खुम्बुको थामे गाउँबाट दुई-तीन घण्टा हिँडेपछि तार्ङा आउँछ। त्यो ठाउँ समथर छ, एकदम समथर। छेउमा ठुलो खोला बग्छ, पारि ठुलो डाँडा। रुख छैन, जङ्गल छैन। डाँडामा बिहानको धूप बाल्न पात टिपिने होचो धुपी मात्र उम्रन्छ।
धेरै पहिले त्यो डाँडामा यति नै यति थिए।
रातको चोर
तार्ङामा सबैको आफ्नो बारी थियो। दिनभर मानिसहरू आलु रोप्थे, साँझ घर फर्केर सुत्थे।
यतिहरू डाँडाबाट यो सबै हेरिरहेका हुन्थे। अनि राति सबै सुतेपछि ओर्लिएर सारा बारी खनिदिन्थे। बिहान गाउँले आउँदा बारी उल्टिएको हुन्थ्यो।
फेरि रोपे, फेरि खनियो, हप्तौँसम्म यस्तै भइरह्यो।
“यसरी त हामी भोकै मर्छौँ,” गाउँलेहरूले भने। “यतिहरू हामीलाई हेर्छन्, हामीले जे गर्छौँ, त्यही गर्छन्। त्यही नक्कलले उनीहरूलाई फसाऔँ।”
तार्ङाको भोज
गाउँलेहरूले दुईवटा ठुला ड्रम भरी छ्याङ बनाए, अनि हरेकले एक-एक चक्कु सापट मागेर ल्याए।
अनि ठिक डाँडाबाट देखिने गरी भोज सुरु भयो। पहिलो ड्रमबाट छ्याङ खाएपछि उनीहरूले चक्कु उठाएर एकअर्कालाई हान्न खोजेझैँ गरे, “स्वाऽऽ, स्वाऽऽ!” तर कसैलाई छोएनन्, सबै नाटक मात्र थियो। केही बेर पल्टिए, अनि उठेर घर गए।
धेरै विष मिसाइएको दोस्रो ड्रम उनीहरूले त्यहीँ छोडे, छेउमा थुप्रै चक्कु पनि राखिदिए।
डाँडामाथि यतिहरूले सबै देखे।
राति यतिहरू ओर्लिए, अनि मानिसले जे गरेका थिए, ठिक त्यही गरे। त्यही विषालु ड्रमबाट छ्याङ पिए, चक्कु उठाए, अनि एकअर्कालाई हान्न थाले। मानिसको त्यो लडाइँ नाटक पो थियो भन्ने यतिहरूलाई के थाहा!
बिहान तार्ङामा धेरै यति ढलेका थिए।
एउटी आमा
तर एउटी यति भने डाँडामै बसिरही। आमा बन्न लागेकी, पेटमा सानो बच्चा बोकेकी ऊ त्यति टाढा हिँड्न सक्दिनथी, त्यसैले माथिबाटै सबै हेरिरही।
त्यो आमा यति बाँची, अनि उसको बच्चा जन्मियो। त्यो बच्चाका पनि बच्चा भए, अनि तिनका पनि।
त्यसैले आज पनि हिमालमा यति छन्, शेर्पाहरू भन्छन्।
यो कथा कुन-कुन स्रोतबाट लेखियो
- आङ छिरिङ शेर्पा, बब पियर्सलाई सुनाएको, “The Feast of Tarnga”, HIMALAYA (Himalayan Research Bulletin) १७(२), सन् १९९७, CC BY 4.0 (माथिको पूरा कथा)। DigitalCommons@Macalester (Internet Archive को प्रतिबाट पढिएको)
- “’Yeti scalp’ fails to convince Hillary”, Stars and Stripes, ११ डिसेम्बर सन् १९६० (डेस्मन्ड डोइगले सुनाएको रूप, खुम्जुङको छाला, गाउँका मुखिया खुन्जो चुम्बी)। Stars and Stripes
- “Is there such a thing as Yeti?”, The Daily Star (BBC Online बाट), सन् २०१५ (“The Annihilation of the Yeti”: बदला लिने यतिहरूको रूप)। The Daily Star
- Michael Ward, “Himalayan Scientific Expedition, 1960–61”, The Alpine Journal, सन् १९६१ (खुम्जुङको छाला, त्यसका रखवाला, बाख्राको छाला ठहरिएको)। Alpine Journal
- “Pangboche Hand”, Trafficking Culture, University of Glasgow (पाङबोचेको हात, सन् २०११ को डीएनए जाँच)। Trafficking Culture
- माथिको फोटो: Thame before the flood of 16 august 2024..jpg, Trekking Planner Nepal, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0।
कथा यी स्रोतका आधारमा आफ्नै शब्दमा लेखिएको हो। संवाद कथावाचकले जसरी सुनाउँछन्, कथाकै अर्थ नबिगारी लेखिएको हो।
