BLE नमुना प्रश्नपत्र 10
पूर्णाङ्क: 50समय: 2 घण्टा
सबै प्रश्न अनिवार्य छन्।
पहिले सबै उत्तर कापीमा लेख्नुहोस्। त्यसपछि हरेक प्रश्नको उत्तर र अङ्क विभाजन खोलेर आफ्नो उत्तर मिलाउनुहोस् र मिलेको हरेक बुँदाका लागि आफैँलाई 1 अङ्क दिनुहोस्। बहुवैकल्पिक प्रश्नमा पहिलो पटक छानेको उत्तरको मात्र अङ्क गनिन्छ।
खण्ड (क)
10 × 1 = 101. तलका प्रश्नको सही विकल्प छनोट गर्नुहोस्।
बर्नरमा भर्खरै तताइएको बिकरलाई कहाँ राख्नुपर्छ?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
नेटवर्कमा जोडिएका हरेक फोन, ल्यापटप र प्रिन्टरको आफ्नै आइपी एड्रेस हुन्छ, किन?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
सजीवहरूको पाँच जगत वर्गीकरण प्रणाली कसले प्रस्ताव गरेका थिए?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
काठमाडौँको एउटा प्रयोगशालामा स्वस्थ केराको बोटको काण्डको टुप्पोबाट सानो टुक्रा काटेर कीटाणुमुक्त काँचको भाँडोमा पोषक तत्त्वको जेलीमाथि राखियो। केही महिनामै त्यसबाट हजारौँ साना, रोगमुक्त केराका बिरुवा उत्पादन भए। यो बिरुवा उमार्ने कुन विधि हो?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
तल एउटा कथन र दुईओटा तर्क दिइएका छन्।
कथन: भरियाको नाम्लो निधारमा नगडोस् भनेर फराकिलो बनाइन्छ।
तर्क 1: फराकिलो नाम्लोले टाउकोको बढी क्षेत्रफल छुने भएकाले उही तौलले कम चाप दिन्छ।
तर्क 2: फराकिलो नाम्लोले भारी हलुका बनाउने भएकाले टाउकोमा कम बल पर्छ।
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
15 cm केन्द्रीकरण दुरी भएको कन्केभ ऐनाको 30 cm अगाडि एउटा मैनबत्ती राखिएको छ। यसको आकृति कहाँ बन्छ र कस्तो हुन्छ?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
कुनै तत्त्वको पारमाणविक भार 28 छ र यसको न्युक्लियसमा 14 ओटा न्युट्रोन छन्। यसको इलेक्ट्रोन विन्यास कुन हो?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
तत्त्व X को पारमाणविक सङ्ख्या 12 र तत्त्व Y को पारमाणविक सङ्ख्या 16 छ। X र Y मिलेर बन्ने यौगिकको आणविक सूत्र कुन हो?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
पित्तलजस्तो मिश्रित धातु त्यसलाई बनाउन प्रयोग भएको शुद्ध तामाभन्दा कडा हुन्छ, किन?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
जाडोको साँझ ओरायन तारामण्डलका तारा आकाशमा एकअर्काको नजिक नजिक देखिन्छन्। तलका मध्ये कुन कुरा ठिक हो?
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
खण्ड (ख)
8 × 1 = 82. तलका प्रश्नको अति छोटो उत्तर लेख्नुहोस्।
वेबसाइटको गृहपृष्ठ भनेको के हो?
उत्तर
वेबसाइट खोल्दा सबैभन्दा पहिले देखिने पेज। पूरै वेबसाइटको रूप यसैबाट तय हुन्छ र यसमा अरू पेजसम्म जाने लिङ्क हुन्छन्।
अङ्क विभाजन
- वेबसाइट खोल्दा पहिले देखिने र अरू पेजका लिङ्क भएको मुख्य पेज लेखेमा।
हरिबहादुरले एटिएमको डिस्प्ले स्क्रिनमा लेखिएका कुरा राम्ररी पढ्न सक्दैनन्। एटिएमको कुन आउटपुट उपकरणले उनलाई एटिएम चलाउन सहयोग गर्छ?
उत्तर
स्पिकर (इयरफोन जोड्ने ठाउँसहित)। धेरै एटिएमले निर्देशन बोलेर सुनाउँछन्। त्यसैले स्क्रिन देख्न नसक्ने मानिसले पनि ती निर्देशन पालना गर्न सक्छन्।
अङ्क विभाजन
- निर्देशन बोलेर सुनाउने स्पिकर (इयरफोन जोड्ने ठाउँ) लेखेमा।
एउटा कार्यालयमा कसैले पनि इमेल, एट्याचमेन्ट वा फाइल नखोले पनि कार्यालयको नेटवर्कमा एकपछि अर्को गर्दै कम्प्युटरमा मालवेयर सर्दै गयो। यो सम्भवतः कुन किसिमको मालवेयर हो?
उत्तर
वर्म: यो नेटवर्कमा आफैँ फैलिन्छ। भाइरस भने आफू लुकेको फाइल कपी गर्दा वा खोल्दा मात्र फैलिन्छ र यहाँ कसैले फाइल खोलेको थिएन।
अङ्क विभाजन
- नेटवर्कमा आफैँ फैलिने वर्म लेखेमा।
मिचाहा बिरुवा वनमारा (लहरे Mikania) ले चितवनको जङ्गललाई कसरी हानि पुर्याउँछ?
उत्तर
यसले रुख र बिरुवामाथि चढेर तिनलाई ढाक्छ। यहाँ यसका प्राकृतिक शत्रु नभएकाले यो छिटो फैलिन्छ र रैथाने बिरुवाको ठाउँ ओगट्छ (तिनमा निर्भर जनावर पनि घट्छन्)। यसरी जङ्गलको जैविक विविधता घट्छ।
अङ्क विभाजन
- रैथाने रुख र बिरुवालाई ढाकेर तिनको ठाउँ ओगट्ने र जैविक विविधता घटाउने लेखेमा।
बिउको डोर्मेन्सी भनेको के हो?
उत्तर
पाकेको बिउ जीवित रहेर पनि कुनै परिवर्तन र वृद्धि नभई आराम गरेर रहने अवस्थालाई डोर्मेन्सी भनिन्छ। सुक्खा राखिएमा बिउ यस्तो अवस्थामा महिनौँ वा वर्षौँसम्म रहन सक्छ।
अङ्क विभाजन
- बिउ जीवित रहेर पनि वृद्धि नभई आराम गरेर रहने अवस्था लेखेमा।
9 W को LED बल्बले 60 W को फिलामेन्ट बल्बजत्तिकै उज्यालो दिन्छ। सुनिताले आफ्नो पढ्ने कोठाका लागि कुन बल्ब किन्नुपर्छ? किन?
उत्तर
9 W को LED बल्ब। यसले उत्तिकै उज्यालो दिए पनि धेरै कम विद्युत् ऊर्जा खपत गर्छ। फिलामेन्ट बल्बले आफ्नो ऊर्जाको 90% भन्दा बढी भाग प्रकाश नभई तापमा बदल्ने भएकाले यसलाई बालेको खर्च बढी हुन्छ।
अङ्क विभाजन
- उत्तिकै उज्यालोका लागि धेरै कम ऊर्जा खपत गर्ने LED बल्ब (फिलामेन्ट बल्बले धेरैजसो ऊर्जा तापमा खेर फाल्ने) लेखेमा।
ग्रुप 17 का तत्त्वलाई हेलोजन भनिन्छ, किन?
उत्तर
हेलोजनको अर्थ “लवण बनाउने” हो। यी अति क्रियाशील अधातु धातुसँग मिलेर लवण बनाउँछन्, जस्तै: क्लोरिन र सोडियम मिलेर खाने नुन (सोडियम क्लोराइड) बन्छ।
अङ्क विभाजन
- धातुसँग मिलेर लवण बनाउने (हेलोजन = लवण बनाउने) लेखेमा, जस्तै: क्लोरिन + सोडियम → खाने नुन।
दाउराको मुढा बल्दा बाँकी रहेको खरानीको पिण्ड मुढाको भन्दा निकै कम हुन्छ। तर रासायनिक प्रतिक्रियामा पिण्ड न बन्छ न नष्ट हुन्छ। यी दुवै कुरा कसरी ठिक हुन्छन्?
उत्तर
बाँकी पिण्ड हराएको होइन: बल्दा बनेका ग्याँस (कार्बन डाइअक्साइड, पानीको बाफ र धुवाँ) हावामा उडेर गए। लाभोजियरले जस्तै बन्द भाँडामा दाउरा बालेको भए जम्मा पिण्ड उत्तिकै रहन्थ्यो।
अङ्क विभाजन
- बनेका पदार्थ धेरैजसो ग्याँस (कार्बन डाइअक्साइड, पानीको बाफ) भएर हावामा उड्ने र तिनलाई समेत जोड्दा जम्मा पिण्ड उत्तिकै हुने लेखेमा।
खण्ड (ग)
8 × 2 = 16तलका प्रश्नको छोटो उत्तर लेख्नुहोस्।
कमलाले आफ्नो टोलका 40 घरधुरीमा अन्न कसरी भण्डारण गरिन्छ भनी सर्वेक्षण गरिन्। 18 घरधुरीले हावा नछिर्ने धातुका ड्रममा, 14 ले बोरामा र 8 ले बाँसको भकारीमा अन्न राख्ने रहेछन्। यसका आधारमा उनले लेखिन्, “नेपालका धेरैजसो परिवारले हावा नछिर्ने ड्रममा अन्न भण्डारण गर्छन्।”
- क.हावा नछिर्ने ड्रम प्रयोग गर्ने घरधुरीको प्रतिशत हिसाब गर्नुहोस्।
- ख.उनको निष्कर्ष उनको तथ्याङ्कले पुष्टि नगर्नुका दुईओटा कारण दिनुहोस्।
उत्तर
- क. (बोरा 35%, भकारी 20%)।
- ख.अ. 45% आधाभन्दा कम हो। त्यसैले उनको टोलमा पनि “धेरैजसो” भन्नु मिल्दैन। तीनओटा तरिकामध्ये ड्रम सबैभन्दा धेरै प्रयोग हुन्छ भन्न मात्र सकिन्छ।
आ. उनले एउटै टोलका 40 घरधुरीलाई मात्र सोधिन्। ठाउँअनुसार हावापानी, बाली र अन्न राख्ने तरिका फरक हुने भएकाले यी घरधुरीले पूरै नेपालका परिवारको प्रतिनिधित्व गर्न सक्दैनन्।
अङ्क विभाजन
- क. 18 ÷ 40 × 100 = 45% निकालेमा।
- ख. 45% आधाभन्दा कम भएकाले “धेरैजसो” भन्न नमिल्ने र एउटै टोलका 40 घरधुरीले पूरै नेपालको प्रतिनिधित्व गर्न नसक्ने दुवै कारण लेखेमा।
धरानको एउटा मःम पसलले सामाजिक सञ्जालमा आफ्नो पेज खोलेको छ। सामाजिक सञ्जालले यस पसलको व्यवसायलाई सहयोग गर्ने कुनै दुई तरिका लेख्नुहोस्।
उत्तर
कुनै दुई:
- क.ब्रान्ड विकास: पेजले विज्ञापनको काम गर्ने भएकाले धरान र वरपरका धेरै मानिसले पसल, यसका परिकार र छुटबारे थाहा पाउँछन्।
- ख.ग्राहक अन्तरक्रिया: ग्राहकले प्रतिक्रिया र टिप्पणी लेख्न सक्छन्। राम्रा प्रतिक्रियाबाट नयाँ ग्राहक आकर्षित हुन्छन् भने नराम्रा प्रतिक्रियाबाट साहुले के सुधार्नुपर्छ भनी थाहा पाउँछन्।
- ग.नयाँ परिकार, पसल खुल्ने समय वा घरमै पुर्याउने सेवाबारे ग्राहकलाई तुरुन्तै जानकारी दिन सकिन्छ।
अङ्क विभाजन
- एउटा सही तरिका (धेरै मानिसले पसलबारे थाहा पाउने: विज्ञापन, ब्रान्ड विकास) लेखेमा।
- अर्को सही तरिका (ग्राहकका प्रतिक्रिया र टिप्पणी, ग्राहकलाई छिटो जानकारी) लेखेमा।
कारण दिनुहोस्:
- क.काँडेभ्याकुर नेपालमा लोप भयो भने यो संसारबाटै लोप हुन्छ।
- ख.कुनै क्षेत्रमा लापरवाहीसँग कीटनाशक छर्केर मौरी मारिँदा त्यहाँका धेरै बालीको उत्पादन घट्छ।
उत्तर
- क.काँडेभ्याकुर नेपालमा मात्र पाइन्छ (नेपालको बिच पहाडका झाडीमा बस्ने, नेपालमा मात्र पाइने एक मात्र चरा)। यसको ठाउँ लिने यसका अरू कुनै समूह संसारमा कतै नभएकाले यहाँ लोप हुनु भनेको यो प्रजाति नै सकिनु हो।
- ख.खाद्य बालीका चारमध्ये तीन किसिम परागसेचनका लागि कम्तीमा केही हदसम्म जनावरमा, धेरैजसो मौरी र अरू कीरामा, निर्भर हुन्छन्। मौरी नभए थोरै फूलमा मात्र परागसेचन हुन्छ र थोरै फल तथा बिउ लाग्छन्।
अङ्क विभाजन
- क. नेपालमा मात्र पाइने भएकाले यहाँको लोप संसारबाटै लोप हुने लेखेमा।
- ख. मौरीले धेरै बालीमा परागसेचन गर्ने र मौरी नभए थोरै फल तथा बिउ लाग्ने लेखेमा।
कारण दिनुहोस्:
- क.भण्डारण गर्नुअघि बिउलाई घाममा राम्ररी सुकाइन्छ।
- ख.सिमीको बिउ उम्रँदा यसका कोटिलेडोन जमिनमाथि आउँछन् र हरिया हुन्छन्।
उत्तर
- क.सुक्खा बिउमा लगभग कुनै रासायनिक क्रियाकलाप (उपापचय) हुँदैन। त्यसैले बिउ डोर्मेन्सीमै रहन्छ, उम्रँदैन र आफ्नो सञ्चित खाना खर्च गर्दैन। यसरी यो धेरै समयसम्म जीवित रहन्छ। (सुक्खा बिउमा ढुसी र ब्याक्टेरिया पनि उम्रन सक्दैनन्।)
- ख.सिमीमा हाइपोकोटाइल बाङ्गिएर हुकजस्तो बन्छ र कोटिलेडोनलाई माटोबाहिर तान्छ (इपिजियल अङ्कुरण)। त्यहाँ कोटिलेडोन हरिया भएर केही दिनसम्म प्रकाश संश्लेषणबाट खाना बनाउँछन्। साँचो पात नआउन्जेल यिनै नयाँ बिरुवाका पहिला पात हुन्।
अङ्क विभाजन
- क. सुकाउँदा उपापचय रोकिने र बिउ डोर्मेन्सीमै रहेर भण्डारणमा टिक्ने (नउम्रने, नकुहिने) लेखेमा।
- ख. इपिजियल अङ्कुरणमा कोटिलेडोन जमिनमाथि आएर बिरुवाका लागि प्रकाश संश्लेषणबाट खाना बनाउने लेखेमा।
एउटा पसलले लाउडस्पिकरबाट 90 dB स्तरमा गीत बजाउँछ। सामान्य कुराकानीको ध्वनिको स्तर करिब 60 dB हुन्छ।
- क.लाउडस्पिकरको ध्वनिको तीव्रता कुराकानीको ध्वनिको भन्दा कति गुणा बढी हुन्छ?
- ख.छिमेकीले गुनासो गरेपछि साहुले आवाज घटाएर 80 dB बनाए र भने, “अब यसको तीव्रता पहिलेको आधा भयो।” उनको भनाइ ठिक हो? कारण दिनुहोस्।
उत्तर
- क.लाउडस्पिकरको ध्वनि 90 − 60 = 30 dB बढी छ। हरेक 10 dB थपिँदा तीव्रता दस गुणा हुने भएकाले 30 dB थपिँदा तीव्रता 10 × 10 × 10 = 1,000 गुणा हुन्छ।
- ख.ठिक होइन। 10 dB घट्दा तीव्रता आधा नभई दस भागको एक भाग हुन्छ। (हरेक 10 dB ले ध्वनि करिब दोब्बर चर्को सुनिने भएकाले 80 dB को ध्वनि करिब आधा चर्को भने सुनिन्छ; त्यसैले उनलाई त्यस्तो लागेको हुन सक्छ।)
अङ्क विभाजन
- क. 30 dB बढी = 10 × 10 × 10 = 1,000 गुणा तीव्रता निकालेमा।
- ख. ठिक नभएको र 10 dB घट्दा तीव्रता दस भागको एक भाग हुने (आधा चर्को मात्र सुनिने) लेखेमा।
भूचुम्बकत्वका आधारमा कारण दिनुहोस्:
- क.अरोरा धेरैजसो उत्तरी र दक्षिणी ध्रुवनजिकै देखिन्छ।
- ख.पुराना लाभाबाट बनेका चट्टानको चुम्बकत्वले भूगर्भविद्हरूलाई चट्टानको उमेर पत्ता लगाउन सहयोग गर्छ।
उत्तर
- क.सूर्यबाट विद्युत् चार्ज भएका तीव्र वेगका कण (सौर्य आँधी) आउँछन्। पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्रले यीमध्ये धेरैजसोलाई अर्कोतिर मोडिदिन्छ र बाँकीलाई ध्रुवीय क्षेत्रतिर डोर्याउँछ। त्यहाँ यी कणका कारण माथिल्लो वायुमण्डलको हावा चम्कन्छ र अरोरा देखिन्छ।
- ख.पग्लिएको लाभा चिसिएर आग्नेय चट्टान बन्दा यसका चुम्बकीय खनिज त्यस बेलाको पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्रको दिशामा जमेर बस्छन्। पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्र धेरै पटक उल्टिएकाले चट्टानको चुम्बकत्वको दिशाबाट त्यो कहिले बनेको हो भनी थाहा हुन्छ।
अङ्क विभाजन
- क. पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्रले सूर्यका चार्ज भएका कणलाई ध्रुवतिर डोर्याउने र त्यहाँ हावा चम्कने लेखेमा।
- ख. लाभाका चुम्बकीय खनिज त्यस बेलाको चुम्बकीय क्षेत्रको दिशामा जम्ने र क्षेत्र उल्टिँदै आएकाले चट्टानको उमेर थाहा हुने लेखेमा।
- क.हाइड्रोजन अक्सिजनमा बलेर पानी बन्छ। यस प्रतिक्रियाको सन्तुलित रासायनिक समीकरण लेख्नुहोस्।
- ख.चुन बनाउने भट्टामा क्याल्सियम कार्बोनेटलाई तताउँदा क्याल्सियम अक्साइड र कार्बन डाइअक्साइड बन्छन्: CaCO₃ → CaO + CO₂। परमाणु गनेर यो समीकरण पहिले नै सन्तुलित छ भनी देखाउनुहोस्।
उत्तर
क. अस्थिपञ्जर समीकरण: H₂ + O₂ → H₂O। बायाँ 2 ओटा O र दायाँ 1 ओटा O भएकाले H₂O अगाडि 2 राखिन्छ: H₂ + O₂ → 2H₂O (अब दायाँ 4 ओटा H)। H₂ अगाडि 2 राख्दा,
जाँच: बायाँ 4 H, 2 O; दायाँ 4 H, 2 O।
ख. बायाँ: 1 Ca, 1 C, 3 O। दायाँ: 1 Ca, 1 C र 1 + 2 = 3 O। दुवैतिर हरेक किसिमका परमाणु बराबर भएकाले समीकरण सन्तुलित छ।
अङ्क विभाजन
- क. 2H₂ + O₂ → 2H₂O लेखेमा।
- ख. दुवैतिर 1 Ca, 1 C र 3 O भएको देखाएमा।
कुनै दुई ऊर्जा प्रदायक खनिजको नाम र हरेकको एउटा प्रयोग लेख्नुहोस्।
उत्तर
कुनै दुई:
- क.कोइला: सिमेन्ट कारखाना, इँटाभट्टा र फलाम बनाउने भट्टीमा चाहिने धेरै उच्च ताप दिन बालिन्छ।
- ख.पेट्रोलियम: सवारीसाधन चलाउन, खाना पकाउन र बिजुली निकाल्न प्रयोग गरिन्छ।
- ग.प्राकृतिक ग्यास: ताप र बिजुलीका लागि बालिन्छ (मुक्तिनाथको ज्वालामाईको ज्वाला यसैले बलेको हो)।
- घ.युरेनियम: पारमाणविक शक्ति केन्द्रमा इन्धनका रूपमा प्रयोग हुन्छ।
अङ्क विभाजन
- एउटा ऊर्जा प्रदायक खनिज र त्यसको सही प्रयोग लेखेमा।
- अर्को ऊर्जा प्रदायक खनिज र त्यसको सही प्रयोग लेखेमा।
खण्ड (घ)
4 × 4 = 16तलका प्रश्नको लामो उत्तर लेख्नुहोस्।
तालिकामा दिइएका हरेक कोषमा कुनै एउटा भाग धेरै सङ्ख्यामा वा धेरै ठुलो छ।
| कोष | कहाँको कोष | के धेरै छ |
|---|---|---|
| P | दिनभरि उकालोमा भारी बोक्ने भरियाको खुट्टाको मांसपेशी | माइटोकोन्ड्रिया |
| Q | सेतो रक्तकोष | लाइसोजोम |
| R | र्याल बनाउने ग्रन्थि | ठुला गोल्जी बडी |
| S | धेरै प्रोटिन बनाउने कोष | धेरै राइबोजोम र ठुलो न्युक्लियोलस |
- क.मांसपेशीका कोष P मा किन धेरै माइटोकोन्ड्रिया हुन्छन्? (1)
- ख.सेतो रक्तकोष Q मा किन धेरै लाइसोजोम हुन्छन्? (1)
- ग.ग्रन्थिका कोष R का गोल्जी बडी किन ठुला हुन्छन्? (1)
- घ.कोष S मा धेरै राइबोजोमका साथै ठुलो न्युक्लियोलस किन हुन्छ? (1)
उत्तर
- क.माइटोकोन्ड्रियाले कोषीय श्वासप्रश्वासबाट खाना (ग्लुकोज) तोडेर ऊर्जा निकाल्छ। भरियाको खुट्टाका मांसपेशी दिनभरि कडा काम गर्छन् र तिनलाई धेरै ऊर्जा चाहिन्छ। त्यसैले तिनका कोषमा धेरै माइटोकोन्ड्रिया हुन्छन्।
- ख.लाइसोजोममा पाचन इन्जाइम भरिएका हुन्छन्। सेतो रक्तकोषले कीटाणु निलेर पचाउने भएकाले यसलाई धेरै लाइसोजोम चाहिन्छ।
- ग.गोल्जी बडीले कोषले बनाएका पदार्थ छुट्याउँछ, प्याक गर्छ र बाहिर पठाउँछ (स्राव गर्छ)। ग्रन्थिका कोषले इन्जाइमसहितको र्याल निरन्तर स्राव गर्ने भएकाले तिनका गोल्जी बडी ठुला हुन्छन्।
- घ.राइबोजोमले एमिनो एसिड जोडेर प्रोटिन बनाउँछ। त्यसैले धेरै प्रोटिन बनाउने कोषलाई धेरै राइबोजोम चाहिन्छ। राइबोजोम न्युक्लियोलसले बनाउने भएकाले न्युक्लियोलस पनि ठुलो हुन्छ।
अङ्क विभाजन
- क. माइटोकोन्ड्रियाले श्वासप्रश्वासबाट ऊर्जा निकाल्ने र कडा काम गर्ने मांसपेशीलाई धेरै ऊर्जा चाहिने लेखेमा।
- ख. लाइसोजोमका इन्जाइमले सेतो रक्तकोषले निलेका कीटाणु पचाउने लेखेमा।
- ग. गोल्जी बडीले पदार्थ प्याक गरेर स्राव गर्ने र ग्रन्थिले निरन्तर र्याल स्राव गर्ने लेखेमा।
- घ. राइबोजोमले प्रोटिन बनाउने र न्युक्लियोलसले राइबोजोम बनाउने लेखेमा।
दाङको एउटा गाउँको सिँचाइ पोखरीमा 3.4 m गहिराइसम्म पानी भरिएको छ। पोखरीको पिँधमा भएको निकासलाई 0.05 m² क्षेत्रफलको फलामको पाताले बन्द गरिएको छ। (पानीको घनत्व = 1,000 kg/m³, पारोको घनत्व = 13,600 kg/m³, g = 9.8 m/s²)
- क.पोखरीको पिँधमा पानीको चाप हिसाब गर्नुहोस्। (1)
- ख.पानीले फलामको पातामा लगाउने बल हिसाब गर्नुहोस्। (1)
- ग.कति अग्लो पारोको स्तम्भले उत्तिकै चाप दिन्छ? (1)
- घ.किसानहरूले पानीको गहिराइ उत्तिकै राखेर पोखरीलाई दोब्बर चौडा बनाए भने पातामा पर्ने चापमा के फरक पर्छ? कारण दिनुहोस्। (1)
उत्तर
- क.
- ख. बाट,
ग. बाट,
(पारो पानीभन्दा 13.6 गुणा बाक्लो भएकाले 3.4 m ÷ 13.6 = 0.25 m।)
घ. कुनै फरक पर्दैन, चाप उत्तिकै रहन्छ। तरलको चाप तरलको गहिराइ, घनत्व र g मा मात्र भर पर्छ (), भाँडो वा पोखरीको चौडाइ वा क्षेत्रफलमा भर पर्दैन।
अङ्क विभाजन
- क. P = 3.4 × 1000 × 9.8 = 33,320 Pa निकालेमा।
- ख. F = 33,320 × 0.05 = 1,666 N निकालेमा।
- ग. h = 33,320 ÷ (13,600 × 9.8) = 0.25 m (25 cm) निकालेमा।
- घ. चाप उत्तिकै रहने र P = hdg पोखरीको चौडाइ (क्षेत्रफल) मा भर नपर्ने लेखेमा।
चित्रमा काठमाडौँको एउटा घरको छतमा राखिएको सोलार वाटर हिटर देखाइएको छ। प्यानलमा तातेको पानी कुनै पम्पबिनै ट्याङ्कीमा पुग्छ।
- क.सूर्यबाट प्यानलसम्म ताप कुन तरिकाले सर्छ? अरू दुई तरिकाले किन सर्न सक्दैन? (1)
- ख.प्यानललाई किन काँचको पाताले ढाकिन्छ? (1)
- ग.ट्याङ्कीलाई किन प्यानलभन्दा माथि राखिन्छ? पम्पबिना पानी यी दुईबिच कसरी घुम्छ? (1)
- घ.ट्याङ्कीलाई किन कुचालकको बाक्लो तहले बेरेर त्यसमाथि टल्किने धातुको आवरण लगाइन्छ? (1)
उत्तर
- क.विकिरणबाट। सूर्य र पृथ्वीको हावाबिच लगभग खाली ठाउँ छ। त्यहाँ ताप सञ्चालनबाट सार्ने वा संवाहनबाट बोक्ने कुनै कण छैनन्। विकिरणलाई भने कुनै पदार्थरूपी माध्यम चाहिँदैन।
- ख.छोटो तरङ्ग लम्बाइको सूर्यको प्रकाश काँचबाट सजिलै छिरेर कालो पातालाई तताउँछ। तर तातो पाताले फाल्ने लामो तरङ्ग लम्बाइको इन्फ्रारेड काँचबाट धेरै थोरै मात्र बाहिर जान्छ र काँचले तातो हावालाई पनि उड्न दिँदैन। यसरी हरितगृहमा जस्तै ताप थुनिन्छ र पानी झन् तात्छ।
- ग.प्यानलमा तातेको पानी फैलिएर हलुका (कम घनत्वको) हुन्छ र पाइप हुँदै माथि ट्याङ्कीमा उठ्छ। ट्याङ्कीको पिँधको चिसो र गह्रौँ पानी अर्को पाइप हुँदै प्यानलको तल्लो छेउमा झर्छ। घाम लागुन्जेल यो प्राकृतिक संवाहन धारा चलिरहन्छ। ट्याङ्की प्यानलभन्दा माथि भएमा मात्र यसो हुन्छ।
- घ.कुचालकको तह तापको कुचालक भएकाले तातो पानीबाट सञ्चालनद्वारा थोरै मात्र ताप बाहिर जान्छ। टल्किने आवरणले कम ताप फाल्ने भएकाले विकिरणबाट हुने ताप हानि पनि कम हुन्छ। यसरी पानी राति पनि तातै रहन्छ।
अङ्क विभाजन
- क. विकिरण र अन्तरिक्षमा सञ्चालन वा संवाहनका लागि माध्यम नहुने लेखेमा।
- ख. काँचले घाम भित्र छिर्न दिने तर पाताले फालेको ताप थुन्ने (हरितगृह असर) लेखेमा।
- ग. तातो पानी कम घनत्वको भएर ट्याङ्कीमा उठ्ने र चिसो पानी प्यानलमा झर्ने (प्राकृतिक संवाहन) लेखेमा।
- घ. कुचालकले सञ्चालन र टल्किने आवरणले विकिरणबाट हुने ताप हानि रोक्ने लेखेमा।
पासाङको भान्छामा खाने नुन, बेकिङ सोडा र लुगा धुने सोडा छन् भने विद्यालयको प्रयोगशालामा कपर सल्फेट छ। यी चारै लवण हुन्।
- क.लवण भनेको के हो? (1)
- ख.बनाउने अम्ल र क्षारका आधारमा लवणका तीन किसिमको नाम एक एक उदाहरणसहित लेख्नुहोस्। (1)
- ग.लवणका कुनै दुई भौतिक गुण लेख्नुहोस्। (1)
- घ.लुगा धुने सोडा र बेकिङ सोडाको एक एकओटा प्रयोग लेख्नुहोस्। (1)
उत्तर
- क.अम्ल र क्षारबिचको प्रतिक्रियामा जस्तै, अम्लको हाइड्रोजनको ठाउँ धातु (वा एमोनियम) ले लिँदा बन्ने यौगिकलाई लवण भनिन्छ (अम्ल + क्षार → लवण + पानी)।
- ख.तटस्थ लवण, कडा अम्ल र कडा क्षारबाट बन्ने: सोडियम क्लोराइड (NaCl)। अम्लीय लवण, कडा अम्ल र नरम क्षारबाट बन्ने: एमोनियम क्लोराइड (NH₄Cl) वा कपर सल्फेट। क्षारीय लवण, कडा क्षार र नरम अम्लबाट बन्ने: सोडियम कार्बोनेट (Na₂CO₃, लुगा धुने सोडा)।
- ग.कुनै दुई: धेरैजसो लवण पानीमा घुल्छन्; धेरैजसो सेता वा रङहीन हुन्छन्, तर केही रङीन हुन्छन् (कपर सल्फेट निलो); धेरैजसो लवण नुनिला हुँदैनन् (र धेरै विषालु हुन्छन्); यिनको पग्लने र उम्लने बिन्दु उच्च हुन्छ; तटस्थ लवणले सूचकको रङ बदल्दैन।
- घ.लुगा धुने सोडा: लुगा धुन र सरसफाइ गर्न, पानीको स्थायी कडापन हटाउन, वा काँच, कागज र साबुन बनाउन। बेकिङ सोडा: बेकिङ पाउडर बनाउन, एन्टासिड बनाउन, वा केही आगो निभाउने यन्त्रमा।
अङ्क विभाजन
- क. अम्लको हाइड्रोजनको ठाउँ धातुले लिँदा बन्ने यौगिक (अम्ल र क्षारको प्रतिक्रियामा बन्ने) लेखेमा।
- ख. तटस्थ (NaCl), अम्लीय (NH₄Cl वा CuSO₄) र क्षारीय (Na₂CO₃) लवण उदाहरणसहित लेखेमा।
- ग. कुनै दुई सही भौतिक गुण लेखेमा।
- घ. लुगा धुने सोडा र बेकिङ सोडाको एक एकओटा सही प्रयोग लेखेमा।
जम्मा प्राप्ताङ्क
0 / 50
30 प्रश्नमा अझै अङ्क दिइएको छैन
एकाइअनुसार कटेका अङ्क
प्रश्नमा अङ्क दिएपछि प्राप्ताङ्क यहाँ देखिन्छ।
