परीक्षा अभ्यास

‘मान पदवी’ र ‘भौतिक संसार’ कुनै शब्दसँग मिल्दैनन्। तिनका लागि ‘उपाधि’ र ‘जगत्’ जस्ता शब्द हुन्छन्, जुन पाठमा आएका छन्।

अनुच्छेदमा कप्ली, रम्फोर्ड, अल्बर्ट, अक्सफोर्ड, स्विडिस, फ्रान्सेली, नेदरल्यान्ड्स जस्ता शब्द पनि छन्। ती व्यक्ति, ठाउँ वा देशका नाम र नामबाट बनेका शब्द हुन्, त्यसैले आगन्तुक शब्दको सूचीमा राख्दा ‘नाम’ भनेर छुट्याउनुहोस्। पुरस्कार, पदक, सम्मान, उपाधि, विश्वविद्यालय, प्राध्यापक, सदस्य भने संस्कृतबाट आएका तत्सम शब्द हुन्।

वाक्य बनाउँदा शब्दको अर्थ प्रस्ट हुने प्रसङ्ग (काखमा राखेर चलाउने कम्प्युटर, बत्ती जाँदा चल्ने यन्त्र) राख्नुहोस्; ‘मेरो घरमा ल्यापटप छ’ जस्तो वाक्यले अर्थ खुलाउँदैन।

• क.बाल्यकालको वर्णन दोस्रो र तेस्रो अनुच्छेदमा छ। दोस्रोमा गरिबीमा भएको जन्म र जन्मैदेखिको कष्ट छ; तेस्रोमा साधारण विद्यालयको पढाइ, १३ वर्षमा पढाइ छुटेर किताब पसलमा काम गरेको र राति पढेको कुरा छ।
• ख.छैटौँ अनुच्छेदमा (‘माइकल फेराडेले डाइनामोको आविष्कारका साथै…’ बाट सुरु हुने)।
• ग.पाँचौँ अनुच्छेद, जसमा ओस्टेडको खोज, फेराडेको प्राक्कल्पना र चुम्बकीय उपपादनको प्रयोग छ। यो करिब १९७ शब्द र पुस्तकका पन्ध्र हरफको छ। डेवीसँगको भेटको चौथो अनुच्छेद पनि झन्डै उत्तिकै (करिब १९६ शब्द, चौध हरफ) लामो छ, त्यसैले शब्द वा हरफ गनेर मात्र टुङ्गो लगाउनुहोस्।
• घ.सबैभन्दा लामो वाक्य पहिलो हो: जीवनको उत्तरार्धमा थुप्रै पैसा आउने जागिर पाए पनि उनी कहिल्यै पैसालाई महत्त्व नदिने भनिएको वाक्य (‘माइकल फेराडेले जीवनको उत्तरार्धमा थुप्रै पैसा आउने जागिर पाए तर…महत्त्व दिँदैनथे।’)। यसमा सोह्र शब्द छन्। दोस्रो लामो वाक्य पेन्सनको व्यवस्था भएको अन्तिम वाक्य हो।

• क.माइकल फेराडे गाँस, बास र कपासको अभाव भएको अत्यन्त गरिब परिवारमा जन्मेका थिए। उनका बुबा जेम्स फेराडे आरनमा फलामको काम गर्थे, तर दिनरात खटिँदा पनि छाक टार्न धौ धौ पर्थ्यो। बिरामी आमाको उपचार गर्ने पैसासमेत थिएन।
• ख.उनको बाल्यकाल भोक, रोग र गरिबीमा बित्यो; कैयौँ महिना परिवारले हप्तामा एउटा रोटी खाएर प्राण धान्यो। साधारण विद्यालयमा पढ्न, लेख्न र गणित सिकेपछि १३ वर्षमै उनको पढाइ छुट्यो र किताब पसलमा जिल्द हाल्ने काम गर्नुपर्‍यो। दिनभरि काम र राति पढाइ गर्दै उनले कठोर सङ्घर्ष गरे।
• ग.उनले किताब र मानिसबाट प्रेरणा पाए। किताब बाँध्दा हातमा परेका किताब, विशेषगरी जेन मार्सेटको ‘रसायन विज्ञानमा कुराकानी’ र पत्रपत्रिकाका बिजुलीसम्बन्धी लेखले उनमा विज्ञानप्रति गहिरो रुचि जगायो। त्यसपछि हम्फ्री डेवीका भाषण सुनेर र उनकै सहायक बनेर उनले वैज्ञानिक बन्ने प्रेरणा र अवसर पाए। ओस्टेडको खोजले उनलाई चुम्बकबाट बिजुली निकाल्ने प्रयोगमा लाग्न प्रेरित गर्‍यो।
• घ.उनको जीवनीबाट गरिबी र अभाव सफलताको बाधक होइनन् भन्ने सन्देश पाइन्छ। अठोट, लगाव, निरन्तर मिहिनेत र धैर्य भए साधारण परिवारको व्यक्ति पनि जस्तोसुकै लक्ष्यमा पुग्न सक्छ। असफलतामा हरेस नखानु र पैसाभन्दा ज्ञान र कामलाई ठुलो ठान्नु पनि उनको जीवनबाट सिकिन्छ।

‘बुकलेट’ पाठमा आएको छैन; यो पनि अङ्ग्रेजीबाट आएको आगन्तुक शब्द हो। ‘मिक्स्चर’ लाई शब्दकोशले झोल औषधीको अर्थमा पनि दिएको छ (मिक्स्चरका दुई अर्थ)।

सन् १८२० को घटना फेराडेले होइन, ओस्टेडले गरेको खोज हो; तर फेराडेको जीवनमा यसले नयाँ मोड ल्यायो, त्यसैले उत्तरमा दुवै कुरा लेख्नुहोस्।

• क.उनका वैज्ञानिक योगदानलाई सिद्धान्त र आविष्कार गरी दुई समूहमा वर्गीकरण गरिएको छ।
• ख.अनुच्छेदअनुसार उनका मुख्य सिद्धान्त फेराडेज ल अफ इन्डक्सन, फेराडेज ल अफ इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक इन्डक्सन (विद्युत् चुम्बकीय उपपादनको नियम) र फेराडेज ल अफ इलेक्ट्रोलाइसिस (विद्युत् विश्लेषणको नियम) हुन्। (पहिला दुई एउटै नियमका नाम हुन्; माथिको टिपोट हेर्नुहोस्।)
• ग.घरमा प्रयोग गर्ने मिक्स्चर, घरमा पानी तान्न जडान गरिएको मोटर र सडकमा चढ्ने गाडी।
• घ.उनका सिद्धान्तको मुख्य आधार चुम्बकीय उपपादन हो: चुम्बकीय क्षेत्र बदलिँदा (चुम्बक र कुण्डलीबिच गति हुँदा) चालकमा बिजुली उत्पन्न हुन्छ। अनुच्छेदका अनुसार यिनै उपकरण फेराडेज ल अफ इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक इन्डक्सनको मातहत चल्छन्।

• क.फेराडे जिज्ञासु, घोरिएर हेर्ने र ज्ञानको असाधारण भोक भएका स्वभावका थिए। बुबा आरनमा काम गर्दा उनी ध्यान गाडेर हेरिरहन्थे। उनी मिहिनेती र सङ्घर्षशील थिए: नाबालक उमेरमै दिनभरि काम गरेर पनि राति पढ्थे। उनी आफ्नै इच्छा र रुचिअनुसार फुर्सद निकालेर पढ्ने, आत्मनिर्भर विद्यार्थी थिए।
• ख.१३ वर्षमा औपचारिक पढाइ रोकिएपछि उनले किताब पसलमा जिल्द हाल्ने काम गरे र दिनभरि काम गरेर राति पढ्न थाले। फुर्सद निकालेर आफ्नो रुचिका किताब पढे। सात वर्षको जागिरमा थुप्रै किताब पढे; जेन मार्सेटको रसायन विज्ञानको किताब र पत्रपत्रिकाका बिजुलीसम्बन्धी लेख पढेर विज्ञानमा गहिरो रुचि जगाए। यसरी विद्यालय छुटे पनि स्वाध्ययनबाट उनको पढाइ निरन्तर चल्यो।

प्रस्तुत अंश ‘माइकल फेराडे’ जीवनीको अन्तिम अनुच्छेदबाट लिइएको हो। यसमा फेराडेको जीवनबाट पाइने मूल प्रेरणा भनिएको छ।

गरिबीले मान्छेको पढाइ, स्वास्थ्य र अवसर खोस्न सक्छ, तर मनको अठोट (दृढ सङ्कल्प) र कामप्रतिको लगाव खोस्न सक्दैन। फेराडे हप्तामा एउटा रोटी खाएर बाँचेको परिवारमा जन्मे, १३ वर्षमै पढाइ छोड्नुपर्‍यो। तर उनले किताब बाँध्ने काममै पढ्ने अवसर खोजे, डेवीका भाषण टिपेर आफ्नो लगन देखाए, र धेरै असफल प्रयोगपछि पनि हरेस नखाई चुम्बकबाट बिजुली निकाले। अन्त्यमा उनी संसारकै विख्यात वैज्ञानिक बने।

आज पनि नेपालका धेरै विद्यार्थी गरिबी, टाढाको विद्यालय वा घरको कामका बिच पढ्छन्। यो भनाइले उनीहरूलाई सम्झाउँछ: परिस्थिति कठिन भए पनि लक्ष्य स्पष्ट छ र त्यसमा निरन्तर लागिन्छ भने सफलता सम्भव छ। त्यसैले गरिबीलाई बहाना होइन, सङ्घर्षको कारण बनाउनुपर्छ।

गरिब परिवारमा जन्मेका माइकल फेराडेको जीवन सफलताका सिँढी चढ्दै अघि बढ्यो। पहिलो सफलता उनको स्वाध्ययन थियो: १३ वर्षमै पढाइ छुटे पनि किताब पसलमा सात वर्ष काम गर्दै उनले आफैँ विज्ञान सिके।

सन् १८१२ मा हम्फ्री डेवीका भाषण सुनेर बनाएको ३०० पृष्ठको टिपोटले उनलाई डेवीसम्म पुर्‍यायो, र सन् १८१३ मा उनी रोयल इन्स्टिच्युसनको प्रयोगशालामा सहायक बने। डेवीसँग युरोप घुम्दा उनले ठुला वैज्ञानिकलाई भेटे।

सन् १८३१ उनको जीवनको सबैभन्दा ठुलो सफलताको वर्ष थियो: उनले चुम्बकीय उपपादन पत्ता लगाए र डाइनामो बनाए, जसका आधारमा आज जेनरेटर चल्छन्। रसायन विज्ञानमा उनले क्लोरिन र कार्बन डाइअक्साइडलाई तरल बनाए, बेन्जिन पत्ता लगाए र विद्युत् विश्लेषणका नियम दिए।

यी खोजका लागि उनले कप्ली मेडल (१८३२, १८३८), रोयल मेडल (१८३५, १८४६), रम्फोर्ड मेडल (१८४६) र अल्बर्ट मेडल (१८६६) पाए। सन् १८३२ मा अक्सफोर्डले मानार्थ विद्यावारिधि दियो, सन् १८३३ मा उनी रसायनका पहिलो प्राध्यापक बने, र स्विडेन, फ्रान्स, अमेरिका तथा नेदरल्यान्ड्सका विज्ञान प्रतिष्ठानले सदस्य बनाए। सन् १८३५ मा सरकारले वर्षको ३०० पाउन्ड पेन्सन दियो। यसरी गरिबीको गर्तबाट उठेर उनले प्रसिद्धिको शिखर चुमे।

१. नामी वैज्ञानिक हम्फ्री डेवीको सान्निध्यले फेराडेको प्रतिभा मौलाउने मौका पायो।
२. सन् १८१२ मा रोयल इन्स्टिच्युसनमा डेवीका भाषण सुन्दा फेराडेले सबै कुरा टिपे र ३०० पृष्ठको किताब बनाई डेवीलाई दिए।
३. आँखामा चोट लागेपछि डेवीले फेराडेलाई बोलाए, आफ्नो प्रयोगशालामा काम दिए र पछि तलबसहित सहयोगी बनाए।
४. डेवीसँग युरोपको यात्रामा फेराडेले प्रमुख रसायनशास्त्रीलाई भेटे र दिनहुँ सिक्दा उनको ज्ञानको क्षितिज फराकिलो भयो।

सन् १८१२ मा हम्फ्री डेवीका भाषण सुनेर फेराडेले तिनको टिपोटबाट ३०० पृष्ठको किताब बनाई डेवीलाई दिए। आँखामा चोट लागेपछि डेवीले उनलाई प्रयोगशालामा काम र पछि सहयोगीको जागिर दिए। डेवीसँगको युरोप यात्रामा ठुला रसायनशास्त्रीसँग भेट र दैनिक सिकाइले उनको ज्ञान फराकिलो भयो। यसरी डेवीको सान्निध्यले उनको प्रतिभा मौलायो।

यो सारांश मूल अनुच्छेदको करिब एक तिहाइ लामो छ, र यसमा मुख्य कुरा मात्र आफ्नै शब्दमा राखिएका छन्।

व्यक्तिवृत्त छोटो, बुँदागत र साँचो हुनुपर्छ। शीर्षकमा ‘व्यक्तिगत विवरण’ लेख्नुहोस्, अनि दायाँपट्टि तस्बिर टाँस्ने ठाउँ छाड्न सकिन्छ। सूचना यही क्रममा राख्नुहोस्: व्यक्तिगत (नाम, जन्ममिति, आमाबुबा, जन्मस्थान, ठेगाना, सम्पर्क), शैक्षिक योग्यता, अनुभव, तालिम, सम्मान र पुरस्कार, रुचि। अन्त्यमा ‘माथि लेखिएका विवरण साँचो छन्’ भनी हस्ताक्षर र मिति राख्नुहोस्। विद्यालयबाहिर बाँड्ने व्यक्तिवृत्तमा फोन नम्बरजस्ता निजी कुरा सोचेर मात्र लेख्नुहोस्।

व्यक्तिगत विवरण

माथि लेखिएका विवरण साँचो छन्।
हस्ताक्षर: ………… मिति: …………

• क.अ. व्यक्तिमा उत्पन्न हुने मानसिक दबाबको अवस्थालाई तनाव भनिन्छ।
  • आ.जीवनका पीडा, सङ्घर्ष, चिन्ता, वातावरणीय दबाब र कामको चापले तनाव उत्पन्न गर्छन्। सामाजिक वातावरण, र व्यक्तिमा आउने शारीरिक तथा मानसिक परिवर्तन पनि तनावका कारण हुन्।
  • इ.तनाव व्यवस्थापनका लागि समर्पण (सामाजिक र व्यवहारबाट आएका चुनौती स्वीकार्नु), सङ्घर्ष (जीवनका चुनौतीको सामना गर्दै अघि बढ्नु) र सम्झौता (अरूका आचरण र व्यवहारसँग सहकार्य गर्दै अघि बढ्नु) जस्ता रणनीति अपनाउन सकिन्छ।
  • ई.योग र ध्यान गर्ने, मनोरञ्जन, सङ्गीत र खेलकुदमा भाग लिने, नियमित शारीरिक व्यायाम गर्ने, सन्तुलित खानपान गर्ने, र सिर्जनात्मक, सामाजिक तथा रचनात्मक काममा सक्रिय हुने।

ख. अ. यस अनुच्छेदका सबै वाक्य बनोटका आधारमा सरल छन्: हरेक वाक्यमा एउटै मुख्य क्रियापद छ (हो, हुन्छन्, हुन्छ, सक्छ, सकिन्छ)। ‘शारीरिक तथा मानसिक’, ‘सिर्जनात्मक, सामाजिक तथा रचनात्मक’ मा ‘तथा’ ले शब्द मात्र जोडेको छ, वाक्य होइन; त्यसैले यी वाक्य संयुक्त होइनन्। संयुक्त वाक्यमा दुई स्वतन्त्र वाक्य निरपेक्ष संयोजकले जोडिनुपर्छ। अनुच्छेदकै कुरा जोडेर यस्ता संयुक्त वाक्य बनाउन सकिन्छ:

• तनावले दैनिक काममा असर पार्छ, त्यसैले यसको व्यवस्थापन गर्नुपर्छ।
• चुनौतीको सामना गर्दै अगि बढ्नु सङ्घर्ष हो र अरूसँग सहकार्य गर्दै अगि बढ्नु सम्झौता हो।

• आ.जब व्यक्तिमा तनाव हुन्छ तब उसको दैनिक काममा समेत असर पर्न सक्छ। (अथवा: तनाव बढ्यो भने व्यक्तिको दैनिक काममा समेत असर पर्न सक्छ।)
• इ.सामाजिक वातावरणका साथै व्यक्तिमा आएका शारीरिक तथा मानसिक परिवर्तनका कारण पनि तनाव उत्पन्न हुन्छ। विभक्ति ‘का’ र ‘मा’ नाममा जोडिन्छन्; विभक्तिपछि आउने ‘साथै’ र ‘कारण’ छुट्टै लेखिन्छन्।
• ई.मानसिक → मान्सिक; गतिविधि → गतिबिधि। बोल्दा ‘न’ पछिको ‘अ’ झर्छ (मान्-सिक), र ‘वि’ लाई ‘बि’ जस्तो उच्चारण गरिन्छ। यो उच्चारण देखाउने लेखाइ मात्र हो; शुद्ध लेखाइ ‘मानसिक’ र ‘गतिविधि’ नै हो।

१. टोल, गाउँ वा नगरमा छुवाछुत, बालविवाह, दाइजो, मदिरा, अशिक्षा वा फोहोरविरुद्ध काम गरेका कसैलाई छान्नुहोस्। सकेसम्म उनलाई वा परिवारलाई भेटेर अनुमति लिई सोध्नुहोस्।
२. घटना सालको क्रममा टिप्नुहोस्: जन्म, पढाइ, समाज सुधारमा लाग्ने कारण, मुख्य काम, भोगेका बाधा, सम्मान, अहिलेको काम।
३. रिमालको परिचय जस्तै, स्वभाव बताउने विशेषण (निडर, सेवाभावी) पनि राख्नुहोस्।
४. कक्षामा दुई तीन मिनेटमा, आदि, मध्य र अन्त्यको क्रममा भन्नुहोस्।

समाजसेवी उर्मिला विक

• जन्म: वि.सं. २०२८, अछामको एउटा गाउँ।
• बाल्यकाल: छाउपडीको चलनले गोठमा बस्दा सर्दी लागेर साथी बिरामी भएको देखिन्।
• २०४८: एसएलसी उत्तीर्ण; गाउँकै विद्यालयमा शिक्षिका।
• २०५५: आमा समूह गठन गरी घरघर गएर छाउपडी र बालविवाहविरुद्ध सचेतना।
• २०६५ पछि: वडाका सबै छाउगोठ भत्काउने अभियानमा अगुवाइ; विद्यालयमा छात्राका लागि सफा शौचालय र प्याड बैङ्क।
• सम्मान: जिल्ला प्रशासनबाट उत्कृष्ट समाजसेवी (२०७४)।
• स्वभाव: निडर, धैर्यवान्, सेवाभावी।

यी उत्तर रेकर्डिङ सुनेरै पत्ता लगाउनुहोस्।
१. सुन्नुअघि प्रश्नले कथाको कुन भाग सोधेको छ, छुट्याउनुहोस्: क सम्पत्ति सकिएपछिको अवस्था, ख र ग आगन्तुकसँगको भेट, घ कथाको अन्त्य।
२. स्वाहा हुनु भनेको सबै सकिनु, नष्ट हुनु हो। क का लागि सम्पत्ति सकिएपछि उसको खानपिन, बसाइ र मनको अवस्था बताउने शब्द (जस्तै: कङ्गाल, निराश, भोकै) टिप्नुहोस्।
३. ख र ग का लागि आगन्तुकसँगको संवाद ध्यान दिएर सुन्नुहोस्: उसले के चाहियो भन्यो, र आगन्तुकले के दिए वा के भने? आशीर्वाद प्रायः ‘…होस्’, ‘…होऊ’ जस्ता शब्दले टुङ्गिन्छ।
४. घ का लागि रेकर्डिङको अन्त्यतिर ध्यान दिनुहोस्: आशीर्वादपछि उसले के गर्न थाल्यो, र त्यसले उसको जीवन कसरी बदल्यो?

१. पहिले कर्मशीलता को अर्थ भन्नुहोस्: अरूको भर नपरी आफैँ निरन्तर काम गर्ने बानी।
२. सुनाइ पाठका दुई अवस्था दाँज्नुहोस्: सम्पत्ति हुँदा वा सकिँदा ऊ के गर्थ्यो, र कर्मशील भएपछि उसको जीवन कस्तो भयो। आशीर्वादले मात्र होइन, उसको आफ्नै कामले जीवन बदलियो भन्ने कुरा देखाउनुहोस्।
३. माइकल फेराडेसँग जोड्नुहोस्: गरिब परिवारमा जन्मेर पनि उनको जीवन निरन्तर काम र अनुसन्धानले नै चम्कियो।
४. अन्त्यमा निष्कर्ष भन्नुहोस्: भाग्य वा अरूको दयाभन्दा आफ्नो परिश्रम भरपर्दो हुन्छ। सुरुमा धारणा, बिचमा उदाहरण, अन्त्यमा निष्कर्ष गरी तीन चार वाक्यमा बोल्नुहोस्।

संयुक्त वाक्यमा ‘देखेर’ असमापिका भएकाले थप खण्ड बनाउँदैन।

• क.जब उसलाई सर्पले टोक्यो तब उसले उपचार गर्‍यो।
• ख.सुमित्राले बजार गएर स्वागत मिश्रलाई भेटिन्। (मुख्य क्रिया ‘भेटिन्’ सकर्मक र भूतकालको भएकाले कर्तामा ‘ले’ लाग्यो।)
• ग.लाक्पा शेर्पा रेडियो किन्छन् र उनी घर जान्छन्। (‘अनि’ पनि मिल्छ: रेडियो किन्छन् अनि घर जान्छन्।)
• घ.विकसित देशका जनता खुसी हुन्छन्।
• ङ.जब आकाश गड्याङगुडुङ गर्छ तब मुसलधारे पानी पर्छ।
• च.परिश्रम गर्नेले सफलता पाउँछ। (अथवा: परिश्रमी व्यक्तिले सफलता पाउँछ।)

अनुच्छेदमा नौ वाक्य छन्। तिनलाई सुरु र अन्त्यका शब्दले चिनाइएको छ:

बाँकी एउटा वाक्य मिश्र हो, त्यसैले यस सूचीमा छैन: ‘… बचाउन नसकिने भो भनी … चिन्तामा डुबेका थिए।’ मा ‘भनी’ ले ‘बचाउन नसकिने भो’ भन्ने पूरा भनाइलाई वाक्यभित्र राखेको छ। ‘जति जोतिए पनि’ मा ‘जति’ सँग जोडा मिल्ने ‘त्यति’ छैन, र ‘जोतिए पनि’ असमापिका भएकाले त्यो वाक्य सरल नै हो। ‘बुबाको नाम … र आमाको नाम … थियो’ मा पनि ‘थियो’ एक पटक मात्र छ; ‘बुबाको नाम जेम्स फेराडे थियो र आमाको नाम … थियो’ लेखेको भए संयुक्त हुन्थ्यो।

व्यावहारिक शिक्षा

[जुन शिक्षाले जीवनमा काम लाग्ने सिप दिन्छ, त्यही व्यावहारिक शिक्षा हो।]¹ किताब पढेर मात्र ज्ञान पूरा हुँदैन, [त्यसैले विद्यार्थीले हातैले काम गरेर पनि सिक्नुपर्छ।]² माइकल फेराडेले विश्वविद्यालय पढेनन्, [तर उनले प्रयोगशालामा आफैँ प्रयोग गरेर संसारलाई बिजुली दिए।]³ [जब विद्यार्थी खेतमा बिउ रोप्छन्, तब उनीहरू माटो, पानी र मौसमको सम्बन्ध आफैँ बुझ्छन्।]⁴ [यदि विद्यालयले सिलाइ, कम्प्युटर, खेती र मर्मतजस्ता सिप सिकायो भने युवाले स्वदेशमै काम पाउन सक्छन्।]⁵ हामीले पढेको कुरा प्रयोग गर्नुपर्छ [अनि प्रयोग गरेको कुराबाट फेरि सिक्नुपर्छ।]⁶ [जति धेरै गरेर सिकिन्छ, त्यति नै ज्ञान दिगो हुन्छ।]⁷

कोष्ठकका अङ्क चिनाउनका लागि मात्र हुन्; परीक्षामा अनुच्छेद सादा लेख्नुहोस्, अनि सोधिएमा संयुक्त र मिश्र वाक्यमुनि रेखा तान्नुहोस्।

पूरा वाक्य: उमानाथले आफ्ना कुरा सुनाउनका लागि ‘लसुन’ भनेका रहेछन्। हरिले चाहिँ खाने लसुन भन्ने बुझेर लसुन ल्याएर दिएछन्। त्यसपछि उमानाथ न रुनु न हाँस्नु भएछन्।

माइकल फेराडेले जीवनको उत्तरार्धमा थुप्रै पैसा आउने जागिर पाए तर उनले छँदाखाँदाको जागिर छाडेर एकोहोरो अनुसन्धानमा लागे। त्यति बेला उनलाई पुनः पैसाको सङ्कट पर्‍यो। उनी बिरामी पनि परे। यस्तो अवस्थामा पत्नी साराले उनलाई दिलोज्यानले साथ दिइन् र सेवा गरिन्। उनको योगदानको कदर गर्दै तत्कालीन राजा विलियमबाट वर्षको ३०० पाउन्ड पेन्सनको व्यवस्था भयो।

‘पुन’ लाई शुद्ध रूप ‘पुनः’ मा लेखिएको छ: यो वर्णविन्यासको सुधार हो, पदयोगको होइन।

फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेल

आधुनिक नर्सिङकी जननी मानिने फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेलको जन्म सन् १८२० मे १२ मा इटालीको फ्लोरेन्स सहरमा भएको थियो। उनी बेलायती दम्पती विलियम एडवार्ड नाइटिङ्गेल र फेनी स्मिथकी छोरी थिइन्। जुन सहरमा उनी जन्मिन्, त्यही सहरको नामबाट उनको नाम ‘फ्लोरेन्स’ राखियो।

फ्लोरेन्स सानैदेखि उदार हृदय र भावुक स्वभावकी थिइन्, र अरूको दुःख देख्दा उनको मन पग्लिन्थ्यो। धनी परिवारमा जन्मे पनि उनले सुखसयलको जीवन रोजिनन्; नर्स बनेर समाजको सेवा गर्ने लक्ष्य लिइन्। त्यस बेला नर्सको काम इज्जतको मानिँदैनथ्यो, तर उनी आफ्नो लक्ष्यमा अडिग रहिन्।

युद्धमा घाइते भएका सिपाहीको सेवा गर्दा उनी राति बत्ती बोकेर बिरामीका ओछ्यान ओछ्यान पुग्थिन्। त्यसैले उनी ‘लेडी विथ द ल्याम्प’ अर्थात् ‘बत्तीवाली महिला’ को उपनामले विश्वभर प्रख्यात भइन्। उनले नर्सिङ पेसालाई मर्यादित बनाइन्, र उनको सेवाले बिरामीलाई बाँच्ने आशा दियो। उनी आज पनि नर्सहरूको प्रेरणाको स्रोत हुन्।

परोपकारी भावनाले जीवनभर सेवामा लागेकी फ्लोरेन्स नाइटिङ्गेलको सन् १९१० अगस्त १३ मा निधन भयो। उनको जीवनले सेवा नै सबैभन्दा ठुलो धर्म हो भन्ने सन्देश दिन्छ।