Skip to content

← नेपालका लोककथा

गुर्बाबा र गँड्यौलो

डङ्गौरा थारू समुदायको कथा, दाङ

साँझको आकाशमुनि दाङ जिल्लाको फूल फुलेको तोरीबारी, पर रुख र घरहरू
दाङ जिल्लाको एउटा बारी। मानवशास्त्री क्रिस्चियन म्याकडोनाका अनुसार डङ्गौरा थारूहरूको सृष्टिको गीतमा पानीले ढाकिएको संसार भनेको दाङ उपत्यका नै हो। Photo: Scandinaviastats, CC0

धेरै धेरै पहिले, धरती बन्नुभन्दा पनि पहिले, संसार जलिरहेको थियो।

जता हेर्‍यो उतै आगो र धुवाँ। न कुनै बोटबिरुवा, न कुनै जीव।

त्यसपछि आगोको ठाउँमा पानी आएर आगो त निभ्यो, तर अब संसारभरि पानी मात्र भयो। जताततै पानी, अनि त्यसमाथि टेक्ने एक मुठी माटो पनि कतै थिएन।

पानीमाथि उड्ने चरा

डङ्गौरा थारूहरूको गीतअनुसार भगवान् चराको रूपमा पानीमाथि उडे। एउटा सानो टुक्रा भए पनि जमिन भेटिन्छ कि भनेर उनले खोजे, तर कतै भेटिएन।

त्यसपछि भगवान्ले धरतीका पहिलो थारू, गुर्बाबालाई जन्माए। सुरुमा गुर्बाबाका न हातखुट्टा थिए, न देख्ने, सुन्ने अङ्ग। पछि भगवान्ले उनको शरीर पूरा गरिदिए।

अब गुर्बाबा तयार त भए, तर उनी पनि टेक्ने ठाउँ नभएको उही पानीको संसारमा थिए।

दुधियाको यात्रा

गुर्बाबाले दुधिया, अर्थात् गँड्यौलालाई बोलाए।

“पानीको सबैभन्दा मुनि, संसारको तल पाताल छ,” गुर्बाबाले भने। “त्यहाँ अम्मर माटी छ। त्यो माटो लिएर आऊ।”

अनि दुधिया पानीमुनि, झन् मुनि, संसारको फेदसम्म पुगेर अम्मर माटी लिएर फर्कियो।

धरती

गुर्बाबाले त्यो माटो पानीमाथि छरिदिएपछि चारैतिर धरती बन्यो।

त्यसपछि गुर्बाबाले एकपछि अर्को गर्दै जीव बनाए: माछा, गोही, बोटबिरुवा, सर्प, घोडा र गँगटो। अनि यसरी संसार मानिस र अरू जीवले भरियो।

आज पनि अस्टिम्कीमा दाङका थारू घरका भित्तामा माछा, गँगटो र गँड्यौलाका चित्र कोरिन्छन्। त्यो सानो दुधियालाई कसैले बिर्सेको छैन।

यो कथा कुन-कुन स्रोतबाट लेखियो
  • Christian McDonaugh, “The Mythology of the Tharu: Aspects of Cultural Identity in Dang, West Nepal”, Kailash १५(३–४), सन् १९८९, पृ. १९१–२०५ (कमलको पातमा गुर्बाबा, गँड्यौलाले पातालबाट माटो ल्याएको, समुद्र मथेर धरती, हरिया गुरैमा पुजारीले गाउने रूप र धानखेती, हरिकबिलास, घरको देउता कोठामा छालाका गुर्बाबा, रातभरि गाइने यो गीत, जसलाई उनले Guru Babak Jalmauti लेखेका छन्)। Digital Himalaya
  • मेघप्रसाद खरेल, “Socio-Semiotic Reading of Dangaura Tharu Folk Art Astimki in Western Nepal”, Journal of Durgalaxmi ४(१), नोभेम्बर सन् २०२५, पृ. २१९–२३२ (रजौरेको सन् १९८२ को लेख “Tharus of Dang: Tharu Religion” मा आधारित रूप: जलिरहेको संसार, पानी, चराको रूपमा भगवान्, हातखुट्टा नभएका गुर्बाबा, दुधिया र अम्मर माटी, माछादेखि गँगटोसम्मका जीव; गीतको नाम Gurbābak Jarmauti; अस्टिम्की चित्र)। NepJOL
  • नेपाली बृहत् शब्दकोश, नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठान (गुर्बाबा: थारू जातिका पुर्खा; जर्मौटी: थारू भाषामा सृष्टि; अस्टिम्की: थारूहरूको चाड, यी नाम नेपालीमा कसरी लेखिन्छन्)।
  • माथिको फोटो: Dang field by Sangharsh Acharya.jpg, Wikimedia Commons, CC0।

कथा यी स्रोतका आधारमा आफ्नै शब्दमा लेखिएको हो। संवाद कथावाचकले जसरी सुनाउँछन्, कथाकै अर्थ नबिगारी लेखिएको हो। यो कथा थारू समुदायको पवित्र गीतको अंश हो। यहाँ सम्मानसाथ सुनाइएको हो।

← नेपालका लोककथा