परीक्षा अभ्यास

एउटा देशले अर्को देश वा अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठनसँग राख्ने राजनीतिक, आर्थिक, सांस्कृतिक र सामाजिक सम्बन्धलाई अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध भनिन्छ। कूटनीतिक नियोग खोल्ने, सन्धि र सम्झौता गर्ने, व्यापार गर्ने, सहयोग लिनेदिने र अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठनमा भाग लिने काम अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धभित्र पर्छन्। नेपालले असंलग्नता, पञ्चशील र संयुक्त राष्ट्रसङ्घको बडापत्रका आधारमा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध राख्छ।

वि.सं. २०८३ असोज ९ मा नामिबियासँग कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएपछि नेपालले १८७ राष्ट्रसँग कूटनीतिक सम्बन्ध राखेको छ। नयाँ देशसँग सम्बन्ध गाँसिँदै जाँदा यो सङ्ख्या बढ्छ, त्यसैले परराष्ट्र मन्त्रालयबाट पछिल्लो सङ्ख्या हेर्नुपर्छ।

• क.भारत
• ख.चीन
• ग.जापान
• घ.संयुक्त राज्य अमेरिका
• ङ.संयुक्त अधिराज्य (बेलायत)
• च.जर्मनी
• छ.स्विट्जरल्यान्ड
• ज.नर्वे
• झ.फिनल्यान्ड
• ञ.दक्षिण कोरिया
• ट.अस्ट्रेलिया

युरोपियन युनियन देश नभई सङ्गठन हो, तर यसले पनि नेपाललाई सहयोग गर्छ।

प्रदर्शनीका स्टलमा देखिएजस्तै नेपालमा अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग मुख्य रूपमा यी क्षेत्रमा बढी भएको छ:

• क.भौतिक पूर्वाधार: सडक, जलविद्युत्, सिँचाइ, खानेपानी, विमानस्थल र रेल
• ख.शिक्षा: विद्यालय, प्राविधिक शिक्षालय, शिक्षक तालिम र छात्रवृत्ति
• ग.स्वास्थ्य: अस्पताल, एम्बुलेन्स, खोप र स्वास्थ्य कार्यक्रम
• घ.पुनर्निर्माण: भूकम्पपछि घर, विद्यालय र सम्पदा

कारण: यी क्षेत्रमा धेरै पुँजी र प्रविधि चाहिन्छ, जुन देशभित्रको स्रोतले मात्र पुग्दैन। यिनले धेरै मानिसलाई फाइदा पुर्‍याउँछन् र अरू विकासको आधार बनाउँछन्। त्यसैले सरकार र दाता दुवैले यी क्षेत्रलाई प्राथमिकता दिन्छन्।

नेपालले वि.सं. २०१२ मङ्सिर २९ (सन् १९५५ डिसेम्बर १४) मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घको सदस्यता प्राप्त गरेको थियो।

• क.सन् १९५८ देखि शान्ति स्थापना कार्यमा सैनिक र प्रहरी पठाउँदै आएको; सन् २०२६ मा शान्ति सेनामा सबैभन्दा धेरै सैनिक पठाउने देश
• ख.सन् १९६९–७० र १९८८–८९ मा सुरक्षा परिषद्को अस्थायी सदस्य भई विश्व शान्तिमा योगदान
• ग.महासचिव ह्यामरसोल्डको मृत्यु छानबिन आयोगको अध्यक्षता (ऋषिकेश शाह)
• घ.रङ्गभेदविरुद्धको विशेष समितिमा सदस्य, प्रतिवेदक र उपाध्यक्षको जिम्मेवारी
• ङ.सन् २०१८–२०२३ सम्म मानव अधिकार परिषद्को सदस्य
• च.निःशस्त्रीकरण, भूपरिवेष्टित र अल्पविकसित देशका हकहितका पक्षमा आवाज
• छ.जलवायु परिवर्तनले हिमालमा पारेको असरतर्फ विश्वको ध्यानाकर्षण

नेपालले वि.सं. २०१५ (सन् १९५८) मा लेबनानमा पाँच सैनिक पर्यवेक्षक पठाएर शान्ति स्थापनामा योगदान सुरु गर्‍यो। सन् १९७४ मा इजिप्टमा पहिलो पूरै सैनिक टुकडी पठायो। सन् १९७८ देखि लेबनानमा नेपाली सैनिक छन्। त्यसयता कङ्गो, सुडान, दक्षिण सुडान, हाइटी, लाइबेरिया, माली, इराक र अरू धेरै देशमा नेपाली सेना र प्रहरी पुगेका छन्। उनीहरूले युद्धविरामको रेखदेख, सर्वसाधारणको सुरक्षा, राहत वितरण र पुनर्निर्माणमा काम गरेका छन्। वि.सं. २०८३ जेठमा नेपालका ४,१७९ शान्ति सैनिक नौ मिसनमा थिए र नेपाल सबैभन्दा धेरै शान्ति सैनिक पठाउने देश थियो। यस क्रममा नेपाली सेनाका ७४ जनाले ज्यान गुमाएका छन्। यसबाहेक नेपालले सुरक्षा परिषद्को सदस्य भएर र निःशस्त्रीकरणको आवाज उठाएर पनि विश्व शान्तिमा योगदान गरेको छ।

मेरो विचारमा यी काम गर्नुपर्छ:

• क.शान्ति सेनामा महिलाको सङ्ख्या बढाउने र सैनिकलाई भाषा, मानव अधिकार र स्थानीय संस्कृतिको राम्रो तालिम दिने।
• ख.राष्ट्रसङ्घका उच्च पद र समितिमा नेपाली उम्मेदवार पठाउन कूटनीतिक तयारी गर्ने।
• ग.भूपरिवेष्टित र अल्पविकसित देशसँग मिलेर साझा मुद्दा उठाउने।
• घ.जलवायु परिवर्तनले हिमाल र हिमतालमा पारेको असरको तथ्य सङ्कलन गरी विश्वमञ्चमा प्रस्तुत गर्ने।
• ङ.मानव अधिकार र दिगो विकास लक्ष्यका प्रतिबद्धता देशभित्र पूरा गरेर विश्वसनीयता बढाउने।

आफ्नै तर्क र उदाहरण दिएर लेखिएको जुनसुकै उत्तर सही हुन्छ।

एसियाको रेखा नक्सा कोरेर दक्षिण एसियाका आठ देश, अफगानिस्तान, पाकिस्तान, भारत, नेपाल, भुटान, बङ्गलादेश, श्रीलङ्का र माल्दिभ्स, छुट्टै रङले देखाउनुहोस्। हरेक देशको राजधानी थोप्लोले देखाउनुहोस्: काबुल, इस्लामाबाद, नयाँ दिल्ली, काठमाडौँ, थिम्पु, ढाका, श्री जयवर्धनेपुर कोट्टे र माले। माल्दिभ्स साना टापुको समूह भएकाले हिन्द महासागरमा थोप्लाले देखाउन सकिन्छ। नक्सामा शीर्षक, उत्तर दिशा र सङ्केत राख्नुहोस्। माथिको सार्क नक्सा हेरेर देशको आकार र ठाउँ मिलाउन सकिन्छ।

सार्क सचिवालयको वेबसाइट वा सार्कका प्रकाशनमा भएको लोगो हेरेर कोर्नुहोस्। यसको डिजाइन नेपालका कलाकार शैलेन्द्रकुमार महर्जनले गरेको भनिन्छ। व्याख्या लेख्दा लोगोमा के के देखिन्छ (आकार, रङ र अक्षर) भनेर लेख्नुहोस्। त्यसपछि यसले सदस्य देशबिचको एकता, मित्रता र सहयोग जनाउँछ भनी आफ्नो बुझाइ लेख्न सकिन्छ।

• क.दक्षिण एसियाका देशबिच सामूहिक आत्मनिर्भरता र समृद्धि बढाउने
• ख.दक्षिण एसियाका जनताको हित र जीवनस्तर सुधार गर्ने
• ग.आर्थिक वृद्धि, सामाजिक उन्नति र सांस्कृतिक विकासलाई गति दिने
• घ.सदस्य देशबिच आपसी विश्वास र समझदारी बढाउने
• ङ.सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक, प्राविधिक र वैज्ञानिक क्षेत्रमा आपसी सहयोग बढाउने
• च.साझा हितका विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा सहयोग बलियो बनाउने
• छ.अन्य विकासोन्मुख देश र अन्तर्राष्ट्रिय तथा क्षेत्रीय संस्थासँग सहयोग बढाउने

युरोपियन युनियन युरोपका देशको क्षेत्रीय सङ्गठन हो। सन् १९५७ मार्च २५ मा फ्रान्स, पश्चिम जर्मनी, इटाली, बेल्जियम, नेदरल्यान्ड्स र लक्जेम्बर्गले रोम सन्धिमा हस्ताक्षर गरे। यसबाट युरोपेली आर्थिक समुदाय बन्यो, जसले सन् १९५८ जनवरी १ देखि काम सुरु गर्‍यो। सन् १९९३ नोभेम्बर १ मा म्यास्ट्रिक्ट सन्धि लागु भएपछि यो युरोपियन युनियन बन्यो। सन् २०२० मा बेलायत बाहिरिएपछि यसका २७ सदस्य छन्। यसका मुख्य कार्यालय बेल्जियमको ब्रसेल्समा छन्। धेरैजसो सदस्य देशले साझा मुद्रा युरो चलाउँछन्। यसको उद्देश्य सदस्य देशबिच व्यापार बढाउने, दिगो विकास गर्ने, जनताको जीवनस्तर सुधार्ने र आर्थिक असमानता घटाउने हो। नेपालसँग यसको कूटनीतिक सम्बन्ध सन् १९७४ देखि छ।

• क.विद्यालय शिक्षा र प्राविधिक तथा व्यावसायिक तालिम
• ख.बालबालिका र आमाको पोषण र जनस्वास्थ्य
• ग.सुशासन, सङ्घीयता र स्थानीय सरकारको क्षमता विकास
• घ.निर्यात प्रवर्धन, उद्योगको उत्पादन र गुणस्तर सुधार
• ङ.निजी तथा साना व्यवसायको प्रवर्धन
• च.भूकम्पबाट क्षति भएका संरचनाको पुनर्निर्माण

कम्प्युटर, मोबाइल, इन्टरनेट, सञ्जाल, सफ्टवेयर र अन्य डिजिटल उपकरण प्रयोग गरेर सूचना सङ्कलन, भण्डारण, प्रशोधन र आदानप्रदान गर्ने प्रविधिलाई सूचना तथा सञ्चार प्रविधि भनिन्छ। रेडियो, टेलिभिजन, टेलिफोन, इमेल र सामाजिक सञ्जाल पनि यसैभित्र पर्छन्। यसले टाढा बसेका मानिसलाई एकैछिनमा जोड्छ र पढाइ, व्यापार, स्वास्थ्य र सरकारी सेवालाई छिटो र सजिलो बनाउँछ।

म इन्टरनेटलाई यसरी प्रयोग गर्छु:

• क.पाठमा नबुझेका कुरा शैक्षिक भिडियो र अनलाइन पाठ्यपुस्तकबाट बुझ्छु।
• ख.नयाँ शब्दको अर्थ र उच्चारण अनलाइन शब्दकोशमा हेर्छु।
• ग.परियोजना कार्यका लागि भरपर्दा वेबसाइटबाट तथ्याङ्क, नक्सा र फोटो खोज्छु र स्रोत लेख्छु।
• घ.अनलाइन क्विज र अभ्यासबाट आफूले कति बुझेँ भनी जाँच्छु।
• ङ.शिक्षक र साथीसँग इमेल वा सन्देशबाट प्रश्न सोध्छु र गृहकार्य बाँड्छु।

समय तोकेर, ठुलाको सल्लाहमा र अनावश्यक साइटबाट टाढा रहेर प्रयोग गर्छु। आफ्नै अनुभवबाट लेखिएको उत्तर सही हुन्छ।

• क.व्यक्ति र संस्थाबिच चिठीपत्र आदानप्रदान गर्न
• ख.कागजात, फोटो, चित्र र भिडियो पठाउन
• ग.जागिर, छात्रवृत्ति र भर्नाका लागि निवेदन र विवरण पठाउन
• घ.कार्यालयका सूचना, बैठकको निम्तो र प्रतिवेदन पठाउन
• ङ.अनलाइन सेवा, सामाजिक सञ्जाल र बैङ्किङमा खाता खोल्न र पासवर्ड फेर्न
• च.शिक्षक र विद्यार्थीबिच गृहकार्य र सिकाइ सामग्री आदानप्रदान गर्न

• क.जुनसुकै ठाउँबाट कुरा गर्न र सन्देश पठाउन सकिन्छ।
• ख.इन्टरनेटबाट समाचार, सूचना र सिकाइ सामग्री पाइन्छन्।
• ग.मोबाइल बैङ्किङबाट पैसा पठाउन र बिल तिर्न सकिन्छ।
• घ.फोटो र भिडियो खिच्न, गीत सुन्न र मनोरञ्जन गर्न सकिन्छ।
• ङ.घडी, अलार्म, क्यालकुलेटर र नक्साको काम पनि गर्छ।
• च.विपत् वा दुर्घटनामा तुरुन्तै सहयोग माग्न सकिन्छ।
• छ.किसान र व्यापारीले बजार भाउ थाहा पाउँछन्।

• क.लत: मोबाइल र गेमको लतले पढाइ, निद्रा र स्वास्थ्यमा असर पर्छ।
• ख.गलत सूचना: अफवाह र भ्रामक समाचार छिटो फैलिएर समाजमा त्रास र तनाव बढ्छ।
• ग.साइबर अपराध: ठगी, ह्याकिङ, पासवर्ड र व्यक्तिगत विवरण चोरी बढ्छ।
• घ.साइबर हेपाइ: अरूको फोटो र भिडियो दुरुपयोग गरी बदनाम गर्ने, धम्क्याउने काम हुन्छ।
• ङ.अनुचित सामग्री: बालबालिकाले उमेर नसुहाउने हिंसात्मक वा अश्लील सामग्री देख्छन्।
• च.सम्बन्धमा दुरी: परिवार र साथीसँग आमनेसामने कुराकानी घट्छ।
• छ.डिजिटल खाडल: प्रविधि पाउने र नपाउनेबिच अवसरको असमानता बढ्छ।

कारण:

• क.कोइला, पेट्रोल र डिजेल बाल्दा कार्बन डाइअक्साइड बढ्नु
• ख.उद्योग र कलकारखानाबाट हरितगृह ग्यास निस्कनु
• ग.जङ्गल फँडानी र डढेलो
• घ.धान खेती, पशुपालन र फोहोरको थुप्रोबाट मिथेन निस्कनु
• ङ.रासायनिक मलबाट नाइट्रस अक्साइड र पुराना फ्रिज र एसीबाट क्लोरोफ्लोरो कार्बन निस्कनु

असर:

• क.समुद्रको सतह बढेर होचा ठाउँ डुब्ने खतरा
• ख.हिमनदी पग्लिएर हिमाल नाङ्गा हुने र हिमताल फुट्ने खतरा
• ग.वर्षाको ढाँचा फेरिएर बाढी, पहिरो र खडेरी बढ्ने
• घ.बाली लगाउने, फूल फुल्ने र फल पाक्ने समय फेरिने
• ङ.जीवजन्तु र वनस्पति लोप हुने खतरा
• च.गर्मी बढेर लामखुट्टेबाट सर्ने रोग माथिल्ला पहाडसम्म पुग्ने

• क.महामारीको बेला देशहरूबिच समन्वय र सूचना आदानप्रदान छिटो हुन्छ।
• ख.धनी र गरिब सबै देशले खोप, औषधी र परीक्षण सामग्री समान रूपमा पाउने व्यवस्था गर्छ।
• ग.खोप बनाउने कम्पनीले उत्पादनको करिब २० प्रतिशत विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनमार्फत आवश्यक देशलाई दिने लक्ष्य राख्छ।
• घ.वैज्ञानिक र प्राविधिक सहयोगबाट नयाँ रोग छिटो पत्ता लगाउन र रोक्न मदत गर्छ।
• ङ.हरेक देशको सार्वभौमसत्ता जोगाउँदै सहयोग गर्ने भएकाले देशको आफ्नै निर्णय गर्ने अधिकार कायम रहन्छ।
• च.नेपाल जस्ता साधन कम भएका देशलाई महामारीको तयारी गर्न सहयोग पुग्छ।