छ।
• iii.ग पुष्पदल हो। यसको रङले किरा र चरालाई आकर्षित गर्छ। तिनले परागकण एउटा फूलबाट अर्को फूलमा पुर्‍याउँछन्।
• iv.ख पुङ्केशर हो। यसमा चोट लाग्यो भने फूलमा परागकण बन्दैन। त्यो फूलबाट अरू फूलमा परागसेचन हुन सक्दैन।
• v.घ पत्रदल हो। फूल कोपिला छँदा यसका सेपलले फूलको सुरक्षा गर्छ।