परीक्षा अभ्यास

परिभ्रमण: पृथ्वी आफ्नै अक्षमा पश्चिमबाट पूर्वतिर घुम्ने काम। यसलाई दैनिक गति पनि भनिन्छ। एक फन्को घुम्न करिब २४ घण्टा लाग्छ। यसले दिन र रात बनाउँछ।

परिक्रमण: पृथ्वीले आफ्नो कक्षमा हिँड्दै सूर्यको वरिपरि घुम्ने काम। यसलाई वार्षिक गति पनि भनिन्छ। एक फन्कोमा ३६५ दिन ५ घण्टा ४८ मिनेट ४६ सेकेन्ड अर्थात् एक वर्ष लाग्छ। ढल्केको अक्षसँग मिलेर यसले ऋतु फेर्छ।

पृथ्वी गोलाकार छ। त्यसैले सूर्यतिर फर्केको आधा भागमा मात्र प्रकाश पर्छ र त्यहाँ दिन हुन्छ। अर्को आधा भागमा प्रकाश पर्दैन र रात हुन्छ। पृथ्वी आफ्नो अक्षमा पश्चिमबाट पूर्वतिर घुमिरहन्छ। त्यसैले हरेक ठाउँ पालैपालो उज्यालो र अँध्यारो भागमा पुग्छ। यसरी २४ घण्टामा एक पटक दिन र एक पटक रात हुन्छ।

यो सोचेर लेख्ने प्रश्न हो। एउटा नमुना उत्तर:

• क.फल्याकको सूर्यतिर फर्केको पूरै सतहमा एकै पटक उज्यालो हुन्थ्यो। सबै ठाउँमा एकै पटक बिहान र एकै पटक साँझ हुन्थ्यो।
• ख.अहिलेझैँ पूर्वमा पहिले र पश्चिममा पछि घाम झुल्किने थिएन। देशान्तरअनुसार समय फरक हुने थिएन।
• ग.फल्याक घुम्दा पल्लोपट्टिको भाग लामो समय अँध्यारो रहन सक्थ्यो। उज्यालो र तापको बाँडफाँट अहिलेजस्तो नियमित हुने थिएन।
• घ.भूमध्यरेखा, ध्रुव र गोलार्ध छुट्याउन सकिँदैनथ्यो। त्यसैले ऋतु पनि अहिलेजस्तो क्रमैसँग आउने थिएनन्।

नेपालमा छओटा ऋतु मानिन्छन्:

• क.पृथ्वीले सूर्यको परिक्रमा गर्छ।
• ख.पृथ्वीको अक्ष करिब २३.५ डिग्री ढल्केको छ र वर्षभरि एउटै दिशातिर ढल्केर रहन्छ।
• ग.त्यसैले सूर्यको सिधा किरण कहिले कर्कटरेखा, कहिले भूमध्यरेखा र कहिले मकररेखामा पर्छ।
• घ.सिधा किरण पर्ने गोलार्धमा दिन लामा हुन्छन् र गर्मी हुन्छ; छड्के किरण पर्ने गोलार्धमा दिन छोटा हुन्छन् र जाडो हुन्छ।

• क.पृथ्वीको बाहिरी पत्रका ठुला ढिक्का सरिरहन्छन्। ढिक्का ठोक्किँदा जमिन मोडिएर पहाड बन्छ।
• ख.भूकम्पले जमिन फुटाउँछ, उचाल्छ वा भासिन्छ।
• ग.ज्वालामुखीबाट निस्केको लाभा र खरानी थुप्रिएर पहाड बन्छन्।
• घ.नदी, हिमनदी, हावा र वर्षाले कतै खियाउँछन् र कतै थुपार्छन्। त्यसैले कतै खोच र बेँसी, कतै मैदान बन्छन्।
• ङ.चट्टान कतै कडा र कतै नरम छन्। नरम भाग छिटो खिइन्छ, कडा भाग अग्लो रहन्छ।

• क.मोडदार पहाड: ढिक्का ठोक्किँदा चट्टानका तह मोडिएर बनेको लामो शृङ्खलाबद्ध पहाड। जस्तै: हिमालय, आल्प्स, एन्डिज, रकी।
• ख.ढिक्के पहाड: दुई चिराबिचको जमिन माथि उठेर वा छेउको जमिन भासिएर बनेको समतल टुप्पो भएको पहाड। जस्तै: ब्ल्याक फरेस्ट, सतपुडा।
• ग.ज्वालामुखी पहाड: ज्वालामुखीबाट निस्केको लाभा, खरानी र ढुङ्गा थुप्रिएर बनेको सोली आकारको पहाड, टुप्पामा क्रेटर। जस्तै: फुजी, किलिमन्जारो।
• घ.अवशिष्ट पहाड: लामो समय खिइएर कडा भाग मात्र बाँकी रहेको होचो पहाड। जस्तै: अरावली।

• क.मलिलो माटो र समथर जमिन भएकाले खेतीका लागि उपयुक्त हुन्छ।
• ख.सडक, रेल, विमानस्थल र नहर बनाउन सजिलो र सस्तो हुन्छ।
• ग.ठुला उद्योग, कारखाना र सहर बसाउन सजिलो हुन्छ।
• घ.ठुला नदीबाट सिँचाइ गर्न सकिन्छ।
• ङ.घना बस्ती बसाउन र विद्यालय, अस्पताल जस्ता सेवा पुर्‍याउन सजिलो हुन्छ।

अवशिष्ट भनेको बाँकी रहेको हो। नदी, हिमनदी, वर्षा र हावाले कुनै पहाडलाई लाखौँ वर्षसम्म खियाउँछन्। नरम चट्टान खिइएर बगेर जान्छ र कडा चट्टान मात्र बाँकी रहन्छ। यसरी बाँकी रहेको होचो पहाडलाई अवशिष्ट पहाड भनिन्छ। यस्ता पहाड पहिले अग्ला थिए, अहिले होचा र गोलाकार देखिन्छन्। भारतको अरावली पर्वत यसको उदाहरण हो।

ढिक्के पहाड जमिन मोडिएर बन्दैन। जमिनमा लामा चिरा पर्छन् र बिचको पूरै ढिक्का एकै पटक माथि उठ्छ, वा छेउको जमिन भासिन्छ। ढिक्काको माथिल्लो सतह पहिलेजस्तै समतल रहन्छ। त्यसैले ढिक्के पहाडको टुप्पो टेबुलजस्तो समतल हुन्छ, चुच्चो हुँदैन।

• क.पृथ्वीको सतहको करिब ७१ प्रतिशत भाग पानीले ढाकेको छ; जमिन करिब २९ प्रतिशत मात्र छ।
• ख.पाँचओटा महासागर मात्र पनि जमिनभन्दा धेरै ठुला छन्। प्रशान्त महासागर एक्लै सबै महादेश जोडेभन्दा ठुलो छ।
• ग.महासागरका अतिरिक्त सागर, खाडी, ताल, नदी र ध्रुवका हिउँ पनि जलमण्डलमै पर्छन्।
• घ.त्यसैले अन्तरिक्षबाट पृथ्वी निलो देखिन्छ र यसलाई “निलो ग्रह” पनि भनिन्छ।

नदी, हिमनदी, हावा, वर्षा, जीवजन्तु र वनस्पति जस्ता बाह्य तत्त्वले पृथ्वीको सतहलाई बिस्तारै खियाउँदै, टुक्र्याउँदै र बगाउँदै लैजाने कामलाई क्षयीकरण भनिन्छ। क्षयीकरणले अग्ला भूभाग होचा बनाउँछ। खिइएर बगेको माटो र ढुङ्गा अर्को ठाउँमा थुप्रिएर मैदान र बेँसी बन्छन्।

• क.भिरालो पहाडमा नदी छिटो बग्छ र चट्टान खियाउँदै गहिरा खोच र बेँसी बनाउँछ।
• ख.किनारको जमिन काटिँदा पहिरो जान्छ र नदीको बाटो फेरिन्छ।
• ग.समथर ठाउँमा पुगेपछि वेग घट्छ र बगाएर ल्याएका माटो, बालुवा र ढुङ्गा थुपार्छ।
• घ.यसरी थुप्रिएको मलिलो माटोबाट तराईजस्ता ठुला मैदान बन्छन्।

• क.जमिनमा लामा चिरा र खाल्डा पर्छन्।
• ख.भिरबाट पहिरो खस्छ। पहिरोले नदी थुनेर ताल बनाउन सक्छ।
• ग.कतै जमिन माथि उठ्छ, कतै भासिन्छ।
• घ.नदीको बाटो फेरिन सक्छ र मूलहरू सुक्न वा नयाँ निस्कन सक्छन्।
• ङ.हिमालमा हिउँपहिरो र हिमताल फुट्ने खतरा बढ्छ।

उदाहरण: वि.सं. २०७२ को भूकम्पपछि काठमाडौँ उपत्यका र वरपरको जमिन ठाउँअनुसार करिब एक मिटरसम्म माथि उठेको भू-उपग्रहका नापले देखाए। लाङटाङमा हिउँपहिरोले पूरै गाउँ पुरिदियो।

आन्तरिक तत्त्व, भूकम्प: पृथ्वीभित्रका चट्टानका ढिक्का सर्दा वा फुट्दा जमिन हल्लिन्छ। यसले जमिनमा चिरा पार्छ, पहिरो खसाल्छ र कतै जमिन उठाउँछ वा भासिन्छ।

बाह्य तत्त्व, नदी: नदीले माथिल्लो भागमा चट्टान खियाएर खोच र बेँसी बनाउँछ। तल समथर ठाउँमा माटो थुपारेर मैदान बनाउँछ।

मानिसले आफू बस्ने ठाउँको भूस्वरूपअनुसार जीवन मिलाउँछन्। उदाहरण:

• क.बस्ती: मैदानमा घना बस्ती र ठुला सहर हुन्छन्; पहाडमा घर छरिएर बसेका हुन्छन्।
• ख.घर: तराईमा काठ, बाँस र माटाका हावादार घर; पहाडमा ढुङ्गाका भिरालो छानाका घर; हिमाली भेगमा बाक्ला भित्ता र समतल छानाका घर।
• ग.पेसा: मलिलो मैदान र बेँसीमा खेती; लेक र घाँसे मैदानमा पशुपालन; हिमालमा जडीबुटी र पर्यटन; समुद्रकिनारमा माछा मार्ने काम।
• घ.सिप: पहाडका मानिस उकालो ओरालो हिँड्न र पिठिउँमा भारी बोक्न; तराईका मानिस टाउकामा भारी बोक्न; नदी र तालछेउ बस्ने पौडी खेल्न र डुङ्गा चलाउन सिपालु हुन्छन्।

• क.लुगा: चिसो ठाउँमा बाक्ला उनी लुगा; गर्मी ठाउँमा पातला सुती लुगा।
• ख.खाना: चिसोमा तातो चिया, सुप र चिल्लो खाना; गर्मीमा मोही, सर्बत र फलफूल।
• ग.घर: धेरै पानी पर्ने ठाउँमा भिरालो छानो; सुक्खा ठाउँमा समतल छानो; जाडोमा साना झ्याल र बाक्ला भित्ता।
• घ.खेती: हावापानीअनुसार बाली फरक हुन्छ: तराईमा धान र उखु, पहाडमा मकै र कोदो, हिमालमा जौ, फापर र आलु।
• ङ.स्वास्थ्य: गर्मी ठाउँमा लू लाग्ने र औलो सर्ने; चिसो ठाउँमा निमोनिया र चिसोले हुने रोग बढी।

• क.शेर्पाहरू सोलुखुम्बु जस्ता अग्ला हिमाली भेगमा जन्मेर हुर्केका छन्। उनीहरूको शरीर कम अक्सिजनमा पनि राम्ररी काम गर्ने भएको छ।
• ख.सानैदेखि उकालो ओरालो र हिउँमा हिँड्ने र भारी बोक्ने बानी छ।
• ग.हिमालको मौसम, बाटो र खतरा पुस्तौँदेखि चिनेका छन्।
• घ.तेन्जिङ नोर्गे शेर्पाले वि.सं. २०१० मा सगरमाथा चढेपछि उनीहरूको ख्याति संसारभर फैलियो। अहिले धेरै शेर्पा पर्वतारोहण गाइडका रूपमा काम गर्छन्।

त्यसैले घरको स्वरूप फरक हुनुका मुख्य कारण हावापानी, वर्षाको मात्रा, उपलब्ध सामग्री र सुरक्षा हुन्।

नेपालको धेरैजसो खेती आकाशे पानीमा भर पर्छ। वर्षभरिको करिब ८० प्रतिशत पानी मनसुनबाटै पर्ने भएकाले मनसुनले कृषिमा ठुलो प्रभाव पार्छ।

राम्रो प्रभाव: समयमा र पर्याप्त मनसुन आए धान रोपाइँ समयमै हुन्छ, मकै र अन्य बाली राम्रा हुन्छन्। खोला र कुलोमा पानी बढ्छ, सिँचाइ सजिलो हुन्छ। जमिनमा ओसिलोपन रहने भएकाले हिउँदे बालीलाई पनि फाइदा हुन्छ।

नराम्रो प्रभाव: मनसुन ढिलो आए वा कम पानी परे रोपाइँ ढिलो हुन्छ र उत्पादन घट्छ। धेरै पानी परे बाढी, पहिरो र डुबानले खेत र बाली नष्ट गर्छन्। त्यसैले मनसुन राम्रो भएको वर्ष नेपालको कृषि उत्पादन बढ्छ र कमजोर भएको वर्ष घट्छ।

नेपालमा थोरै दुरीमै जमिनको उचाइ धेरै फरक हुन्छ: दक्षिणमा करिब ६० मिटरदेखि उत्तरमा ८,८४८.८६ मिटरसम्म। उचाइ बढ्दा तापक्रम घट्छ, हरेक एक हजार मिटरमा करिब ६.५ डिग्री सेल्सियस। त्यसैले होचो तराईमा गर्मी, पहाडमा ठिक्कको र अग्लो हिमाली भेगमा चिसो हावापानी हुन्छ।

पहाड र हिमालले वर्षा पनि फरक पार्छन्। मनसुनी बादल ठोक्किने दक्षिणी भिरमा धेरै पानी पर्छ। हिमालपारिका मुस्ताङ, मनाङ र डोल्पामा बादल पुग्न नसकेर निकै कम पानी पर्छ।

हिउँदमा भूमध्य सागरबाट आउने पश्चिमी वायुले पानी पार्छ। यो वायु पश्चिमबाट आउने भएकाले पश्चिमी नेपालमा पूर्वमा भन्दा बढी पानी पर्छ। यो पानीले गहुँ, जौ, तोरी र मसुरो जस्ता हिउँदे बाली र स्याउ जस्ता फलफूललाई ओसिलोपन दिन्छ। त्यसैले पश्चिमी नेपालमा हिउँदे खेती राम्रो हुन्छ।

• क.पहाडको हावापानी न धेरै जाडो न धेरै गर्मी, बस्न रमाइलो छ।
• ख.पहिले तराईको घना जङ्गलमा औलो (मलेरिया) को ठुलो डर थियो। पहाडमा औलो थिएन।
• ग.पहाडका बेँसी, टार र उपत्यकामा मलिलो माटो र खोलाको पानी पाइन्थ्यो।
• घ.पहाड बाढी र डुबानबाट सुरक्षित थियो। शत्रुबाट जोगिन पनि डाँडाका बस्ती सुरक्षित मानिन्थे।
• ङ.काठमाडौँ, गोरखा, पाल्पा र जुम्ला जस्ता पुराना राज्यका केन्द्र पहाडमै थिए।

• क.भिरालो र उबडखाबड जमिनमा सडक बनाउन धेरै माटो काट्नुपर्छ र घुम्ती धेरै पर्छन्।
• ख.धेरै नदी र खोच भएकाले ठाउँ ठाउँमा पुल चाहिन्छ।
• ग.वर्षामा पहिरो र भू-क्षयले बनेका सडक र संरचना बिगार्छन्, त्यसैले बारम्बार मर्मत चाहिन्छ।
• घ.बस्ती छरिएको भएकाले थोरै मानिसका लागि पनि लामो सडक, बिजुलीको लाइन र खानेपानीको पाइप चाहिन्छ।
• ङ.निर्माण सामग्री र मेसिन ढुवानी गर्न गाह्रो र महँगो हुन्छ।

तराईमा साल, सिसौ, खयर, सिमल जस्ता रुखका घना जङ्गल छन्। यी वनको महत्त्व यस्तो छ:

• क.साल र सिसौको काठ घर, फर्निचर र अरू निर्माणमा प्रयोग हुन्छ। खयरबाट कत्था बन्छ।
• ख.दाउरा, घाँस, स्याउला र जडीबुटी पाइन्छन्।
• ग.हात्ती, बाघ, गैँडा, अर्ना र धेरै चराचुरुङ्गीको बासस्थान हुन्। चितवन, बर्दिया, पर्सा र शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज यिनै वनमा छन्।
• घ.वन्यजन्तु हेर्न आउने पर्यटकबाट आम्दानी र रोजगारी बढ्छ।
• ङ.चुरेका वनले भू-क्षय र बाढी रोक्छन् र जमिनमुनिको पानी जोगाउँछन्।
• च.वनले हावा सफा राख्छ र गर्मी कम गर्छ।

• क.वर्षभरि चिसो हुन्छ र हिउँ पर्दा जनजीवन ठप्प हुन्छ।
• ख.जमिन उबडखाबड र भिरालो छ; हिउँपहिरो, पहिरो र हिमताल फुट्ने खतरा छ।
• ग.धेरै उचाइमा हावामा अक्सिजन कम हुन्छ।
• घ.वर्षमा एउटा मात्र बाली फल्छ; खाद्यान्न बाहिरबाट ल्याउनुपर्छ।
• ङ.सडक, बिजुली, सञ्चार, विद्यालय र अस्पताल जस्ता पूर्वाधार कम छन्।
• च.ढुवानी गाह्रो र महँगो भएकाले सामानको मूल्य बढी हुन्छ।

राई र लिम्बू। (ब्राह्मण, क्षेत्री, थारू, लेप्चा, तामाङ, गुरुङ, मेचे, कोचे, यादव र राजवंशी पनि यहाँ बस्छन्।)

• क.नेपालको करिब ६.५ प्रतिशत भूभागमा २०.९७ प्रतिशत मानिस बस्छन्। त्यसैले यो सबैभन्दा घना बस्ती भएको प्रदेश हो।
• ख.यादव, थारू, तेली, कोइरी, ब्राह्मण, तामाङ लगायतका जाति र मुस्लिम समुदाय मिलेर बस्छन्।
• ग.मैथिली, भोजपुरी, बज्जिका, नेपाली, थारू र तामाङ भाषा बोलिन्छन्।
• घ.छठ, जुडशीतल, होली, दसैँ, तिहार र इद जस्ता चाडपर्व धुमधामसँग मनाइन्छन्।
• ङ.मिथिला चित्रकला यहाँको प्रसिद्ध कला हो।
• च.जनकपुरधाम, छिन्नमस्ता, गढीमाई र सलहेस फुलबारी जस्ता धार्मिक स्थल र सिम्रौनगढ जस्ता ऐतिहासिक स्थल छन्।

पश्चिम राप्ती, बबई, तिनाउ, बाणगङ्गा र झिमरुक। कर्णाली नदी बर्दियाको पश्चिमी सिमाना हुँदै र नारायणी नदी नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) को पूर्वी सिमाना हुँदै बग्छन्।

बागमती र मधेश प्रदेशको जनसङ्ख्या निकै नजिक छ: मधेशमा ६१,१४,६०० मानिस छन्।

धेरै वर्षको मौसमको औसत अवस्था जलवायु हो। लामो समयमा कुनै ठाउँ वा पूरै पृथ्वीको औसत तापक्रम, वर्षा र हावाको बहाबमा आउने ठुलो र स्थायी फेरबदललाई जलवायु परिवर्तन भनिन्छ। अहिले पृथ्वीको औसत तापक्रम बढ्दै छ, हिमनदी पग्लिँदै छन् र अतिवृष्टि र खडेरी बढेका छन्। यो जलवायु परिवर्तनको उदाहरण हो।

प्राकृतिक कारण: सूर्यबाट आउने ताप घटबढ हुनु, ठुला ज्वालामुखी फुट्नु, पृथ्वीको कक्ष र अक्षमा हजारौँ वर्षमा आउने सानो फेरबदल।

मानवीय कारण (अहिलेको मुख्य कारण):

• क.उद्योग, कलकारखाना, बिजुलीघर र सवारी साधनमा कोइला, पेट्रोल र डिजेल बाल्दा कार्बन डाइअक्साइड बढ्नु।
• ख.वन फँडानी।
• ग.धानखेत, पशुपालन र फोहोरबाट मिथेन निस्कनु।
• घ.रासायनिक मलबाट नाइट्रस अक्साइड निस्कनु।
• ङ.सहर फैलिँदा हरियाली घट्नु।

पृथ्वीको जलवायु मानिस जन्मनुभन्दा पहिलेदेखि नै फेरिँदै आएको छ। सूर्यको ताप घटबढ हुँदा, ठुला ज्वालामुखी फुट्दा र पृथ्वीको कक्ष र अक्षमा सानो फेरबदल आउँदा हजारौँ वर्षको अन्तरमा हिमयुग र न्यानो युग पालैपालो आएका छन्। यस्ता परिवर्तन धेरै बिस्तारै हुन्छन्। त्यसैले जलवायु परिवर्तनलाई लामो समय लाग्ने प्राकृतिक प्रक्रिया पनि भनिन्छ।

तर अहिलेको परिवर्तन प्राकृतिक मात्र होइन। पछिल्लो डेढ सय वर्षमा मानिसले बढाएका हरितगृह ग्यासका कारण तापक्रम प्राकृतिक परिवर्तनभन्दा धेरै छिटो बढेको छ। प्राकृतिक परिवर्तन हामी रोक्न सक्दैनौँ, तर मानिसले ल्याएको परिवर्तन हरितगृह ग्यास घटाएर धीमा बनाउन सक्छौँ।

• क.हिमनदी पग्लिएर हिमताल ठुला हुने र फुटेर बाढी आउने।
• ख.हिउँ घट्दा हिमालको सुन्दरता र पर्यटन घट्ने।
• ग.सुरुमा नदीमा पानी बढे पनि लामो समयमा सुक्खा याममा पानी घट्ने; खानेपानी, सिँचाइ र जलविद्युत्मा असर पर्ने।
• घ.मनसुन अनियमित हुँदा खडेरी, बाढी र पहिरो बढ्ने; खेतीमा असर पर्ने।
• ङ.हिउँदे खडेरीले वन डढेलो बढ्ने।
• च.औलो र डेङ्गु जस्ता रोग पहाडका अग्ला ठाउँसम्म फैलिने।
• छ.वनस्पति र जीवजन्तुको बासस्थान माथि सर्ने वा लोप हुने।

अचानक घटेर मानिसको ज्यान, स्वास्थ्य, घर, सम्पत्ति र वातावरणमा ठुलो क्षति गर्ने घटनालाई विपत् भनिन्छ। विपत्ले समुदायको सामान्य जीवन अस्तव्यस्त बनाउँछ र आफ्नै स्रोतले सामना गर्न गाह्रो हुन्छ। उदाहरण: भूकम्प, बाढी, पहिरो, आगलागी, चट्याङ, हिमपहिरो, खडेरी र महामारी। वि.सं. २०७२ को भूकम्प र कोभिड–१९ महामारी नेपालमा भएका ठुला विपत् हुन्।

• क.भूकम्प कहिले आउँछ भनेर पहिल्यै भन्न सकिँदैन, त्यसैले भाग्ने समय हुँदैन।
• ख.केही सेकेन्डमै ठुलो क्षेत्रका हजारौँ घर र संरचना भत्किन सक्छन्।
• ग.एउटै भूकम्पले पहिरो, आगलागी, हिमपहिरो र हिमताल फुट्ने जस्ता अरू विपत् पनि ल्याउँछ।
• घ.सडक, पुल, बिजुली र सञ्चार एकै पटक बिग्रिँदा उद्धार र राहत गाह्रो हुन्छ।
• ङ.ठुलो भूकम्पपछि धेरै दिनसम्म परकम्प आइरहन्छन्।

कुनै सरुवा रोग छोटो समयमा धेरै मानिसमा छिटो फैलिनुलाई महामारी भनिन्छ। जस्तै: बिफर, हैजा, औलो र कोभिड–१९।

असर:

• क.धेरै मानिस बिरामी पर्छन् र कतिपयको ज्यान जान्छ।
• ख.अस्पतालमा भिड हुन्छ र अरू बिरामीको उपचार पनि प्रभावित हुन्छ।
• ग.विद्यालय, कार्यालय र बजार बन्द हुँदा पढाइ र आम्दानी रोकिन्छ।
• घ.गरिबी र बेरोजगारी बढ्छ।
• ङ.मानिसमा डर, चिन्ता र एक्लोपन बढ्छ।
• च.देशको आर्थिक अवस्था कमजोर हुन्छ।

• क.नेपाल भारतीय र एसियाली ढिक्काको जोर्नीमा छ, त्यसैले भूकम्पको जोखिम उच्च छ।
• ख.हिमालय अझै बन्दै गरेको कमलो पर्वत हो। भिरालो र कमजोर जमिनमा पहिरो सजिलै जान्छ।
• ग.मनसुनमा छोटो समयमा धेरै पानी पर्छ, त्यसैले बाढी र पहिरो आउँछन्।
• घ.हिमनदी पग्लिँदा हिमताल ठुला भएका छन् र हिमपहिरोको खतरा छ।
• ङ.वन फँडानी, अव्यवस्थित सडक निर्माण र नदी किनारमा बस्ती बसाउँदा जोखिम बढेको छ।
• च.धेरै घर भूकम्प प्रतिरोधी छैनन्; चेतना र पूर्वतयारी पनि कम छ।

नक्सा बनाउने विज्ञान र कलालाई कार्टोग्राफी भनिन्छ। यसमा जमिनको नापजाँच गर्ने, तथ्य सङ्कलन गर्ने, स्केल र सङ्केत छान्ने र नक्सा कोर्ने वा छाप्ने काम पर्छन्। अहिले कम्प्युटर र भू-उपग्रहका तस्बिरको प्रयोगले नक्सा बनाइन्छ। नक्सा बनाउने व्यक्तिलाई कार्टोग्राफर भनिन्छ।

• क.ठाउँको अवस्थिति, दिशा र दुरी थाहा हुन्छ; यात्रामा बाटो पत्ता लगाउन सकिन्छ।
• ख.नदी, पहाड, वन, खनिज, बस्ती, सडक र उद्योगको सूचना एकै ठाउँमा पाइन्छ।
• ग.सडक, सिँचाइ, विद्यालय र अस्पताल जस्ता विकासका योजना बनाउन सजिलो हुन्छ।
• घ.विपत्मा जोखिम भएका ठाउँ चिन्न र उद्धार गर्न सहयोग गर्छ।
• ङ.सुरक्षा निकायलाई तालिम र सुरक्षामा सहयोग पुग्छ।
• च.पढाइमा भूगोल, इतिहास र अर्थशास्त्र बुझ्न सजिलो हुन्छ।

• क.सानो नक्सामा धेरै कुरा देखाउन चिह्नले थोरै ठाउँ लिन्छ।
• ख.नदी, सडक, पुल, विद्यालय, मन्दिर जस्ता कुरा लामो लेख्नु नपरी छिटो चिनिन्छन्।
• ग.एउटै किसिमका चिह्न जहाँ पनि प्रयोग हुने भएकाले जुनसुकै भाषा बोल्ने मानिसले पनि नक्सा बुझ्न सक्छन्।
• घ.नक्सा सफा र आकर्षक देखिन्छ।

• क.नयाँ ठाउँमा यात्रा गर्दा बाटो र दुरी थाहा पाउन।
• ख.मोबाइलका नक्सा सही तरिकाले प्रयोग गर्न।
• ग.आफ्नो जग्गा, गाउँ र जिल्लाको सिमाना बुझ्न।
• घ.बाढी, पहिरो र भूकम्पका बेला सुरक्षित ठाउँ र बाटो चिन्न।
• ङ.खेती, व्यापार र विकासका योजना बनाउन।
• च.समाचारमा आउने ठाउँ र घटना बुझ्न।