Skip to content

← कक्षा ५ सामाजिक

परीक्षा अभ्यास

हरेक एकाइको अन्त्यमा दिइएका सबै प्रश्न, सङ्केत र उत्तरसहित। उत्तर हेरेपछि आफ्नो उत्तर मिल्यो कि मिलेन, चिनो लगाउनुहोस्। नमिलेका प्रश्न पछि फेरि अभ्यास गर्नुहोस्।

39 प्रश्न

एकाइ 2 · हाम्रा मानव मूल्य र मान्यता

पाठ १: हाम्रा परम्परागत प्रचलनहरू

अभ्यास

१.

तपाईँको समुदायमा रहेका राम्रा परम्परागत प्रचलनको सूची बनाउनुहोस्।

उत्तर

आफ्नो समुदाय हेरेर लेख्नुपर्छ। उदाहरण:

  • क.सबै मिलेर बाटो र धारा सफा गर्ने।
  • ख.चाडपर्वमा मान्यजनको घरमा गएर आशीर्वाद लिने।
  • ग.गाउँमै बसेर विवाद मिलाउने।
  • घ.आमा समूहले सामाजिक काम गर्ने।
  • ङ.दुःखमा छिमेकीलाई सघाउने।
२.

समुदायका कार्यहरूमा सहभागी हुँदा के के फाइदा हुन्छ, लेख्नुहोस्।

उत्तर
  • क.काम छिटो हुन्छ।
  • ख.बनेका कुरामा सबैको अपनत्व हुन्छ। त्यसैले ती दिगो हुन्छन्।
  • ग.मेलमिलाप, सहयोग र सहकार्य बढ्छ।
  • घ.नयाँ कुरा सिक्न पाइन्छ।
३.

समुदायमा चाडपर्वहरू कसरी मनाउनुपर्छ, छोटकरीमा लेख्नुहोस्।

उत्तर

चाडपर्व सबै मिलेर मनाउनुपर्छ। मठमन्दिर र टोल सफा गर्नुपर्छ। एकअर्कालाई शुभकामना दिनुपर्छ। अरू समुदायका चाडको पनि सम्मान गर्नुपर्छ। मान्यजनको आशीर्वाद लिनुपर्छ। फजुल खर्च गर्नुहुँदैन।

४.

असल व्यक्तिमा कुन कुन गुणहरू हुन्छन्, उल्लेख गर्नुहोस्।

उत्तर
  • क.समुदायका काममा समय दिन्छन्।
  • ख.इमानदार हुन्छन् र साँचो हिसाब राख्छन्।
  • ग.सबैलाई समान व्यवहार गर्छन्।
  • घ.छलफल गरेर निर्णय गर्छन्।
  • ङ.अरूलाई सहयोग गर्छन्।

पाठ २: वेशभूषा र रहनसहन

अभ्यास

१.

तपाईँको समुदायका मानिसले लगाउने वेशभूषाको नाम लेख्नुहोस्।

उत्तर

आफ्नो समुदाय हेरेर लेख्नुपर्छ। उदाहरण: दौरा सुरुवाल, ढाका टोपी, गुन्यु चोलो, सारी, चोलो, पटुका।

२.

तपाईँको परिवार र समुदायका व्यक्तिले लगाउने वेशभूषाका नाम यस्तो तालिकामा लेख्नुहोस्।

परिवारका सदस्यले लगाउने समुदायका व्यक्तिले लगाउने
उत्तर
परिवारका सदस्यले लगाउने समुदायका व्यक्तिले लगाउने
सारी, चोलो दौरा सुरुवाल
कुर्ता सुरुवाल गुन्यु चोलो
ढाका टोपी पटुका
३.

हामीले आफ्नो संस्कृति किन जोगाउनुपर्छ?

उत्तर

संस्कृतिले हामी को हौँ भन्ने चिनाउँछ। यसले समुदायलाई जोड्छ। पुर्खाले सिकाएका कुरा संस्कृतिमा हुन्छन्। संस्कृति नजोगाए हाम्रो पहिचान नै हराउँछ।

४.

हिमाल, पहाड र तराईमा बस्ने मानिसले लगाउने दुई दुईओटा वेशभूषा र गरगहनाको नाम लेख्नुहोस्।

उत्तर
ठाउँ वेशभूषा र गहना
हिमाल बक्खु, पाङ्देन, दोचा, टिकटिक
पहाड दौरा सुरुवाल, गुन्यु चोलो, तिलहरी, शिरबन्दी
तराई धोती कुर्ता, लेहङ्गा, हँसुली, पाउजु

पाठ ३: हाम्रा मेलापर्व र जात्राहरू

अभ्यास

१.

तपाईँको समुदायमा मनाइने मेलापर्व र जात्राहरूको सूची तयार गर्नुहोस्।

उत्तर

आफ्नो समुदाय हेरेर लेख्नुपर्छ। उदाहरण: दसैँ, तिहार, छठ, ल्होसार, माघी, होली, इद, उँभौली, उँधौली, गौरा, बिस्केट जात्रा।

२.

तपाईँ स्थानीय समुदायमा प्रचलित कुन कुन मेलापर्व र जात्रामा सहभागी हुनुभएको छ, नाम लेख्नुहोस्।

उत्तर

आफूले भाग लिएका मेलापर्व लेख्नुपर्छ। उदाहरण: दसैँको मेला, मकर सङ्क्रान्ति मेला, गाईजात्रा।

३.

हाम्रो मौलिक पहिचान जोगाउन मेलापर्व र जात्राहरूले कसरी सहयोग पुर्‍याएका छन्, लेख्नुहोस्।

उत्तर

मेला र जात्रामा परम्परागत पोसाक लगाइन्छ। मौलिक बाजा बजाइन्छ। नाच नाचिन्छ। मौलिक परिकार बनाइन्छ। बालबालिकाले यी सबै देखेर सिक्छन्। यसरी हाम्रो संस्कृति एक पुस्ताबाट अर्को पुस्तामा सर्छ।

४.

गौरा पर्वमा के के गरिन्छ, लेख्नुहोस्।

उत्तर
  • क.महिला र पुरुष भेला भएर शिव र पार्वतीको पूजा गर्छन्।
  • ख.देउडा गाउँछन्।
  • ग.रमाइलो गर्छन् र प्रसाद लिन्छन्।
  • घ.नारीलाई शक्ति र सम्मानको प्रतीक मान्छन्।
५.

गाईजात्रामा के के गरिन्छ?

उत्तर

मृत्यु भएका मानिसका घरबाट मृत आत्माको चिरशान्तिको कामना गर्दै गाईजात्रा निकालिन्छ। जात्रा टोल टोल घुमाइन्छ। परम्परागत बाजा बजाइन्छ।

६.

समुदायमा मनाइने मेलापर्व र जात्राहरूको महत्त्व लेख्नुहोस्।

उत्तर
  • क.मित्रता, स्नेह र सहकार्य बढ्छ।
  • ख.सामाजिक सद्भाव कायम रहन्छ।
  • ग.मौलिक संस्कृतिको संरक्षण हुन्छ।
  • घ.मानिसबिच घुलमिल बढ्छ।
  • ङ.रमाइलो र मनोरञ्जन हुन्छ।

पाठ ४: प्रेरणादायी व्यक्तित्व

अभ्यास

१.

सबैको प्रशंसा पाउन के कस्ता काम गर्नुपर्छ, लेख्नुहोस्।

उत्तर

समाजको भलाइका काम गर्नुपर्छ। दुःखमा परेकालाई सहयोग गर्नुपर्छ। शिक्षा र चेतना फैलाउनुपर्छ। कुरीतिविरुद्ध लाग्नुपर्छ। इमानदार भएर आफ्नो काम गर्नुपर्छ।

२.

हर्क दाजु किन सबैको प्रेरणाको स्रोत बन्न पुग्नुभयो? दुई कारण लेख्नुहोस्।

उत्तर
  • क.उच्च शिक्षा सकेर सहर नबसी गाउँ फर्कनुभयो।
  • ख.जिल्लामा अलैँची खेती र पर्यटनको विकास गर्नुभयो।
३.

असल काम गर्ने व्यक्तिलाई किन सबैले सम्मान गर्छन्, लेख्नुहोस्।

उत्तर

उनीहरूको कामबाट सबैलाई फाइदा पुग्छ। उनीहरू आफ्नो मात्र होइन, समाजको भलो सोच्छन्। उनीहरूलाई देखेर अरूले पनि राम्रो काम गर्ने प्रेरणा पाउँछन्।

४.

छिरिङले गरेका प्रेरणादायी कार्यहरूको सूची बनाउनुहोस्।

उत्तर
  • क.अन्धविश्वास र कुरीतिविरुद्ध युवाको स्वयम्सेवी समूह बनाएको।
  • ख.बेचबिखन, बालविवाह र घरेलु हिंसाविरुद्ध सचेत गराएको।
  • ग.भोजभतेरको फजुल खर्च रोकेको।
  • घ.बेरोजगार युवालाई स्वरोजगारका सिप सिक्न प्रेरित गरेको।

पाठ ५: अनुशासित बनौँ

अभ्यास

१.

असल व्यवहारअन्तर्गत पर्ने कुनै चारओटा बानी व्यवहार उल्लेख गर्नुहोस्।

उत्तर
  • क.समयमा काम गर्ने।
  • ख.नम्र र मिठो बोली बोल्ने।
  • ग.साथीसँग मिलेर बस्ने।
  • घ.ठुलालाई सम्मान र सानालाई माया गर्ने।
२.

अरूलाई दुःख वा अप्ठेरो परेका बेला तपाईँ के गर्नुहुन्छ, उल्लेख गर्नुहोस्।

उत्तर

आफ्नै अनुभव लेख्नुपर्छ। उदाहरण: उनीहरूको कुरा सुन्छु। आफूले सक्ने सहयोग गर्छु। ठुला मानिस वा शिक्षकलाई खबर गर्छु।

३.

कस्तो आचरण भएका मानिसलाई सबैले मन पराउँछन्? आफ्नो विचार प्रस्तुत गर्नुहोस्।

उत्तर

नम्र, इमानदार र सहयोगी मानिसलाई सबैले मन पराउँछन्। अरूको दुःख बुझ्ने, झगडा नगर्ने र समयको पालना गर्ने मानिस सबैलाई प्रिय हुन्छन्।

४.

तपाईँलाई अनुशासित हुन र असल आचरण देखाउन केले प्रेरित गर्छ, लेख्नुहोस्।

उत्तर

आफ्नै विचार लेख्नुपर्छ। उदाहरण: आमाबुबा र शिक्षकको सिकाइले प्रेरित गर्छ। साथीहरूको राम्रो बानीले प्रेरित गर्छ। राम्रो काम गर्दा पाइने खुसी र सम्मानले पनि प्रेरित गर्छ।

५.

राधिका र सरोजको बानी व्यवहारमध्ये तपाईँलाई सबैभन्दा मन परेको बानी कुन हो र किन?

उत्तर

आफ्नै विचार लेख्नुपर्छ। उदाहरण: राधिकाले नतिजा खराब आउँदा नआत्तिई मिहिनेत गरेको बानी मन पर्‍यो। अप्ठेरो पर्दा हार नमानी सुधार्न सकिन्छ भन्ने यसले सिकाउँछ।

पाठ ६: फुर्सदको सदुपयोग

अभ्यास

१.

फुर्सदको समयलाई तपाईँ कसरी सदुपयोग गर्नुहुन्छ?

उत्तर

आफ्नै अनुभव लेख्नुपर्छ। उदाहरण: पुस्तक पढ्छु। चित्र बनाउँछु। साथीसँग खेल्छु। घरको काममा सघाउँछु।

२.

तपाईँले फुर्सदको समयमा गरेका सिर्जनशील कार्यहरूको सूची बनाउनुहोस्।

उत्तर

आफूले गरेका काम लेख्नुपर्छ। उदाहरण: चित्र बनाएको, कविता लेखेको, बाजा बजाएको, बगैँचा गोडेको, पुराना वस्तुबाट खेलौना बनाएको।

३.

बालक्लबमा सहभागी हुँदा प्राप्त गर्न सकिने कुनै चारओटा फाइदा उल्लेख गर्नुहोस्।

उत्तर
  • क.धेरै कुरा सिक्न पाइन्छ।
  • ख.एकअर्कालाई सहयोग गर्ने बानी बस्छ।
  • ग.अनुशासित हुन सिकिन्छ।
  • घ.समाजमा राम्रो काम गर्ने प्रोत्साहन पाइन्छ।
४.

नयाँ ठाउँ घुम्दा के के कुराको जानकारी पाउन सकिन्छ, लेख्नुहोस्।

उत्तर

त्यहाँको भूगोल र प्रकृति थाहा हुन्छ। मानिसको भाषा, लुगा र खाना थाहा हुन्छ। चाडपर्व र रहनसहन जान्न पाइन्छ। नयाँ साथी पनि बन्छन्।

पाठ ७: सहयोगी बनौँ

अभ्यास

१.

कस्ता मानिसलाई सबैले माया गर्छन्?

उत्तर

अरूलाई सहयोग गर्ने, वृद्ध र बिरामीको ख्याल गर्ने, आफ्नो कर्तव्य बुझ्ने र नम्र मानिसलाई सबैले माया गर्छन्।

२.

माथिको कथा पढेर तपाईँले के सन्देश पाउनुभयो?

उत्तर

आफूले सक्ने काममा घर, विद्यालय र समुदायमा सहयोग गर्नुपर्छ। यो हाम्रो कर्तव्य हो। सबै बालबालिका सहयोगी भए समाज र देशको प्रगति हुन्छ।

३.

गरिमाले गरेका कुन कामबाट तपाईँ ज्यादै प्रभावित हुनुभयो र किन?

उत्तर

आफ्नै विचार लेख्नुपर्छ। उदाहरण: निरोजको ह्विलचेयर धकेलेको काम मन पर्‍यो। साथीलाई गाह्रो हुँदा उनले हरेक दिन सघाइन्। यसले साथीलाई विद्यालय जान सजिलो बनायो।

४.

तपाईँले आफ्नो घरका कुन कुन काममा सहयोग गर्नुभएको छ?

उत्तर

आफ्नै अनुभव लेख्नुपर्छ। उदाहरण: तरकारी केलाउने, कोठा मिलाउने, भाँडा माझ्ने, साना भाइबहिनीलाई पढाउने, फूलबारीमा पानी हाल्ने।

पाठ ८: हाम्रा राष्ट्रिय विभूतिहरू

अभ्यास

१.

अमरसिंह थापाको योगदान उल्लेख गर्नुहोस्।

उत्तर
  • क.एकीकरण अभियान अघि बढाएर सिमाना काँगडासम्म पुर्‍याए।
  • ख.नेपाल-अङ्ग्रेज युद्धमा पश्चिमी किल्लाको कमान्ड सम्हाले।
  • ग.अङ्ग्रेजको प्रलोभनमा नपरी देशका लागि वीरतासाथ लडे।
२.

भानुभक्त आचार्यले नेपाली साहित्यमा के के योगदान दिएका थिए?

उत्तर
  • क.संस्कृतको रामायण नेपाली भाषामा अनुवाद गरे।
  • ख.भक्तमाला र वधूशिक्षा लेखे।
  • ग.नेपाली साहित्यका आदिकवि भए।
३.

फाल्गुनन्द लिङ्देनको परिचय दिनुहोस्।

उत्तर

फाल्गुनन्द लिङ्देनको जन्म वि.सं. १९४२ मा इलाममा भएको थियो। उनी किराँत धर्मका महागुरु र समाजसुधारक थिए। उनले भाषा, लिपि र संस्कृति जोगाउन काम गरे। हिंसा नगर्न, झुटो नबोल्न र नारीको सम्मान गर्न सिकाए।

४.

पासाङ ल्हामु शेर्पा आँट र साहसकी प्रतिमूर्ति हुन्, स्पष्ट पार्नुहोस्।

उत्तर

उनी सगरमाथा चढ्ने पहिलो नेपाली महिला हुन्। यसअघि उनले चोयु र माउन्ट ब्लाङ्क चढिन्। धेरै पटक प्रयास गर्दा पनि हार मानिनन्। ज्यानको जोखिम हुँदा पनि उनी अघि बढिन्। त्यसैले उनी आँट र साहसकी प्रतिमूर्ति हुन्।

५.

जयपृथ्वीबहादुर सिंहलाई किन राष्ट्रिय विभूति भनिएको हो?

उत्तर

उनले नेपाली भाषाको पहिलो पाठ्यपुस्तक मानिने अक्षराङ्क शिक्षा लेखे। सत्यवादी पाठशाला खोले। गोरखापत्रको सम्पादन गरेर जनचेतना जगाए। भाषा, साहित्य, शिक्षा, स्वास्थ्य र समाजसुधारमा योगदान गरे। त्यसैले उनी राष्ट्रिय विभूति हुन्।

स्वप्रतिबिम्बन

कविता पढौँ

क.

माथिको कविताले के सन्देश दिन खोजेको छ? छलफल गरेर टिप्नुहोस् र कक्षामा सुनाउनुहोस्।

उत्तर

कविताले असल बन्न सिकाउँछ। पुस्तकबाट ज्ञान लिनुपर्छ। घरको काम गर्दा कोही सानो हुँदैन। मान्यजनको आदर गर्नुपर्छ। दीनदुखीलाई सघाउनुपर्छ। दुःख सुख साट्दै सबैलाई माया गर्नुपर्छ।

ख.

अभिभावकको सहायता लिएर सन्देशमूलक गीत, कविता वा कथा तयार गर्नुहोस्। कक्षामा पालैपालो सुनाउनुहोस्।

उत्तर

आफैँ रचना गर्नुपर्छ। सहयोग, अनुशासन, सरसफाइ वा देशप्रेमजस्ता कुनै एक कुरामा छोटो रचना गर्न सकिन्छ।

राम्रा घटना छानौँ

२.

तलका घटनामध्ये तपाईँलाई राम्रा लागेका घटना छानेर चार्ट वा तालिका बनाउनुहोस्।

क. हरिश्चन्द्र आफ्नो कोठाको सरसफाइ आफैँ गर्छन्।

ख. शशिकला बिरामी हजुरआमाको स्याहार गर्छिन्।

ग. शेषकान्त बाटामा भेटेका बालबालिकालाई जिस्क्याउँछन्।

घ. रोहित घरको काममा चासो राख्दैनन्। “मलाई पढ्नु मात्र छ,” भन्छन्।

ङ. बाढीले मनोजको घर भत्काउँदा सबै छिमेकीले सहयोग गरेर अस्थायी घर बनाइदिए।

उत्तर

राम्रा घटना क, ख र ङ हुन्।

राम्रा घटना किन राम्रो?
हरिश्चन्द्रले कोठा सफा गर्नु आफ्नो काम आफैँ गर्ने बानी
शशिकलाले स्याहार गर्नु बिरामी र वृद्धको ख्याल
छिमेकीले घर बनाइदिनु विपत्मा सहयोग