परीक्षा अभ्यास
हरेक एकाइको अन्त्यमा दिइएका सबै प्रश्न, सङ्केत र उत्तरसहित। उत्तर हेरेपछि आफ्नो उत्तर मिल्यो कि मिलेन, चिनो लगाउनुहोस्। नमिलेका प्रश्न पछि फेरि अभ्यास गर्नुहोस्।
25 प्रश्न
एकाइ 3 · नागरिक चेतना, कर्तव्य र अधिकार
छाप्न मिल्ने PDF
- कार्यपत्र 4 पृष्ठ उत्तरकुञ्जिका
पाठ १: सम्पदाको संरक्षण गरौँ
अभ्यास
हामीले हाम्रा सम्पदाको संरक्षण किन गर्नुपर्छ?
उत्तर
- क.सम्पदा हाम्रो पहिचान हुन्।
- ख.पुर्खाको कला र इतिहास सिक्न पाइन्छ।
- ग.पर्यटन बढ्छ र स्थानीयले आम्दानी गर्छन्।
- घ.वन र नदीले वातावरण सफा राख्छन्।
- ङ.एकपटक नासिएको सम्पदा फेरि पाउन गाह्रो हुन्छ।
वृक्षारोपणबाट कुन कुन सम्पदाको संरक्षणमा सहयोग पुग्छ?
उत्तर
- क.वन: खाली जग्गा हरियो हुन्छ।
- ख.भिरालो जमिन र माटो: जराले माटो थाम्छन् र पहिरो कम हुन्छ।
- ग.पानीका मुहान र नदी: रुखले मुहान जोगाउन मदत गर्छन्।
- घ.मन्दिर, गुम्बा जस्ता स्थल: पहिरो कम हुँदा यी जोगिन्छन् र वरपर रमाइलो हुन्छ।
सम्पदा संरक्षणबाट हुने फाइदाको सूची तयार पार्नुहोस्।
उत्तर
- क.हाम्रो संस्कृति र पहिचान जोगिन्छ।
- ख.नयाँ पुस्ताले इतिहास सिक्छ।
- ग.पर्यटक आउँछन् र रोजगारी बढ्छ।
- घ.वातावरण सफा र सुन्दर रहन्छ।
- ङ.पहिरो जस्ता प्रकोप घट्छन्।
- च.समाजमा मिलेर काम गर्ने बानी बढ्छ।
आलमदेवी मन्दिरको संरक्षणमा गरिएका प्रयास उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर
- क.मेला व्यवस्थित गर्न वडा अध्यक्षको संयोजकत्वमा समिति बनाइएको छ।
- ख.स्थानीय युवा स्वयम्सेवक भएर काम गर्छन्।
- ग.मेला स्थल, पिउने पानी र शौचालयको व्यवस्था गरिएको छ।
- घ.मन्दिरको भित्ता र पेटी मर्मत गरी रङरोगन गरिएको छ। वरिपरि बार लगाइएको छ।
- ङ.लसर्घा सामुदायिक वनको खाली जग्गामा वृक्षारोपण गरिएको छ।
- च.वन संरक्षण समितिले वन जोगाउँदै छ।
- छ.पहिरो गएको ठाउँमा तारजालीको पर्खाल उठाइएको छ।
पाठ २: हाम्रा परम्परागत सामाजिक नियम
अभ्यास
ढिकुर प्रथा भनेको के हो?
उत्तर
ढिकुर थकाली समुदायमा चलेको परम्परा हो। यसमा सदस्यले बराबर रकम जम्मा गर्छन्। जम्मा भएको रकम पालैपालो पाउँछन् र आवश्यकताअनुसार खर्च वा लगानी गर्छन्। ढिकुर चलाउने व्यक्तिलाई घोपा भनिन्छ। यो प्रथा सदस्यको विश्वास र सहकार्यमा चल्छ।
गुठी परम्पराको महत्त्व उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर
- क.मन्दिर जस्ता धार्मिक सम्पदाको रेखदेख हुन्छ।
- ख.संस्कृति जोगिन्छ।
- ग.जात्रा, जन्म र मृत्यु संस्कार पूरा गर्न सहयोग मिल्छ।
- घ.सदस्यले जिम्मेवारी बाँडेर काम गर्न सिक्छन्।
पर्म प्रथाले समाजमा सहयोग र सहकार्यलाई कसरी मदत पुर्याएको छ, उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर
- क.ज्याला नलिई एकअर्काको काम गरिदिन्छन्।
- ख.पैसा नहुनेको काम पनि समयमै सकिन्छ।
- ग.पालैपालो काम गर्दा सबैले बराबर सहयोग पाउँछन्।
- घ.सँगै काम गर्दा छिमेकीबिच मित्रता बढ्छ।
ऐँचोपैँचो प्रथाको महत्त्व उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर
- क.तत्काल नभएको सामान तुरुन्तै पाइन्छ।
- ख.किन्न जान नभ्याउँदा वा पैसा नहुँदा काम रोकिँदैन।
- ग.छिमेकीबिच आपसी सहयोग बढ्छ।
- घ.त्यति नै फिर्ता गर्नुपर्ने भएकाले इमानदार हुन सिकिन्छ।
पाठ ३: विवाद र यसको समाधान
अभ्यास
विवाद भनेको के हो? आफ्नो विचार प्रस्तुत गर्नुहोस्।
उत्तर
दुई वा बढी जनाको विचार वा चाहना नमिल्दा हुने झगडा विवाद हो। जस्तै: एउटै ठाउँमा बस्न खोज्दा निर्मल र शिवानीबिच विवाद भयो। मेरो विचारमा साना विवाद कुराकानीले चाँडै मिलाउनुपर्छ।
तपाईँको कक्षामा कस्तो कुरामा विवाद हुने गर्छ, उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर
यस्ता कुरामा विवाद हुन सक्छन्:
- क.बस्ने ठाउँ
- ख.खेल्ने सामग्रीको पालो
- ग.कापी, कलम हराउनु
- घ.समूहको कामको बाँडफाँड
- ङ.खेलमा हारजित
कक्षामा हुने विवादको समाधान गर्ने उपायहरू के के हुन सक्छन्? बुँदागत रूपमा लेख्नुहोस्।
उत्तर
- क.रिस थामेर शान्त भई कुरा गर्ने
- ख.दुवैको कुरा सुन्ने
- ग.पालैपालो गर्ने उपाय खोज्ने
- घ.कक्षाको नियम बनाएर सबैले मान्ने
- ङ.आफ्नो गल्ती भए माफी माग्ने
- च.नमिले शिक्षकलाई भन्ने
विवाद समाधानमा सरोजले खेलेको भूमिका तपाईँलाई कस्तो लाग्यो? आफ्ना विचार प्रस्तुत गर्नुहोस्।
उत्तर
सरोजको भूमिका मलाई धेरै राम्रो लाग्यो। उनले कसैको पक्ष लिएर झगडा बढाएनन्। निर्मल ढिलो आउने कारण बताएर शिवानीलाई बुझाए। पालैपालो बस्ने सजिलो उपाय दिए। उनकै कारण दुवै खुसी भए र कक्षाको नियम पनि बन्यो।
निर्मलको ठाउँमा तपाईँ भएको भए के गर्नुहुन्थ्यो, लेख्नुहोस्।
उत्तर
म रिसाउने थिइनँ। “मेरो झोला कसले सार्यो?” भनेर शान्तसँग सोध्ने थिएँ। सौरभलाई दोष दिने थिइनँ। शिवानीलाई आफू ढिलो आउने कारण बताएर “आज म अगाडि बसूँ?” भनेर अनुरोध गर्ने थिएँ। नमिले शिक्षकसँग सल्लाह लिने थिएँ।
पाठ ४: सडक सुरक्षा र सावधानी
अभ्यास
सडक सुरक्षा भनेको के हो?
उत्तर
सडकमा हिँड्दा वा सडक पार गर्दा अपनाउनुपर्ने होसियारी र सचेतनालाई सडक सुरक्षा भनिन्छ।
सडक दुर्घटना हुनुका कारण उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर
- क.तीव्र गतिमा सवारी चलाउनु
- ख.रक्सी खाएर वा निद्रा लागेको बेला चलाउनु
- ग.चलाउँदै मोबाइलमा कुरा गर्नु
- घ.सडकको बिचबाट हिँड्नु वा काट्नु
- ङ.ट्राफिक बत्ती र चिह्न नमान्नु
- च.सडकमा धान सुकाउनु जस्ता अवरोध राख्नु
सडकमा सुरक्षित हुन के के गर्नुपर्छ?
उत्तर
- क.पेटीबाट हिँड्ने
- ख.जेब्रा क्रसिङ वा आकासे पुलबाट सडक पार गर्ने
- ग.दायाँ बायाँ हेरेर मात्र काट्ने
- घ.ट्राफिक बत्तीको सङ्केत मान्ने
- ङ.भिर भएको बाटोमा भित्तापट्टिबाट हिँड्ने
- च.हेल्मेट र सिटबेल्ट प्रयोग गर्ने
सडक सुरक्षाको महत्त्व उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर
- क.सुरक्षित रूपमा सडक पार गर्न सिकिन्छ।
- ख.बाटोमा होसियारसाथ हिँड्ने बानी बस्छ।
- ग.चालक सवारी चलाउँदा होसियार हुन्छन्।
- घ.दुर्घटना घट्छन् र ज्यान जोगिन्छ।
पाठ ५: सुरक्षामा सहयोगी सेवाहरू
अभ्यास
हाम्रो सुरक्षाका लागि कुन कुन निकायले सहयोग पुर्याउने गरेका छन्? सूची तयार पार्नुहोस्।
उत्तर
- क.नेपाल प्रहरी
- ख.ट्राफिक प्रहरी
- ग.वारुण यन्त्र कार्यालय (दमकल)
- घ.एम्बुलेन्स सेवा
- ङ.अस्पताल
- च.रेडक्रस
वारुण यन्त्रले कसरी सहयोग पुर्याउँछ?
उत्तर
वारुण यन्त्रले पानीको ठुलो फोहोरा फ्याँकेर आगो निभाउँछ। आगो धेरै ठाउँमा फैलिन दिँदैन। यसरी ठुलो क्षति हुनबाट जोगाउँछ।
प्रहरीको सुरक्षा सेवा आवश्यक परेमा तपाईँ कहाँ र कसरी सम्पर्क गर्नुहुन्छ?
उत्तर
म १०० मा फोन गर्छु वा नजिकको प्रहरी कार्यालयमा जान्छु। ट्राफिक प्रहरीका लागि १०३ मा फोन गर्छु। फोनमा के भयो र ठेगाना कहाँ हो भन्ने प्रस्ट भन्छु।
साइरन तथा मोबाइल एप्सको सेवाबाट के के सुरक्षा सहयोग लिन सकिन्छ?
उत्तर
- क.साइरनबाट आकस्मिक घटनाको जानकारी पाइन्छ।
- ख.साइरन सुनेर दमकल र एम्बुलेन्सलाई बाटो दिइन्छ।
- ग.नदी किनारका बासिन्दाले बाढीको जोखिम थाहा पाउँछन्।
- घ.सुरक्षा एप्सबाट हिमाल आरोही र पदयात्रीले मौसमको खतरा थाहा पाउँछन्।
एम्बुलेन्स सेवाको महत्त्व उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर
- क.बिरामी र घाइतेलाई छिटो अस्पताल पुर्याउँछ।
- ख.समयमै उपचार हुँदा ज्यान बच्न सक्छ।
- ग.साइरनका कारण बाटो पाएर छिटो पुग्छ।
- घ.बाटोमै पनि बिरामीको हेरचाह गर्न सकिन्छ।
स्वप्रतिबिम्बन
दमकल, सिसिटिभी क्यामेरा, ट्राफिक बत्ती र ठुला व्यक्तिले दुई विद्यार्थीलाई सम्झाउँदै गरेको दृश्य: यी चित्र केसँग सम्बन्धित छन्, छलफल गर्नुहोस्।
उत्तर
- दमकल: आगलागीबाट सुरक्षा
- सिसिटिभी क्यामेरा: चोरी र अपराध पत्ता लगाउने सुरक्षा
- ट्राफिक बत्ती: सडक सुरक्षा
- विद्यार्थीलाई सम्झाएको दृश्य: विवाद मिलाउने र सचेतना दिने काम
चारै चित्र यस एकाइका पाठसँग सम्बन्धित छन्: सुरक्षा, सचेतना र मेलमिलाप।
“सम्पदा संरक्षणमा हाम्रो भूमिका” शीर्षकमा पोस्टर तयार पारी कक्षामा टाँस्नुहोस्। टोलका मानिस मिलेर बाटो सफा गर्दै गरेको दृश्य जस्तो चित्र राख्न सकिन्छ।
उत्तर
पोस्टरमा यस्ता कुरा राख्न सकिन्छ: सरसफाइ गरौँ, मन्दिरमा नकोरौँ, रुख रोपौँ, पुराना वस्तु नबिगारौँ।
ट्राफिक सुरक्षासँग सम्बन्धित विभिन्न नारा तयार पार्नुहोस्। जस्तै: “जेब्रा क्रसिङबाट मात्र बाटो काटौँ।”
उत्तर
- दायाँ बायाँ हेरौँ, अनि मात्र बाटो काटौँ।
- हेल्मेट लगाऔँ, टाउको जोगाऔँ।
- रक्सी खाएर गाडी नचलाऔँ।
- रातो बत्ती बले रोकौँ।
- पेटीबाट हिँडौँ, सुरक्षित रहौँ।
