नियम
- वाक्य उद्देश्य र विधेयले बन्छ, र तिनको सङ्ख्या र जोडाइका आधारमा सरल, संयुक्त वा मिश्र हुन्छ: ‘हिउँ पर्यो।’ मा ‘हिउँ’ उद्देश्य र ‘पर्यो’ विधेय हो।
- जसको बारेमा केही भनिन्छ, त्यो उद्देश्य र त्यसको बारेमा जे भनिन्छ, त्यो विधेय हो। कक्षा ८ मा उद्देश्य भन्नाले कर्ता र विधेय भन्नाले क्रियापद चिने पुग्छ।
- पहिले वाक्य टुङ्ग्याउने क्रियापद खोज्ने: त्यो विधेय हो। ‘चढ्दै थियो’, ‘हुने छ’ जस्ता दुई शब्द मिलेर पनि एउटै विधेय बन्छ।
- अनि क्रियापदलाई ‘को?’, ‘कसले?’ वा ‘के?’ सोध्ने: उत्तर उद्देश्य हो। ‘ले’ लागेको कर्ता पनि उद्देश्य नै हो: ‘शेर्पाले डोरी बाँधे।’ मा ‘शेर्पाले’ उद्देश्य हो।
- उद्देश्य वाक्यको सुरुमै हुन्छ भन्ने छैन (‘हिजो गाउँमा मेला भयो।’ मा उद्देश्य ‘मेला’ हो), र विधेय उद्देश्यसँग मिल्नुपर्छ: ‘बहिनी आई।’, ‘दाजुहरू आए।’
- एउटा उद्देश्य र एउटा विधेय भएको, वाक्य टुङ्ग्याउने क्रियापद एउटै भएको वाक्य सरल वाक्य हो: लेखक ताल पुगेर बसे।
- दुई वा बढी पूरा वाक्य र, अनि, तर, त्यसैले, किनभने जस्ता शब्दले जोडिए संयुक्त वाक्य बन्छ: हिउँ पर्यो र बाटो थुनियो।
- जब–तब, जहाँ–तहाँ, जो–त्यो, जति–त्यति जस्ता जोडीले बाँधिएको, एउटा भाग अर्कोमा भर पर्ने वाक्य मिश्र वाक्य हो: जब हिउँ पर्छ तब बाटो थुनिन्छ।
- वाक्य जोड्नु संश्लेषण र छुट्याउनु विश्लेषण हो: भरियाले भारी बिसाएर चिया खाए। → भरियाले भारी बिसाए। भरियाले चिया खाए।
यस पटक: ० ठिक, ० बेठिक
