← BLE नमुना प्रश्नपत्र

BLE नमुना प्रश्नपत्र 4

पूर्णाङ्क: 50समय: 2 घण्टा

सबै प्रश्न अनिवार्य छन्।

पहिले सबै उत्तर कापीमा लेख्नुहोस्। त्यसपछि हरेक प्रश्नको उत्तर र अङ्क विभाजन खोलेर आफ्नो उत्तर मिलाउनुहोस् र मिलेको हरेक बुँदाका लागि आफैँलाई 1 अङ्क दिनुहोस्। बहुवैकल्पिक प्रश्नमा पहिलो पटक छानेको उत्तरको मात्र अङ्क गनिन्छ।

खण्ड (क)

10 × 1 = 10

1. तलका प्रश्नको सही विकल्प छनोट गर्नुहोस्।

क.

घरको नेटवर्कलाई इन्टरनेट सेवा प्रदायकको नेटवर्कसँग जोड्ने र आइपी एड्रेस हेरेर डाटाको हरेक टुक्रालाई सही बाटोतिर पठाउने उपकरण कुन हो?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

ख.

एउटा सामुदायिक वनमा हरेक दिन दर्जनौँ गाईवस्तु र बाख्रा चर्छन्। यसले वनको जैविक विविधता बिस्तारै किन घटाउँछ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

ग.

खोलामा पाइने सानो चेप्टो किरो प्लानेरियालाई तीन टुक्रा पारेर काटियो। केही दिनपछि हरेक टुक्राबाट पूरै नयाँ किरो बन्यो। यो कुन किसिमको प्रजनन हो?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

घ.

मौरीको घारमा रानी मौरीले केही गर्भाधान भएका र केही गर्भाधान नभएका अन्डा पार्छ। गर्भाधान नभएका अन्डाबाट भाले मौरी निस्कन्छन्। तलका मध्ये कुन निष्कर्ष सही हो?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

ङ.

एउटा बसले 1.5 घण्टामा 54 km दुरी पार गर्छ। यसको औसत वेग मिटर प्रति सेकेन्डमा कति हुन्छ?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

च.

ट्याक्टरका पछाडिका पाङ्ग्रा ठुला र फराकिला किन बनाइन्छन्?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

छ.

धेरै फ्रिजमा फ्रिजर माथि राखिन्छ, किन?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

ज.

सल्फ्युरिक अम्ल (H₂SO₄) को आणविक भार कति हुन्छ? (H = 1, S = 32, O = 16)

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

झ.

कुनै तत्त्व X को परमाणुमा 3 ओटा सेल छन् र यसले XCl₂ सूत्र भएको क्लोराइड बनाउँछ। X कुन तत्त्व हो?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

ञ.

थाहा भएका धेरैजसो शिशुग्रहले कुन ग्रहहरूको कक्षका बिचमा रहेर सूर्यको परिक्रमा गर्छन्?

किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।

खण्ड (ख)

8 × 1 = 8

2. तलका प्रश्नको अति छोटो उत्तर लेख्नुहोस्।

क.

भर्चुअल वास्तविकता (VR) भनेको के हो?

उत्तर

हेडसेट, हेडफोन र मोसन सेन्सरजस्ता उपकरण प्रयोग गरेर वरिपरि हेर्न र साँच्चै त्यहीँ भएझैँ काम गर्न सकिने, कम्प्युटरले बनाएको त्रिआयामिक (3D) संसारलाई भर्चुअल वास्तविकता भनिन्छ।

अङ्क विभाजन
  • वरिपरि हेर्न र त्यहीँ भएझैँ काम गर्न सकिने, कम्प्युटरले बनाएको त्रिआयामिक संसार (हेडसेट र सेन्सरको सहायताले) लेखेमा।
ख.

एउटा विद्यालयका शिक्षकहरू आफ्नै ठुलो कम्प्युटर नकिनी विद्यालयका फाइल घरबाट र विद्यालयका जुनसुकै कम्प्युटरबाट खोल्न र सम्पादन गर्न चाहन्छन्। यसका लागि कुन प्रविधि प्रयोग गर्नुपर्छ?

उत्तर

क्लाउड कम्प्युटिङ। यसमा फाइल डाटा सेन्टरका टाढाका सर्भरमा (जस्तै: Google Drive वा OneDrive मा) राखिन्छन् र इन्टरनेटमार्फत जुनसुकै उपकरणबाट खोल्न सकिन्छ।

अङ्क विभाजन
  • क्लाउड कम्प्युटिङ (Google Drive जस्ता क्लाउड सेवा) लेखेमा।
ग.

अमैथुनिक प्रजननबाट जन्मने सन्तान माउका प्रतिलिपि हुन्छन्, किन?

उत्तर

तिनको एउटा मात्र माउ हुन्छ र भाले तथा पोथी लैङ्गिक कोष मिल्दैनन्। त्यसैले तिनमा माउका जस्तै वंशाणु हुन्छन्। यस्ता सन्तानलाई क्लोन भनिन्छ।

अङ्क विभाजन
  • एउटै माउ हुने र लैङ्गिक कोष नमिल्ने भएकाले माउका जस्तै वंशाणु हुने लेखेमा।
घ.

सिलिङ पङ्खाको पाताको टुप्पो एउटै वेगमा घुमिरहन्छ। के यसको गति पनि स्थिर हुन्छ? कारण दिनुहोस्।

उत्तर

हुँदैन। गतिमा परिमाणसँगै दिशा पनि हुन्छ। टुप्पो गोलाकार बाटोमा घुम्ने भएकाले यसको दिशा सधैँ बदलिइरहन्छ। त्यसैले वेग उस्तै रहे पनि गति बदलिइरहन्छ।

अङ्क विभाजन
  • स्थिर नहुने र दिशा बदलिइरहने भएकाले (गतिमा दिशा पनि हुने) लेखेमा।
ङ.

चुम्बकीय दिक्पात भनेको के हो?

उत्तर

कुनै ठाउँमा भौगोलिक मेरिडियन र भूचुम्बकीय मेरिडियनबिच बन्ने कोणलाई चुम्बकीय दिक्पात भनिन्छ।

अङ्क विभाजन
  • कुनै ठाउँमा भौगोलिक मेरिडियन र भूचुम्बकीय मेरिडियनबिचको कोण लेखेमा।
च.

कुनै तत्त्वको पारमाणविक भार निकाल्दा इलेक्ट्रोन गनिँदैनन्, किन?

उत्तर

इलेक्ट्रोन अति हलुका हुन्छन्। एउटा इलेक्ट्रोनको पिण्ड प्रोटोनको पिण्डको करिब 1/1836 भाग मात्र हुन्छ, त्यसैले तिनले भारमा खासै फरक पार्दैनन्। परमाणुको लगभग सबै पिण्ड न्युक्लियसमा, अर्थात् प्रोटोन र न्युट्रोनमा हुन्छ।

अङ्क विभाजन
  • इलेक्ट्रोन अति हलुका (प्रोटोनको करिब 1/1836) हुने र लगभग सबै पिण्ड प्रोटोन र न्युट्रोनमा हुने लेखेमा।
छ.

हाइड्रोजन अक्सिजनमा बलेर पानी बन्छ। H₂ + O₂ → H₂O लाई सन्तुलन गर्न राजुले H₂ + O₂ → H₂O₂ लेखे। उनले के गल्ती गरे? सही सन्तुलित समीकरण लेख्नुहोस्।

उत्तर

सूत्रको अगाडि सङ्ख्या राख्नुको सट्टा उनले सूत्र नै बदले। H₂O₂ पानी होइन, अर्कै पदार्थ हो। त्यसैले यो समीकरणले त्यो प्रतिक्रिया जनाउँदैन। सूत्रको अगाडिका गुणाङ्क मात्र बदल्न मिल्छ:
2H2+O2→2H2O 2\text{H}_2 + \text{O}_2 \rightarrow 2\text{H}_2\text{O}
(जाँच: दुवैतिर 4 H र 2 O।)

अङ्क विभाजन
  • पानीको सूत्र बदलेको (गुणाङ्क मात्र बदल्न मिल्ने) र 2H₂ + O₂ → 2H₂O लेखेमा।
ज.

इँटाभट्टाहरूको नजिकै सङ्कलन गरिएको वर्षाको पानीको pH मान 4.5 पाइयो। के यो अम्ल वर्षा हो? कारण दिनुहोस्।

उत्तर

हो। साधारण वर्षाको pH मान करिब 5.6 हुन्छ। pH मान 5.6 भन्दा कम भएको वर्षालाई अम्ल वर्षा भनिन्छ। कोइला बाल्ने इँटाभट्टाको धुवाँले हावामा सल्फर र नाइट्रोजनका अक्साइड थप्छ र ती वर्षाको पानीमा अम्ल बन्छन्।

अङ्क विभाजन
  • हो, किनभने यसको pH मान 5.6 भन्दा कम छ भनी लेखेमा।

खण्ड (ग)

8 × 2 = 16

तलका प्रश्नको छोटो उत्तर लेख्नुहोस्।

3.
[2]

कारण दिनुहोस्:

  • क.नयाँ वाइफाइ राउटर जडान गर्नेबित्तिकै त्यसको कारखानाबाटै आएको (default) पासवर्ड बदल्नुपर्छ।
  • ख.कम्प्युटरको अपरेटिङ सिस्टम र एपका अपडेट नियमित रूपमा इन्स्टल गर्नुपर्छ।
उत्तर
  • क.कारखानाबाटै आएका पासवर्ड धेरै उपकरणमा उस्तै हुन्छन् र ह्याकरले तिनलाई सजिलै पत्ता लगाउन सक्छन्। त्यस्तो पासवर्ड भएको राउटरलाई मालवेयरले कब्जा गरेर बोटनेटको भाग बनाउन सक्छ। सन् 2016 को Mirai आक्रमणमा लाखौँ क्यामेरा र राउटर यसैगरी प्रयोग गरिएका थिए।
  • ख.अपडेटबाट आक्रमणकारीलाई थाहा भइसकेका कमजोरी सच्याइन्छन्। त्यसैले अपडेट गरिएको कम्प्युटरमा मालवेयर पसाउन निकै गाह्रो हुन्छ।
अङ्क विभाजन
  • क. कारखानाका पासवर्ड सजिलै पत्ता लाग्ने र ह्याकरले राउटर कब्जा गर्न सक्ने (बोटनेट) लेखेमा।
  • ख. अपडेटले आक्रमणकारीले प्रयोग गर्ने, थाहा भइसकेका कमजोरी सच्याउने लेखेमा।
4.
[2]

बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्रमा रहेको एउटा गाउँका मानिसहरू भन्छन्, “चोरी सिकारी रोक्ने काम निकुञ्जका कर्मचारीको हो, हाम्रो होइन।” के तपाईँ उनीहरूको भनाइसँग सहमत हुनुहुन्छ? दुईओटा कारण दिनुहोस्।

उत्तर

म सहमत छैन।

  • क.राष्ट्रिय निकुञ्ज ठुलो हुने भएकाले कर्मचारीले मात्र चोरी सिकारी नियन्त्रण गर्न गाह्रो हुन्छ। नजिकै बस्ने गाउँलेले अपरिचित मानिस र पासो देख्न सक्छन् र तुरुन्तै निकुञ्जलाई खबर गर्न सक्छन्।
  • ख.गाउँलेलाई पनि निकुञ्जबाट फाइदा हुन्छ: मध्यवर्ती क्षेत्रका मानिसले निकुञ्जको आम्दानीमा हिस्सा पाउँछन् र त्यहाँका वन्यजन्तुले पर्यावरणीय पर्यटन, खाना र जीवन निर्वाहका अवसर दिन्छन्। जैविक विविधताको संरक्षण सरकारको मात्र नभई हरेक नागरिकको कर्तव्य पनि हो।
अङ्क विभाजन
  • असहमत भएको र एउटा कारण (निकुञ्ज ठुलो भएकाले कर्मचारीले मात्र चोरी सिकारी नियन्त्रण गर्न गाह्रो हुने, गाउँलेले निगरानी गरी खबर गर्न सक्ने) लेखेमा।
  • अर्को कारण (गाउँलेले निकुञ्जको आम्दानी र फाइदा पाउने, वा जैविक विविधताको संरक्षण हरेक नागरिकको कर्तव्य हुने) लेखेमा।
5.
[2]

कारण दिनुहोस्:

  • क.गुटी गर्दा हाँगाको 2–3 cm चौडा गोलाकार बोक्रा हटाइन्छ।
  • ख.ग्राफ्टिङ गर्दा स्टक र सायनको जोर्नीलाई ग्राफ्टिङ वाक्स वा टेपले हावा नछिर्ने गरी बन्द गरिन्छ।
उत्तर
  • क.पातमा बनेको खाना बोक्राको ठिक मुनि रहेको फ्लोएमबाट तल जान्छ। गोलाकार बोक्रा हटाउँदा फ्लोएम काटिन्छ र खाना (र जरा पलाउने हर्मोन) काटिएको ठाउँको ठिक माथि थुप्रिन्छ। त्यसैले त्यहीँ जरा पलाउँछन्। काठमा रहेको जाइलम नकाटिने भएकाले पानी पातसम्म पुगिरहन्छ।
  • ख.यसो गर्दा हावा, पानी र कीटाणु भित्र पस्न पाउँदैनन्। त्यसैले स्टक र सायन मिलेर एउटै बिरुवा नबनुन्जेल काटिएका सतह सुक्दैनन् र तिनमा सङ्क्रमण हुँदैन।
अङ्क विभाजन
  • क. बोक्रा हटाउँदा फ्लोएम काटिने र काटिएको ठाउँमाथि खाना (र हर्मोन) थुप्रिएर जरा पलाउने लेखेमा।
  • ख. दुवै भाग नजोडिएसम्म हावा र कीटाणु रोकिने (नसुक्ने, सङ्क्रमण नहुने) लेखेमा।
6.
[2]

सिधा सडकमा 24 m/s को गतिमा गुडिरहेको एउटा ट्रकले ब्रेक लगाउँछ। यसको गति एकनासले घट्दै जान्छ र 6 सेकेन्डमा ट्रक रोकिन्छ।

  • क.यसको गतिह्रास हिसाब गर्नुहोस्।
  • ख.ब्रेक लगाएदेखि नरोकिउन्जेल ट्रकले पार गरेको दुरी हिसाब गर्नुहोस्।
उत्तर

क. u u = 24 m/s, v v = 0, t t = 6 s।
a=v−ut=0−246=−4 m/s2 a = \frac{v - u}{t} = \frac{0 - 24}{6} = -4\ \text{m/s}^2
प्रवेग −4 m/s² भएकाले गतिह्रास 4 m/s² हुन्छ।
ख. गति एकनासले घट्ने भएकाले औसत गति,
vˉ=u+v2=24+02=12 m/s,s=vˉ×t=12×6=72 m \bar v = \frac{u + v}{2} = \frac{24 + 0}{2} = 12\ \text{m/s}, \qquad s = \bar v \times t = 12 \times 6 = 72\ \text{m}

अङ्क विभाजन
  • क. a = (0 − 24) ÷ 6 = −4 m/s², त्यसैले गतिह्रास = 4 m/s² निकालेमा।
  • ख. औसत गति 12 m/s र दुरी = 12 × 6 = 72 m निकालेमा।
7.
[2]

काठमाडौँको एउटा व्यस्त सडकको छेउमा एउटा विद्यालय छ। यसका कक्षाकोठाबाहिर दिनभरि सवारी साधन र हर्नको आवाज करिब 80 dB हुन्छ।

  • क.यस्तो हल्लाले विद्यार्थीमा पार्ने कुनै दुई हानिकारक असर लेख्नुहोस्।
  • ख.कक्षाकोठासम्म आइपुग्ने हल्ला घटाउने कुनै दुई उपाय सुझाव दिनुहोस्।
उत्तर
  • क.कुनै दुई: पढ्न र लेख्न ध्यान दिन गाह्रो हुन्छ र विद्यार्थी ढिलो सिक्छन्; टाउको दुख्ने र तनाव हुने समस्या देखिन्छ; लामो समयसम्म चर्को आवाज सुन्दा सुनाइ कमजोर हुन्छ; रक्तचाप बढ्छ।
  • ख.कुनै दुई: सडक र विद्यालयबिच लहरै रुख रोप्ने (पात र हाँगाले ध्वनि सोस्छन् र छर्छन्); विद्यालयनजिक “हर्न निषेधित” सङ्केत राख्ने र चालकलाई बिनाकाम हर्न नबजाउन आग्रह गर्ने; सवारीमा साइलेन्सर जडान गरी इन्जिन राम्रो अवस्थामा राख्न लगाउने; सडकबाट टाढा पर्ने कोठामा कक्षा सञ्चालन गर्ने।
अङ्क विभाजन
  • क. कुनै दुई हानिकारक असर (ध्यान नलाग्ने र ढिलो सिक्ने, टाउको दुख्ने वा तनाव, सुनाइ कमजोर हुने, रक्तचाप बढ्ने) लेखेमा।
  • ख. कुनै दुई उचित उपाय (रुख रोप्ने, हर्न निषेधित सङ्केत, साइलेन्सर, सडकबाट टाढाका कोठामा कक्षा) लेखेमा।
8.
[2]

प्रबिनको घरमा पानी तताउने हिटर, इस्त्री र राइस कुकर एकैपटक अन गर्दा भान्साको परिपथको फ्युज उड्छ।

  • क.फ्युज किन उड्छ?
  • ख.फ्युज फेरि नउडोस् भनेर उनका काका फ्युज तारको सट्टा तामाको मोटो तार हाल्न चाहन्छन्। यसो गर्नु किन खतरनाक हुन्छ?
उत्तर
  • क.ओभरलोडिङ (क्षमताभन्दा बढी भार): तीनओटा उपकरणले एकैपटक परिपथको क्षमताभन्दा बढी करेन्ट खिच्छन्। पग्लने तापक्रम कम भएको मसिनो फ्युज तार तातेर पग्लन्छ र वायरिङ बिग्रनुअघि नै परिपथ टुट्छ।
  • ख.तामाको मोटो तार पग्लँदैन, त्यसैले सुरक्षा नै हट्छ। अर्को पटक धेरै करेन्ट बग्दा घरको वायरिङ नै तात्छ। यसले उपकरण बिगार्न र भित्ताभित्रै आगो लगाउन सक्छ। (उडेको फ्युजको सट्टा उही क्षमताको फ्युज हाल्नुपर्छ र एकैपटक थोरै उपकरण चलाउनुपर्छ।)
अङ्क विभाजन
  • क. ओभरलोडिङ: धेरै करेन्ट बगेर फ्युज तार तातेर पग्लने लेखेमा।
  • ख. मोटो तार नपग्लने र वायरिङ तातेर आगलागी हुन सक्ने लेखेमा।
9.
[2]
  • क.आधुनिक पेरियोडिक तालिकाको ग्रुप र पिरियड भनेको के हो?
  • ख.आधुनिक पेरियोडिक तालिकामा कतिओटा ग्रुप र कतिओटा पिरियड छन्?
उत्तर
  • क.समान गुण भएका तत्त्व राखिने ठाडो महललाई ग्रुप भनिन्छ भने गुण क्रमशः बदलिँदै जाने तेर्सो लहरलाई पिरियड भनिन्छ।
  • ख.18 ओटा ग्रुप र 7 ओटा पिरियड।
अङ्क विभाजन
  • क. ग्रुप: ठाडो महल; पिरियड: तेर्सो लहर लेखेमा।
  • ख. 18 ग्रुप र 7 पिरियड लेखेमा।
10.
[2]

कारण दिनुहोस्:

  • क.निहारिका परिकल्पनाअनुसार सबै ग्रहले लगभग एउटै चेप्टो सतहमा र एउटै दिशामा सूर्यको परिक्रमा गर्छन्।
  • ख.नजिकबाट गुज्रेको ताराले सूर्यबाट तानेर निकालेको पदार्थबाट ग्रह बनेका हुन् भन्ने कुरा आजका वैज्ञानिकहरू मान्दैनन्।
उत्तर
  • क.सबै ग्रह नयाँ सूर्यको वरिपरि रहेको ग्यास र धुलोको एउटै चेप्टो र घुमिरहेको थालबाट बनेका हुन्। त्यसैले तिनले त्यही थालको सतह र घुम्ने दिशा कायम राखेका छन्।
  • ख.सूर्यबाट च्यातिएर निस्केको ग्यास लाखौँ डिग्री तातो हुन्छ। त्यसैले यो जम्मा भएर ग्रह बन्नुको सट्टा अन्तरिक्षमा फैलिएर जान्छ। ताराहरू एकअर्काको नजिकबाट गुज्रने घटना पनि अत्यन्त दुर्लभ हुन्छ।
अङ्क विभाजन
  • क. एउटै चेप्टो र घुमिरहेको थाल (निहारिका) बाट बनेकाले त्यसको सतह र दिशा कायम रहेको लेखेमा।
  • ख. सूर्यबाट निस्केको ग्यास धेरै तातो भएकाले ग्रह बन्नुको सट्टा अन्तरिक्षमा फैलिने (र यस्तो घटना दुर्लभ हुने) लेखेमा।

खण्ड (घ)

4 × 4 = 16

तलका प्रश्नको लामो उत्तर लेख्नुहोस्।

11.
[4]

चिनी चिसो पानीमा भन्दा तातो पानीमा छिटो घुल्छ कि घुल्दैन भनी अस्मिता पत्ता लगाउन चाहन्छिन्। उनले विज्ञान प्रयोगशालामा यसो गरिन्:

  1. एउटा बिकरमा 100 mL तातो पानी र अर्को बिकरमा 200 mL चिसो पानी हालिन्।
  2. तातो पानीमा एक चम्चा धुलो चिनी र चिसो पानीमा चिनीको एउटा ढिक्का हालिन्।
  3. तातो पानीलाई सिसाको डन्डीले चलाइन्, तर चिसो पानीलाई चलाइनन्।
  4. तातो पानीमा भएको सबै चिनी घुल्यो कि घुलेन भनी जाँच्न त्यसको एक थोपा चाखिन्।
  5. तातो पानीको चिनी एक मिनेटमै हरायो, तर दस मिनेटपछि पनि चिसो पानीमा केही चिनी बाँकी नै थियो। उनले लेखिन्, “चिनी तातो पानीमा छिटो घुल्छ।”
    • क.दुवै बिकरबिच फरक हुनुपर्ने एउटा मात्र कुरा कुन हो? (1)
    • ख.परीक्षणलाई निष्पक्ष हुन नदिने उनका कुनै दुई चरण लेख्नुहोस्। (1)
    • ग.परीक्षण निष्पक्ष होस् भन्नका लागि उनले यो परीक्षण फेरि कसरी गर्नुपर्छ? (1)
    • घ.कुन चरणमा प्रयोगशालाको सुरक्षाको नियम तोडियो? त्यो कुन नियम हो? (1)
उत्तर
  • क.पानीको तापक्रम (तातो वा चिसो): यही कुराको परीक्षण गरिँदै छ।
  • ख.कुनै दुई: पानीको मात्रा फरक थियो (100 mL र 200 mL); चिनीको रूप फरक थियो (धुलो र ढिक्का); तातो पानीलाई मात्र चलाइयो।
  • ग.उस्तै दुईओटा बिकरमा बराबर मात्रामा पानी लिने, एउटामा तातो र अर्कोमा चिसो; दुवैमा उही किसिमको चिनी उत्ति नै मात्रामा (दुवैमा धुलो चिनी) हाल्ने; दुवैलाई उसैगरी चलाउने (वा दुवैलाई नचलाउने) र हरेकमा चिनी घुल्न लाग्ने समय नाप्ने। परीक्षण दोहोर्‍याउँदा नतिजा अझ भरपर्दो हुन्छ।
  • घ.चरण 4। नियम: प्रयोगशालामा कुनै पनि वस्तु कहिल्यै चाख्नुहुँदैन (बिकर वा डन्डीमा रसायनको अंश लागेको हुन सक्छ)। चाख्नुको सट्टा चिनी हराएको हेरेर जाँच्नुपर्छ।

उनको निष्कर्ष सही हुन सक्छ, तर उनको परीक्षणले त्यो देखाउन सक्दैन: धुलो चिनी र चलाइएकाले मात्र पनि तातो पानीको चिनी छिटो घुलेको हुन सक्छ।

अङ्क विभाजन
  • क. पानीको तापक्रम लेखेमा।
  • ख. निष्पक्ष हुन नदिने कुनै दुई चरण (पानीको मात्रा फरक, धुलो र ढिक्का, एउटा मात्र चलाएको) लेखेमा।
  • ग. निष्पक्ष तरिका (उत्ति नै पानी र उही चिनी, उसैगरी चलाउने, तापक्रम मात्र फरक) लेखेमा।
  • घ. चरण 4 र प्रयोगशालामा कहिल्यै केही नचाख्ने नियम लेखेमा।
12.
[4]

सुशीलाले प्याजको कोषको अस्थायी स्लाइड बनाइन्। उनले प्याजको पत्रको भित्रपट्टिबाट पातलो झिल्ली निकालेर साना टुक्रा पारिन्। ती टुक्रालाई केही मिनेट स्याफ्रानिनमा राखिन् र त्यसपछि सफा पानीमा पखालिन्। सफा स्लाइडमा राखिएको एक थोपा ग्लिसिरिनमा एउटा टुक्रा राखिन् र कभर स्लिपको एउटा छेउ निडलमा अड्याई बिस्तारै तल झारिन्। त्यसपछि उनले स्लाइडलाई सूक्ष्मदर्शक यन्त्रमा हेरिन्।

  • क.टुक्रालाई स्याफ्रानिनमा किन राखियो? (1)
  • ख.त्यसपछि तिनलाई सफा पानीमा किन पखालियो? (1)
  • ग.कभर स्लिपलाई निडलमा अड्याएर बिस्तारै किन झारियो? (1)
  • घ.उनले हरेक कोषमा कोषभित्ता, न्युक्लियस र ठुलो भ्याकुल देखिन्, तर क्लोरोप्लास्ट देखिनन्। प्याजका कोषमा क्लोरोप्लास्ट किन हुँदैन? (1)
उत्तर
  • क.प्याजको झिल्ली पातलो र आरपार देखिने भएकाले यसका कोष राम्ररी देखिँदैनन्। स्याफ्रानिनले कोषभित्ता र न्युक्लियसलाई रङ्गाउँछ, त्यसैले कोषका भाग प्रस्ट देखिन्छन्।
  • ख.बढी भएको रङ हटाउन। धेरै रङ रहेमा सबै भाग गाढा देखिन्छन् र कोषका भाग छुट्याउन सकिँदैन।
  • ग.हावाका फोका नपरून् भनेर। एउटा छेउबाट बिस्तारै झार्दा तरल पदार्थ कभर स्लिपको अगाडि फैलिँदै हावालाई बाहिर धकेल्छ। भित्र परेको फोकाले हेर्न बाधा पुर्‍याउँछ।
फोरसेपप्याजको पत्रपातलो झिल्लीब्रसस्याफ्रानिन (रातो रङ)ग्लास स्लाइडग्लिसिरिननिडलकभर स्लिप(छेउबाट हेर्दा)1. पातलो झिल्ली निकाल्नेप्याजको पत्रबाट2. रङ्गाउने, अनि पखाल्नेवाच ग्लासमा3. एक थोपा ग्लिसिरिन;त्यसमा झिल्ली राख्ने4. कभर स्लिप झार्नेबिस्तारै, निडलमा अड्याएर
चित्र 1 निडलमा अड्याएर एउटा छेउबाट कभर स्लिप झार्ने तरिका।

घ. प्याजका पत्र उज्यालोबाट टाढा जमिनमुनि हुर्कन्छन्। त्यसैले तिनले प्रकाश संश्लेषण गर्दैनन् र तिनमा क्लोरोप्लास्ट हुँदैन।

अङ्क विभाजन
  • क. स्याफ्रानिनले कोषभित्ता र न्युक्लियस रङ्गाएर भाग प्रस्ट देखाउने लेखेमा।
  • ख. पखाल्दा बढी भएको रङ हट्ने (भाग छुट्याउन सकिने) लेखेमा।
  • ग. हावाका फोका नपरून् भन्ने लेखेमा।
  • घ. प्याजका पत्र उज्यालोबाट टाढा जमिनमुनि हुर्कने (प्रकाश संश्लेषण नहुने) भएकाले क्लोरोप्लास्ट नहुने लेखेमा।
13.
[4]

निमासँग 15 cm केन्द्रीकरण दुरी भएको एउटा कन्केभ ऐना छ। अँध्यारो कोठामा उनी ऐनाको अगाडि 40 cm टाढा बलिरहेको मैनबत्ती राख्छिन् र सेतो पर्दालाई अगाडिपछाडि सार्दै त्यसमा ज्वालाको प्रस्ट आकृति उतार्छिन्।

  • क.ऐनाको वक्रताको अर्धव्यास हिसाब गर्नुहोस्। C र F का तुलनामा मैनबत्ती कहाँ छ? (1)
  • ख.आकृति बनेको देखाउन किरण रेखाचित्र कोर्नुहोस्। (1)
  • ग.आकृतिको स्थान र प्रकृति लेख्नुहोस्। (1)
  • घ.उनी मैनबत्तीलाई ऐनाबाट 10 cm टाढा सार्छिन्। अब पर्दालाई जति सारे पनि त्यसमा आकृति बन्दैन, तर ऐनामा ज्वालाको ठुलो र सुल्टो आकृति देखिन्छ। किन? (1)
उत्तर
  • क.R=2f=2×15=30 cm R = 2f = 2 \times 15 = 30\ \text{cm} । C ऐनाको अगाडि 30 cm मा र F 15 cm मा भएकाले 40 cm मा रहेको मैनबत्ती C भन्दा पर छ।
  • ख.ज्वालाको टुप्पोबाट प्रमुख अक्षसँग समानान्तर गएको किरण परावर्तन भएपछि F हुँदै जान्छ। C हुँदै गएको किरण त्यही बाटो फर्कन्छ। यी किरण काटिने ठाउँमा आकृतिको टुप्पो बन्छ।
प्रमुख अक्षPFCवस्तुवास्तविक आकृति
चित्र 2 C भन्दा पर राखिएको मैनबत्ती (तीर) र F र C का बिचमा बनेको त्यसको आकृति।
  • ग.आकृति F र C का बिचमा (ऐनाको अगाडि, ऐनाबाट करिब 24 cm टाढा) बन्छ। यो वास्तविक, उल्टो र वस्तुभन्दा सानो हुन्छ।
  • घ.10 cm मा मैनबत्ती F र P का बिचमा हुन्छ। परावर्तित किरण फैलिँदै जान्छन् र साँच्चै कहिल्यै भेटिँदैनन्, त्यसैले पर्दामा उतार्न सकिने वास्तविक आकृति बन्दैन। ती किरण ऐनाको पछाडि भेटिए जस्तो मात्र देखिन्छन्। त्यहाँ अवास्तविक, सुल्टो र वस्तुभन्दा ठुलो आकृति बन्छ।
अङ्क विभाजन
  • क. R = 2f = 30 cm र मैनबत्ती C भन्दा पर भएको लेखेमा।
  • ख. सही किरण रेखाचित्र (F र C का बिचमा भेटिने दुई किरण, उल्टो आकृति) कोरेमा।
  • ग. F र C का बिचमा; वास्तविक, उल्टो र वस्तुभन्दा सानो लेखेमा।
  • घ. मैनबत्ती F र P का बिचमा भएकाले किरण अगाडि नभेटिने र आकृति अवास्तविक (ऐनाको पछाडि) भएकाले पर्दामा नउतारिने लेखेमा।
14.
[4]

एउटा विद्यालयको ट्युबवेलको पानीलाई उमालेर सेलाएपछि पनि साबुन हाल्दा थोरै फिँज आउँछ। त्यसैले विद्यालयले परम्युटिट ट्याङ्कीमा यो पानी नरम बनाउँछ।

  • क.यस किसिमको कडापन कुन कुन लवणले गर्दा हुन्छ? (1)
  • ख.ट्याङ्कीमा के भरिएको हुन्छ? यसले पानीलाई कसरी नरम बनाउँछ? (1)
  • ग.ट्याङ्कीले पानी नरम बनाउन छाडेपछि त्यसलाई फेरि प्रयोग गर्न कसरी तयार गरिन्छ? (1)
  • घ.यो कडापन हटाउने अर्को एउटा विधिको नाम लेखी त्यसको सन्तुलित रासायनिक समीकरण लेख्नुहोस्। (1)
उत्तर
  • क.उमाल्दा कडापन नहटेकाले यो स्थायी कडापन हो। यो क्याल्सियम र म्याग्नेसियमका सल्फेट र क्लोराइडले (जस्तै: क्याल्सियम सल्फेट र म्याग्नेसियम क्लोराइडले) गर्दा हुन्छ।
  • ख.गिट्टी, मोटो बालुवा र सोडियम जियोलाइटका तह। कडा पानी जियोलाइट हुँदै बिस्तारै तल झर्दा पानीका क्याल्सियम र म्याग्नेसियम आयोन जियोलाइटका सोडियम आयोनसँग ठाउँ साट्छन्। सोडियम आयोनले कडापन नगर्ने भएकाले पिँधबाट नरम पानी निस्कन्छ।
कडा पानी भित्रबेलाबेलामा नुनको घोल,फेरि सोडियम भर्ननरम पानी बाहिरकडा पानीसोडियमजियोलाइटमोटो बालुवागिट्टीजियोलाइटको एउटा दानाNa⁺Na⁺Ca²⁺Na⁺Na⁺क्याल्सियम (र म्याग्नेसियम) आयोन जियोलाइटमैरहन्छन्; सोडियम आयोन पानीमा जान्छन्।
चित्र 3 परम्युटिट विधि।
  • ग.जियोलाइट क्याल्सियम र म्याग्नेसियमले भरिएपछि त्यसलाई नुन (सोडियम क्लोराइड) को बाक्लो घोलले पखालिन्छ। यसो गर्दा जियोलाइटमा सोडियम फर्किन्छ र यसलाई बारम्बार प्रयोग गर्न सकिन्छ।
  • घ.लुगा धुने सोडा (सोडियम कार्बोनेट) हाल्ने। यसले घुलेका लवणलाई अघुलनशील कार्बोनेटमा परिणत गर्छ र ती कार्बोनेटलाई छानेर हटाइन्छ:

क्याल्सियम सल्फेट + सोडियम कार्बोनेट → क्याल्सियम कार्बोनेट + सोडियम सल्फेट
CaSO4+Na2CO3→CaCO3+Na2SO4 \text{CaSO}_4 + \text{Na}_2\text{CO}_3 \rightarrow \text{CaCO}_3 + \text{Na}_2\text{SO}_4

अङ्क विभाजन
  • क. क्याल्सियम र म्याग्नेसियमका सल्फेट र क्लोराइड (स्थायी कडापन) लेखेमा।
  • ख. सोडियम जियोलाइट, जसले पानीका क्याल्सियम र म्याग्नेसियम आयोनलाई सोडियम आयोनसँग साट्छ भनी लेखेमा।
  • ग. जियोलाइटलाई नुन (सोडियम क्लोराइड) को बाक्लो घोलले पखाल्ने लेखेमा।
  • घ. लुगा धुने सोडा: CaSO₄ + Na₂CO₃ → CaCO₃ + Na₂SO₄ लेखेमा।

जम्मा प्राप्ताङ्क

0 / 50

30 प्रश्नमा अझै अङ्क दिइएको छैन

खण्ड (क)–पूर्णाङ्क 10
खण्ड (ख)–पूर्णाङ्क 8
खण्ड (ग)–पूर्णाङ्क 16
खण्ड (घ)–पूर्णाङ्क 16

एकाइअनुसार कटेका अङ्क

प्रश्नमा अङ्क दिएपछि प्राप्ताङ्क यहाँ देखिन्छ।

0 मध्ये 0 अङ्क 30 मध्ये 0 प्रश्न जाँचियो बाँकी समय: 2:00:00