परीक्षा अभ्यास
हरेक एकाइको अन्त्यमा दिइएका सबै प्रश्न, सङ्केत र उत्तरसहित। उत्तर हेरेपछि आफ्नो उत्तर मिल्यो कि मिलेन, चिनो लगाउनुहोस्। नमिलेका प्रश्न पछि फेरि अभ्यास गर्नुहोस्।
26 प्रश्न
एकाइ 15 · से गुम्बाको सुन्दरता
छाप्न मिल्ने PDF
- अध्ययन टिपोट 2 पृष्ठ
- थप चुनौतीपूर्ण अभ्यास प्रश्न 3 पृष्ठ उत्तरकुञ्जिका
शब्दभण्डार
अभ्यास: शब्दभण्डार
दिइएका अर्थ र तीसँग मिल्ने शब्दका बिच जोडा मिलाउनुहोस्:
अर्थ: जिल्ला वा प्रदेशको मुख्य प्रशासनिक स्थल; पहाडको बिचमा रहेको अर्धसम वा सम्म मैदान; बराबर उमेर भएको साथी; पहाडका दुई चुली माझको होचो ठाउँ; रूप, गुण, स्वभाव, कला आदिले लट्ठ पारिएको; गाईवस्तु चरन र गोठका लागि राखिएको बाँझो जग्गा
शब्द: पाटन, मन्त्रमुग्ध, खर्क, सदरमुकाम, दौँतरी, भन्ज्याङ, पर्वतश्रेणी
उत्तर
| अर्थ | शब्द |
|---|---|
| जिल्ला वा प्रदेशको मुख्य प्रशासनिक स्थल | सदरमुकाम |
| पहाडको बिचमा रहेको अर्धसम वा सम्म मैदान | पाटन |
| बराबर उमेर भएको साथी | दौँतरी |
| पहाडका दुई चुली माझको होचो ठाउँ | भन्ज्याङ |
| रूप, गुण, स्वभाव, कला आदिले लट्ठ पारिएको | मन्त्रमुग्ध |
| गाईवस्तु चरन र गोठका लागि राखिएको बाँझो जग्गा | खर्क |
‘पर्वतश्रेणी’ बढी दिइएको विकल्प हो।
दिइएका अर्थ बुझाउने शब्द ‘से गुम्बाको सुन्दरता’ नियात्राबाट खोजेर लेख्नुहोस्:
- क.एकान्त स्थल
- ख.मुटु छेड्ने खालको चिसो बतास
- ग.मोल गर्न नसकिने
- घ.कैलास पर्वतमुनि रहेको ठुलो र पवित्र तीर्थस्थल मानिने एक प्रसिद्ध दह
- ङ.बौद्ध धर्मावलम्बी लामाहरूको देवालय
- च.पहाडको खोचबाट पहरामा ठक्कर खाँदै झरेको पानीको प्रवाह
उत्तर
- क.अनकन्टार
- ख.सिरेटो (पाठमा ‘सिरेटा’ र ‘सिरेटाले’)
- ग.अमूल्य
- घ.मानसरोवर
- ङ.गुम्बा
- च.छहरा
दिइएका पदावलीलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस्: पाइला चाल्नु, झमक्क साँझ, बास बस्ने ठाउँ, निकै जोखिम, सिउसिउ गर्नु, नामी ओखती, पहाडका तरेली, प्रमत्त पारा, हिमाली खोला
उत्तर
| पदावली | वाक्यमा |
|---|---|
| पाइला चाल्नु | हिउँमा चिप्लिएला भनेर हामीले बिस्तारै पाइला चाल्यौँ। |
| झमक्क साँझ | झमक्क साँझ परेपछि गोठाला घर फर्के। |
| बास बस्ने ठाउँ | खोला किनारमा बास बस्ने ठाउँ भेटिएपछि सबै खुसी भए। |
| निकै जोखिम | वर्षामा भिरको बाटो हिँड्नु निकै जोखिमको काम हो। |
| सिउसिउ गर्नु | जाडोले सिउसिउ गर्दै हामी डाँडा काट्यौँ। |
| नामी ओखती | तितेपाती गाउँमा घाउको नामी ओखती मानिन्छ। |
| पहाडका तरेली | घाम अस्ताउँदा पहाडका तरेली सुनौला देखिए। |
| प्रमत्त पारा | वर्षामा त्रिशूली प्रमत्त पारामा बग्छ। |
| हिमाली खोला | हिमाली खोलाको पानी गर्मीमा पनि चिसो हुन्छ। |
दिइएका शब्द प्रयोग गरी अनुच्छेद तयार पार्नुहोस्: उत्पादन, बेरोजगार, निर्यात, नगदेबाली, उर्वर, आत्मनिर्भर, प्रोत्साहन, आधुनिक
नमुना अनुच्छेद
हाम्रो देशको धेरै जमिन उर्वर छ, तर गाउँका धेरै युवा बेरोजगार भएर विदेश गएका छन्। आधुनिक प्रविधि प्रयोग गरे कम जग्गामा पनि धेरै उत्पादन गर्न सकिन्छ। अलैँची, चिया, अदुवा र डोल्पाको स्याउ जस्ता नगदेबाली लगाएर तिनको निर्यात बढाउन सकिन्छ। यसका लागि सरकारले किसानलाई बिउ, ऋण र बजारमा प्रोत्साहन दिनुपर्छ। यसो भए गाउँले आफैँ कमाउने छन्, र देश आत्मनिर्भर बन्ने छ।
बोध र अभिव्यक्ति
दिइएका शब्दको शुद्ध उच्चारण गर्नुहोस्: सदरमुकाम, आदर, व्यवस्थापन, खच्चड, भोजपत्र, निधार, भन्ज्याङ, अन्तर्राष्ट्रिय, अनकन्टार, नाकेडाँडी, तीर्थस्थल
उच्चारण गर्ने तरिका
टुक्रा पारेर बोल्नुहोस्: सदर्-मु-काम, आ-दर, व्य-वस्-था-पन, खच्-चड, भोज-पत्र, नि-धार, भन्-ज्याङ, अन्-तर्-राष्-ट्रि-य, अन-कन्-टार, ना-के-डाँ-डी, तीर्-थस्-थल। व्य मा व र य सँगै बोलिन्छन्। भन्ज्याङ को अन्त्यमा ङ नाकबाट सुनिनुपर्छ। तीर्थ मा र् नछुटाउनुहोस्।
‘से गुम्बाको सुन्दरता’ नियात्रा पालैपालो सस्वरवाचन गर्नुहोस्।
वाचन गर्दा
ठाउँका नाम स्पष्ट र अलि बिस्तारै पढ्नुहोस्। फुसफुसे, गड्गडाएर, भुलुकभुलुक जस्ता शब्दमा आवाजको भाव ल्याउनुहोस्। ‘तुमी पूरै डोल्पाली भया छौ बड्डा!’ ठट्टाको स्वरमा पढ्नुहोस्। हिउँको भिरको अंशमा गति बढाउनुहोस्, र अन्तिम वाक्य शान्त र सन्तुष्ट स्वरमा पढ्नुहोस्।
‘से गुम्बाको सुन्दरता’ नियात्रा पढी दिइएका प्रश्नको मौखिक उत्तर दिनुहोस्:
- क.डोल्पाको सदरमुकामको नाम के हो?
- ख.कहाँ स्याउको राम्रो उत्पादन हुँदो रहेछ?
- ग.कुन बजारमा यार्चागुम्बाको खोजी हुन थालेको छ?
- घ.यार्चागुम्बा कहिलेदेखि टिप्न सुरु गरिन्छ?
- ङ.नियात्रामा से गुम्बाको चर्चा गरिएको प्रसङ्गभन्दा लगत्तैअगाडि कुन विषयको चर्चा गरिएको छ?
उत्तर
- क.डोल्पाको सदरमुकामको नाम दुनै हो।
- ख.छेप्कामा स्याउको राम्रो उत्पादन हुँदो रहेछ।
- ग.अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा यार्चागुम्बाको खोजी भएको छ।
- घ.यार्चागुम्बा जेठको आधाआधीदेखि टिप्न सुरु गरिन्छ।
- ङ.से गुम्बाको चर्चाभन्दा लगत्तैअगाडि सेला पासबाट हिउँले भरिएको छोटो भिरको बाटो झर्दा लेखक लड्दै चिप्लिँदै तल पुगेको र त्रास भएको विषयको चर्चा गरिएको छ।
‘से गुम्बाको सुन्दरता’ नियात्राको ‘हामी चौथो दिनमा बोरिङमा …’ बाट सुरु भएर ‘… माग भएको पाइन्छ।’ मा टुङ्गिने अंशलाई अनुलेखन गर्नुहोस्।
लेख्दा ध्यान दिनुहोस्
अनुलेखन भनेको हेरेर जस्ताको तस्तै सार्नु हो। सारिसकेपछि पाठ्यपुस्तकसँग दाँजेर आफैँ जाँच्नुहोस्। यी शब्दमा गल्ती हुने गर्छ: बोरिङमा, यार्चागुम्बा, हिउँचितुवा, औँलाले, अन्तर्राष्ट्रिय, खुल्दुली। चन्द्रविन्दु र अल्पविराम नछुटाउनुहोस्।
‘से गुम्बाको सुन्दरता’ नियात्राको ‘से गुम्बा करिब …’ बाट सुरु भएर ‘… अद्भुत अनुभव गरेँ।’ मा टुङ्गिने अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:
- क.से गुम्बाका विशेषता लेख्नुहोस्।
- ख.गाउँलेको आम्दानीको स्रोत के रहेछ?
उत्तर
- क.से गुम्बा करिब १,३०० वर्ष पुरानो मानिन्छ। यहाँ छालाले मोरेर राखिएका पुराना र ऐतिहासिक बौद्धग्रन्थ छन्। गुम्बा रातो रङले रङ्गाइएको छ, र यसको वरिपरि लुङतर हल्लिरहन्छन्। यहाँ भदौमा जात्रा लाग्छ, हरेक १२ वर्षमा ठुलो पूजा र मेला लाग्छ, र हरेक दुई वर्षमा लामा फेरिन्छन्। यो नेपालको नामी बौद्ध तीर्थस्थल पनि हो।
- ख.चौँरी, च्याङ्ग्रा र भेडा पाल्नु, आलु रोप्नु र यार्चागुम्बा टिप्नु गाउँलेको आम्दानीको स्रोत रहेछ।
‘से गुम्बाको सुन्दरता’ नियात्रा पढी दिइएका प्रश्नको सङ्क्षिप्त उत्तर लेख्नुहोस्:
- क.से फोक्सुन्डो तालबाट खसेको पानी कस्तो थियो?
- ख.रिग्मो गाउँमा के के फल्दा रहेछन्?
- ग.धौलागिरिको दृश्य कस्तो थियो?
- घ.से गुम्बालाई किन प्राचीन गुम्बाका रूपमा लिइन्छ?
उत्तर
- क.से फोक्सुन्डो तालबाट खसेको पानी सङ्लो, सफा, निलो र निर्मल थियो। त्यो पानी नदी भएर कञ्चन लहरसहित बगेको थियो।
- ख.रिग्मो गाउँमा फापर र आलु निकै फल्दा रहेछन्।
- ग.सेला पासबाट देखिएको पूर्वतिरको धौलागिरि र पुथा हिउँचुलीको दृश्य अद्भुत थियो। त्यसको सुन्दरता गनेर सक्न नसकिने जस्तो थियो।
- घ.से गुम्बा करिब १,३०० वर्ष पुरानो भएको गाउँलेले बताउँछन्, र गुम्बाभरि पुराना र ऐतिहासिक बौद्धग्रन्थ छन्। त्यसैले यसलाई प्राचीन गुम्बाका रूपमा लिइन्छ।
व्याख्या, समीक्षा र स्थान परिचय
व्याख्या गर्नुहोस्: उत्तरतिर हिउँचुलीको झन् बढ्ता खात र आलोक थियो।
नमुना उत्तर
प्रस्तुत पङ्क्ति ‘से गुम्बाको सुन्दरता’ नियात्राबाट लिइएको हो। ५,३०० मिटरको सेला पासमा पुगेका लेखकले उत्तरतिरको हिमालको दृश्य यसरी वर्णन गरेका हुन्।
‘खात’ भनेको थुप्रो र ‘आलोक’ भनेको उज्यालो हो। पूर्वतिर धौलागिरि र पुथा हिउँचुली त सुन्दर थिए नै, उत्तरतिर चाहिँ हिउँका चुली झन् धेरै थुप्रिएका र घाममा झन् उज्याला देखिन्थे। त्यही उज्यालोले थाकेका र भोकाएका लेखकलाई केही बेर आफ्नो दुःख बिर्साएको छ।
यसरी यो पङ्क्तिले हिमालको विशालता र चमक मात्र होइन, कठिन उचाइमा पुगेपछि मिल्ने आनन्द पनि देखाएको छ।
‘से गुम्बाको सुन्दरता’ नियात्राबाट तपाईँले कुन कुन स्थानको जानकारी पाउनुभयो, सूची बनाउनुहोस्।
उत्तर
- जिल्ला र बजार: डोल्पा, जुफाल, दुनै
- बास र गाउँ: रूपगाड, छेप्का, बोरिङ, रिग्मो, लेखेढुङ्गा, साल्दाङ, भिजेर, टाटा
- नदी र ताल: ठुलीभेरी, सुलीगाड, से फोक्सुन्डो नदी र ताल, सागर र पेरी काप्पो नदी, से फोक्सुन्डो छहरा
- हिमाल र चुचुरा: कान्जिरोवा, नोर्बुकाङ, धौलागिरि, पुथा हिउँचुली, सेलरी सुम्दो
- भन्ज्याङ र गुम्बा: सेला पास, से गुम्बा
- चर्चामा आएका अरू ठाउँ: मानसरोवर कैलास, रुकुम, जाजरकोट, हुम्ला
डोल्पाको उच्च हिमाली क्षेत्रको जीवन शैलीबारे वर्णन गर्नुहोस्।
नमुना उत्तर
डोल्पाको उच्च हिमाली क्षेत्रको जीवन कठिन तर प्रकृतिसँग जोडिएको छ। यहाँका बस्ती साना र टाढा टाढा छन्; से गुम्बा जस्तो ठाउँमा पाँचछ परिवार मात्र छन्।
यहाँका मान्छे पशुपालन र खेतीमा निर्भर छन्। रिग्मोका हरेक परिवारले १०/१२ ओटा चौँरी पाल्छन्: भारी बोकाउन र हलो जोताउन याक, दुधका लागि नाक। च्याङ्ग्रा र भेडा पनि पालिन्छन्। चिसो भेगमा फापर र आलु फल्छन्। जेठमा जोखिम मोलेर लेकमा यार्चागुम्बा टिप्न जानु आम्दानीको ठुलो स्रोत हो। सामान खच्चडले बोक्छन्, र साँघुरो बाटामा सिटीले सूचना दिइन्छ।
धर्म र संस्कृति जीवनसँगै जोडिएका छन्। धेरै मान्छे बोन वा बौद्ध धर्म मान्छन्, बाटाभरि मन्त्र लेखिएका ढुङ्गा र लुङतर छन्, र भदौको जात्रा र १२ बर्से मेलामा गाउँले भेला हुन्छन्। यसरी चिसो, भिर र अभावका बिच पनि यहाँको जीवन श्रम, धर्म र सामूहिकतामा अडिएको छ।
दिइएका बुँदाका आधारमा स्थान परिचय लेख्नुहोस्:
स्थान: जनकपुरधाम
परिचय: प्राचीनकालमा राजा जनकले राज्य गरेको भूमि; सीताको जन्मभूमि; प्राचीनकालमा निर्मित कलात्मक र विशाल रामजानकी मन्दिर; दैनिक रूपमा स्वदेश तथा विदेशबाट दर्शनार्थी आउने; विवाह पञ्चमीका दिन ठुलो मेला लाग्ने; प्रशस्त मठमन्दिरका साथै तलाउ र कुण्ड रहेका; पौराणिक तथा ऐतिहासिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण स्थल; हाल मधेस प्रदेशको धनुषा जिल्लामा पर्ने प्रदेश राजधानी
नमुना उत्तर
जनकपुरधाम
जनकपुरधाम हाल मधेस प्रदेशको धनुषा जिल्लामा पर्ने प्रदेश राजधानी हो। प्राचीनकालमा राजा जनकले राज्य गरेको यो भूमि सीताको जन्मभूमि पनि हो। त्यसैले यो ठाउँ पौराणिक र ऐतिहासिक दुवै दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
यहाँको मुख्य आकर्षण प्राचीनकालमा बनेको कलात्मक र विशाल रामजानकी मन्दिर हो। यहाँ प्रशस्त मठमन्दिरका साथै तलाउ र कुण्ड छन्। स्वदेश र विदेशबाट दर्शनार्थी दैनिक रूपमा यहाँ आउँछन्, र विवाह पञ्चमीका दिन ठुलो मेला लाग्छ।
भाषिक प्रकार्य: विषय विस्तार
‘जीवनशैली नै संस्कृतिको आधार हो’ कथनलाई विस्तार गरी कक्षामा सुनाउनुहोस्।
नमुना विस्तार
मान्छेले दिनहुँ जसरी खान्छ, लगाउँछ, काम गर्छ र भेटघाट गर्छ, त्यसैलाई जीवनशैली भनिन्छ। यही बानी पुस्तौँसम्म दोहोरिँदै जाँदा चालचलन, भाषा, चाडपर्व र कला बन्छन्, र तिनको समष्टिलाई संस्कृति भनिन्छ।
डोल्पा यसको राम्रो उदाहरण हो। चिसो ठाउँमा चौँरी पालिन्छन्, त्यसैले त्यहाँको खाना, लुगा र काममा चौँरीको ठुलो स्थान छ। खेतीका बालीअनुसार तराई र पहाडका चाडपर्व पनि फरक छन्। भूगोल र जीवनशैली फरक भएकैले नेपालमा संस्कृति विविध छ।
जीवनशैली बदलिँदा संस्कृति पनि बिस्तारै बदलिन्छ। त्यसैले जीवनशैली नै संस्कृतिको आधार हो भनिएको हो।
भाषिक संरचना: सरल, संयुक्त र मिश्र वाक्य
अभ्यास: भाषिक संरचना
दिइएको अनुच्छेद पढी सरल, संयुक्त र मिश्र वाक्य टिपोट गरी कक्षामा छलफल गर्नुहोस्:
हजुरबुबा पत्रिका पढ्नुहुन्छ। उहाँ रेडियो सुन्नुहुन्छ। उहाँ टेलिभिजन हेर्नुहुन्छ। हजुरबुबाले पत्रिका, रेडियो र टेलिभिजनका माध्यमबाट देशविदेशका खबर थाहा पाउनुहुन्छ। जब उहाँले नौला समाचार थाहा पाउनुहुन्छ तब हामीलाई वरिपरि राखेर सुनाउन थाल्नुहुन्छ। हिजो उहाँले नासाद्वारा अन्तरिक्षमा यान प्रक्षेपण गरेको समाचार थाहा पाउनुभएछ अनि यो चमत्कारका बारेमा हामीलाई पनि सुनाउनुभयो। उहाँको यस किसिमको जानकारी भने नौलो थिएन। हामी उहाँको आनीबानीका सन्दर्भमा परिचित थियौँ तर यस्तो चमत्कारपूर्ण समाचारका बारेमा बेखबर थियौँ।
उत्तर
| किसिम | वाक्य |
|---|---|
| सरल | हजुरबुबा पत्रिका पढ्नुहुन्छ। उहाँ रेडियो सुन्नुहुन्छ। उहाँ टेलिभिजन हेर्नुहुन्छ। हजुरबुबाले पत्रिका, रेडियो र टेलिभिजनका माध्यमबाट देशविदेशका खबर थाहा पाउनुहुन्छ। उहाँको यस किसिमको जानकारी भने नौलो थिएन। |
| संयुक्त | हिजो उहाँले … थाहा पाउनुभएछ अनि … सुनाउनुभयो। हामी … परिचित थियौँ तर … बेखबर थियौँ। |
| मिश्र | जब उहाँले नौला समाचार थाहा पाउनुहुन्छ तब हामीलाई वरिपरि राखेर सुनाउन थाल्नुहुन्छ। |
चौथो वाक्यमा र छ, तर त्यसले रेडियो र टेलिभिजन नाम मात्र जोडेको छ; टुङ्ग्याउने क्रियापद पाउनुहुन्छ एउटै भएकाले वाक्य सरल हो।
कोष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस्:
- क.उषाले परीक्षा दिइन् अनि सफल भइन्। (सरल वाक्य)
- ख.वीरमान तरकारी फलाउँछन्। वीरमान पैसा कमाउँछन्। (मिश्र वाक्य)
- ग.हिउँद लाग्छ। हिमाल सेताम्मे देखिन्छ। (संयुक्त वाक्य)
- घ.जब हाम्रो गाउँमा एम्बुलेन्सको सुविधा हुन थाल्यो तब गाउँले खुसी भए। (सरल वाक्य)
- ङ.आमा बजार जानुभएछ। आमाले किनमेल गर्नुभएछ। (संयुक्त वाक्य)
- च.आकाशमा बादल मडारियो। असिनापानी पर्यो। (मिश्र वाक्य)
उत्तर
- क.उषा परीक्षा दिएर सफल भइन्।
- ख.जब वीरमान तरकारी फलाउँछन् तब पैसा कमाउँछन्।
- ग.हिउँद लाग्छ र हिमाल सेताम्मे देखिन्छ।
- घ.हाम्रो गाउँमा एम्बुलेन्सको सुविधा हुन थालेपछि गाउँले खुसी भए।
- ङ.आमा बजार जानुभएछ र किनमेल गर्नुभएछ।
- च.जब आकाशमा बादल मडारियो तब असिनापानी पर्यो।
तालिकामा दिइएका वाक्य पढ्नुहोस् र छलफल गर्नुहोस्:
| विश्लेषित वाक्य | संश्लेषित वाक्य |
|---|---|
| मङ्गल मिहिनेती विद्यार्थी हुन्। उनले भाउजूसँग ५०० रुपियाँ लिए। उनले कापीकलम किने। | मिहिनेती विद्यार्थी मङ्गलले भाउजूबाट ५०० रुपियाँ लिएर कापीकलम किने। |
छलफलका बुँदा
- बायाँतिर तीन सरल वाक्य छन्; दायाँतिर तिनै कुरा एउटै वाक्यमा छन्।
- कर्ता मङ्गल तीन पटकबाट एक पटकमा झरेको छ, र उनले हटेको छ।
- ‘मिहिनेती विद्यार्थी हुन्’ कर्ताको विशेषण बनेको छ।
- लिए बदलिएर लिएर भएको छ; टुङ्ग्याउने क्रियापद किने मात्र रहेको छ।
- अर्थ बदलिएको छैन। टुङ्ग्याउने क्रियापद एउटै भएकाले संश्लेषित वाक्य सरल वाक्य हो।
दिइएका वाक्यलाई संश्लेषण गर्नुहोस्:
बालकृष्ण सम साहित्यकार हुन्। उनले नाटक रचना गरेका थिए। उनले कविता रचना गरेका थिए। उनी नेपाली साहित्यमा अमर छन्।
उत्तर
साहित्यकार बालकृष्ण सम नाटक र कविता रचना गरेर नेपाली साहित्यमा अमर छन्।
दिइएको संश्लेषित वाक्यलाई विश्लेषण गर्नुहोस्:
माघ महिनामा विद्यालयले हिउँदे बिदाको सूचना दिएपछि विद्यार्थी खुसी भएर आआफ्ना योजना बनाउँदै घर फर्किएका छन्।
उत्तर
माघ महिनामा विद्यालयले हिउँदे बिदाको सूचना दिएको छ। विद्यार्थी खुसी भएका छन्। उनीहरूले आआफ्ना योजना बनाएका छन्। उनीहरू घर फर्किएका छन्।
वर्णविन्यास: पदयोग
अभ्यास: वर्णविन्यास
दिइएको अनुच्छेद पढी पदयोगबारे छलफल गर्नुहोस्:
उनीहरू बसबाट काठमाडौँसम्म पुगे। काठमाडौँमा धार्मिक, सांस्कृतिक, ऐतिहासिकलगायत स्थल छन्। पशुपतिनाथ र बौद्धनाथको प्रसिद्धि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म पुगेको छ। उत्तरतिरका हिमशृङ्खलाको सुन्दरतासमेत अनुपम थियो। यही सुन्दरतालाई मानिसले नियालिरहेका थिए।
छलफलका बुँदा
| किसिम | शब्द |
|---|---|
| बहुवचन | उनीहरू |
| विभक्ति | बसबाट, काठमाडौँमा, बौद्धनाथको, हिमशृङ्खलाको, सुन्दरतालाई, मानिसले |
| नामयोगी | काठमाडौँसम्म, ऐतिहासिकलगायत, स्तरसम्म, उत्तरतिरका, सुन्दरतासमेत |
| क्रियापद | नियालिरहेका |
पुगेको छ र नियालिरहेका थिए मा अन्तिम छ, थिए भने छुट्टिएका छन्।
दिइएका वाक्यलाई पदयोग गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस्:
- क.सबै साथीहरू आ आफ्नै काम मा व्यस्त छन्।
- ख.आज मामा हरू हाम्रो घरमा आउनु हुन्छ।
- ग.तपाईँ सँग कति रुपियाँ छ?
- घ.विद्यालयको नियम अनुसार काम गर्नु पर्छ।
- ङ.बुबा बाहेक सबै जना आउनु भयो।
उत्तर
- क.सबै साथीहरू आआफ्नै काममा व्यस्त छन्।
- ख.आज मामाहरू हाम्रो घरमा आउनुहुन्छ।
- ग.तपाईँसँग कति रुपियाँ छ?
- घ.विद्यालयको नियमअनुसार काम गर्नुपर्छ।
- ङ.बुबाबाहेक सबै जना आउनुभयो।
सुनाइ र बोलाइ
सुनाइ पाठ १५ सुन्नुहोस् र दिइएका वाक्य ठिक भए ठिक र बेठिक भए बेठिक भन्नुहोस्:
- क.राजवंशी, धिमाल, सन्थाल, ताजपुरिया आदि जातिको प्राचीन थातथलो मध्य नेपाल हो।
- ख.सिरुवा पर्वमा खेतीपाती वृद्धिको कामना गरिन्छ।
- ग.सिरुवा पर्वको दोस्रो दिन पानीसिरुवा पर्छ।
- घ.सिरुवा पर्वको अवसरमा हाटमेला लाग्ने गर्छ।
उत्तर
- क.बेठिक। उनीहरूको प्राचीन थातथलो पूर्वी नेपाल हो।
- ख.ठिक।
- ग.बेठिक। पहिलो दिन पानीसिरुवा पर्छ; दोस्रो दिन कातसिरुवा र तेस्रो दिन रङसिरुवा पर्छन्।
- घ.ठिक।
सुनाइ पाठ १५ का आधारमा दिइएका प्रश्नको उत्तर भन्नुहोस्:
- क.सिरुवा पर्व कुन कुन जातिको प्रमुख पर्व हो?
- ख.सिरुवा पर्वमा कसरी शुभकामना आदानप्रदान गरिन्छ?
- ग.नववर्षका दिन कस्तो वस्त्र लगाइन्छ?
- घ.सिरुवा पर्वका अवसरमा कहाँ ठुलो मेला लाग्छ?
उत्तर
- क.सिरुवा पर्व राजवंशी, धिमाल, सन्थाल, ताजपुरिया आदि पूर्वी नेपालका आदिवासी जातिको प्रमुख पर्व हो।
- ख.ग्रामस्थान, बोटबिरुवा र माटाको पूजाआजा गरेर एकआपसमा प्रगति र समृद्धिको शुभकामना आदानप्रदान गरिन्छ।
- ग.नववर्षका दिन पवित्र वस्त्र लगाइन्छ।
- घ.प्रत्येक वर्षको वैशाख एक गते मोरङको सुनबर्सीमा ठुलो मेला लाग्छ।
सिर्जना र परियोजना कार्य
यात्रा वर्णन लेख्ने तरिका
तपाईँले गरेको कुनै यात्राको स्मरण गर्दै ‘अविस्मरणीय यात्रा’ शीर्षक राखी यात्रा वर्णन गर्नुहोस्।
नमुना
अविस्मरणीय यात्रा
गएको असोजमा बुबासँग म सल्यानबाट रारा जाने बसमा चढेँ। बुबाले ‘रारा नदेखी नेपाल देखेको नभन्नू’ भन्नुहुन्थ्यो, त्यसैले मेरो उत्सुकता रातभरि निदाउन दिएन।
बिहान सबेरै हामी हिँड्यौँ। बाटो धुलाम्मे थियो, र गाडी उफ्रँदा टाउको छतमा ठोकिन्थ्यो। दिउँसो खोलाछेउको सानो होटलमा खाएको आलु र फापरको रोटीको स्वाद अझै सम्झन्छु। साँझ पर्दा जाडोले दाँत कटकट गर्न थाल्यो, र मैले बुबाको ज्याकेट नै ओढेँ।
भोलिपल्ट उकालो चढ्दा सास फुल्यो। तर सल्लाको जङ्गल पार गरेर डाँडामा पुग्दा मैले सास रोकेँ। तल आकाश नै झरे जस्तो निलो ताल थियो। बुबाले केही बोल्नुभएन, मेरो काँधमा हात मात्र राख्नुभयो। हामी धेरैबेर किनारमा बस्यौँ। पानीमा बादल र डाँडाको छाया हल्लिरहेको थियो, र चिसो हावाले थकाइ बिस्तारै उडाएर लग्यो। फर्कने बेला त्यो निलो पानीमा फोहोर नपरोस् भनेर हामीले बिस्कुटका खोल बटुलेर झोलामा हाल्यौँ। त्यो दिन मैले बुझेँ: किताबमा पढेको रारा र आँखाले देखेको रारा एउटै होइनन्।
तपाईँका अभिभावकमध्ये एक जनासँग उहाँले गरेको यात्राका बारेमा कुराकानी गर्नुहोस्। सो कुराकानीका आधारमा स्थान र त्यहाँको विशेषता टिपोट गरी कक्षामा प्रस्तुत गर्नुहोस्।
के के सोध्ने?
- कहाँ जानुभएको थियो, कहिले र किन?
- कसरी जानुभयो, बाटामा कति समय लाग्यो?
- त्यहाँ के के देख्नुभयो, के खानुभयो?
- त्यहाँका मान्छेको काम, लुगा र बोली कस्ता थिए?
- यात्राको सबैभन्दा गाह्रो र सबैभन्दा रमाइलो क्षण कुन थियो?
प्रस्तुत गर्दा पहिले ठाउँको नाम र कहाँ पर्छ, त्यो भन्नुहोस्। त्यसपछि त्यहाँका तीन चार विशेषता र अन्त्यमा तपाईँलाई के रोचक लाग्यो, त्यो भन्नुहोस्। कसले बताउनुभयो, त्यो पनि भन्नुहोस्।
