Skip to content

← नेपालका लोककथा

राक्षसका जिजुबाजे

नेपाली लोककथा

भुइँमा बसेर नाङ्लोले धान निफन्दै गरेकी महिला, धादिङ
धादिङमा नाङ्लोले धान निफन्दै, सन् २००८। Photo: Everhard van Eimeren, CC BY-SA 4.0

पेटमा मुसा दगुरेको बेला मान्छेले जे पनि गर्छ, बिरानो घरमा पनि पस्छ।

हाम्रो कथाको मान्छे पनि त्यस्तै थियो। गाउँमा न उसको काम थियो, न खल्तीमा पैसा। तर टाउको चाहिँ चल्थ्यो। “सहरतिर लागौँ, काम पाइएला,” भनेर ऊ एक दिन बाटो लाग्यो।

कसको घर?

बाटोमा उसले एउटा अग्लो घर भेट्टायो। झ्यालबाट हेर्दा भित्र खानेकुराको थुप्रो पो रहेछ!

ढोका ढकढक्यायो, जवाफ आएन। फेरि ढकढक्यायो, चकमन्न। ढोकामा हल्का धक्का दिँदा त्यो आफैँ खुल्यो।

भित्र पसेपछि उसलाई लाग्यो, ऊ आफैँ सानो भएछ कि क्या हो! पिर्का होइन, कुर्सी उसको छातीसम्म आइपुग्थ्यो। थाल परात जत्रा, करुवा गाग्री जत्रा। यस्तो घरमा बस्ने को होला? तर भोकले त्यो प्रश्न धेरै बेर टिक्न दिएन। ऊ कुर्सीमा उक्लेर अघाउन्जेल खायो।

अनि निस्कन मात्र लागेको थियो, जमिन थर्कियो। धम्, धम्, धम्।

झ्यालबाट चियाएर हेर्दा रुखजत्रा अग्ला चार जना राक्षस घरतिरै आउँदै थिए।

अब उसले बुझ्यो, यो कसको घर रहेछ।

जिजुबाजे बोल्छन्

बाहिर भाग्ने उपाय थिएन। ऊ दौडेर ढोकामा आग्लो लगायो, अनि सिँढी चढेर माथिल्लो तलामा लुक्यो।

राक्षसहरूले ढोका ठेले, तर ढोका टसको मस भएन।

“को छ भित्र?” चारै जना एकै स्वरमा गर्जिए।

मान्छेले सास तानेर घाँटी फुलाउँदै करायो, “म! तिमीहरूका जिजुबाजे! राक्षसलाई नै चपाउने बाजे हुँ म। आज तिमी चारै जनाको पालो!”

बाहिर एकछिन सुनसान भयो। जिजुबाजे? उनीहरूले त कहिल्यै सुनेका थिएनन्। तर यति ठुलो आवाजमा बोल्ने पक्कै सानो होइन होला।

“त्यसो भए,” एउटाले हिम्मत गरेर सोध्यो, “तपाईँको अनुहार कत्रो छ, बाजे?”

मान्छेले वरिपरि नजर दौडाएर नजिकै रहेको नाङ्लो झ्यालबाट तल फ्याँक्यो। “यत्रो!”

राक्षसहरूले भुइँमा खसेको नाङ्लो हेरे, अनि एकअर्काको मुख हेरे।

“कपाल नि? कति लामो छ?”

यसपटक एउटा लामो डोरी तल झर्‍यो। “यति लामो!”

राक्षसहरूको घाँटी सुक्न थाल्यो। तर सोध्ने बानी छुटेन। “दाँत कोट्याउने सिन्को चाहिँ कत्रो होला नि?”

मान्छेले खोज्दै जाँदा एउटा लामो लट्ठी फेला पारेर तल फ्याँक्यो। लट्ठी बजारिँदै भुइँमा खस्यो। माथिबाट गर्जन आयो, “तिमीहरू चारैलाई सिध्याएपछि यसैले दाँत खोतल्छु!”

राक्षसहरू उफ्रेर पछि सरे।

तर तिनमा एउटा अलि ढिट थियो। “बाजे, तपाईँ थुक्नुहुन्छ कि? हामी हेर्न चाहन्छौँ!”

माथिबाट खकार फालेको आवाज आयो, “खाक्!” अनि झ्यालबाट एक कचौरा दही झर्‍यो। छ्याप्प! सेतो थुक भुइँभरि छरियो।

राक्षसको धरहरा

राक्षसहरूको खुट्टा भाग्न खोज्दै थिए, तर आँखा अझै हेर्न खोज्दै थिए। यत्रो बाजेलाई एकपटक देख्न त पर्‍यो!

अनि उनीहरूले एउटा उपाय निकाले। एउटा भुइँमा उभियो, अर्को उसको काँधमा चढ्यो, तेस्रो त्यसको काँधमा, चौथो सबैभन्दा माथि। यसरी चार राक्षसको धरहरा माथिल्लो तलाको झ्यालतिर बिस्तारै उठ्न थाल्यो।

भित्र मान्छेको मुटु ढुकढुक गर्न थाल्यो। माथिल्लो राक्षसले झ्यालभित्र एउटा सानो मान्छे देख्यो भने? ढोका फुटाउन र उसलाई चपाउन कति बेर लाग्थ्यो र!

उसले घाँटी सफा गरेर आफैँसँग गफ गरेझैँ, तर तलसम्म सुनिने गरी बोल्यो:

“ल, आज कुनचाहिँबाट थालौँ? सबैभन्दा तल उभिएको त्यो मोटोघाटो छ नि, पहिलो गाँस त्यसैको।”

सबैभन्दा तलको मोटो राक्षसको घुँडा काम्न थाले। घुँडा काम्दा काँध काम्यो, काँध काम्दा माथिका तीनै जना हल्लिए। धरहरा यता ढल्कियो, उता ढल्कियो, अनि धडाम! चारै जना एकमाथि अर्को गरी थुप्रिए।

राक्षसहरूको सातोपुत्लो उड्यो। उठ्न जति बेर, भाग्न त्यति बेर। उनीहरू कुदे, फर्केर हेर्ने आँट कसैले गरेन।

माथि झ्यालमा मान्छे पेट समातेर हाँस्यो। अनि त्यस दिनदेखि राक्षसका ती ठुला ठुला भाँडाकुँडा र घरका सबै चिज उसकै भए। फेरि उसले भोकै सुत्नुपरेन।

यो कथा कुन-कुन स्रोतबाट लेखियो
  • Sipra Roy Choudhury, Tales from Nepal (Sangam English Supplementary Readers), Orient Longman, सन् १९९१, “The Giants’ Great-grandfather”, पृ. १४–१८ (कथाको पूरा कथानक)। Internet Archive
  • तुलसी दिवस, नेपाली लोक-कथा: केही अध्ययन, नेपाल राजकीय प्रज्ञा-प्रतिष्ठान, वि.सं. २०३३, राक्षसका कथाबारेको खण्ड (मन्द बुद्धिका राक्षस, गोरखाको दुई साथीको कथा, रोल्पाको “मूसेभाइ”, जुम्लाको “खिर पाक ताउलो”)। Internet Archive
  • माथिको फोटो: Nanglo used for winnowing rice by a woman sitting on the ground Dhading Nepal 24Apr2008.jpg, Everhard van Eimeren, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0।

कथा यी स्रोतका आधारमा आफ्नै शब्दमा लेखिएको हो। संवाद कथावाचकले जसरी सुनाउँछन्, कथाकै अर्थ नबिगारी लेखिएको हो।

← नेपालका लोककथा