परीक्षा अभ्यास
हरेक एकाइको अन्त्यमा दिइएका सबै प्रश्न, सङ्केत र उत्तरसहित। उत्तर हेरेपछि आफ्नो उत्तर मिल्यो कि मिलेन, चिनो लगाउनुहोस्। नमिलेका प्रश्न पछि फेरि अभ्यास गर्नुहोस्।
20 प्रश्न
एकाइ 2 · सूचना तथा सञ्चार प्रविधि
अभ्यास (सञ्चार)
3. खाली ठाउँ भर्नुहोस्
सडकमा जेब्रा क्रस हेरेर बाटो काट्ने ठाउँ थाहा पाउनु ______ सञ्चार हो।
उत्तर
सडकमा जेब्रा क्रस हेरेर बाटो काट्ने ठाउँ थाहा पाउनु साङ्केतिक सञ्चार हो।
सूचना पुर्याउन प्रयोग गरिने साधनलाई ______का साधन भनिन्छ।
उत्तर
सूचना पुर्याउन प्रयोग गरिने साधनलाई सञ्चारका साधन भनिन्छ।
अन्तरवैयक्तिक सञ्चार सूचनाको ______ सञ्चार हो।
उत्तर
अन्तरवैयक्तिक सञ्चार सूचनाको दोहोरो सञ्चार हो।
ज्ञानेन्द्रियबाट पाइएको सूचना ______मा पुग्छ।
उत्तर
ज्ञानेन्द्रियबाट पाइएको सूचना मस्तिष्कमा पुग्छ।
टेलिभिजन ______ सञ्चारको साधन हो।
उत्तर
टेलिभिजन आम सञ्चारको साधन हो। (“वैयक्तिक” शब्द प्रयोग भएन।)
अभ्यास (कम्प्युटर)
3. खाली ठाउँ भर्नुहोस्
कम्प्युटरको हार्ड डिस्कले जस्तै मानिसको मस्तिष्कले ______ गर्ने काम गर्छ।
उत्तर
कम्प्युटरको हार्ड डिस्कले जस्तै मानिसको मस्तिष्कले भण्डारण गर्ने काम गर्छ।
प्रिन्टर कम्प्युटरको ______ डिभाइस हो।
उत्तर
प्रिन्टर कम्प्युटरको आउटपुट डिभाइस हो।
एउटै कमान्ड दिँदा सबै कम्प्युटरको ______ एउटै हुन्छ।
उत्तर
एउटै कमान्ड दिँदा सबै कम्प्युटरको नतिजा एउटै हुन्छ।
कम्प्युटरलाई तथ्याङ्क वा निर्देशन ______ डिभाइसबाट दिइन्छ।
उत्तर
कम्प्युटरलाई तथ्याङ्क वा निर्देशन इनपुट डिभाइसबाट दिइन्छ। (“प्रोसेसिङ” शब्द प्रयोग भएन।)
अभ्यास (टाइपिङ, वर्ड प्रोसेसर र पेन्ट)
3. खाली ठाउँ भर्नुहोस्
बनाएको चित्र save गर्न ______ ट्याबमा क्लिक गर्नुपर्छ।
उत्तर
बनाएको चित्र save गर्न फाइल (File) ट्याबमा क्लिक गर्नुपर्छ।
पेन्टमा शब्द लेख्न ______ टुल प्रयोग गरिन्छ।
उत्तर
पेन्टमा शब्द लेख्न टेक्स्ट (Text) टुल प्रयोग गरिन्छ।
पेन्सिल, इरेजर वा ब्रसको मोटाइ बदल्न ______ कमान्ड प्रयोग गरिन्छ।
उत्तर
पेन्सिल, इरेजर वा ब्रसको मोटाइ बदल्न साइज (Size) कमान्ड प्रयोग गरिन्छ।
चित्रको कुनै भागलाई cut, copy, crop, resize वा rotate गर्न पहिले त्यो भाग ______ गर्नुपर्छ।
उत्तर
चित्रको कुनै भागलाई cut, copy, crop, resize वा rotate गर्न पहिले त्यो भाग सेलेक्ट गर्नुपर्छ। (“सेभ” शब्द प्रयोग भएन।)
4. जोडा मिलाउनुहोस्
माथिका हरेक टुलको आइकन (i. देखि iv. सम्म) लाई यीमध्ये मिल्ने नामसँग जोडा मिलाउनुहोस्: brush tool, pencil tool, text tool, shape fill tool, colour fill tool, select tool।
उत्तर
- i. (A अक्षर) → text tool
- ii. (रङ भरिएको आकृति) → shape fill tool
- iii. (ढल्केको बाल्टिन) → colour fill tool (fill with colour)
- iv. (पेन्सिल) → pencil tool
brush tool र select tool चाहिँ प्रयोग भएनन्।
हरेक सर्टकट कीलाई त्यसको कामसँग जोडा मिलाउनुहोस्।
| सर्टकट की | काम |
|---|---|
| Ctrl + Z | छानिएको भाग copy गर्छ |
| Ctrl + P | छानिएको भाग cut गर्छ |
| Ctrl + X | cut वा copy गरिएको भाग paste गर्छ |
| Ctrl + S | पूरै डकुमेन्ट छान्छ |
| Ctrl + C | डकुमेन्ट save गर्छ |
| Ctrl + A | एक चरण पछाडि फर्काउँछ (undo) |
| डकुमेन्ट प्रिन्ट गर्छ |
उत्तर
| सर्टकट की | काम |
|---|---|
| Ctrl + Z | एक चरण पछाडि फर्काउँछ (undo) |
| Ctrl + P | डकुमेन्ट प्रिन्ट गर्छ |
| Ctrl + X | छानिएको भाग cut गर्छ |
| Ctrl + S | डकुमेन्ट save गर्छ |
| Ctrl + C | छानिएको भाग copy गर्छ |
| Ctrl + A | पूरै डकुमेन्ट छान्छ |
“cut वा copy गरिएको भाग paste गर्छ” चाहिँ प्रयोग भएन। यो काम Ctrl + V को हो।
5. तलका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्
सूचना र सञ्चारमा के फरक छ? उदाहरणसहित प्रस्ट पार्नुहोस्।
उत्तर
- सूचना: मानिस, वस्तु, ठाउँ र घटनाका बारेमा थाहा पाइने तथ्य र तथ्याङ्क। उदाहरण: “SEE को नतिजा अर्को हप्ता आउँछ।”
- सञ्चार: त्यो सूचना एक ठाउँबाट अर्को ठाउँ वा एक जनाबाट अर्को जनासम्म पुर्याउने काम। उदाहरण: नतिजाको खबर रेडियोबाट सुनाइनु, वा साथीले फोनमा भन्नु।
- छोटकरीमा, सूचना भनेको हामीले के पठाउँछौँ भन्ने हो भने सञ्चार भनेको कसरी पठाउँछौँ भन्ने हो।
सूचनाका स्रोत के के हुन्? उदाहरणसहित वर्गीकरण गर्नुहोस्।
उत्तर
सूचना पाइने ठाउँलाई सूचनाको स्रोत भनिन्छ। स्रोत दुई किसिमका हुन्छन्।
- प्राथमिक स्रोत: आफ्नै ज्ञानेन्द्रियले आफैँ गरेको अवलोकन। उदाहरण: कालो बादल देख्नु, गर्जन सुन्नु, खाना चाख्नु।
- अन्य (द्वितीयक) स्रोत वा माध्यम: कसैले सूचना जम्मा गरेर हामीसम्म पुर्याउँछ। उदाहरण: पत्रपत्रिका, रेडियो, टेलिभिजन, किताब, इन्टरनेट, मोबाइल फोन र कम्प्युटर।
सञ्चारका प्रकार उल्लेख गरी प्रत्येकको छोटकरीमा वर्णन गर्नुहोस्।
उत्तर
- आन्तरिक (वैयक्तिक) सञ्चार: आफ्नै मनभित्र हुन्छ। यसमा हामी सोच्छौँ, तुलना गर्छौँ र निर्णय गर्छौँ। उदाहरण: ताल फुट्न सक्छ भनेर पेम्बाले सोच्नु।
- अन्तरवैयक्तिक सञ्चार: सूचना एक जनाबाट अर्को जना वा सानो समूहमा जान्छ। यो दोहोरो हुन्छ। उदाहरण: आमनेसामने कुराकानी, फोन कल, कक्षाको छलफल।
- आम सञ्चार: सूचना एउटै स्रोतबाट धेरै मानिसमा एकै पटक पुग्छ। यो एकोहोरो हुन्छ। उदाहरण: रेडियो, टेलिभिजन, पत्रपत्रिका।
कम्प्युटरका मुख्य भागको नाम लेख्नुहोस्। तीमध्ये इनपुट, आउटपुट, प्रोसेसिङ र भण्डारण डिभाइस कुन कुन हुन्, छुट्याउनुहोस्।
उत्तर
मुख्य भाग: किबोर्ड, माउस, CPU (सिस्टम युनिटभित्र), मनिटर, प्रिन्टर, स्पिकर र हार्ड डिस्क वा SSD।
- इनपुट डिभाइस: कम्प्युटरलाई तथ्याङ्क र कमान्ड दिन्छन्: किबोर्ड, माउस, माइक्रोफोन।
- प्रोसेसिङ डिभाइस: CPU ले तथ्याङ्कमाथि काम गरेर नतिजा बनाउँछ।
- आउटपुट डिभाइस: नतिजा देखाउँछन्, छाप्छन् वा सुनाउँछन्: मनिटर, प्रिन्टर, स्पिकर।
- भण्डारण डिभाइस: पछि प्रयोग गर्न तथ्याङ्क राख्छन्: हार्ड डिस्क, SSD, पेन ड्राइभ।
कामका आधारमा मानिस र कम्प्युटरबिच तीनओटा समानता र तीनओटा भिन्नता लेख्नुहोस्।
उत्तर
समानता:
- दुवैले सूचना लिन्छन्: हामी ज्ञानेन्द्रियबाट, कम्प्युटर इनपुट डिभाइसबाट।
- दुवैले सूचनामाथि काम गर्छन्: हामी मस्तिष्कले, कम्प्युटर CPU ले।
- दुवैले नतिजा दिन्छन् र कुरा सम्झिन्छन्: हामी बोल्छौँ र लेख्छौँ, कम्प्युटरले देखाउँछ र छाप्छ; हाम्रो मस्तिष्कले सम्झिन्छ, कम्प्युटरले भण्डारण गर्छ।
भिन्नता:
- मानिसमा भावना हुन्छ। कम्प्युटरमा हुँदैन।
- मानिसमा आफ्नै नयाँ विचार आउँछन्। कम्प्युटरले आफ्ना प्रोग्रामअनुसार मात्र काम गर्छ।
- धेरै तथ्याङ्कमाथि कम्प्युटरले मानिसभन्दा धेरै छिटो काम गर्छ।