Skip to content

← नेपालका लोककथा

माटाको बाघ

कीर्तिपुरका नेवारहरूको कथा, बाघभैरव मन्दिरसँग जोडिएको

कीर्तिपुरको बाघभैरव मन्दिर
कीर्तिपुरको बाघभैरव मन्दिर। कथाअनुसार गोठालाले बनाएको माटाको बाघ यहीँ छ। Photo: Greenpenguin3459, CC BY 4.0

धेरै पहिले, कीर्तिपुरका गोठालाका केही केटाकेटी पद्मकूट गिरि भन्ने डाँडामा भेडाबाख्रा चराउन जान्थे।

भेडाबाख्रा चर्दै गर्दा केटाकेटीलाई भने दिन लामो लाग्थ्यो, त्यसैले समय कटाउन उनीहरू खेल्थे।

माटाको बाघ

एक दिन सबैले मिलेर माटो मुछेर बाघ बनाउन थाले, अनि हेर्दाहेर्दै बाघ तयार भयो।

तर केही नपुगेझैँ लाग्यो।

“यसको त जिब्रो नै छैन!”

सबै केटाकेटी बाघको अगाडि जम्मा भए। जिब्रो बिनाको बाघ पनि बाघ हो र? आपसमा सल्लाह गरेर उनीहरूले जिब्रोजस्तो देखिने पात खोजेर ल्याउने, अनि बाघको मुखमा हाल्ने निधो गरे।

जानुअघि उनीहरूले माटाको बाघतिर फर्केर भने, “ए बाघ, हामी तेरो जिब्रो खोज्न वनमा जाँदै छौँ। तबसम्म हाम्रा भेडाबाख्रा तैँले हेरिदिनू है!”

अनि राम्रो पात खोज्दै केटाकेटी वनभित्र पसे।

पात लिएर फर्किँदा

केटाकेटी वनमा पात खोज्दै गर्दा त्यहाँ डाँडामा केही अनौठो भयो।

भनिन्छ, त्यो माटाको बाघमा भैरव पसेपछि बाघ जीवित भयो, अनि उसले भेडाबाख्रा एकएक गरी सबै खाइदियो।

केही बेरपछि हातमा सुहाउँदो पात लिएर केटाकेटी खुसी हुँदै फर्के, तर चौरमा पुग्दा उनीहरू टक्क अडिए। भेडाबाख्रा त एउटै पनि रहेनछ!

“खै, हाम्रा भेडाबाख्रा?”

वरिपरि हेर्दा माटाको बाघ जहाँको त्यहीँ बसेको थियो। उनीहरूले बाघलाई नै सोधे, “कहाँ गए हाम्रा भेडाबाख्रा? तँलाई त जिम्मा लगाएर गएका थियौँ!”

बाघले जवाफ दिएन। जिस्काएझैँ मुसुक्क मुस्कुरायो, अनि मुख बेसरी बायो।

उसको मुख ताजा रगतले लतपतिएको रहेछ।

गोठालाको सराप

गोठालाहरूले सबै कुरा बुझे।

“हाम्रा सबै भेडाबाख्रा तैँले खाइस्! जा, तेरो मुख यसरी नै सधैँ बाइरहोस्। तेरो मुखमा कहिल्यै जिब्रो नआओस्। अनि तँ सधैँ यहीँ, माटाको मूर्ति भएर बसिरहेस्!”

गोठालाको सराप लाग्यो, अनि बाघ फेरि माटो भयो, मुख बाएको, जिब्रो बिनाको, जहाँको त्यहीँ।

त्यो बाघ आज पनि कीर्तिपुरमा छ, मानिसहरू उनलाई बाघभैरव भन्छन्। अनि अचम्मको कुरा, जसले गोठालाका भेडाबाख्रा खाए, उनै आज गोठालाहरूका आफ्नै देवता बनेर पाल्तु जीवजन्तुको रक्षा गर्छन्।

यो कथा कुन-कुन स्रोतबाट लेखियो
  • Daniel Wright (सम्पा.), History of Nepal, translated from the Parbatiya, Cambridge University Press, सन् १८७७, पृ. १६१–१६२ (गोठालाका केटाकेटीले माटाको बाघ बनाएको, जिब्रोका लागि पात, भेडा खाइएको, मूर्तिको ठाउँमा भैरव पसेको साँच्चिकै बाघ, बाघभैरव र केटाकेटीका मूर्ति, कीर्तिपुर नामको कथा)। Internet Archive
  • कृष्णप्रकाश श्रेष्ठ, नेपाली किम्बदन्तीमाला, टन्नेरी प्रकाशन, वि.सं. २०६३, “बाघभैरव”, पृ. १०७–१०८, र शब्दसूचीको “बाघभैरव”, पृ. ३०२–३०३ (पद्मकूटगिरिका गोठाला, बाघलाई भेडाबाख्रा हेर्न लगाएको, रगताम्मे मुख, सराप, पाल्तु जीवजन्तुको रक्षक, आजुद्यः, बाह्र बर्से नाच; कविताले राइटको वंशावली र पासा प्रकाशनको कीर्तिपुर (इतिहास सँगालो) (वि.सं. २०४९) लाई स्रोत मानेको छ)। Internet Archive
  • माथिको फोटो: Bagh Bhairav Temple, Kirtipur, Nepal.jpg, Greenpenguin3459, Wikimedia Commons, CC BY 4.0।

कथा यी स्रोतका आधारमा आफ्नै शब्दमा लेखिएको हो। संवाद कथावाचकले जसरी सुनाउँछन्, कथाकै अर्थ नबिगारी लेखिएको हो।

← नेपालका लोककथा