नियम
- स्रोतका आधारमा नेपालीका शब्द तत्सम, तद्भव र आगन्तुक गरी तीन किसिमका हुन्छन्: मित्र (तत्सम), मित (तद्भव), दोस्त (आगन्तुक)।
- संस्कृतबाट रूप नबदली जस्ताको तस्तै आएका शब्द तत्सम हुन्: विद्यालय, पुस्तक, शिक्षक, समाचार, सूचना, मनुष्य।
- संस्कृतबाट आएर बोलचालमा रूप बदलिएका शब्द तद्भव हुन्: अग्नि → आगो, दुग्ध → दुध, ग्राम → गाउँ, कृषक → किसान।
- तद्भव बन्दा प्रायः संयुक्त अक्षर सरल हुन्छ (हस्ती → हात्ती), आधा ‘र्’ झर्छ (सर्प → साँप), ‘क्ष’ ‘ख’ वा ‘छ’ बन्छ (क्षेत्र → खेत, पक्षी → पन्छी) र ‘व’ ‘ब’ बन्छ (व्याघ्र → बाघ)।
- संस्कृतबाहेक अरू भाषाबाट आएका शब्द आगन्तुक हुन्: अङ्ग्रेजीबाट स्कुल, बैङ्क, डाक्टर; अरबीबाट किताब, तलब, मदत; फारसीबाट कागज, बजार, हप्ता।
- शब्दको स्रोत नेपाली बृहत् शब्दकोशले बताउँछ: [सं.] तत्सम, [सं. अश्रु] जस्तो संस्कृतको अर्कै रूप भए तद्भव, [अ.], [फा.], [अङ्.] भए आगन्तुक।
- औपचारिक लेखाइ र निवेदनमा तत्सम शब्द धेरै आउँछन् (उपर्युक्त, समक्ष, संरक्षण), घरको बोलीमा तद्भव शब्द बढी चल्छन्।
यस पटक: ० ठिक, ० बेठिक