धेरै पहिले बोडेका मानिसहरू अहिलेको ठाउँमा होइन, नीलबाराहीको जङ्गलनजिक, शङ्खकोटमा बस्थे। त्यो पुरानो बस्तीको नाम थियो बुंदेय्। बुं भनेको समथर जमिन, देय् भनेको बस्ती। चारैतिर समथर खेत थिए।
त्यो बस्ती उपत्यकाका चार बाराहीमध्ये एक, देवी नीलबाराहीको रक्षामा थियो। उहाँका आँखाले नदेखिने सेवक पनि थिए: भूत, पिचास र ख्याक।
सुरुमा ती सेवकहरू मान्छेसँगै खेतमा काम गरेर उनीहरूलाई सघाउँथे, तर बिस्तारै तिनैले मानिसलाई तर्साउन थाले।
भूत पछिपछि
डर बढ्दै गएपछि एक दिन सारा बस्ती उठेर एक किलोमिटर पर, अहिलेको बोडेमा सर्यो।
तर नयाँ ठाउँमा पनि चैन भएन। भूतहरू पछिपछि आएर तर्साउन छाडेनन्।
“अब के गर्ने?” गाउँलेहरू सल्लाह गर्न बसे।
कसैले देवपाटनका वैद्य-धामी भीमदत्त कर्माचार्यको नाम लिए। बन्धुदत्त कर्माचार्यका छोरा भीमदत्तलाई खोज्दै गाउँलेहरू देवपाटन पुगे।
बोडे आएर भीमदत्तले गाउँ वरिपरि ठाउँठाउँमा तान्त्रिक पासो थापे, अनि गाउँलेहरूलाई भने, “एक महिनासम्म कोही पनि खेतमा नजानू।”
बोडेका खेत सुनसान भए। एक दिन बित्यो, दुई दिन, एक हप्ता...
पश्चिमको ढोका
अनि एक दिन गाउँको पश्चिमी ढोकाबाट एउटा ख्याक भित्र पस्न खोज्यो, तर भीमदत्तको पासोमा परेर त्यहीँ अड्कियो।
पछि थाहा भयो, समातिएको ख्याक साधारण ख्याक होइन, नीलबाराहीको दाहिनेपट्टिको द्वारपाल पो रहेछ। गाउँलेहरूले उसको लामो कपाल काटिदिए, लामो जिब्रोमा फलामका सुई छेडिदिए, अनि उसलाई गाउँभरि घुमाए।
ख्याकले बिन्ती गर्यो, “मलाई छाडिदेऊ। म फेरि कहिल्यै बोडेमा दुःख दिन आउनेछैन। बरु हरेक वर्ष यही बेला आएर म आफ्नो जिब्रो छेडाउनेछु, सात पटक। अनि बोडेलाई महामारी, भोकमरी, भुइँचालो, अति वर्षा र खडेरीबाट जोगाउनेछु।”
गाउँलेहरूले ख्याकलाई छाडिदिए।
नीलबाराहीको रिस
तर कुरा यत्तिमै सकिएन। ख्याक त नीलबाराहीको सेवक थियो। भीमदत्त बिरामी परे, अनि बोडेका मानिस पनि एकपछि अर्को गर्दै बिरामी पर्न थाले।
एक रात नीलबाराही आफैँ भीमदत्तको सपनामा देखा परेर आफ्नो रिस देखाउनुभयो। गाउँलेहरूले क्षमापूजा गरेर देवीसँग माफी मागे।
ख्याकले भने आफ्नो वाचा पूरा गर्यो। सात वर्षसम्म हरेक वर्ष आएर उसले आफ्नो जिब्रो छेडायो।
सात वर्ष पूरा भएपछि भीमदत्तले बोडेका मानिससँग अनुरोध गरे, “यो चलन नछाड्नू।”
बोडेले त्यो चलन छाडेन। आज पनि हरेक वर्ष नयाँ वर्षको दोस्रो दिन बोडेका एक जना मानिस आफ्नो जिब्रो छेडाउँछन्, अनि बलेको महादीप काँधमा बोकेर गाउँ घुम्छन्।
यो कथा कुन-कुन स्रोतबाट लेखियो
- सौरभ थापा श्रेष्ठ, “In Bode, the tongue is an offering”, The Record, सन् २०२१ (पहिले एउटा पुस्तकमा छापिएको) (बुंदे, नीलबाराहीका सेवक, बस्ती सरेको, भीमदत्त कर्माचार्य, पश्चिमी ढोकाको पासो, ख्याकको वाचा, देवीको रिस र क्षमापूजा, जात्राका नियम र दिन)। The Record
- शाश्वत पन्त, “‘I pierce my tongue, but I’m not a demon’”, Onlinekhabar English, सन् २०१९ (देवी नीलबाराहीका पहरेदार, बाली र गाईवस्तुको रूप, श्रेष्ठ थरका मानिस अघि सरेको, जिब्रो छेडाउनेहरूको भनाइ)। Onlinekhabar
- “Tongue-piercing ritual alive in village”, Gulf News (Reuters को समाचार), सन् २०१२ (छोटो रूपको कथा, आजको जात्रा)। Gulf News
- सुन्दर शिल्पकार, “भक्तपुरकै जीवन्त सम्पदा बिस्काः जात्रा”, कान्तिपुर (कोसेली), सन् २०२५ (वैशाख २ को जात्रा, श्रेष्ठ थरका युवा, तीन दिनको व्रत, पाचो गणेश)। कान्तिपुर
- माथिको फोटो: Paddy bode.jpg, Niush Sitaula, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0।
कथा यी स्रोतका आधारमा आफ्नै शब्दमा लेखिएको हो। संवाद कथावाचकले जसरी सुनाउँछन्, कथाकै अर्थ नबिगारी लेखिएको हो।
