परीक्षा अभ्यास
हरेक एकाइको अन्त्यमा दिइएका सबै प्रश्न, सङ्केत र उत्तरसहित। उत्तर हेरेपछि आफ्नो उत्तर मिल्यो कि मिलेन, चिनो लगाउनुहोस्। नमिलेका प्रश्न पछि फेरि अभ्यास गर्नुहोस्।
24 प्रश्न
एकाइ 16 · सम्पादकलाई चिठी
छाप्न मिल्ने PDF
- अध्ययन टिपोट 3 पृष्ठ
- थप चुनौतीपूर्ण अभ्यास प्रश्न 3 पृष्ठ उत्तरकुञ्जिका
शब्दभण्डार
अभ्यास: शब्दभण्डार
दिइएका शब्दको अर्थ लेख्नुहोस्: क्षति, भुइँचालो, धनजन, सङ्कट, अतिक्रमण, अभाव, जनचेतना, विपत्ति
उत्तर
- क्षति: हानि, नोक्सानी
- भुइँचालो: जमिन हल्लिने घटना, भूकम्प
- धनजन: धन र मान्छे
- सङ्कट: ठुलो अप्ठ्यारो, आपत्को अवस्था
- अतिक्रमण: सीमा नाघेर अर्काको ठाउँ वा अधिकार मिच्ने काम
- अभाव: नहुनु, कमी
- जनचेतना: जनतामा हुने जानकारी र सचेतना
- विपत्ति: ठुलो हानि पुर्याउने घटना, ठुलो दुःख
पाठ्यपुस्तकको अनुच्छेदमा सुम्निमाको अचानक पेट दुखेको, दाइले कागतीपानी बनाइदिएको र ट्याक्सीमा अस्पताल पुर्याइएको घटना छ। त्यसमा आएका अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी टिपोट गर्नुहोस्।
उत्तर
चसक्क, फत्र्याकफत्र्याक, चिटचिट, कक्रक्क, बरर्र, क्वाँक्वाँ, टुप्लुक्क, दनदनी, भुलुक्क, तरर, घटघटी, हस्याङफस्याङ, घ्याच्च, सरासर, फटाफट।
दिइएका अनुकरणात्मक शब्दका पदावलीबिच जोडा मिलाउनुहोस्:
सिरिङ्ङ, भुसुक्क, मुसुक्क, क्वारक्वार्ती, सलल्ल, गमक्क, छस्याकछुसुक
हाँस्नु, हेर्नु, बग्नु, आवाज आउनु, बस्नु, निदाउनु, पर्नु, हुनु
उत्तर
- सिरिङ्ङ हुनु: चिसो पानी छुँदा जिउ सिरिङ्ङ भयो।
- भुसुक्क निदाउनु: थाकेको भाइ ओछ्यानमा पल्टनेबित्तिकै भुसुक्क निदायो।
- मुसुक्क हाँस्नु: पुरस्कार पाउँदा दिदी मुसुक्क हाँसिन्।
- क्वारक्वार्ती हेर्नु: नचिनेको मान्छेलाई कुकुरले क्वारक्वार्ती हेर्यो।
- सलल्ल बग्नु: वर्षापछि कुलोमा पानी सलल्ल बग्यो।
- गमक्क बस्नु: नयाँ लुगा लगाएर भाइ मञ्चमा गमक्क बस्यो।
- छस्याकछुसुक आवाज आउनु: मुसाले सुकेका पात चलाउँदा छस्याकछुसुक आवाज आयो।
जोडा मिलाउने प्रश्नमा एउटा विकल्प बढी राखिन्छ; यहाँ ‘पर्नु’ बढी छ। ‘सिरिङ्ङ पर्नु’ पनि भनेमा गलत हुँदैन; त्यसो भए ‘हुनु’ बढी रहन्छ।
कतिपय किताबमा यी शब्द ‘सिरिङ्ग’ र ‘छस्र्याकछुस्रुक’ लेखिएका भेटिन्छन्; शब्दकोशका रूप सिरिङ्ङ र छस्याकछुसुक हुन्।
दिइएका अनुकरणात्मक शब्दलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस्: घुटुक्क, च्वास्स, टुप्लुक्क, निथ्रुक्क, खुरुक्क, टप्प, लहलह, टुकुटुकु
उत्तर
- घुटुक्क: तीतो औषधी भाइले एकै सासमा घुटुक्क निल्यो।
- च्वास्स: खाली खुट्टा हिँड्दा काँडाले च्वास्स घोच्यो।
- टुप्लुक्क: वर्षौँदेखि विदेशमा बसेका काका दसैँमा टुप्लुक्क घर आइपुग्नुभयो।
- निथ्रुक्क: छाता नबोकेकाले बाटैमा निथ्रुक्क भिजियो।
- खुरुक्क: शिक्षकले बोलाएपछि ऊ खुरुक्क अगाडि गयो।
- टप्प: छानाबाट पानीका थोपा टप्प खसिरहेका थिए।
- लहलह: असारको झरीपछि धानका बोट लहलह झाङ्गिए।
- टुकुटुकु: भर्खर हिँड्न सिकेकी नानी टुकुटुकु हिँड्छिन्।
बोध र अभिव्यक्ति
दिइएका शब्दको शुद्ध उच्चारण गर्नुहोस्: अव्यवस्थित, अतिक्रमण, योजनाबद्ध, भौगोलिक, अवस्था, क्षति, अतिवृष्टि, सङ्कट
उच्चारण गर्दा ध्यान दिने कुरा
- अव्यवस्थित: अ-व्य-वस्-थित; ‘व्य’ एकै सासमा।
- अतिक्रमण: अ-ति-क्र-मण; ‘क्र’ मा क र र सँगै।
- योजनाबद्ध: यो-ज-ना-बद्-ध; ‘द्ध’ मा द र ध दुवै सुनिन्छन्।
- भौगोलिक: भौ-गो-लिक; ‘भौ’ मा ‘औ’ प्रस्ट।
- अवस्था: अ-वस्-था; ‘व’ ओठ नजोडी।
- क्षति: छ्य-ति जस्तो सुनिन्छ; ‘छति’ होइन।
- अतिवृष्टि: अ-ति-वृष्-टि; ‘वृ’ लाई ‘व्रि’ जस्तो उच्चारण गरिन्छ।
- सङ्कट: सङ्-कट; ‘ङ्’ नाकबाट।
‘सम्पादकलाई चिठी’ पाठ मौन पठन गरी सोधिएका प्रश्नको मौखिक उत्तर दिनुहोस्:
- क.गोरखापत्र राष्ट्रिय दैनिकको कार्यालय कहाँ छ?
- ख.सम्पादकलाई चिठी लेख्नुको मुख्य प्रयोजन के हो?
- ग.भुइँचालाले के गर्छ?
- घ.प्राकृतिक विपत्तिबाट के के क्षति हुन्छ?
उत्तर
- क.गोरखापत्र राष्ट्रिय दैनिकको कार्यालय धर्मपथ, काठमाडौँमा छ।
- ख.सम्पादकलाई चिठी लेख्नुको मुख्य प्रयोजन प्राकृतिक विपत्तिप्रति जनचेतना फैलाउन र पूर्वसतर्कता अपनाउन सबैको ध्यानाकर्षण गराउनु हो।
- ग.भुइँचालाले धनजनको ठुलो क्षति गर्छ।
- घ.प्राकृतिक विपत्तिबाट धनजनको क्षति हुन्छ: मान्छेको ज्यान जान्छ, बस्ती डुब्छन्, खेतबारीमा रोपाइँ गर्न सकिँदैन र मानव जीवन नै सङ्कटमा पर्छ।
‘सम्पादकलाई चिठी’ पाठ पढी पाठको संरचनाका बारेमा छलफल गर्नुहोस्।
छलफलका बुँदा
- प्रारम्भ: मिति, श्री सम्पादकज्यू, पत्रिकाको नाम र ठेगाना, विषय, महोदय।
- मध्य: पहिलो अनुच्छेदमा समस्या, दोस्रोमा नेपालकै उदाहरण र कारण, तेस्रोमा उपाय र ध्यानाकर्षण।
- अन्त्य: दायाँतिर लेख्नेको नाम र ठेगाना।
‘सम्पादकलाई चिठी’ पाठ पढी दिइएका प्रश्नको सङ्क्षिप्त उत्तर लेख्नुहोस्:
- क.‘प्राकृतिक विपत्ति पूर्वसूचना दिएर आउँदैन।’ भन्नुको तात्पर्य के हो?
- ख.प्राकृतिक विपत्ति किन बढेका छन्?
- ग.कस्ता कस्ता प्राकृतिक विपत्तिले मानव जीवनलाई सङ्कटमा पार्छन्?
- घ.प्राकृतिक विपत्तिबाट बच्न के गर्नुपर्छ?
उत्तर
- क.बाढी, पहिरो, भुइँचालो जस्ता विपत्ति कहिले, कहाँ र कति ठुलो आउँछन् भन्ने कुरा पहिल्यै थाहा हुँदैन; ती अचानक आउँछन् र तयारीको समय दिँदैनन्। त्यसैले विपत्ति आएपछि होइन, पहिल्यै सतर्क हुनुपर्छ भन्ने यसको तात्पर्य हो।
- ख.विकट भौगोलिक अवस्था, अव्यवस्थित बसोबास, वनजङ्गलको विनाश, नदीदोहन, नदीनालाक्षेत्रको अतिक्रमण र योजनाबद्ध विकासको अभावका कारण प्राकृतिक विपत्ति बढेका छन्।
- ग.बाढीपहिरो, आँधीबेहरी, भुइँचालो, हिमपहिरो, अतिवृष्टि, अल्पवृष्टि, अनावृष्टि र खण्डवृष्टि जस्ता प्राकृतिक विपत्तिले मानव जीवनलाई सङ्कटमा पार्छन्।
- घ.प्राकृतिक विपत्तिबाट बच्न व्यवस्थित बस्ती विकास गर्नुपर्छ, नदीनाला र वनजङ्गल अतिक्रमण गर्नु हुँदैन र वातावरणको रक्षा गर्नुपर्छ। साथै जनचेतना फैलाएर पूर्वसतर्कता अपनाउनुपर्छ।
‘सम्पादकलाई चिठी’ पाठबाट चारओटा प्रश्न निर्माण गर्नुहोस्।
नमुना प्रश्न
- क.मनोज नगरकोटीले चिठी कुन पत्रिकाका सम्पादकलाई लेखेका छन्?
- ख.चिठीमा नेपालका कुन कुन विपत्तिको उदाहरण दिइएको छ?
- ग.असार साउनमा कम पानी पर्दा के समस्या हुन्छ?
- घ.पूर्वसतर्कताले कसरी धनजनको क्षति घटाउँछ?
प्रश्न बनाउँदा
उत्तर पाठबाटै आउने गरी प्रश्न बनाउनुहोस्। को, के, कहाँ, कहिले, किन, कसरी जस्ता शब्द बदल्दै जानुभयो भने प्रश्नमा विविधता आउँछ।
‘सम्पादकलाई चिठी’ पाठको लेखन ढाँचा र शैली अनुकरण गरेर आफू बसेको ठाउँ वा टोलमा भुस्याहा कुकुरको बिगबिगी भएकाले समयमै व्यवस्थापन गरियोस् भन्ने कुरा उल्लेख गर्दै सम्पादकलाई चिठी लेख्नुहोस्।
नमुना चिठी
श्री सम्पादकज्यू,
पोखरा खबर दैनिक,
न्युरोड, पोखरा।
महोदय,
पछिल्ला केही महिनादेखि हाम्रो टोलमा भुस्याहा कुकुरको बिगबिगी बढेको छ। बिहान विद्यालय जाने बालबालिका डराउँदै हिँड्छन्। राति कुकुरको हुलले बाटो छेक्छ र भुकाइले बिरामी र वृद्धवृद्धाको निद्रा खलबलिन्छ।
गत महिना मात्र हाम्रो वडामा तीन जनालाई कुकुरले टोकेको थियो। कुकुरको टोकाइबाट रेबिज जस्तो प्राणघातक रोग सर्न सक्छ, त्यसैले यो सानो समस्या होइन। बाटोमै फालिएको फोहोर र खोप नलगाइएका छाडा कुकुर यसका मुख्य कारण हुन्।
कुकुरलाई कुट्नु वा विष दिनु समाधान होइन। फोहोर ठिक ठाउँमा व्यवस्थापन गर्ने, कुकुरलाई खोप लगाउने र बन्ध्याकरण गरेर सङ्ख्या नियन्त्रण गर्ने काम नगरपालिकाले पशु स्वास्थ्यकर्मीको सहयोगमा गर्न सक्छ। त्यसैले यस समस्याको समयमै व्यवस्थापन गरियोस् भन्ने ध्यानाकर्षण गराउन चाहन्छु।
पोखरा महानगरपालिका १७, कास्की
कसरी बनाइयो?
पहिलो अनुच्छेदमा समस्या, दोस्रोमा प्रमाण र कारण, तेस्रोमा उपाय र अनुरोध छ। ढाँचा पाठकै हो, विषय मात्र फेरिएको छ। कुकुरप्रति गाली नगरी उपाय सुझाइएको छ। बोलीचालीमा बाटोमा छाडिएका, कसैले नपालेका कुकुरलाई भुस्याहा कुकुर भनिन्छ, त्यसैले चिठीमा ‘छाडा कुकुर’ पनि आएको छ।
पाठ्यपुस्तकमा महाङ्काल गाउँपालिकाको वक्तृत्वकला प्रतियोगितामा प्रथम भएकी आठ कक्षाकी साथी आरति नेपालीलाई कक्षाका साथीहरूले दिएको बधाई पत्रको नमुना छ। त्यो पढी पालिकास्तरीय गायन प्रतियोगितामा प्रथम स्थान हासिल गर्ने साथीलाई दिइने बधाई पत्रको नमुना तयार पार्नुहोस्।
नमुना बधाई पत्र
लोकतन्त्र दिवसको अवसरमा चन्द्रगिरि नगरपालिकाद्वारा आयोजित पालिकास्तरीय गायन प्रतियोगितामा प्रथम स्थान हासिल गरी आफ्नो र विद्यालयको गौरव बढाउनुभएकामा आठ कक्षामा अध्ययनरत साथी पासाङ तामाङलाई हार्दिक बधाई ज्ञापन गरिन्छ।
सरस्वती माध्यमिक विद्यालय
बधाई पत्रको ढाँचा
एउटै लामो वाक्यले चार कुरा भन्छ: कुन अवसर, कसले आयोजना गरेको के प्रतियोगिता, कति स्थान, र कसलाई बधाई। अन्त्यमा दायाँतिर दिनेको नाम र संस्था आउँछ।
तपाईँको विद्यालयमा मनाउन लागिएको अभिभावक दिवसका लागि अभिभावकलाई लेखिने निमन्त्रणा पत्र तयार पार्नुहोस्।
नमुना निमन्त्रणा पत्र
श्री ............................ ज्यू,
यस विद्यालयको अभिभावक दिवसको अवसरमा मिति २०८३ फागुन ५ गते बिहान ११ बजे विद्यालयको प्राङ्गणमा एक कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ। उक्त कार्यक्रममा विद्यार्थीको प्रगति र विद्यालयको सुधारबारे छलफल हुने छ। कार्यक्रममा यहाँको उपस्थितिका लागि हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौँ।
भानु माध्यमिक विद्यालय
बन्दीपुर, तनहुँ
नछुटाउने कुरा
के कार्यक्रम हो, कहिले (मिति र समय) र कहाँ हुन्छ, अनि कसले बोलाएको हो: निमन्त्रणामा यी चार कुरा नभई हुँदैन।
दिइएका बुँदाका आधारमा सम्मान पत्र तयार पार्नुहोस्:
- नाम: मदनकृष्ण श्रेष्ठ
- ठेगाना: ललितपुर महानगरपालिका, बागमती प्रदेश
- क्षेत्र: कलाकारिता
- योगदान: हास्यव्यङ्ग्य कलाका माध्यमबाट मनोरञ्जन प्रदान, समाजका विकृति विसङ्गतिप्रति व्यङ्ग्य प्रहार गरी सभ्य समाज निर्माणको आग्रह, राष्ट्रियताको सन्देश
- आयोजक: दिक्तेल जनहित क्लब, खोटाङ
- कार्यक्रम: वि.सं. २०८० माघ १५ गते
नमुना सम्मान पत्र
ललितपुर महानगरपालिका, बागमती प्रदेश
यहाँले कलाकारिताको क्षेत्रमा हास्यव्यङ्ग्य कलाका माध्यमबाट मनोरञ्जन प्रदान गर्नुभएको छ। समाजका विकृति र विसङ्गतिप्रति व्यङ्ग्य प्रहार गरी सभ्य समाज निर्माणको आग्रह गर्नुका साथै राष्ट्रियताको सन्देश फैलाउनुभएको छ। यहाँको यस अमूल्य योगदानको कदर गर्दै दिक्तेल जनहित क्लब, खोटाङ यो सम्मान पत्र प्रदान गर्दछ।
अध्यक्ष
दिक्तेल जनहित क्लब, खोटाङ
सम्मान पत्रको ढाँचा
माथि शीर्षक, त्यसपछि सम्मानित व्यक्तिको नाम र ठेगाना, बिचमा उहाँको क्षेत्र र योगदान, र अन्त्यमा मिति र आयोजक आउँछन्। व्यक्तिलाई उच्च आदर दिइन्छ: ‘यहाँले’, ‘गर्नुभएको छ’। दिइएका बुँदामा नभएको कुरा आफैँ नथप्नुहोस्।
पाठ्यपुस्तकको सन्दर्भमा प्रधानाध्यापकले प्रार्थना सभामा तीन जना विद्यार्थीलाई खादा र अबिर लगाएर बधाई दिनुहुन्छ: वक्तृत्वकलामा जिल्लामा प्रथम भएकी निर्मला, जिल्लास्तरीय दौडमा प्रथम भएका पुष्कर र गितार वादनमा राष्ट्रिय पुरस्कार पाएका राजीव। अनि सबैलाई आफ्नो प्रतिभा खोज्न र त्यसमा निरन्तर लागिरहन भन्नुहुन्छ, र टेबुलमा राखेको फाराम लिएर मन पर्ने अतिरिक्त क्रियाकलाप र त्यसको प्रगति भर्न निर्देशन दिनुहुन्छ। तपाईँले विद्यालयबाट कस्ता कस्ता सन्दर्भमा निर्देशन पाउनुभएको छ, कक्षामा छलफल गर्नुहोस्।
छलफलका बुँदा
- परीक्षा अघि: प्रवेशपत्र, समय र कक्षाकोठाको निर्देशन।
- भुइँचालोको अभ्यासमा: डेस्कमुनि बस्ने, लाइन लागेर चौरमा जाने निर्देशन।
- खेलकुद वा भ्रमणअघि: के बोक्ने, कहाँ भेट्ने, कोसँग हिँड्ने भन्ने निर्देशन।
- सरसफाइ अभियानमा: कुन कक्षाले कुन ठाउँ सफा गर्ने भन्ने निर्देशन।
निर्देशन प्रायः आज्ञार्थ भावमा हुन्छ: गर्नू, जानुहोस्, भर्नुहोस्। प्रधानाध्यापकको भनाइमा पनि यस्ता क्रियापद छन्। अर्को खण्डमा यही भाव सिकिन्छ।
भाषिक संरचना: भाव
अभ्यास: भाषिक संरचना
माथिको भावको तालिका पढ्नुहोस् र छलफल गर्नुहोस्।
छलफलका बुँदा
- सामान्यार्थ: लेख्छु, जान्छिन्, जितेछ: काम भएको वा हुने जानकारी।
- आज्ञार्थ: बस्, जाऊ, गर: तँ र तिमीका लागि काम गर्न लगाउने रूप।
- इच्छार्थ: पढूँ, जाऔँ, फर्किउन्: म, हामी र उनीका लागि चाहना बुझाउने रूप।
- सम्भावनार्थ: गर्लास्, गर्नुहोला, पर्ला: अनुमान बुझाउने रूप; ‘ला’ सुनिन्छ।
- सङ्केतार्थ: लागे, खोलिए: सर्त बुझाउने रूप; पछि परिणाम आउँछ।
कोष्ठकमा दिइएका निर्देशनअनुसार वाक्य पूरा गर्नुहोस्:
- क.दीपा सरासर घर ........। (जा: सामान्यार्थ)
- ख.मोहन हलेसीको दर्शन ........। (गर्: इच्छार्थ)
- ग.तिमी अहिले नै बहिनीलाई चिठी ........। (लेख्: आज्ञार्थ)
- घ.पर्यटकको आगमनले आम्दानी ........। (बढ्: सम्भावनार्थ)
- ङ.उनी यस पटकको परीक्षामा सफल ........। (हु: इच्छार्थ)
- च.सलिना मिहिनेत ........ उनी सफल हुन्छिन्। (गर्: सङ्केतार्थ)
- छ.हरि घर ........। (जा: सामान्यार्थ)
- ज.पानी ........ बाली सप्रन्छ। (पर्: सङ्केतार्थ)
- झ.तिमी राम्ररी ........। (पढ्: आज्ञार्थ)
उत्तर
- क.दीपा सरासर घर गइन्। (जान्छिन् पनि हुन्छ।)
- ख.मोहन हलेसीको दर्शन गरोस्।
- ग.तिमी अहिले नै बहिनीलाई चिठी लेख।
- घ.पर्यटकको आगमनले आम्दानी बढ्ला।
- ङ.उनी यस पटकको परीक्षामा सफल होउन्।
- च.सलिना मिहिनेत गरे उनी सफल हुन्छिन्।
- छ.हरि घर गयो। (जान्छ पनि हुन्छ।)
- ज.पानी परे बाली सप्रन्छ।
- झ.तिमी राम्ररी पढ।
दिइएको अनुच्छेदमा प्रयोग भएका क्रियापदलाई सम्भावनार्थमा परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस्:
तिमीसँग १,००० रुपियाँ छ। तिमी त्यो पैसा लिएर पसल जान्छौ। तिमीसँग बहिनी पनि जान्छिन्। दुबै जना मिलेर किनमेल गर्छौ। तिमी तेल, मसला र नुन बोक्छौ। बहिनी आलु र दाल बोक्छिन्। तिमीहरू सरासर घरमा आएर परियोजना कार्य गर्छौ। तिमीहरूको काम देखेर आमाबुबा खुसी हुनुहुन्छ।
उत्तर
तिमीसँग १,००० रुपियाँ होला। तिमी त्यो पैसा लिएर पसल जाऔला। तिमीसँग बहिनी पनि जालिन्। दुबै जना मिलेर किनमेल गरौला। तिमी तेल, मसला र नुन बोकौला। बहिनी आलु र दाल बोक्लिन्। तिमीहरू सरासर घरमा आएर परियोजना कार्य गरौला। तिमीहरूको काम देखेर आमाबुबा खुसी हुनुहोला।
सामान्यार्थ, इच्छार्थ, आज्ञार्थ, सम्भावनार्थ र सङ्केतार्थ क्रियापद प्रयोग गरी एक अनुच्छेदमा आफ्नो साथीको वर्णन गर्नुहोस्।
नमुना अनुच्छेद
मेरो साथी तेन्जिङ सोलुखुम्बुमा बस्छ (सामान्यार्थ)। ऊ निकै मिहिनेती र मिलनसार छ (सामान्यार्थ)। ऊ आउने वर्ष काठमाडौँ पढ्न आउला (सम्भावनार्थ)। ऊ यता आए हामी सँगै विज्ञान मेला हेर्ने छौँ (सङ्केतार्थ र सामान्यार्थ)। उसको सपना पूरा होस् (इच्छार्थ)। म उसलाई सधैँ भन्छु, “तेन्जिङ, तिमी हरेक दिन चिठी नलेखे पनि फोन गर” (आज्ञार्थ)।
वर्णविन्यास: पदवियोग
अभ्यास: वर्णविन्यास
दिइएका वाक्यलाई उपयुक्त ठाउँमा पदवियोग गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस्:
- क.सफलता साथीहरूसँग घुम्नगइन्।
- ख.अहिलेकति बज्यो होला?
- ग.तिमीलाई रुनुन हाँस्नु भएको छ।
- घ.यो किताब रामकलाकालागि हो।
- ङ.यहाँ जोजो आए पनि राम्राराम्रा काम गर्नुपर्छ।
उत्तर
- क.सफलता साथीहरूसँग घुम्न गइन्।
- ख.अहिले कति बज्यो होला?
- ग.तिमीलाई रुनु न हाँस्नु भएको छ।
- घ.यो किताब रामकलाका लागि हो।
- ङ.यहाँ जो जो आए पनि राम्रा राम्रा काम गर्नुपर्छ।
दिइएको अनुच्छेद पढ्नुहोस् र पदवियोग सम्बन्धमा भएका त्रुटि पहिचान गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस्:
हामीले आफूसँग भएको प्रतिभा प्रदर्शनगर्न लाज मान्नुहुँदैन है। कसैले गीतगाउन जानेको हुन्छ। कोहीनाच्न सिपालु हुन्छन्। कोहीबाजा बजाउन जान्दछन्। कोही कोही अझ नाच्न, गाउन र बाजा बजाउननै सिपालु हुन्छन्। तपाईँहरूसँग पनि यस्ता विभिन्न प्रतिभाहोलान्।
उत्तर
त्रुटि: प्रदर्शनगर्न, गीतगाउन, कोहीनाच्न, कोहीबाजा, बजाउननै, प्रतिभाहोलान्।
हामीले आफूसँग भएको प्रतिभा प्रदर्शन गर्न लाज मान्नुहुँदैन है। कसैले गीत गाउन जानेको हुन्छ। कोही नाच्न सिपालु हुन्छन्। कोही बाजा बजाउन जान्दछन्। कोही कोही अझ नाच्न, गाउन र बाजा बजाउन नै सिपालु हुन्छन्। तपाईँहरूसँग पनि यस्ता विभिन्न प्रतिभा होलान्।
सुनाइ र बोलाइ
सुनाइ पाठ १६ सुन्नुहोस् र दिइएका वाक्य ठिक भए ठिक र बेठिक भए बेठिक भन्नुहोस्:
- क.सूचना कुनै व्यक्ति, समाज वा घटनासँग सम्बन्धित हुन्छ।
- ख.ठुल्ठुला सभासम्मेलन तथा गोष्ठीका लागि पनि आधुनिक प्रविधिको उपयोग गर्न सकिन्छ।
- ग.सञ्चार जगत्ले फड्को मारिसकेको छैन।
- घ.प्रविधिले गर्दा जतिसुकै नजिक भए पनि टाढा रहे सरह हुँदै गएको छ।
उत्तर
- क.ठिक।
- ख.ठिक।
- ग.बेठिक। सञ्चार जगत्ले कत्ति चाँडै फड्को मारिसकेको छ।
- घ.बेठिक। जो जतिसुकै टाढा भए पनि नजिकै रहे सरह हुँदै गएको छ।
सुनाइ पाठ १६ का आधारमा दिइएका प्रश्नको मौखिक उत्तर दिनुहोस्:
- क.सञ्चार भनेको के हो?
- ख.कुनै तीनओटा सञ्चार माध्यमका नाम भन्नुहोस्।
- ग.सञ्चार माध्यमको प्रयोग किन गरिन्छ?
- घ.सञ्चार प्रविधिलाई किन वैज्ञानिक वरदान मानिन्छ?
उत्तर
- क.एक ठाउँको सूचना अर्को ठाउँसम्म पुर्याउने कार्य नै सञ्चार हो।
- ख.रेडियो, टेलिभिजन र मोबाइल। (टेलिफोन, इमेल, फेसबुक र पत्रपत्रिका पनि भन्न सकिन्छ।)
- ग.एक ठाउँको सूचना अर्को ठाउँसम्म पुर्याउन सञ्चार माध्यमको प्रयोग गरिन्छ। सामान्य विषयको आदानप्रदान, उच्चस्तरीय शैक्षिक सामग्रीको उपयोग र ठुला सभासम्मेलनका लागि पनि यिनको प्रयोग हुन्छ।
- घ.गुगल मिट, जुम जस्ता इन्टरनेटबाट चल्ने प्रविधिले टाढाका मान्छेलाई पनि आमनेसामने कुराकानी गराउँछन्। यसले आजको विश्व साँगुरिएको छ, त्यसैले यस्ता प्रविधिलाई वैज्ञानिक वरदान मानिन्छ।
सिर्जना र परियोजना कार्य
तपाईँ बसेको वडामा देखिएका खानेपानी, बाटोघाटो र बिजुलीबत्ती व्यवस्थापनसम्बन्धी समस्या औँल्याउँदै स्थानीय पत्रिकाका सम्पादकलाई चिठी लेख्नुहोस्।
नमुना चिठी
श्री सम्पादकज्यू,
जनकपुर टुडे दैनिक,
जनकपुरधाम, धनुषा।
महोदय,
हाम्रो वडाका बासिन्दा दैनिक जीवनका आधारभूत सेवाबाट समस्यामा परेका छन्। धारामा बिहान एक घण्टा मात्र पानी आउँछ, र बर्खामा त्यो पनि धमिलो हुन्छ। मुख्य बाटोमा खाल्डा परेका छन्। राति सडकबत्ती नबल्दा पैदल यात्रुलाई हिँड्न गाह्रो छ।
गत महिना बाटोको खाल्डामा चिप्लेर दुई जना मोटरसाइकल यात्री घाइते भए। पुराना पाइप नफेरिएकाले पानी चुहिन्छ, बाटो मर्मतको काम अधुरो छ, र बिग्रेका बत्ती फेर्ने जिम्मेवारी कसको हो भन्ने कुरा नै प्रस्ट छैन।
वडा कार्यालयले पुराना पाइप फेर्ने, बर्खाअघि खाल्डा पुर्ने र बत्ती मर्मतका लागि जिम्मेवार व्यक्ति तोक्ने काम गरे यी समस्या धेरै घट्छन्। बासिन्दाले पनि पानीको सदुपयोग गर्नुपर्छ। त्यसैले यतातर्फ सम्बन्धित निकायको ध्यान जाओस् भन्ने अनुरोध गर्दछु।
जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका ४, धनुषा
कसरी बनाइयो?
तीन समस्या एकैसाथ छन्, तर ढाँचा उही छ: पहिलो अनुच्छेदमा समस्या, दोस्रोमा प्रमाण र कारण, तेस्रोमा उपाय र अनुरोध। ठाउँ र उदाहरण आफ्नै वडाका राख्नुहोस्।
‘इन्टरनेटको सही उपयोग गरी सिकाइ क्षमता बढाउन सकिन्छ।’ भन्ने विषयमा आधारित भई बुँदा सङ्कलन गर्नुहोस् र एउटा सन्देशमूलक लेख तयार पार्नुहोस्।
बुँदा
- प्रश्नको उत्तर, भिडियो, शब्दकोश र किताब घरमै पाइन्छन्।
- पढेको कुरा बुझ्न अभ्यास र खेल भेटिन्छन्।
- टाढाका शिक्षक र साथीसँग सिक्न सकिन्छ।
- समय खेर फाल्ने र गलत जानकारीको जोखिम पनि छ।
- समय तोक्ने, भरपर्दो स्रोत हेर्ने र नोट टिप्ने बानी चाहिन्छ।
नमुना लेख
इन्टरनेट: सही प्रयोग, ठुलो सिकाइ
हातको सानो मोबाइलभित्र आज ठुलो पुस्तकालय अटाएको छ। गणितको गाह्रो प्रश्न होस् वा विज्ञानको प्रयोग, इन्टरनेटमा त्यसको व्याख्या, भिडियो र अभ्यास भेटिन्छन्। गाउँमा पुस्तकालय नभए पनि विद्यार्थीले शब्दकोश, किताब र पाठ घरमै पढ्न सक्छन्, र टाढाका शिक्षकबाट सिक्न सक्छन्।
तर चक्कु जस्तै इन्टरनेट पनि दुईधारे छ। खेल र रिल हेर्दाहेर्दै घण्टौँ बित्छन्, र सबै जानकारी ठिक पनि हुँदैनन्। त्यसैले पढ्ने समय तोकौँ, भरपर्दो स्रोत मात्र हेरौँ, सिकेको कुरा आफ्नै शब्दमा लेखौँ र शङ्का लागे शिक्षकलाई सोधौँ।
इन्टरनेट आफैँले सिकाउँदैन; सिक्ने इच्छा भएकालाई सघाउँछ। मोबाइल हातमा छ भने यसलाई समय मार्ने होइन, ज्ञान बढाउने साथी बनाऔँ।
लेख कसरी लेख्ने
सन्देशमूलक लेखका तीन भाग हुन्छन्: ध्यान खिच्ने सुरु, प्रमाणसहितका कारण, र पाठकलाई के गर्ने भन्ने सन्देश। ‘तोकौँ’, ‘बनाऔँ’ जस्ता इच्छार्थका क्रियापदले पाठकलाई सँगै लैजान्छन्।
