परीक्षा अभ्यास

‘जटिलता’ कुनै शब्दसँग मिल्दैन; यो जोडा बिगार्न राखिएको थप अर्थ हो। यसको अर्थ ‘सजिलो नहुनु’ भएकाले यो ‘सहजीकरण’ को उल्टो जस्तो हो।

आगन्तुक शब्द: फोन, भाइबर, स्काइप, मेसेन्जर, फोटो, हल, टेलिभिजन, फेसबुक, लाइभ, मेयर (सबै अङ्ग्रेजीबाट), मुलुक (अरबीबाट)

सिङ्गो शब्द: पत्रकार (समाचार सङ्कलन गरेर लेख्ने व्यक्ति), न्वागी (नयाँ अन्न खाने चाड), शताब्दी (सय वर्षको अवधि), परम्परा (पहिलेदेखि चलिआएको चलन)

सङ्क्षिप्त शब्द: ने.प्र.प्र. (नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान), रा.स.स. (राष्ट्रिय समाचार समिति), का.म.पा. (काठमाडौँ महानगरपालिका)

हाम्रो विद्यालयले यस वर्ष धेरै शैक्षिक र अतिरिक्त कार्यक्रम चलायो। तीमध्ये सबैभन्दा सक्रिय हाम्रो बालक्लब रह्यो। क्लबले मोबाइलबाट हुने अपराध र तिनबाट जोगिने उपायबारे टोल टोलमा लघुनाटक देखायो। नाटकपछि दर्शकलाई अनलाइनमा पनि राम्रो आचरण अपनाउन आग्रह गरियो। क्लबको मुख्य ध्यान बालबालिकाको हकहित मा थियो। कार्यक्रमको अन्त्यमा विद्यार्थीले आफ्नो ठाउँको संस्कृति झल्काउने नाच पनि देखाए। यस्ता कार्यक्रमले गाउँको सोचमा बिस्तारै परिवर्तन ल्याउन थालेका छन्।

• क.कुनै कार्यालय, संस्था वा पदाधिकारीसमक्ष आफ्नो कुरा वा सूचना पुर्‍याएर केही गरिदिन अनुरोध गर्न निवेदन लेखिन्छ। निवेदन सूचना सम्प्रेषणका लागि लेखिने अनुरोध पत्र हो।
• ख.निवेदनमा मिति सबैभन्दा माथि दायाँतिर, सिरानमा लेख्नुपर्छ।
• ग.निवेदन कुन कुराका बारेमा लेखिएको हो भन्ने कुरा पढ्नेले सुरुमै थाहा पाऊन् र कार्यालयले त्यसलाई सम्बन्धित ठाउँमा पठाउन सकोस् भनेर निवेदनमा विषय लेखिन्छ।
• घ.निवेदनका विषयवस्तु सकिएपछि, मुख्य भागको अन्त्यमा विशेष अनुरोध वा आग्रह जनाउने वाक्य राखिन्छ। त्यसपछि दायाँतिर निवेदकको नाम, पद, ठेगाना र दस्तखत आउँछन्।

• क.यो निवेदन रामेछापको साँघुटारमा रहेको श्री हिमगङ्गा माध्यमिक विद्यालयको सिर्जनशील बालक्लबका अध्यक्षले रामेछाप नगरपालिका, वडा नम्बर ३ का अध्यक्षलाई लेखेका हुन्।
• ख.उनले बालक्लबले चलाउन लागेका सचेतना कार्यक्रमका लागि वडा कार्यालयबाट आर्थिक सहयोग, मार्गदर्शन र थप हौसलाको अपेक्षा गरेका छन्।
• ग.किशोरकिशोरीले साथीहरूबिच आफ्ना समस्या खुलेर भनेर, ती समस्याबारे छलफल गरेर र मिलेर समाधानको बाटो खोजेर आफ्ना समस्या समाधान गर्न सक्छन्। उनीहरूको मूल समूह र उपसमूह बनाएर सिर्जनात्मक कौशल, आशावादी सोच र जीवनोपयोगी सिप सिकाए यो क्षमता अझ बढ्छ; बालक्लबले यसमा सहजीकरण गर्न सक्छ।
• घ.इन्टरनेट र मोबाइललाई पढाइ, जानकारी र राम्रो सम्पर्कका लागि प्रयोग गर्नुपर्छ। पासवर्ड गोप्य राख्नुपर्छ, अपरिचितसँग आफ्नो फोटो, ठेगाना र व्यक्तिगत विवरण बाँड्नुहुँदैन, नपत्याइएका लिङ्क खोल्नुहुँदैन, र नजाँची कुनै सूचना अरूलाई फैलाउनुहुँदैन। कसैलाई होच्याउने, धम्क्याउने वा अपमान गर्ने सन्देश लेख्नु पनि साइबर अपराध हुन सक्छ। अनलाइनमा कसैले दुःख दिए अभिभावक वा शिक्षकलाई भन्नुपर्छ, र आवश्यक परे नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरोमा उजुरी गर्न सकिन्छ। मोबाइलमा बिताउने समय पनि सीमित राख्नुपर्छ।

• क.पहिले विद्यालयमा र त्यसपछि समाजमा गएर बालविवाह, बालहिंसा र सामाजिक दुर्व्यवहारविरुद्ध सचेतना फैलाउनु विद्यालयमा गठित बालक्लबको उद्देश्य हो। यसबाट विद्यालयका सबै बालबालिकाको हकहित र समाज परिवर्तनमा सघाउ पुर्‍याउन खोजिएको छ।
• ख.बालक्लबले बिदाको दिन सचेतना कार्यक्रम आयोजना गर्न लागेको हो।
• ग.बालक्लबले गाउँ र सहरका मुख्य ठाउँमा लघुनाटक, प्रहसन, सूचना प्रवाह र आपसी छलफल जस्ता तरिका अपनाएर समाजमा सचेतना फैलाउन खोजेको छ।
• घ.विद्यालयका शिक्षक र कर्मचारीले आफ्नो एक दिनको तलब जम्मा गरेर अक्षयकोषमा स्रोत जुटाइदिएका छन्। थप सहयोगका लागि बालक्लबले वडा कार्यालयसँग पनि अनुरोध गरेको छ।

प्रिय साथी रोजिना,

शुभकामना

नयाँ वर्ष २०८४ को सुखद अवसरमा
तिम्रो र तिम्रो परिवारको सुस्वास्थ्य, सफलता, सुख र समृद्धिको
हार्दिक शुभकामना
व्यक्त गर्छु।

तिम्रो साथी
कुशल

पाठ्यपुस्तकको शुभकामना पत्र माघी पर्वको हो र दयाराम थारूको परिवारले पठाएको हो; त्यसैले त्यसमा ‘यहाँ र यहाँको परिवार’ र ‘व्यक्त गर्छौँ’ छन्। साथीलाई एक जनाले पठाउँदा सम्बोधन आत्मीय (प्रिय साथी), सर्वनाम ‘तिम्रो’ र क्रियापद एकवचन (व्यक्त गर्छु) हुन्छन्। बाँकी ढाँचा उही: माथि पाउने, बिचमा ‘शुभकामना’ शीर्षक, अवसर, कामना, ‘हार्दिक शुभकामना’ ठुलो अक्षरमा, अन्त्यमा पठाउनेको नाम। शिक्षक वा ठुला मान्छेलाई पठाउँदा ‘श्री …ज्यू’ र ‘यहाँको’ लेख्नुहोस्।

श्री प्रधानाध्यापकज्यू,
शारदा माध्यमिक विद्यालय,
भरतपुर महानगरपालिका ५, चितवन।

महोदय,

उपर्युक्त सम्बन्धमा हामी कक्षा ९ का विद्यार्थीले विज्ञान र सामाजिक अध्ययनमा जैविक विविधता, वन संरक्षण र पर्यटनबारे पढिरहेका छौँ। कक्षाकोठामा पढेका यी कुरा आफ्नै आँखाले देख्न पाए हाम्रो सिकाइ अझ गहिरो र रोचक हुने छ।

हाम्रो विद्यालयबाट नजिकै रहेको चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा गैँडा, घडियाल गोही र थरीथरीका चराचुरुङ्गी हेर्न सकिन्छ। निकुञ्जको सङ्ग्रहालय र घडियाल प्रजनन केन्द्रले संरक्षणका काम बुझाउँछन्। एक दिनको भ्रमणमा यी ठाउँ घुम्दा हामीले पढेका विषय व्यवहारमै सिक्न पाउने छौँ। भ्रमणको खर्च विद्यार्थी आफैँले बेहोर्न तयार छौँ, र सुरक्षाका लागि शिक्षकको निर्देशन पूर्ण रूपमा पालना गर्ने छौँ।

अतः आगामी मङ्सिर महिनाको कुनै एक बिदाको दिन चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको शैक्षिक भ्रमणको प्रबन्ध मिलाइदिनुहुन विनम्र अनुरोध गर्छौँ।

छलफल गर्दा हरेक समस्याबारे यी चार प्रश्न सोध्नुहोस्: समस्या के हो? किन देखिएको हो? यसबाट कसलाई के असर परेको छ? टोल आफैँले समाधान गर्न सक्छ कि सरकार, प्रहरी वा अदालतको सहयोग चाहिन्छ?

नमुना निष्कर्ष: हाम्रो टोलमा तीनओटा मुख्य सामाजिक समस्या देखियो। पहिलो, किशोर उमेरमै केही केटाकेटीको बिहे गराइन्छ, जसले उनीहरूको पढाइ छुट्छ र स्वास्थ्यमा असर पर्छ। दोस्रो, केही घरमा रक्सी र जुवाका कारण घरमा झगडा र हिंसा हुन्छ। तेस्रो, धेरै युवा कामका लागि विदेश गएकाले गाउँमा वृद्ध र बालबालिका मात्र बाँकी छन्। हाम्रो समूहको निष्कर्ष यो हो: पहिलो र दोस्रो समस्यामा टोल सुधार समिति, आमा समूह र बालक्लब मिलेर सचेतना फैलाउन सक्छन्, र कानुन मिच्ने घटना प्रहरी र वडा कार्यालयलाई जानकारी गराउनुपर्छ। तेस्रो समस्याका लागि गाउँमै सिप सिकाउने तालिम र स्वरोजगारका अवसर चाहिन्छन्, जसका लागि स्थानीय सरकारको सहयोग आवश्यक छ।

पाठ्यपुस्तकको नमुना निवेदन खोटाङको खोटेहाङ गाउँपालिका ७ मा रहेको भगवती माध्यमिक विद्यालयका नौ कक्षाका विद्यार्थीले प्रधानाध्यापकलाई ‘पुस्तकालय व्यवस्थित गर्ने सम्बन्धमा’ लेखेका हुन्। त्यसमा मानिसमा नयाँ कुरा जान्ने रुचि हुन्छ भन्ने भूमिकापछि विद्यालयमा छुट्टै पुस्तकालय भएको खुसी, तर शिक्षा, साहित्य, विज्ञान, प्रविधि आदिका पुस्तकको अभाव, पुराना पुस्तक जीर्ण भएको र बस्ने ठाउँ अपुग भएको कुरा राखिएको छ। अन्त्यमा हरेक दिन केही समय पुस्तकालयमै बसेर पढ्ने व्यवस्था मिलाइदिन सादर अनुरोध गरिएको छ। यो निवेदन समूहको तर्फबाट भएकाले ‘अनुरोध गर्छौँ’ र ‘निवेदक: नौ कक्षाका विद्यार्थी’ लेखिएको छ। छात्रवृत्तिको निवेदन भने एक जना विद्यार्थीले आफ्नै लागि लेख्ने भएकाले एकवचनमा हुन्छ।

श्री प्रधानाध्यापकज्यू,
जनज्योति माध्यमिक विद्यालय,
दमक नगरपालिका ४, झापा।

महोदय,

उपर्युक्त सम्बन्धमा म यस विद्यालयमा कक्षा १ देखि नियमित रूपमा पढ्दै आएकी छु। गत वर्ष कक्षा ८ को आधारभूत तहको परीक्षामा मैले विद्यालयमै सर्वोच्च ग्रेड ल्याएकी थिएँ। म कक्षामा नियमित उपस्थित हुन्छु र विद्यालयका हाजिरीजवाफ तथा विज्ञान प्रदर्शनीमा पनि भाग लिँदै आएकी छु।

मेरा बुबा ज्याला मजदुरी गर्नुहुन्छ र आमा घरको काम गर्नुहुन्छ। हामी तीन दाजुबहिनी पढ्ने भएकाले परिवारलाई किताब, कापी, पोसाक र परीक्षा शुल्क जुटाउन गाह्रो परिरहेको छ। आर्थिक अभावका कारण मेरो पढाइ नरोकियोस् भन्ने मेरो ठुलो चाहना छ।

अतः मेरो शैक्षिक उपलब्धि र पारिवारिक आर्थिक अवस्थालाई ध्यानमा राखी मलाई यस वर्षको जेहेनदार छात्रवृत्ति उपलब्ध गराइदिनुहुन विनम्र अनुरोध गर्छु। आवश्यक प्रमाणपत्रका प्रतिलिपि यसैसाथ संलग्न गरेकी छु।

श्री सुनमायाज्यू,
जनता माध्यमिक विद्यालय।

बधाई ज्ञापन

राष्ट्रिय महिला आयोगद्वारा आयोजित पालिकास्तरीय
वक्तृत्वकला प्रतियोगितामा प्रथम स्थान हासिल गरी विद्यालयको नाम उँचो बनाउनुका
साथै सम्पूर्ण छात्राको आत्मविश्वाससमेत बढाउनुभएको हुँदा हामी यहाँलाई
हार्दिक बधाई
ज्ञापन गर्छौँ।

पाठ्यपुस्तकको बधाई पत्र राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको प्रदेशस्तरीय निबन्ध प्रतियोगितामा प्रथम भएका सन्देश प्रजापतिलाई नौ कक्षाका विद्यार्थीले दिएको हो। बधाई पत्रमा पाउनेको नाम र संस्था, ‘बधाई ज्ञापन’ शीर्षक, कुन उपलब्धिमा र त्यसले के गौरव बढायो भन्ने वाक्य, ‘हार्दिक बधाई ज्ञापन गर्छौँ’ र अन्त्यमा पठाउनेको नाम आउँछन्। उपलब्धि र गौरवको वाक्य मात्र फेरिन्छ; बाँकी ढाँचा उही रहन्छ।

श्रद्धाञ्जली तथा समवेदना

यस विद्यालयका संस्थापक शिक्षक एवम् समाजसेवी लोचनप्रसाद गुरुको यही २०८३ असोज ९ गते ७८ वर्षको उमेरमा भएको निधनबाट विद्यालय परिवार र सिङ्गो गाउँ शोकमा डुबेको छ। गाउँमा पहिलो विद्यालय खोलेर दर्जनौँ पुस्तालाई अक्षर चिनाउनुभएका उहाँको योगदान सधैँ स्मरणीय रहने छ। यस दुःखद घडीमा दिवङ्गत आत्माको चिर शान्तिको कामना गर्दै भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्छौँ र शोकाकुल परिवारप्रति गहिरो समवेदना प्रकट गर्छौँ।

पाठ्यपुस्तकको नमुना लुम्बिनी माध्यमिक विद्यालय परिवारले विद्यालय व्यवस्थापन समितिका निवर्तमान अध्यक्ष मधुवन बर्माको निधनमा प्रकाशित गरेको हो। श्रद्धाञ्जली मृत व्यक्तिप्रति आदर प्रकट गर्नु हो; समवेदना शोकमा परेको परिवारप्रति दुःख बाँड्नु हो। त्यसैले यस्तो पत्रमा दुवै कुरा हुन्छन्: ‘…प्रति भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली’ र ‘शोकाकुल परिवारप्रति गहिरो समवेदना’। माथि जन्म र मृत्युको मिति, बिचमा को, कहिले, कति वर्षको उमेरमा बित्नुभयो र उहाँको योगदान, अन्त्यमा पठाउने संस्था वा व्यक्ति। भाषा गम्भीर र संयमित हुन्छ; यसमा ‘हार्दिक’ लेखिँदैन, ‘भावपूर्ण’ र ‘गहिरो’ लेखिन्छ।

(घरमा तेन्जिङ एक्लै छ। ढोका ढकढक्याएको आवाज आउँछ। ढोका खोल्दा मामा आउनुभएको रहेछ।)

तेन्जिङ: नमस्कार मामा! कति बेला आइपुग्नुभयो? आउनुहोस्, भित्र आउनुहोस्।

मामा: नमस्कार भान्जा! भर्खरै बसबाट झरेँ। घरमा कोही छैनन् कि क्या हो?

तेन्जिङ: आमा अफिस, बुबा बजार जानुभएको छ, बेलुकीसम्म आइपुग्नुहुन्छ। यता सोफामा बस्नुहोस् न। झोला दिनुहोस्, म भित्र राखिदिन्छु।

मामा: ल, लैजाऊ। बाटोमा धुलो धेरै थियो, अलि थाकेँ।

तेन्जिङ: हात मुख धुनुहुन्छ कि? म तातो पानी ल्याइदिन्छु। अनि चिया खानुहुन्छ कि दुध?

मामा: चिया नै ठिक छ।

तेन्जिङ: (चिया दिँदै) लिनुहोस् मामा। मामीज्यू र भाइबहिनी सबै सन्चै हुनुहुन्छ?

मामा: सबै सन्चै छन्। तिम्रो पढाइ कस्तो चल्दै छ?

तेन्जिङ: राम्रै चल्दै छ मामा। आमालाई फोन गरेर हजुर आउनुभएको छ भन्दिन्छु है।

अभिनय गर्दा अतिथिलाई ढोकैमा अभिवादन गर्ने, बस्ने ठाउँ देखाउने, सामान राखिदिने, पानी वा चिया सोध्ने र हालखबर सोध्ने क्रम मिलाउनुहोस्। आफ्नो घर र जातिको चलन (ढोग्ने, खादा ओढाउने, सगुन दिने) पनि देखाउन सकिन्छ।

यी प्रश्नका उत्तर रेकर्डिङ सुनेरै पत्ता लगाउनुहोस्। हरेक वाक्यमा एउटा मात्र कुरा जाँच्नुपर्छ:
क: सम्मान गर्ने संस्थाको नाम सम्मानपत्रको सुरु वा अन्त्यमा आउँछ। ‘हुम्ला’ र ‘शिक्षक परिषद्’ दुवै शब्द मिल्छन् कि मिल्दैनन्, ध्यान दिएर सुन्नुहोस्।
ख: सम्मानित व्यक्तिको पद सुन्नुहोस्: प्रधानाध्यापक हुन्, शिक्षक हुन्, कि अर्कै कोही?
ग: सम्मानपत्रले उहाँको योगदान कुन क्षेत्रमा भनेको छ: शैक्षिक, भौतिक कि आर्थिक? ‘उन्नयन’ भनेको माथि उठाउनु वा सुधार गर्नु हो।
घ: सम्मानपत्रको अन्त्यमा प्रायः मिति लेखिन्छ। साल, महिना र गते तीनै मिल्नुपर्छ; एउटा मात्र फरक भए पनि वाक्य बेठिक हुन्छ।

• सम्मान गर्ने संस्थाको नाम र ‘सम्मानपत्र’ वा ‘अभिनन्दनपत्र’ शीर्षक
• सम्मानित व्यक्तिको नाम, पद र ठेगाना
• उहाँले कुन क्षेत्रमा, कति वर्ष, के योगदान गर्नुभयो भन्ने वर्णन
• त्यो योगदानप्रति कृतज्ञता र भविष्यका लागि शुभकामना
• सम्मान गर्ने संस्थाका पदाधिकारीको नाम, दस्तखत र मिति

सुनाइ पाठ ४ सुनेर यीमध्ये कुन कुरा कसरी आएका छन्, मिलाएर भन्नुहोस्। सम्मानपत्रको भाषा प्रशंसात्मक हुन्छ र यसमा तत्सम शब्द धेरै आउँछन्: उल्लेख्य, अविस्मरणीय, योगदान, कदर।

• पहिलो स्तम्भका शब्द संस्कृतमा जस्ता छन्, नेपालीमा पनि त्यस्तै प्रयोग हुन्छन्: तत्सम।
• दोस्रो स्तम्भका शब्द संस्कृतबाट आएर बोलचालमा रूप बदलिएका हुन्: तद्भव। मित्र → मित मा ‘त्र’ सरल भई ‘त’ भयो; मनुष्य → मान्छे मा ‘ष्य’ सरल भई ‘छे’ भयो।
• तेस्रो स्तम्भका शब्द संस्कृतबाहेक अरू भाषाबाट आएका आगन्तुक हुन्: दोस्त फारसी, रोल अङ्ग्रेजी, आदत र आदमी अरबी।
• हरेक हरफका तीनै शब्दको अर्थ उस्तै भए पनि प्रयोग फरक हुन्छ: औपचारिक लेखाइमा तत्सम, घरको बोलीमा तद्भव बढी चल्छन्।

पसल लाई शब्दकोशले पण्यशाला बाट बनेको तद्भव मानेको छ, तर विद्यालयमा प्रायः नेवारीबाट आएको आगन्तुक भनेर पढाइन्छ; माथिको ‘पसल आगन्तुक कि तद्भव?’ हेर्नुहोस्। आदर्श, जीवन, भीम, प्रतीक्षा यहाँ मान्छेका नाम हुन्, तर शब्दका रूपमा संस्कृतका तत्सम शब्द हुन्। कोष्ठमा तद्भवको संस्कृत रूप दिइएको छ। घर, छुट, हिँड्नु, हेर्नु जस्ता शब्दको स्रोत शब्दकोशमा दिइएको छैन; नेपालीका यस्ता पुराना आफ्नै शब्द र क्रियापदलाई विद्यालयको व्याकरणमा तद्भवमै राखिन्छ। नयाँ लाई शब्दकोशले संस्कृतबाटै आएको मानेको छ, तर यसको संस्कृत रूप नव भएकाले यो रूप बदलिएको तद्भव शब्द हो।

• तत्सम: संरक्षण, सुरक्षा, उद्देश्य, कार्यक्रम, निवेदन, समाधान, परिवर्तन
• तद्भव: गाउँ (ग्राम), टोल (प्रतोली), आमा (अम्बा), खडा (खडक), बाटो (वर्त्म)
• आगन्तुक: क्लब (बालक्लब, युवाक्लब; अङ्ग्रेजी), साइबर (अङ्ग्रेजी), बैङ्क (अङ्ग्रेजी), तलब (अरबी), मदत (अरबी), हौसला (अरबी)

दुई दुईओटा लेखे पुग्छ।

सम् + जय मा ‘म्’ पछि ‘ज’ आएकाले ‘म्’ को ठाउँमा ‘ञ्’ लेखिन्छ: सञ्जय। रवि + इन्द्र र कवि + इन्द्र मा ‘इ’ र ‘इ’ मिलेर दीर्घ ‘ई’ भयो। अनुच्छेदका प्रकृतिका, कृतिको, दाजुलाई जस्ता रूपमा विभक्ति लागेका छन्; तिनलाई पनि व्युत्पन्न रूप मान्न सकिन्छ, तर यो अभ्यासको मुख्य ध्यान माथिका जोडामा छ।

पाँचओटा लेखे पुग्छ।

म दैनिक बिहान एक घण्टा पढ्छु। बेलुका म नेपाली र सामाजिक पढ्छु। मलाई गणितका प्रयोगात्मक कक्षा धेरै मन पर्छन्। बुझ्न नसकेका कुरा म साथीहरू सँग सोध्छु। जाँचमा असफल भइयो भने पनि निराश नभई फेरि पढ्नुपर्छ भन्ने मैले बुझेको छु।

व्युत्पन्न (गाढा): दैनिक (दिन + इक), नेपाली (नेपाल + ई), सामाजिक (समाज + इक), प्रयोगात्मक (प्रयोग + आत्मक), साथीहरू (साथी + हरू), असफल (अ + सफल), निराश (निर् + आशा)

मूल: बिहान, घण्टा, बेलुका, गणित, कक्षा, जाँच

पढ्छु, पर्छन् जस्ता क्रियापदमा पनि प्रत्यय लागेका छन्, तर यो अभ्यासमा नाम र विशेषणमा ध्यान दिइएको छ।

‘बन्नुपूर्व’ मा ‘पूर्व’ आफैँमा सुरुमा दीर्घ ऊ भएको तत्सम शब्द हो; ‘बन्नु’ सँग जोडिँदा दीर्घ ऊ शब्दको बिचमा पर्‍यो। ‘लिम्बूले’, ‘आफूलाई’, ‘माइजूले’, ‘भाउजूले’ मा विभक्ति लागेको छ; विभक्ति हटाउँदा दीर्घ ऊ शब्दको अन्त्यमा पर्छ। ‘फुपू’ मा पहिलो उ ह्रस्व र दोस्रो दीर्घ छ।

• सुरुमा: पूर्ण, भूमि, मूल्य, सूर्य, दूर, पूर्व, भूगोल, रूप
• बिचमा: सम्पूर्ण, अपूर्व, मयूर, आभूषण, कुतूहल, अनुभूति, फलफूल
• अन्त्यमा: आफू, सासू, माइजू, भाउजू, फुपू, जाऊ, खाऊ, केटाहरू

आदरणीय दाइ,
सादर नमस्कार।

म यहाँ सन्चै छु र पढाइ पनि राम्रैसँग चलिरहेको छ। तपाईँ, भाउजू र गाउँका सबै जना सन्चै हुनुहुन्छ होला। आमाले फोनमा तपाईँ गाउँमा निकै व्यस्त हुनुहुन्छ भन्नुभएको थियो।

इन्जिनियरिङ पढिसकेपछि सहरमै राम्रो जागिर पाउँदापाउँदै पनि तपाईँ गाउँ फर्किनुभयो। त्यसबेला धेरैले अचम्म माने, तर अहिले मलाई तपाईँको निर्णयमा गर्व लाग्छ। गएको दसैँमा तपाईँले खानेपानीको मुहान संरक्षण र कुलो मर्मतको योजना बनाउँदै हुनुहुन्थ्यो। त्यो काम कहाँ पुग्यो? गाउँका घरघरमा धारा पुगे कि? विद्यालयसम्म जाने बाटो बर्खामा बग्ने गरेको थियो; त्यसको मर्मत भयो कि भएन?

तपाईँले युवाहरूलाई जम्मा गरेर तरकारी खेती र मौरीपालनको तालिम चलाउने कुरा पनि गर्नुभएको थियो। त्यसबाट कति जनाले काम पाए? युवाहरू विदेश जाने क्रम केही घट्यो कि? गाउँमा अझै कुन कुन काम बाँकी छन्, र त्यसमा मैले बिदामा आएर के सघाउन सक्छु, लेखेर पठाउनुहोला।

यस पटकको बिदामा म पनि गाउँ आउने छु। भाउजू र नानीलाई मेरो सम्झना सुनाइदिनुहोला।