BLE नमुना प्रश्नपत्र 9

पूर्णाङ्क: 50समय: 2 घण्टा

सबै प्रश्न अनिवार्य छन्।

पहिले सबै उत्तर कापीमा लेख्नुहोस्। त्यसपछि हरेक प्रश्नको उत्तर र अङ्क विभाजन खोलेर आफ्नो उत्तर मिलाउनुहोस् र मिलेको हरेक बुँदाका लागि आफैँलाई 1 अङ्क दिनुहोस्। बहुवैकल्पिक प्रश्नमा पहिलो पटक छानेको उत्तरको मात्र अङ्क गनिन्छ।

खण्ड (क)

10 × 1 = 10

1. तलका प्रश्नको सही विकल्प छनोट गर्नुहोस्।

क.

आजकल धेरैजसो प्रिन्टरको गति कुन एकाइमा नापिन्छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

आजका धेरैजसो प्रिन्टरको गति पेज प्रति मिनेट (PPM) मा नापिन्छ। एक पटकमा एउटा अक्षर छाप्ने ढिला प्रिन्टरको गति क्यारेक्टर प्रति सेकेन्डमा र कुनै कुनैको लाइन प्रति मिनेटमा नापिन्छ। मेगाबिट प्रति सेकेन्डले प्रिन्टरको होइन, नेटवर्कमा डाटा कति छिटो सर्छ भन्ने नाप्छ।

ख.

पोखरीमा बस्ने अमिबाको कोषभित्र पानी छिरिरहन्छ, तैपनि अमिबा फुट्दैन। किन?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

अमिबा र प्यारामेसियम जस्ता मिठो पानीमा बस्ने प्रोटोजोआमा कन्ट्राक्टाइल भ्याकुल हुन्छन्। यिनमा बढी पानी जम्मा हुन्छ र कोषबाट बाहिर फ्याँकिन्छ। अमिबामा कोषभित्ता हुँदैन, फुड भ्याकुलले खाना पचाउँछ र एउटै ठुलो भ्याकुल परिपक्व वनस्पति कोषमा पाइन्छ।

ग.

तलका मध्ये स्वस्थानीय संरक्षणको उदाहरण कुन हो?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

वन्यजन्तु आरक्षमा वनस्पति र जनावरलाई तिनकै प्राकृतिक वासस्थानमा संरक्षण गरिन्छ। त्यसैले यो स्वस्थानीय संरक्षण हो। चिडियाखाना, वनस्पति उद्यान र वंशाणु बैङ्कमा भने तिनलाई प्राकृतिक वासस्थानभन्दा बाहिर राखिन्छ। ती परस्थानीय संरक्षण हुन्।

घ.

विद्यालयको खेलकुद प्रतियोगितामा सुनिताले 100 m को दौड 12.5 सेकेन्डमा पूरा गर्छिन्। उनको औसत वेग कति हुन्छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

ङ.

धान काट्नुअघि हँसिया किन उध्याइन्छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

चाप = बल ÷ क्षेत्रफल। पातलो धारले धानका डाँठलाई निकै सानो क्षेत्रफलमा छुन्छ। त्यसैले किसानको उत्तिकै बलले धेरै ठुलो चाप पर्छ र हँसियाले सजिलै काट्छ। उध्याउँदा बल वा हँसियाको तौलमा काम लाग्ने कुनै फरक पर्दैन।

च.

शान्त पोखरीमा ढुङ्गा खसाल्दा छालहरू फैलिन्छन्। पानीमा तैरिरहेको पात भने माथि तल मात्र हल्लिन्छ, किनारातिर बगेर जाँदैन। यसबाट के थाहा हुन्छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

तरङ्गमा पानीको हरेक कण आफ्नै ठाउँमा माथि तल मात्र हल्लिन्छ र त्यो हलचल छेउका कणमा सार्छ। यसरी ऊर्जा किनारासम्म पुग्छ, तर पानी र त्यसमाथिको पात आफ्नै ठाउँमा रहन्छन्। पानीका तरङ्गलाई माध्यम चाहिने भएकाले ती विद्युत् चुम्बकीय नभई यान्त्रिक तरङ्ग हुन्।

छ.

लिथियम (2, 1) र पोटासियम (2, 8, 8, 1) दुवै ग्रुप 1 मा पर्छन्, तर पोटासियमले लिथियमको भन्दा धेरै तीव्र रूपमा पानीसँग प्रतिक्रिया गर्छ। यसको सबैभन्दा उपयुक्त कारण कुन हो?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

दुवैमा एउटा संयुज्यता सूचक इलेक्ट्रोन हुन्छ र दुवैको संयुज्यता 1 हुन्छ। तर पोटासियममा चारओटा र लिथियममा दुईओटा सेल हुने भएकाले पोटासियमको बाहिरी इलेक्ट्रोन न्युक्लियसबाट निकै टाढा र खुकुलो गरी बाँधिएको हुन्छ। यो इलेक्ट्रोन सजिलै दिइने भएकाले पोटासियम बढी क्रियाशील हुन्छ: ग्रुपमा माथिबाट तल जाँदा इलेक्ट्रोन दिने क्षमता बढ्दै जान्छ। लिथियम पनि क्रियाशील धातु हो।

ज.

एक जना मिस्त्रीलाई घरका कङ्क्रिटका खम्बाभित्र राख्न कडा र बलियो डन्डी चाहिएको छ। कुन पदार्थ प्रयोग गर्नुपर्छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

फलाममा थोरै कार्बन मिसाएर बनेको स्टिल कडा र बलियो हुन्छ। कङ्क्रिटभित्रका डन्डी, पुल र रेलिङ बनाउन यसको प्रयोग गरिन्छ। शुद्ध फलाम नरम हुन्छ र सजिलै बाङ्गिन्छ। पित्तल धारा, मूर्ति र फिटिङ बनाउन तथा हलुका र बलियो डुरालुमिन हवाईजहाजको ढाँचा बनाउन प्रयोग गरिन्छ।

झ.

तल एउटा कथन र दुईओटा तर्क दिइएका छन्।

कथन: विद्युत्का काममा तार जोड्न टिन र सिसाको मिश्रित धातु, झोड्ने धातु (सोल्डर), प्रयोग गरिन्छ।

तर्क 1: झोड्ने धातु टिन वा सिसाभन्दा सजिलै पग्लन्छ।

तर्क 2: मिश्रित धातुको पग्लने तापक्रम सधैँ त्यसमा भएका धातुको भन्दा बढी हुन्छ।

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

मिश्रित धातुको पग्लने तापक्रम त्यसमा भएका धातुको भन्दा फरक हुन्छ: प्रायः कम, कहिलेकाहीँ बढी। झोड्ने धातु टिन वा सिसाभन्दा सजिलै पग्लने भएकाले तारलाई हानि नगरी जोर्नीमा पगालेर लगाउन सकिन्छ। तर्क 2 गलत हो: झोड्ने धातु आफैँले मिश्रित धातु त्यसका धातुभन्दा कम तापक्रममा पग्लन सक्छ भन्ने देखाउँछ।

ञ.

मोसको मापनअनुसार स्टिलको चक्कुको कडापन करिब 5½ र क्वार्जको 7 हुन्छ। एउटा खनिजले स्टिलको चक्कुमा कोर्छ, तर क्वार्जले त्यस खनिजमा कोर्छ। त्यो खनिज कुन हुन सक्छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

खनिजले आफूभन्दा नरम खनिजमा मात्र कोर्न सक्छ। त्यसैले यसको कडापन 5½ भन्दा बढी र 7 भन्दा कम हुन्छ: फेल्सपार (6)। खरी (1) र क्याल्साइट (3) ले चक्कुमा कोर्न सक्दैनन् भने हिरा (10) ले क्वार्जमा कोर्छ, क्वार्जले हिरामा होइन।

खण्ड (ख)

8 × 1 = 8

2. तलका प्रश्नको अति छोटो उत्तर लेख्नुहोस्।

क.

सबिनाले मुलाको जराको एउटा कोष माइक्रोस्कोपबाट हेरिन्। त्यसमा कोषभित्ता र एउटा ठुलो भ्याकुल थियो, तर क्लोरोप्लास्ट थिएन। उनकी साथीले भनिन्, “क्लोरोप्लास्ट नभएकाले यो वनस्पति कोष हुन सक्दैन।” के साथीको भनाइ ठिक हो? कारण दिनुहोस्।

उत्तर

ठिक होइन। कोषभित्ता र ठुलो भ्याकुल भएकाले यो वनस्पति कोष हो। जरा अँध्यारोमा हुर्कने भएकाले यसका कोषमा क्लोरोप्लास्ट हुँदैन, खाना सञ्चय गर्ने रङहीन ल्युकोप्लास्ट हुन्छ।

अङ्क विभाजन

ठिक नभएको र यो वनस्पति कोष भएको (कोषभित्ता र ठुलो भ्याकुल), जरामा प्रकाश नपुग्ने भएकाले क्लोरोप्लास्ट नभई ल्युकोप्लास्ट हुने लेखेमा।

ख.

कोपिलाले पत्थरचट्टा (ब्रायोफाइलम) को एउटा पुरानो पात ओसिलो माटोमा चेप्टो पारेर राखिन्। दुई हप्तापछि पातको किनाराका कुनौटाबाट साना बिरुवा पलाए। यो कुन किसिमको भेजिटेटिभ प्रोपागेसन हो?

उत्तर

पातद्वारा हुने प्राकृतिक भेजिटेटिभ प्रोपागेसन। पातको हरेक कुनौटोमा सानो टुसा हुन्छ र त्यसबाट आफ्नै जरा र काण्ड पलाउँछन्।

अङ्क विभाजन

पातद्वारा हुने प्राकृतिक भेजिटेटिभ प्रोपागेसन लेखेमा।

ग.

समुद्र सतहमा मानक वायुमण्डलीय चाप कति हुन्छ?

उत्तर

करिब 760 mmHg, अर्थात् यसले 760 mm अग्लो पारोको स्तम्भ थाम्छ। यो करिब 100,000 Pa (1.01 × 10⁵ Pa) हो।

अङ्क विभाजन

760 mmHg (करिब 100,000 Pa वा 1.01 × 10⁵ Pa) लेखेमा।

घ.

राजेशकी आमा तातो चिया दिँदै हुनुहुन्छ। चिया धेरै बेर तातो रहोस् र समात्न पनि सजिलो होस् भन्नका लागि स्टिलको कप राम्रो हुन्छ कि पोर्सिलिनको कप? किन?

उत्तर

पोर्सिलिनको कप। पोर्सिलिन तापको कुचालक भएकाले चियाको ताप यसबाट बिस्तारै सर्छ। त्यसैले चिया धेरै बेर तातो रहन्छ र कपले हात पोल्दैन।

अङ्क विभाजन

पोर्सिलिन, किनभने यो तापको कुचालक हो, लेखेमा।

ङ.

रिनाको भनाइ छ, “ध्वनिको एम्प्लिच्युड दोब्बर गर्दा यसको तीव्रता पनि दोब्बर हुन्छ।” के उनको भनाइ ठिक हो? कारण दिनुहोस्।

उत्तर

ठिक होइन। ध्वनिको तीव्रता एम्प्लिच्युडको वर्गसँग समानुपातिक हुन्छ ( $I \propto A^2$ )। त्यसैले एम्प्लिच्युड दोब्बर हुँदा तीव्रता चार गुणा हुन्छ।

अङ्क विभाजन

ठिक नभएको र तीव्रता ∝ एम्प्लिच्युड² भएकाले चार गुणा हुने लेखेमा।

च.

विद्युत् ऊर्जाको एक युनिट भनेको के हो?

उत्तर

एक युनिट भनेको 1 किलोवाट घण्टा (kWh) हो: 1,000 W (1 kW) को उपकरण 1 घण्टा चल्दा खपत हुने विद्युत् ऊर्जा।

अङ्क विभाजन

1 kWh, अर्थात् 1,000 W को उपकरण 1 घण्टा चल्दा खपत हुने ऊर्जा, लेखेमा।

छ.

फ्लोरिन र क्लोरिन अति क्रियाशील अधातु हुन्, किन?

उत्तर

यिनमा 7 ओटा संयुज्यता सूचक इलेक्ट्रोन हुन्छन्। बाहिरी सेलमा 8 पुर्‍याउन यिनलाई एउटा मात्र इलेक्ट्रोन चाहिन्छ र यिनले त्यो इलेक्ट्रोन तुरुन्तै लिन्छन्।

अङ्क विभाजन

7 ओटा संयुज्यता सूचक इलेक्ट्रोन भएकाले स्थिर हुन एउटा मात्र इलेक्ट्रोन चाहिने र त्यो सजिलै लिने लेखेमा।

ज.

हाइड्रोक्लोरिक अम्ल, सल्फ्युरिक अम्ल र कागतीमा भएको साइट्रिक अम्ल सबैले निलो लिटमसलाई रातो बनाउँछन्। सबै अम्लका गुण यस्तरी मिल्दाजुल्दा किन हुन्छन्?

उत्तर

पानीमा घुल्दा सबै अम्लले हाइड्रोजन आयोन (H⁺) दिन्छन्। अमिलो स्वाद, सूचकको रङ परिवर्तन र अम्लका प्रतिक्रिया यिनै हाइड्रोजन आयोनका कारण हुन्छन्।

अङ्क विभाजन

पानीमा घुल्दा सबै अम्लले हाइड्रोजन आयोन (H⁺) दिने लेखेमा।

खण्ड (ग)

8 × 2 = 16

तलका प्रश्नको छोटो उत्तर लेख्नुहोस्।

[2]

क.मानव शरीरका यी तहलाई सानोदेखि ठुलोको क्रममा मिलाउनुहोस्: अङ्ग, कोष, अङ्ग प्रणाली, तन्तु।
ख.पाचन प्रणालीको एउटा तन्तु र एउटा अङ्गको नाम लेख्नुहोस्।

उत्तर

क.कोष → तन्तु → अङ्ग → अङ्ग प्रणाली (र सबै प्रणाली मिलेर जीव बन्छ)।
ख.तन्तु: मांसपेशी तन्तु (पेरिस्टाल्सिसद्वारा खाना अगाडि धकेल्ने) वा ग्रन्थिको तन्तु (पाचक रस बनाउने)। अङ्ग: पेट, सानो आन्द्रा वा अन्ननली।

अङ्क विभाजन

क. कोष → तन्तु → अङ्ग → अङ्ग प्रणाली लेखेमा।
ख. एउटा तन्तु (मांसपेशी वा ग्रन्थिको तन्तु) र एउटा अङ्ग (पेट, आन्द्रा, अन्ननली) लेखेमा।

[2]

तलका हरेकले जैविक विविधताको कुन तह देखाउँछन्, लेख्नुहोस्:

क.चितवनका एक जना किसानले एउटै प्रजातिका खरी, सिन्हाल र तराई जातका बाख्रा पालेका छन्।
ख.चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा सालको जङ्गल, घाँसे मैदान, राप्ती नदी र तालहरू छन्।

उत्तर

क.आनुवंशिक विविधता: एउटै प्रजातिका सदस्यबिच (यहाँ बाख्राका जात) वंशाणुमा हुने फरकले देखिने विविधता।
ख.पारिस्थितिक विविधता: एउटै क्षेत्रमा फरक फरक भौतिक अवस्था र जीव भएका जमिन र पानीका विभिन्न पारिस्थितिक प्रणाली।

अङ्क विभाजन

क. आनुवंशिक विविधता लेखेमा।
ख. पारिस्थितिक विविधता लेखेमा।

[2]

एक जना किसानले बाँसको लामो लट्ठीलाई उत्तोलक बनाएर 700 N तौल भएको मकैको बोरा उचाल्छन्। उनी 200 N इफोर्ट लगाउँछन्। उनले थिचेको छेउ 80 cm तल सर्दा बोरा 20 cm माथि उठ्छ।

क.उत्तोलकको यान्त्रिक फाइदा र गति अनुपात हिसाब गर्नुहोस्।
ख.यसको कार्यक्षमता हिसाब गर्नुहोस् र यो 100% भन्दा कम किन हुन्छ, लेख्नुहोस्।

उत्तर

क. $\text{MA} = \frac{L}{E} = \frac{700\ \text{N}}{200\ \text{N}} = 3.5, \qquad \text{VR} = \frac{\text{इफोर्ट सरेको दुरी}}{\text{लोड सरेको दुरी}} = \frac{80\ \text{cm}}{20\ \text{cm}} = 4$
ख. $\eta = \frac{\text{MA}}{\text{VR}} \times 100\% = \frac{3.5}{4} \times 100\% = 87.5\%$

फलक्रममा हुने घर्षणका कारण लागत कार्यको केही भाग तापमा बदलिने भएकाले कार्यक्षमता 100% भन्दा कम हुन्छ।

अङ्क विभाजन

क. MA = 700 ÷ 200 = 3.5 र VR = 80 ÷ 20 = 4 निकालेमा।
ख. कार्यक्षमता = 3.5 ÷ 4 × 100% = 87.5% निकालेमा र घर्षणले गर्दा 100% भन्दा कम हुने लेखेमा।

[2]

चित्रमा देखाएजस्तै धातुको डन्डीमुनि बराबर दुरीमा मैनले पिन टाँसिएका छन् र डन्डीको एउटा छेउ तताइएको छ।

चित्र 1 धातुको डन्डीमुनि मैनले टाँसिएका पिन, एउटा छेउ तताइएको।

क.आगोको सबैभन्दा नजिकको पिन पहिले खस्दै पिनहरू एकपछि अर्को किन खस्छन्?
ख.उत्तिकै आकारका तामाको डन्डी र फलामको डन्डीमा यो परीक्षण गरियो। कुन डन्डीबाट पिन छिटो खस्छन्? कारण दिनुहोस्।

उत्तर

क.डन्डीमा ताप सञ्चालनबाट सर्छ: आगोनजिकका कण बढी जोडले कम्पन गर्छन् र त्यो कम्पन एकपछि अर्को गरी छेउका कणमा सार्छन्। त्यसैले आगोको सबैभन्दा नजिकको मैन पहिले पग्लन्छ, त्यसपछि अर्को, यसरी नै क्रमैसँग।
ख.तामाको डन्डीबाट, किनभने तामाको ताप सञ्चालन क्षमता फलामको भन्दा धेरै बढी (करिब 400 र 80) हुने भएकाले यसले ताप छिटो सार्छ।

अङ्क विभाजन

क. ताप कणबाट कणमा सञ्चालन हुँदै पहिले सबैभन्दा नजिकको मैनसम्म पुग्ने लेखेमा।
ख. तामा, किनभने यसको ताप सञ्चालन क्षमता फलामको भन्दा बढी हुन्छ, लेखेमा।

[2]

तलका हरेक ठाउँमा कुन गोलाकार ऐना प्रयोग गरिन्छ? कारण दिनुहोस्।

क.पहाडी सडकको अगाडि नदेखिने मोडमा।
ख.सोलार कुकरमा।

उत्तर

क.कन्भेक्स ऐना। यसले सधैँ सुल्टो र सानो आकृति बनाउँछ र फराकिलो दृश्य देखाउँछ। त्यसैले चालकले मोडको अर्कोपट्टिबाट आइरहेका सवारी देख्न सक्छन्।
ख.कन्केभ ऐना। केन्द्रीकरण ऐना भएकाले यसले सूर्यका किरणलाई भाँडो राखिएको केन्द्रीकरण बिन्दुमा जम्मा गर्छ।

अङ्क विभाजन

क. फराकिलो दृश्य (सुल्टो, सानो आकृति) देखाउने कन्भेक्स ऐना लेखेमा।
ख. सूर्यका किरणलाई भाँडोमा केन्द्रित गर्ने कन्केभ ऐना लेखेमा।

[2]

कारण दिनुहोस्:

क.भौगोलिक उत्तरी ध्रुवनजिक रहेको पृथ्वीको चुम्बकीय ध्रुव चुम्बकीय दक्षिणी ध्रुव हो।
ख.धेरै वर्षदेखि उत्तर–दक्षिण दिशामा उभिएको फलामको पुरानो रेलिङ कमजोर चुम्बक भएको भेटिन्छ।

उत्तर

क.कम्पासको सियोको N ध्रुवले उत्तर देखाउँछ। असमान ध्रुवबिच आकर्षण हुने भएकाले सियोलाई त्यता तान्ने चुम्बकीय ध्रुव दक्षिणी ध्रुव हुनुपर्छ।
ख.पृथ्वी विशाल चुम्बक हो। वर्षौँसम्म पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्रमा उत्तर–दक्षिण दिशामा रहँदा फलाम बिस्तारै चुम्बक बन्छ।

अङ्क विभाजन

क. कम्पासको N ध्रुवले उत्तर देखाउने र असमान ध्रुवबिच आकर्षण हुने लेखेमा।
ख. पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्रले धेरै वर्षमा फलामलाई चुम्बक बनाउने लेखेमा।

[2]

रङहीन घोल भएका तीनओटा बोतलका लेबल हराएका छन्। एउटामा खाने नुन (सोडियम क्लोराइड), एउटामा एमोनियम क्लोराइड र एउटामा लुगा धुने सोडा (सोडियम कार्बोनेट) को घोल छ। रमिलासँग रातो र निलो लिटमस पेपर मात्र छन्।

क.कुन घोल कुन हो भनी उनले कसरी छुट्याउन सक्छिन्?
ख.एमोनियम क्लोराइड लवण भए पनि यसको घोल अम्लीय हुन्छ, किन?

उत्तर

क.निलो लिटमसलाई रातो बनाउने घोल एमोनियम क्लोराइड (अम्लीय) हो, रातो लिटमसलाई निलो बनाउने घोल लुगा धुने सोडा (क्षारीय) हो र कुनै पनि लिटमसको रङ नबदल्ने घोल खाने नुन (तटस्थ) हो।
ख.एमोनियम क्लोराइड कडा अम्ल (हाइड्रोक्लोरिक अम्ल) र नरम क्षार (एमोनियम हाइड्रोक्साइड) बाट बन्ने भएकाले यो अम्लीय लवण हो।

अङ्क विभाजन

क. निलो लिटमस रातो: एमोनियम क्लोराइड; रातो लिटमस निलो: लुगा धुने सोडा; रङ नबदलिने: खाने नुन लेखेमा।
ख. कडा अम्ल (HCl) र नरम क्षार (NH₄OH) बाट बनेको अम्लीय लवण भएको लेखेमा।

10.

[2]

कारण दिनुहोस्:

क.सिनोजोइक इरालाई स्तनधारी जीवहरूको समय भनिन्छ।
ख.पृथ्वीको इतिहासको पहिलो इयोनलाई क्रिप्टोजोइक इयोन भनिन्छ।

उत्तर

क.सिनोजोइक इराको सुरुमा डाइनोसर लोप भएपछि मानिससहितका स्तनधारी हरेक वासस्थानमा फैलिए र हात्ती, घोडा, ह्वेल र प्राइमेट जस्ता आज देखिने धेरै किसिममा विकसित भए।
ख.क्रिप्टोजोइकको अर्थ “लुकेको जीवन” हो। यस इयोनका जीव साना र नरम थिए र तिनका स्पष्ट जीवावशेष थोरै मात्र बचे। त्यसैले यी जीव लामो समयसम्म लुकेरै रहे।

अङ्क विभाजन

क. यस इरामा स्तनधारी फैलिएर धेरै किसिममा विकसित भएको (डाइनोसर लोप भएपछि) लेखेमा।
ख. लुकेको जीवन: यसका जीव साना र नरम भएकाले थोरै जीवावशेष बचेको लेखेमा।

खण्ड (घ)

4 × 4 = 16

तलका प्रश्नको लामो उत्तर लेख्नुहोस्।

11.

[4]

धनुषाकी सरिताले गर्मीमा परिवारको माटाको घैँटोमा राखेको खानेपानी स्टिलको भाँडोको पानीभन्दा चिसो भएको अनुभव गर्छिन्। उनी “के माटाको घैँटोले खानेपानीलाई स्टिलको भाँडोले भन्दा बढी चिसो राख्छ?” भन्ने विषयमा अनुसन्धान गर्ने योजना बनाउँछिन्।

उद्देश्य निर्धारण → A → तथ्याङ्क सङ्कलन विधिको छनोट → B → तथ्याङ्क सङ्कलन → C → निष्कर्ष

क.A, B र C लेखेर अनुसन्धानका चरणको प्रवाह चित्र पूरा गर्नुहोस्। (1)
ख.उनको अनुसन्धानका लागि एउटा परिकल्पना लेख्नुहोस्। (1)
ग.उनका दुईओटा भाँडामा फरक हुनुपर्ने एउटा कुरा र उस्तै राख्नुपर्ने कुनै दुई कुरा लेख्नुहोस्। (1)
घ.उनी बिहान 8 बजे एउटै धाराको पानीले दुवै भाँडा भर्छिन् र तीन दिनसम्म दिउँसो 2 बजे पानीको तापक्रम नाप्छिन्। उनको नतिजाबाट एउटा निष्कर्ष लेख्नुहोस्। (1)

दिन	माटाको घैँटो	स्टिलको भाँडो
1	24 °C	30 °C
2	23 °C	31 °C
3	25 °C	31 °C

उत्तर

क.A: परिकल्पना निर्माण; B: आवश्यक सामग्रीको तयारी; C: तथ्याङ्कको विश्लेषण।
ख.जस्तै: “माटाको घैँटोमा राखेको खानेपानी स्टिलको भाँडोमा राखेको पानीभन्दा चिसो रहन्छ।”
ग.फरक हुनुपर्ने: भाँडोको पदार्थ (माटो वा स्टिल) मात्र। उस्तै राख्नुपर्ने (कुनै दुई): भाँडाको आकार, पानीको मात्रा, पानीको सुरुको तापक्रम (एउटै धारा), भाँडा राख्ने ठाउँ, भर्ने र नाप्ने समय, एउटै थर्मोमिटर।
घ.हरेक दिन माटाको घैँटोको पानी स्टिलको भाँडोको पानीभन्दा 6 देखि 8 °C चिसो रह्यो। त्यसैले माटाको घैँटोले खानेपानीलाई स्टिलको भाँडोले भन्दा बढी चिसो राख्छ र उनको परिकल्पना सही ठहरिन्छ।

अङ्क विभाजन

क. A परिकल्पना निर्माण, B सामग्रीको तयारी, C तथ्याङ्कको विश्लेषण लेखेमा।
ख. माटाको घैँटो र स्टिलको भाँडोबारे जाँच्न सकिने स्पष्ट परिकल्पना लेखेमा।
ग. भाँडोको पदार्थ फरक हुने र उस्तै राख्नुपर्ने कुनै दुई कुरा (आकार, पानीको मात्रा, सुरुको तापक्रम, ठाउँ, समय, थर्मोमिटर) लेखेमा।
घ. तालिकाबाट निष्कर्ष (हरेक दिन घैँटोको पानी 6–8 °C चिसो, परिकल्पना सही) लेखेमा।

12.

[4]

दिइएको प्रवाह चित्रले फोटोकपी मेसिनले पानाको प्रतिलिपि कसरी बनाउँछ भन्ने देखाउँछ, तर यसका तीनओटा चरण छुटेका छन्।

चार्जरले पूरै ड्रमलाई विद्युत् चार्ज दिन्छ। → A → B → C → फ्युजरका तातो रोलरले टोनरलाई पगालेर कागजमा टाँस्छन्।

क.प्रतिलिपि बनाउने यो सुक्खा प्रक्रियालाई के भनिन्छ? यसलाई सुक्खा प्रक्रिया किन भनिन्छ? (1)
ख.चरण A लेख्नुहोस्: बत्ती र प्रकाशले ड्रममा के गर्छन्? (1)
ग.चरण B लेख्नुहोस्: टोनर ड्रममा पुग्दा के हुन्छ? (1)
घ.चरण C लेख्नुहोस्: टोनर कागजमा कसरी पुग्छ? (1)

उत्तर

क.जेरोग्राफी। यसमा मसी वा कुनै तरल पदार्थ प्रयोग नगरी प्रकाश, विद्युत् चार्ज, धुलो (टोनर), ताप र चापबाट प्रतिलिपि बनाइने भएकाले यसलाई सुक्खा प्रक्रिया भनिन्छ।
ख.उज्यालो बत्तीले पानामा प्रकाश पार्छ र पानाको सेतो भागबाट परावर्तन भएको प्रकाश लेन्स हुँदै ड्रममा पर्छ। जहाँ जहाँ प्रकाश पर्छ, त्यहाँको चार्ज बगेर जान्छ। कालो अक्षरले लगभग कुनै प्रकाश परावर्तन नगर्ने भएकाले ड्रममा अक्षरको आकारमा मात्र चार्ज रहन्छ।
ग.निकै मसिनो कालो धुलो, टोनर, लाई उल्टो चार्ज दिइन्छ। उल्टो चार्जले एकअर्कालाई तान्ने भएकाले टोनर ड्रममा चार्ज भएका अक्षरको आकारमा मात्र टाँसिन्छ।
घ.ट्रेबाट आएको कागजलाई ड्रमको भन्दा बलियो चार्ज दिइन्छ। यो ड्रमको मुनिबाट जाँदा यसले टोनरलाई ड्रमबाट आफूतिर तान्छ।

अङ्क विभाजन

क. जेरोग्राफी र मसी वा तरल पदार्थ प्रयोग नहुने लेखेमा।
ख. सेतो भागबाट परावर्तन भएको प्रकाशले त्यहाँको चार्ज हटाउने र अक्षरमा मात्र चार्ज रहने लेखेमा।
ग. उल्टो चार्ज भएको टोनर चार्ज भएका अक्षरमा मात्र टाँसिने लेखेमा।
घ. बलियो चार्ज दिइएको कागजले टोनरलाई ड्रमबाट तान्ने लेखेमा।

13.

[4]

दिइएको चित्रमा तोरीको जीवनचक्र देखाइएको छ, तर दुईओटा चरणको नाम छुटेको छ।

चित्र 2 तोरीको जीवनचक्र।

क.चरण A र B को नाम लेख्नुहोस्। (1)
ख.चरण B मा हरेक ओभ्युलभित्र दुईओटा भाले लैङ्गिक कोष पस्छन्। तीमध्ये हरेक केसँग मिल्छ र हरेक संयोजनबाट के बन्छ? (1)
ग.तोरीका फूल चम्किला पहेँला हुन्छन् र तिनमा नेक्टर र टाँसिने परागकण हुन्छन्। चरण A मा यिनका परागकण कसले पुर्‍याउँछ र यस्तो परागसेचनलाई के भनिन्छ? (1)
घ.तोरीको एउटा पाकेको कोसामा 20 ओटा बिउ छन्। यसका ओभ्युलसम्म कम्तीमा कतिओटा परागकणले परागनली पलाएका हुनुपर्छ? कारण दिनुहोस्। (1)

उत्तर

क.A: परागसेचन; B: गर्भाधान।
ख.एउटा भाले लैङ्गिक कोष पोथी लैङ्गिक कोषसँग मिलेर जाइगोट बन्छ र जाइगोट भ्रूण बन्छ। अर्को भाले लैङ्गिक कोष दुईओटा पोलर न्युक्लियससँग मिलेर इन्डोस्पर्म न्युक्लियस बन्छ र त्यो इन्डोस्पर्म बन्छ। हरेक ओभ्युलमा दुईपटक संयोजन हुने भएकाले यसलाई दोहोरो गर्भाधान भनिन्छ।
ग.मौरीजस्ता किराले पुर्‍याउँछन्। किराद्वारा हुने परागसेचनलाई इन्टोमोफिली भनिन्छ।
घ.20 ओटा। हरेक बिउ एउटा गर्भाधान भएको ओभ्युलबाट बन्छ र हरेक ओभ्युलमा एउटा परागकणबाट पलाएको आफ्नै परागनलीले भाले लैङ्गिक कोष पुर्‍याउँछ।

अङ्क विभाजन

क. A परागसेचन र B गर्भाधान लेखेमा।
ख. एउटा पोथी लैङ्गिक कोषसँग (जाइगोट) र अर्को पोलर न्युक्लियससँग (इन्डोस्पर्म न्युक्लियस) मिल्ने, दोहोरो गर्भाधान लेखेमा।
ग. किरा (मौरी) र इन्टोमोफिली लेखेमा।
घ. 20 ओटा, किनभने हरेक ओभ्युललाई एउटा परागकणको आफ्नै परागनली चाहिन्छ, लेखेमा।

14.

[4]

दुईओटा तत्त्व X र Y दिइएका छन्: X को पारमाणविक सङ्ख्या 19 र पारमाणविक भार 39 छ; Y को पारमाणविक सङ्ख्या 8 र पारमाणविक भार 16 छ। सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेखेर यिनले बनाउने यौगिकको प्रवाह चित्र पूरा गर्नुहोस्।

पारमाणविक सङ्ख्या → इलेक्ट्रोन विन्यास → संयुज्यता → आणविक सूत्र → आणविक भार

क.X र Y को इलेक्ट्रोन विन्यास लेख्नुहोस्। (1)
ख.कारणसहित हरेकको संयुज्यता लेख्नुहोस्। (1)
ग.X र Y को नाम लेख्नुहोस् र क्रिसक्रस विधिबाट यिनले बनाउने यौगिकको आणविक सूत्र लेख्नुहोस्। (1)
घ.उक्त यौगिकको आणविक भार हिसाब गर्नुहोस्। (1)

उत्तर

क.X: 2, 8, 8, 1 (सबैभन्दा बाहिरी सेलमा 8 भन्दा बढी इलेक्ट्रोन नहुने भएकाले 19 औँ इलेक्ट्रोनबाट N सेल सुरु हुन्छ)। Y: 2, 6।
ख.X: संयुज्यता 1, किनभने यसमा 1 संयुज्यता सूचक इलेक्ट्रोन हुन्छ र यसले त्यो दिन्छ। Y: संयुज्यता 2, किनभने यसमा 6 ओटा संयुज्यता सूचक इलेक्ट्रोन हुन्छन् र 8 पुर्‍याउन यसले 2 ओटा लिन्छ (8 − 6 = 2)।
ग.X पोटासियम (K) र Y अक्सिजन (O) हो। संयुज्यता क्रस गर्दा K को 1 अक्सिजनतिर र O को 2 पोटासियमतिर जान्छ: K₂O₁। 1 नलेखिने भएकाले सूत्र K₂O (पोटासियम अक्साइड) हुन्छ।
घ.K₂O को आणविक भार = 2 × 39 + 16 = 78 + 16 = 94।

अङ्क विभाजन

क. X 2, 8, 8, 1 र Y 2, 6 लेखेमा।
ख. X 1 (एउटा इलेक्ट्रोन दिने) र Y 2 (6 इलेक्ट्रोन, 2 लिने) लेखेमा।
ग. पोटासियम र अक्सिजन तथा K₂O लेखेमा।
घ. 2 × 39 + 16 = 94 निकालेमा।

जम्मा प्राप्ताङ्क

0 / 50

30 प्रश्नमा अझै अङ्क दिइएको छैन

खण्ड (क)	–	पूर्णाङ्क 10
खण्ड (ख)	–	पूर्णाङ्क 8
खण्ड (ग)	–	पूर्णाङ्क 16
खण्ड (घ)	–	पूर्णाङ्क 16

एकाइअनुसार कटेका अङ्क

प्रश्नमा अङ्क दिएपछि प्राप्ताङ्क यहाँ देखिन्छ।

0 मध्ये 0 अङ्क 30 मध्ये 0 प्रश्न जाँचियो 2:00:00