परीक्षा अभ्यास
हरेक एकाइको अन्त्यमा दिइएका सबै प्रश्न, सङ्केत र उत्तरसहित। उत्तर हेरेपछि आफ्नो उत्तर मिल्यो कि मिलेन, चिनो लगाउनुहोस्। नमिलेका प्रश्न पछि फेरि अभ्यास गर्नुहोस्।
20 प्रश्न
एकाइ 4 · सामाजिक समस्या र समाधान
छाप्न मिल्ने PDF
- कार्यपत्र 4 पृष्ठ उत्तरकुञ्जिका
पाठ १: असल समाजको निर्माण
अभ्यास
कस्तो समाजलाई असल समाज भनिन्छ?
उत्तर
मिलेर काम गर्ने, एकअर्कालाई सहयोग गर्ने, अरूको धर्म संस्कृतिको सम्मान गर्ने र शान्ति भएको समाजलाई असल समाज भनिन्छ। यस्तो समाजमा छुवाछुत, भेदभाव र अन्धविश्वास हुँदैनन्।
असल समाज निर्माणमा तपाईँको भूमिका के हुन सक्छन्? सूची तयार पार्नुहोस्।
उत्तर
- क.साथीहरूसँग मिलेर बस्ने
- ख.कसैलाई भेदभाव नगर्ने
- ग.ठुलालाई सम्मान र सानालाई माया गर्ने
- घ.कक्षा र टोलका नियम मान्ने
- ङ.अन्धविश्वासमा नलाग्ने
- च.सरसफाइ र वृक्षारोपणमा सघाउने
असल समाज बनाउन समुदायको भूमिका चार वाक्यमा लेख्नुहोस्।
उत्तर
समुदायले छुवाछुत र भेदभावविरुद्ध कार्यक्रम गर्नुपर्छ। बालबालिका, महिला र जेष्ठ नागरिकलाई सम्मान र सहयोग गर्नुपर्छ। सबै धर्म र संस्कृतिको सम्मान गरी मेलमिलाप कायम गर्नुपर्छ। समाजका राम्रा कामको प्रचार गरी सबैलाई प्रेरणा दिनुपर्छ।
पाठ २: लागुपदार्थविरुद्धको सचेतना
अभ्यास
लागुपदार्थ भनेको के हो? यसमा कुन कुन वस्तुहरू पर्छन्?
उत्तर
शरीरलाई लठ्ठ पारेर स्नायु प्रणालीमा छोटो वा लामो समय असर पार्ने वस्तु लागुपदार्थ हुन्। यसमा गाँजा, चरेस र अफिम जस्ता वस्तु पर्छन्।
लागुपदार्थ किन सेवन गर्नुहुँदैन?
उत्तर
- क.यसले शरीर र मन दुवै बिगार्छ।
- ख.एकपटक लत लागेपछि छोड्न गाह्रो हुन्छ।
- ग.पढाइ र काम बिग्रन्छ।
- घ.परिवारमा दुःख थपिन्छ।
- ङ.समाजमा इज्जत घट्छ।
लागुपदार्थ स्वास्थ्यका लागि हानिकारक छ, किन? कारण लेख्नुहोस्।
उत्तर
- क.स्नायु प्रणालीमा असर गर्छ।
- ख.हातगोडा बाउँडिने, टाउको दुख्ने र रिँगटा लाग्ने हुन्छ।
- ग.शरीर दुब्लो र कमजोर हुन्छ।
- घ.बेचैनी हुन्छ र मनमा धेरै कुरा खेल्छन्।
लागुपदार्थको दुर्व्यसनले व्यक्ति, परिवार र समाजमा कस्तो हानि पुर्याउँछ, उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर
- व्यक्तिमा: स्वास्थ्य बिग्रन्छ, पढाइ र काम छुट्छ, जीवनदेखि निराश भइन्छ।
- परिवारमा: आमाबुबा चिन्तित हुन्छन्, दुःख र खर्च थपिन्छ।
- समाजमा: चोरी जस्ता अपराध बढ्न सक्छन्, अरू पनि कुलतमा फस्न सक्छन्।
पाठ ३: चोरी डकैतीबाट सचेत रहौँ
अभ्यास
चोरी, डकैती किन हुन्छ, कारण लेख्नुहोस्।
उत्तर
- क.लोभ र सजिलै पैसा कमाउने चाहना
- ख.कामको अभाव र गरिबी
- ग.लागुपदार्थ र जुवाको कुलत
- घ.घरधनीको लापरबाही
- ङ.टोलमा छिमेकीबिच सम्पर्क नहुनु
चोरी, डकैतीबाट बच्न अपनाउन सकिने उपायहरू लेख्नुहोस्।
उत्तर
- क.ढोकामा ताल्चा र झ्यालमा चुकुल लगाउने
- ख.घरमा धेरै पैसा र गहना नराख्ने
- ग.महँगा गहना लगाएर नहिँड्ने
- घ.घुम्न जाने कुरा सामाजिक सञ्जालमा नलेख्ने
- ङ.शङ्कास्पद मानिस देखे प्रहरीलाई खबर गर्ने
- च.छिमेकीसँग सम्पर्कमा बस्ने
चोरीका घटना हुनुमा हाम्रो लापरबाही नै मुख्य कारण हो। यस भनाइमा सहमतिका बुँदा प्रस्तुत गर्नुहोस्।
उत्तर
- क.ढोका खुला छोड्दा चोरलाई पस्न सजिलो हुन्छ।
- ख.घरमा धेरै पैसा राख्दा चोरको लोभ बढ्छ।
- ग.महँगा गहना देखाएर हिँड्दा चोरको नजर पर्छ।
- घ.घुम्न जाने कुरा सामाजिक सञ्जालमा लेख्दा घर खाली भएको थाहा हुन्छ।
- ङ.छिमेकीसँग सम्पर्क नहुँदा शङ्कास्पद मानिसको खबर पाइँदैन।
यद्यपि चोरी गर्ने दोष चोरकै हो। तर हामी सावधान भयौँ भने धेरै चोरी रोक्न सकिन्छ।
तपाईँले सुनेका र देखेका चोरी र डकैतीका घटनालाई कक्षामा सुनाउनुहोस्।
उत्तर
यो उत्तर हरेकको फरक हुन्छ। सुनाउँदा कहाँ, कसरी र किन भयो, अनि कसरी बच्न सकिन्थ्यो भन्ने कुरा भन्नुहोस्। पीडित मानिसको नाम भन्नु आवश्यक छैन।
पाठ ४: सामाजिक समस्या समाधानमा सङ्घसंस्थाहरू
अभ्यास
सामाजिक समस्या समाधान गर्न विद्यालयले के के काम गर्न सक्छ?
उत्तर
- क.सामाजिक समस्या, असर र समाधानका उपाय सिकाउने
- ख.कुरीति र अन्धविश्वासविरुद्ध आवाज उठाउन प्रेरित गर्ने
- ग.बालअधिकारकर्मी बोलाएर सचेतना कार्यक्रम गर्ने
- घ.विद्यार्थीलाई क्रियाकलापबाट चेतना बढाउने
सामाजिक समस्या समाधान गर्न प्रहरीले के के काम गर्छ?
उत्तर
- क.चोरी, डकैती रोक्छ।
- ख.चोरी, डकैती हुन नदिन चेतना फैलाउँछ।
- ग.स्वार्थ र अन्धविश्वासका कारण हुने अपराधबारे सबैलाई सचेत गराउँछ।
- घ.कानुनविरुद्ध काम गर्नेलाई कारबाही गर्छ।
तपाईँको समुदायमा स्थानीय क्लब र सङ्घसंस्थाले सामाजिक समस्या समाधानमा के के काम गरेका छन्, लेख्नुहोस्।
उत्तर
यो उत्तर समुदायअनुसार फरक हुन्छ। यस्ता काम लेख्न सकिन्छ: खेलकुद कार्यक्रम, सरसफाइ अभियान, सिपमूलक तालिम, रक्तदान, कुलतविरुद्ध सचेतना।
स्वप्रतिबिम्बन
मन्दिराले लागुपदार्थको सेवनविरुद्ध एउटा पोस्टर बनाएकी छिन्। त्यसमा रातो घेराभित्र चुरोट, सुई र चक्कीका चित्र काटिएका छन् र “No Drugs” लेखिएको छ। यस्तै प्रकारको पोस्टर तयार पार्नुहोस्।
उत्तर
पोस्टर बनाउँदा ठुलो चित्र र छोटो नारा राख्नुहोस्। जस्तै: “लागुपदार्थलाई होइन भनौँ, जीवनलाई हो भनौँ।”
चोरी डकैतीविरुद्ध सचेत रहने यो गीत गाऔँ र यस्तै प्रकारको सचेतनामूलक गीत तयार पारौँ।
बाहिर जाँदा घर कोठा ताल्चा चुकुल लाउने
बाटो बन्द गर्नुपर्छ, घरमा चोर आउने
गरगहना, रुपियाँ पैसा बैङ्कमा राख्ने बानी
गर्यौँ भने सुरक्षित बन्ने गर्छौँ हामी
चोरी हुँदा पुलिसलाई खबर गर्नुपर्छ
पुलिस जनता एक हुँदा कसले के नै गर्छ?
बाहिर जाँदा फेसबुकमा भन्नु राम्रो होइन
त्यही मौकामा चोरी होला, गुम्ला सुख चैन
उत्तर
हरेकको गीत फरक हुन्छ। नमुना:
छिमेकीसँग मिली बसौँ, सुख दुःख बाँडौँ
शङ्का लाग्ने मान्छे देखे प्रहरीलाई भनौँ
स्थानीय क्लबहरूले सामाजिक समस्या समाधानमा खेल्ने भूमिकाको सूची तयार पार्नुहोस्।
उत्तर
- क.युवालाई खेलकुदमा लगाउने
- ख.कुलतमा लागेकालाई सिर्जनात्मक काममा लाग्न प्रेरित गर्ने
- ग.बेरोजगारलाई सिपमूलक तालिम दिने
- घ.स्काउट र रेडक्रससँग मिलेर सेवा गर्ने
गुठीहरूको स्थानीय सामाजिक समस्या समाधानमा महत्त्वपूर्ण भूमिका रहन्छ। यस भनाइलाई पुष्टि गर्नुहोस्।
उत्तर
गुठीले विवाह, भोज र संस्कारमा धेरै खर्च गर्न नपाउने नियम बनाएको छ। यसले फजुल खर्च घटाउँछ। रक्सी खाएर झगडा गर्नेलाई कारबाही गर्छ र जुवातास रोक्छ। नयाँ पुस्तालाई संस्कृतिको जानकारी दिन्छ। त्यसैले गुठीको भूमिका महत्त्वपूर्ण छ।
“प्रहरी जनताका साथी” किन भनिएको होला?
उत्तर
प्रहरीले चोरी, डकैती र अपराधबाट जनतालाई जोगाउँछ। आपत् पर्दा तुरुन्तै सहयोग गर्छ। सचेत रहने सल्लाह दिन्छ। जनताले पनि खबर दिएर प्रहरीलाई सहयोग गर्छन्। त्यसैले प्रहरीलाई जनताको साथी भनिएको हो।
विद्यालयले सामाजिक समस्या समाधानमा के के क्रियाकलाप गर्नुपर्छ? सुझाव प्रस्तुत गर्नुहोस्।
उत्तर
- क.कुलतविरुद्ध पोस्टर र नाटक प्रतियोगिता गर्ने
- ख.समाजसेवी र प्रहरी बोलाएर छलफल गर्ने
- ग.छुवाछुत र अन्धविश्वासविरुद्ध र्याली गर्ने
- घ.बालक्लब बनाएर सरसफाइ र सचेतना अभियान चलाउने
