Skip to content

← नेपालका लोककथा

पेङदोर्जेको डम्फु

तामाङ समुदायको कथा

कालो टोपी र सेतो पछ्यौरा लगाएर डम्फु बजाउँदै गीत गाइरहेका युवाहरू
डम्फु बजाउँदै गीत गाउँदै युवाहरू। Photo: Krish Dulal, CC BY-SA 3.0

तामाङ गाउँमा बिहे होस् वा छेवर, चाड होस् वा मेला, ताम्बा डम्फु उठाउँछन्। अनि गीत सुरु हुन्छ:

“आमाइले होइ आमाइले, आमाइले होइ आमाइले…”

ताम्बा पहिले धरती आमालाई सम्झन्छन्, अनि बल्ल कथा सुनाउँछन्।

“म बजाइरहेको यो डम्फु,” उनी गाउँछन्, “कसले बनायो होला, सोच्दै हुनुहुन्छ?”

अनि डम्फुकै तालमा कथा अघि बढ्छ।

हिमाल, पहाड र मधेस

धेरै पहिले तामाङहरूका पेङदोर्जे नाम गरेका एक पुर्खा थिए। एक दिन माथि हिमालको जङ्गलमा सिकार गर्दा उनले एउटा जङ्गली घोरल मारेर छाला काढे।

छाला हातमा लिएर पेङदोर्जेलाई एउटा विचार आयो। यसबाट बाजा बनाउन सकिँदैन र?

तर बाजाका लागि काठ चाहियो। उनले तल पहाडको जङ्गलमा झरेर कोइरालोको एउटा हाँगो काटे, अनि त्यसलाई बङ्ग्याएर गोलो घेरा बनाए।

अब छालालाई घेरामा कस्न किला चाहियो। त्यसैले पेङदोर्जेले झन् तल मधेसको जङ्गलसम्म पुगेर बाँस ल्याए, अनि त्यसलाई चिरेर बत्तिसवटा साना किला बनाए।

घोरलको छाला कोइरालोको घेरामाथि तन्काएर बाँसका किलाले चारैतिर कसेपछि बाजा तयार भयो।

“च्याइँ!”

पेङदोर्जेले बाजा हेरे। छाला यति पातलो थियो, घेरा यति हलुका। “यसले आवाज निकाल्ला र?” उनलाई शङ्का लाग्यो।

उनले हिर्काएर हेरे।

“च्याइँ!”

देवी सरस्वती आफैँ गाएझैँ मिठो आवाज निस्कियो। पेङदोर्जे छक्क परे। फेरि हिर्काए, फेरि हिर्काए, अनि डम्फुको आवाजमा मग्न भएर त्यसैको तालमा नाच्न थाले।

डाँफेको नाच

त्यही बेला नजिकै आएको एउटा डाँफे पनि डम्फुको आवाज सुनेर ठ्याक्कै पेङदोर्जेकै तालमा नाच्न थाल्यो।

आफ्नो सङ्गीतमा चरा पनि नाचेको देखेर पेङदोर्जेले डाँफेको सानो आकृति बनाए, अनि त्यसलाई बाँसको लचिलो चोयामा अड्याएर डम्फुको टुप्पोमा राखे। डम्फु बजाउँदा चोया हल्लिन्थ्यो, अनि त्यो डाँफे जङ्गलको डाँफेझैँ तालसँगै उफ्रिन्थ्यो।

पेङदोर्जे डाँफेझैँ नाच्दै हिँडे, अनि उनको नयाँ बाजाको खबर चारैतिर फैलियो।

आज पनि तामाङ गाउँमा डम्फु बज्दा त्यसको टुप्पोमा डाँफे नाच्छ।

यो कथा कुन-कुन स्रोतबाट लेखियो
  • Kumari Lama, “Damphu: The Symbol of Tamang Cultural Identity”, Mindscape: A Journal of English & Cultural Studies २, डिसेम्बर सन् २०२३, पृ. ९५–१०२ (सन्तवीर लामा (पाख्रिन) को पुस्तकबाट ताम्बाको गीतको अनुवाद: “आमाइले होइ आमाइले”, घोरल, कोइरालोको घेरा, मधेसका बत्तिस बाँसका किला, पातलो देखिएको बाजा र सरस्वतीजस्तो आवाज; मायालु तामाङका अनुसार डाँफेको नाच; श्रीमती र घोरलको बच्चाको कथा; हिमाल, पहाड र मधेसको अर्थ; सेलो)। NepJOL
  • Sudash Lama, “Identifying a Tribe of Sub-Himalaya: A Socio-Cultural Aspects of Tamang”, Karatoya: NBU Journal of History ५, उत्तर बङ्गाल विश्वविद्यालय, सन् २०१२, पृ. ४१–५८ (राजेश गौतम र अशोककुमार थापा मगरको Tribal Ethnography of Nepal (सन् १९९४, पृ. २७९) बाट: लामा पेमदोर्जेले मारेको घोरल, कोइरालोको घेरा र बाँसका किला, डाँफे वा मुनालको जोडीको नाच, बाँसको चोयामा उफ्रिने डाँफे; ताम्बा, बिहे र छेवरमा डम्फु)। उत्तर बङ्गाल विश्वविद्यालय
  • माथिको फोटो: Damfu nepal.jpg, Krish Dulal, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0।

कथा यी स्रोतका आधारमा आफ्नै शब्दमा लेखिएको हो। संवाद कथावाचकले जसरी सुनाउँछन्, कथाकै अर्थ नबिगारी लेखिएको हो।

← नेपालका लोककथा