Skip to content

← नेपालका लोककथा

गोनू झाको वरदान

मैथिली लोककथा, गोनू झाका कथा, मिथिला

रातो रङ लगाइएको, जुँगा भएका एक मानिसको आधा शरीरको सालिक, रुखहरूबीच
भारतको बिहारस्थित उच्चैठ भगवती मन्दिर परिसरको ढोकामा राखिएको गोनू झाको सालिक, सन् २०२५। Photo: Sntshkumar750, CC BY-SA 4.0

मिथिलाका गाउँमा कसैले चट्ट मिलाएर जवाफ फर्कायो भने मानिसहरू हाँस्दै भन्छन्, “ए, यो त गोनू झा पो रहेछ!”

मिथिलाका सबैभन्दा चतुर मानिस मानिने गोनू झालाई बहसमा कसैले हराउन सकेन। राजा होस् वा चोर, गाउँका टाठाबाठा होउन् वा दरबारका पण्डित, सबै उनको जवाफ सुनेर अवाक् हुन्थे।

तर यस्तो दिमाग उनले पाए कहाँबाट? मिथिलाका मानिस भन्छन्, देवीबाट, त्यो पनि देवीलाई नै जिस्काएर!

दुर्गा पूजाको भिड

गोनू त्यति बेला सानै थिए। दुर्गा पूजामा देवीको मूर्ति निकै राम्रो बनाइएको थियो, अनि दर्शन गर्न मानिसको भिड ओइरिरहेको थियो।

त्यही भिडमा पुगेका बालक गोनूले मूर्तितिर टाउको उठाएर हेरे। देवीका आठवटा हात थिए, हरेक हातमा कुनै न कुनै हतियार। एउटा पनि हात खाली थिएन।

केही बेर हेरिरहेपछि गोनू सबैले सुन्ने गरी ठुलो स्वरले देवीसँग बोल्न थाले:

“हे देवी, तिम्रो यो रूप मलाई मन परेन। तिमी त सबैकी आमा हौ, सबैको मनोकामना पूरा गर्छ्यौ। तर तिम्रो एउटा पनि हात खाली छैन। म त बच्चा हुँ, अहिले तिमीसँग प्रसाद मागेँ भने कुन हातले दिन्छ्यौ?”

अलिकति रोकिएर उनले थपे, “आमा, एउटा हात त खाली राख्नुपर्छ नि!”

देवीको वरदान

भनिन्छ, यो सुनेर देवी हाँस्नुभयो, अनि सानो गोनूलाई वरदान दिनुभयो, “छोरा, तर्कमा तिमीलाई कसैले हराउन सक्ने छैन।”

देवीको वचन खेर गएन। त्यही बालक गोनू ठुला भएर मिथिलाका राजाको दरबारमा पुगे। उनका कथा आज पनि मिथिलाका गाउँगाउँमा सुनाइन्छन्: छालाले चोर भगाएको, चोरलाई नै खेत सिँचाउन लगाएको, बजारबाट ल्याएका गोरुलाई बाघ बनाएको...

यो कथा कुन-कुन स्रोतबाट लेखियो
  • तारानन्द वियोगी, गोनू झा के किस्से, चित्र: सुभाष राय, नवताक्षर साहित्यमाला (प्रकाशन वर्ष पुस्तकमा भेटिएन), हिन्दी (दुर्गा पूजाको कथा, आठ हात र प्रसाद, वरदान, “करिब तीन सय वर्षअघि”)। Internet Archive
  • अशोकजी, गोनू झा की अनोखी दुनिया (प्रकाशक र वर्ष उल्लेख भएको पाना भेटिएन), हिन्दी, कथा १९ “माँ काली का वरदान” (सपनामा काली, हजार नाकको रूप)। Internet Archive
  • रामदेव झा, मैथिली लोकसाहित्य: स्वरूप ओ सौन्दर्य, मिथिला रिसर्च सोसाइटी, सन् २००२, अध्याय १५ “मैथिली लोककथा-नायक: धूर्तराज गोनूझा” (पहिलो पटक मिथिला मिहिर, सन् १९६१), पृ. १५८–१६० (पञ्जीको लेखोट, सन् १२०० तिरको समय, भरवारा गाउँ, गोनू झाका नामका उखान, संस्कृत श्लोक)। Internet Archive
  • माथिको फोटो: Memorial Statue of Gonu Jha.jpg, Sntshkumar750, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0।

कथा यी स्रोतका आधारमा आफ्नै शब्दमा लेखिएको हो। संवाद कथावाचकले जसरी सुनाउँछन्, कथाकै अर्थ नबिगारी लेखिएको हो।

← नेपालका लोककथा