परीक्षा अभ्यास

दुवै गुणको कारण एउटै हो: स्वतन्त्र इलेक्ट्रोनले जोडिराखेकै बेला परमाणुका तहहरू एकअर्कामाथि चिप्लन सक्छन्।

धातुमा परमाणुहरू मेटालिक बन्डले जोडिएका हुन्छन्: धनात्मक आयोनहरू धातुको पूरै टुक्राका साझा स्वतन्त्र इलेक्ट्रोनको समुद्रमा बसेका हुन्छन्। धातुलाई पिट्दा वा तान्दा आयोनका तहहरू एकअर्कामाथि चिप्लन्छन्, तर स्वतन्त्र इलेक्ट्रोन पनि तिनीसँगै सर्छन् र तिनलाई जोडिराख्छन्। त्यसैले धातु नटुक्रिईकन आकार बदल्छ, अर्थात् यसलाई पिटेर पाता र तानेर तार बनाउन सकिन्छ।

धातुका परमाणुहरू मेटालिक बन्ड भनिने बलियो आकर्षण बलले जोडिएका हुन्छन्। धातुलाई पगाल्न वा उमाल्न यो बल जित्न धेरै ऊर्जा चाहिन्छ। त्यसैले धातुलाई उच्च तापक्रमसम्म तताउनुपर्छ, अर्थात् धातुको पग्लने र उम्लने बिन्दु उच्च हुन्छ।

केटाकेटीले थर्मोमिटर टोकेर सिसा फुटाउन सक्छन्। सिसाले मुख काटिन सक्छ। भित्रको पारो पनि विषालु हुन्छ। पारोको बाफ फोक्सोबाट सोसिन्छ र मस्तिष्क, स्नायु र मिर्गौलामा क्षति पुर्‍याउँछ। बालबालिकालाई यसबाट सबैभन्दा सजिलै हानि हुन्छ। त्यसैले डिजिटल थर्मोमिटर प्रयोग गर्नु वा थर्मोमिटर काखीमा राख्नु बढी सुरक्षित हुन्छ।

1. धातु टल्किन्छन् (यिनमा टलक हुन्छ)।
2. यी प्रायः कडा हुन्छन्।
3. यी ताप र विद्युत्का सुचालक हुन्।
4. यी सोनोरस हुन्छन्: हिर्काउँदा टिङ्ङ बज्छन्।
5. यिनलाई पिटेर पाता बनाउन सकिन्छ।
6. यिनलाई तानेर तार बनाउन सकिन्छ।
7. यिनका पग्लने र उम्लने बिन्दु प्रायः उच्च हुन्छन्।
8. यी कोठाको तापक्रममा ठोस हुन्छन् (पारोबाहेक)।

ड्राइसेल, होल्डरमा राखिएको टर्च बल्ब र जोड्ने तार लिएर एउटा सामान्य परिपथ बनाइन्छ। तारका दुई नाङ्गा छेउ A र B बिच खाली ठाउँ छोडिन्छ। त्यसपछि खाली ठाउँमा पालैपालो फरक फरक वस्तु राखिन्छ: तामाको तार, आल्मिनियमको तार, फलामको किला, सिक्का, अनि काठ, कागज, सल्फर र कोइलाको टुक्रा।

अवलोकन: तामाको तार, आल्मिनियमको तार, फलामको किला वा सिक्का राख्दा बल्ब बल्छ, तर काठ, कागज, सल्फर वा कोइला राख्दा बल्दैन।

निष्कर्ष: धातुबाट विद्युत् धारा बगेर परिपथ पूरा हुन्छ, तर अधातुबाट बग्दैन। त्यसैले धातु विद्युत्का सुचालक हुन्। (धातुमा बग्न सक्ने स्वतन्त्र इलेक्ट्रोन भएकाले धातु सुचालक हुन्छन्।)

1. धातुहरूले अक्सिजनसँग प्रतिक्रिया गरेर क्षारीय अक्साइड बनाउँछन्:

2Mg + O₂ → 2MgO
2. सक्रिय धातुहरूले फिक्का अम्लसँग प्रतिक्रिया गरेर लवण र हाइड्रोजन ग्यास बनाउँछन्:

Zn + H₂SO₄ → ZnSO₄ + H₂
3. अति सक्रिय धातुहरूले पानीसँग प्रतिक्रिया गरेर धातुको हाइड्रोक्साइड (अल्काली) र हाइड्रोजन ग्यास बनाउँछन्:

2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂

पारो:

1. पारोले मस्तिष्क र स्नायु प्रणालीमा क्षति पुर्‍याउँछ (हात काम्ने, बिर्सने), विशेष गरी बालबालिकामा।
2. पारोले मिर्गौला र फोक्सोमा क्षति पुर्‍याउँछ। प्लासेन्टाबाट छिर्ने भएकाले यसले गर्भको शिशुलाई पनि हानि गर्न सक्छ।

लेड:

1. लेडले बालबालिकाको मस्तिष्कको विकास ढिलो बनाउँछ। यसले गर्दा सिकाइमा समस्या हुन्छ र स्वभावमा परिवर्तन आउँछ।
2. लेडका कारण रक्तअल्पता हुन्छ। क्याल्सियमको ठाउँमा हाडमा थुप्रिएर यसले हाडलाई कमजोर बनाउँछ र रक्तकोष बन्ने काममा बाधा पुर्‍याउँछ।