परीक्षा अभ्यास
हरेक एकाइको अन्त्यमा दिइएका सबै प्रश्न, सङ्केत र उत्तरसहित। उत्तर हेरेपछि आफ्नो उत्तर मिल्यो कि मिलेन, चिनो लगाउनुहोस्। नमिलेका प्रश्न पछि फेरि अभ्यास गर्नुहोस्।
23 प्रश्न
एकाइ 9 · नेपालको वैदेशिक व्यापार
छाप्न मिल्ने PDF
- अध्ययन टिपोट 2 पृष्ठ
- थप चुनौतीपूर्ण अभ्यास प्रश्न 3 पृष्ठ उत्तरकुञ्जिका
शब्दभण्डार
अभ्यास: शब्दभण्डार
दिइएका शब्द र अर्थबिच जोडा मिलाउनुहोस्:
शब्द: भूक्षय, पूर्वाधार, विकिरण, निःशस्त्रीकरण, जीवाणु, खण्डन, सम्पदा, बहुमुखी, प्राङ्गारिक
अर्थ: हातहतियार नष्ट गर्ने काम; अति सूक्ष्म कीटाणु; विभिन्न विषयक्षेत्रको ज्ञान हासिल गरेको; मुख्य आधार; सम्पत्ति; बाढी, पहिरो आदिका कारण जमिन भासिने काम; अर्काको विचार वा सिद्धान्त काट्ने काम; शक्तिशाली किरण; वातावरण; पातपतिङ्गर आदि कुहिएको रूप
उत्तर
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| भूक्षय | बाढी, पहिरो आदिका कारण जमिन भासिने काम |
| पूर्वाधार | मुख्य आधार |
| विकिरण | शक्तिशाली किरण |
| निःशस्त्रीकरण | हातहतियार नष्ट गर्ने काम |
| जीवाणु | अति सूक्ष्म कीटाणु |
| खण्डन | अर्काको विचार वा सिद्धान्त काट्ने काम |
| सम्पदा | सम्पत्ति |
| बहुमुखी | विभिन्न विषयक्षेत्रको ज्ञान हासिल गरेको |
| प्राङ्गारिक | पातपतिङ्गर आदि कुहिएको रूप |
‘वातावरण’ कुनै शब्दसँग मिल्दैन; जोडा मिलाउने प्रश्नमा यस्तो एउटा विकल्प बढी दिइन्छ।
कोष्ठकबाट खाली ठाउँमा उपयुक्त शब्द भर्नुहोस्:
- क.विश्वमा ......... को सङ्कट बढ्दै छ। (अभिलेख, इन्धन, परिपत्र)
- ख.हामीले ........... जोगाउन वृक्षरोपण गर्नुपर्छ। (अस्तित्व, मानवता, पर्यावरण)
- ग.नेपालको संविधानले .......... तोकेको छ। (मौलिक हक, सहवरण, अनुसन्धान)
- घ................ निर्वाचन गराउँदै छ। (प्रक्षेपण, विधेयक, निर्वाचन आयोग)
- ङ.प्राकृतिक .............. को समुचित प्रयोग गर्नुपर्छ। (संसाधन, प्रविधि, अर्थतन्त्र)
उत्तर
- क.इन्धन
- ख.पर्यावरण
- ग.मौलिक हक
- घ.निर्वाचन आयोग
- ङ.संसाधन
दिइएका पदावली बुझाउने शब्द ‘नेपालको वैदेशिक व्यापार’ प्रबन्धबाट पहिचान गरी लेख्नुहोस्:
- क.वस्तु वा सामान साटासाट गर्ने काम
- ख.सरकारको आर्थिक प्रणाली
- ग.आधुनिक बनाउने काम वा प्रक्रिया
- घ.उत्पन्न गरेर वा उब्जाएर तयार पारिएको वस्तु
- ङ.चारैतिरबाट जमिनले घेरिएको देश
उत्तर
- क.वस्तु विनिमय
- ख.अर्थतन्त्र
- ग.आधुनिकीकरण
- घ.उत्पादन
- ङ.भूपरिवेष्टित
‘नेपालको वैदेशिक व्यापार’ प्रबन्धबाट सातओटा पारिभाषिक / प्राविधिक शब्द खोजी तिनलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस्।
नमुना उत्तर
| शब्द | वाक्यमा |
|---|---|
| अर्थतन्त्र | पर्यटन बढेपछि मुस्ताङको अर्थतन्त्र बलियो भयो। |
| आयात | नेपालले पेट्रोल र डिजेल आयात गर्छ। |
| निर्यात | इलामको चिया विदेशमा निर्यात हुन्छ। |
| टकसार | पुराना राजाहरूले टकसारमा मुद्रा बनाउँथे। |
| कच्चा पदार्थ | कागज कारखानालाई बाँस र काठ कच्चा पदार्थका रूपमा चाहिन्छ। |
| औद्योगिकीकरण | औद्योगिकीकरणले युवालाई देशमै रोजगारी दिन्छ। |
| अवमूल्यन | रुपैयाँको अवमूल्यन भएपछि आयातित सामान महँगो भयो। |
बोध र अभिव्यक्ति
दिइएका शब्दको शुद्ध उच्चारण गर्नुहोस्: प्रणाली, अर्थतन्त्र, तिब्बत, चर्मकार, औषधीजन्य, निरन्तरता, यार्चागुम्बा, वाणिज्य, समानान्तर, मुद्रा, आत्मनिर्भर
उच्चारण गर्ने तरिका
टुक्रा पारेर बोल्नुहोस्: प्र-णा-ली, अर्-थ-तन्-त्र, तिब्-बत, चर्-म-कार, औ-ष-धी-जन्-य, नि-रन्-त-र-ता, यार्-चा-गुम्-बा, वा-णिज्-य, स-मा-नान्-तर, मुद्-रा, आत्-म-निर्-भर।
‘ण’ बोल्दा जिब्रो माथि तालुतिर फर्काउनुहोस्: ‘प्रणाली’ र ‘वाणिज्य’।
‘नेपालको वैदेशिक व्यापार’ प्रबन्ध पढी दिइएका प्रश्नको मौखिक उत्तर दिनुहोस्:
- क.व्यापारको सामान्य उद्देश्य के हो?
- ख.लिच्छविकालमा व्यापारलाई कसरी सहज बनाइएको थियो?
- ग.कसले तिब्बतसँग व्यापार सञ्चालन गरेका थिए?
- घ.नेपालले किन व्यापार घाटा सहनुपरेको छ?
- ङ.पाठको पहिलो अनुच्छेदमा कुन विषयवस्तु समेटिएको छ?
उत्तर
- क.व्यापारको सामान्य उद्देश्य नाफा कमाउनु हो।
- ख.लिच्छविकालमा सुन, चाँदी र तामाका मुद्रा चलाएर व्यापार सहज बनाइएको थियो।
- ग.मल्ल राजा प्रताप मल्लले तिब्बतसँग व्यापार सञ्चालन गरेका थिए।
- घ.जनशक्ति विदेश पलायन हुनु, उत्पादन घरेलु स्तरमै सीमित हुनु, कृषि निर्वाहमुखी हुनु, औद्योगिकीकरणमा निष्क्रियता हुनु, कच्चा पदार्थ आयात गर्नुपर्नु र नेपाली मुद्राको अवमूल्यन हुनुले नेपालले व्यापार घाटा सहनुपरेको छ।
- ङ.पहिलो अनुच्छेदमा व्यापारको अर्थ, उद्देश्य र स्थानीय, राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय गरी व्यापारका तीन किसिम समेटिएका छन्।
‘नेपालको वैदेशिक व्यापार’ प्रबन्ध पढी दिइएका प्रश्नको सङ्क्षिप्त उत्तर लेख्नुहोस्:
- क.व्यापार भन्नाले के बुझिन्छ?
- ख.सेन वंशका पालामा कस्ता व्यावसायिक वर्ग विभाजन गरिएका थिए?
- ग.नेपालबाट प्रमुख रूपमा विदेश निर्यात हुने वस्तु कुन कुन हुन्?
- घ.नेपालले कसरी विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छ?
उत्तर
- क.कुनै पनि वस्तु वा मालसामान किनेर वा उत्पादन गरेर बिक्रीवितरण गर्ने कामलाई व्यापार भनिन्छ। यसको सामान्य उद्देश्य नाफा कमाउनु हो।
- ख.सेन वंशका पालामा छालाको काम गर्ने चर्मकार, फलामको काम गर्ने लौहकार, सुनको काम गर्ने सुवर्णकार र तामाको काम गर्ने ताम्रकार जस्ता व्यावसायिक वर्ग विभाजन गरिएका थिए।
- ग.नेपालबाट प्रमुख रूपमा कृषिजन्य वस्तु, तयारी पोसाक, औषधीजन्य जडीबुटी र पशुजन्य कच्चा पदार्थ निर्यात हुन्छन्।
- घ.मानवीय र प्राकृतिक संसाधनको उपयोग गरेर, पुँजी लगानीको राम्रो वातावरण बनाएर र आधुनिक प्रविधिबाट गुणस्तरीय वस्तुको उत्पादन बढाएर नेपालले विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छ।
‘नेपालको वैदेशिक व्यापार’ प्रबन्धको चौथो अनुच्छेदबाट चारओटा प्रश्न बनाउनुहोस् र तिनका उत्तर पनि लेख्नुहोस्।
नमुना प्रश्न र उत्तर
चौथो अनुच्छेद ‘मल्लकालीन नेपाललाई’ बाट सुरु हुन्छ।
क. मल्ल कालको नेपाललाई के मानिन्छ?
उत्तर: मल्ल कालको नेपाललाई अर्थतन्त्रको स्वर्णकाल मानिन्छ।
ख. तिब्बतको राजधानी ल्हासामा के स्थापना गरिएको थियो?
उत्तर: ल्हासामा नेपाली वाणिज्य दूतावास स्थापना गरिएको थियो।
ग. भारतका कुन कुन ठाउँमा नेपाली व्यापारिक कोठी थिए?
उत्तर: सुनौली, पटना र बनारसमा नेपाली व्यापारिक कोठी थिए।
घ. महेन्द्र मल्लले कुन मुद्रा चलाएका थिए?
उत्तर: महेन्द्र मल्लले महेन्द्रमल्ली नामक मुद्रा चलाएका थिए।
व्याख्या गर्नुहोस्: दिगो अर्थतन्त्रका लागि सन्तुलित वैदेशिक व्यापार अनिवार्य सर्त हो।
नमुना व्याख्या
प्रस्तुत पङ्क्ति ‘नेपालको वैदेशिक व्यापार’ प्रबन्धबाट लिइएको हो। यसमा देशको अर्थतन्त्र लामो समय टिक्न आयात र निर्यात मिल्नुपर्छ भन्ने कुरा बताइएको छ।
दिगो अर्थतन्त्र भनेको आज मात्र होइन, भोलि पनि बलियो रहने अर्थतन्त्र हो। सन्तुलित व्यापार भनेको किन्ने र बेच्ने कुरामा ठुलो फरक नहुनु हो। देशले बेचेभन्दा धेरै किन्दै गयो भने विदेशी मुद्रा बाहिरिँदै जान्छ, यहाँका उद्योग खुम्चिन्छन् र युवाले काम पाउँदैनन्। घरमा आम्दानीभन्दा खर्च धेरै भयो भने ऋण बढे जस्तै देशको पनि अवस्था बिग्रन्छ।
त्यसैले स्वदेशमै उत्पादन बढाउनु, तयारी वस्तु निर्यात गर्नु र अनावश्यक आयात घटाउनु जरुरी छ। यही सन्तुलनबिना कुनै देशको अर्थतन्त्र लामो समय बलियो रहन सक्दैन। यसैले लेखकले यसलाई ‘अनिवार्य सर्त’ भनेका छन्।
‘नेपालले वैदेशिक व्यापार .... लाभदायक हुन्छ।’ अनुच्छेद पढी सार लेख्नुहोस्।
नमुना सार
यो आठौँ अनुच्छेद हो। यसको सार:
व्यापार घाटा घटाउन नेपालले जनशक्तिलाई स्वदेशमै रोजगारी दिनुपर्छ र उपभोग्य वस्तुमा आत्मनिर्भर हुनुपर्छ। कृषिलाई आधुनिक बनाई अन्न, फलफूल र पशुजन्य उत्पादन बढाउनुपर्छ। विदेशमा माग भएका वस्तुको उत्पादन बढाउनुपर्छ, र कच्चा पदार्थको सट्टा तयारी वस्तु निर्यात गर्नु लाभदायक हुन्छ।
विदेशमा उच्च माग हुने घरेलु उत्पादनलाई औद्योगिक उत्पादनमा कसरी रूपान्तरण गर्न सकिन्छ, आफ्ना तर्क प्रस्तुत गर्नुहोस्।
नमुना उत्तर
गलैँचा, मूर्ति, ढाका र हस्तकला जस्ता वस्तु घर घरमा थोरै मात्रामा बन्छन्। विदेशमा माग भए पनि ठुलो अर्डर पूरा गर्न सकिँदैन। यिनलाई औद्योगिक उत्पादनमा लैजान यी काम गर्नुपर्छ:
पहिलो, कच्चा पदार्थ सँगै किन्न र ठुलो अर्डर लिन सकियोस् भनेर एउटै ठाउँका सिपालुहरूलाई सहकारी वा कम्पनीमा जोड्नुपर्छ। दोस्रो, हातले गर्नुपर्ने सिप जोगाएर धागो कात्ने, रङ लगाउने र प्याक गर्ने काममा मेसिन प्रयोग गर्नुपर्छ। तेस्रो, सिपालु युवालाई तालिम दिनुपर्छ। चौथो, गुणस्तरको एउटै मापदण्ड बनाएर नेपाली वस्तुको छाप विश्वमा चिनाउनुपर्छ। पाँचौँ, सरकारले सहुलियत ऋण र निर्यातको सहजता दिनुपर्छ।
यसो गर्दा उत्पादन बढ्छ, प्रति वस्तुको लागत घट्छ र नेपाली सिप हराउँदैन। त्यसैले घरेलु सिप र आधुनिक व्यवस्थापन मिलाएर मात्र यो रूपान्तरण सम्भव हुन्छ।
‘उद्योगको महत्त्व’ शीर्षकमा आफ्नो विचार लेख्नुहोस्।
नमुना उत्तर
उद्योगको महत्त्व
उद्योग देशको आर्थिक शक्ति हो। कच्चा पदार्थलाई उपयोगी वस्तुमा बदल्ने ठाउँ उद्योग हो। मेरो विचारमा उद्योग नभई कुनै देश आत्मनिर्भर बन्न सक्दैन।
उद्योगले सबैभन्दा पहिले रोजगारी दिन्छ। देशमै काम पाएपछि युवा विदेश जान बाध्य हुँदैनन्। दोस्रो, देशमै सामान बन्दा आयात घट्छ र विदेशी मुद्रा जोगिन्छ। तेस्रो, तयारी वस्तु निर्यात गर्दा देशले बढी आम्दानी गर्छ। उद्योगले किसानको उब्जनीलाई पनि बजार दिन्छ: चिनी मिलले उखु र जुस कारखानाले फलफूल किन्छ।
तर उद्योगले वातावरण बिगार्नु हुँदैन। त्यसैले वातावरण जोगाएर चल्ने उद्योग बढाउनु हामी सबैको हितमा छ।
दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिपोट गरी सारांश लेख्नुहोस्:
पाल्पाको पहिचान ढाका कपडा र ढलोटको करुवासँग गाँसिएको छ। भोजपुरको खुकुरी र भाँडाकुँडा हरेक नेपालीका घर घरमा पुगेका छन्। चितवनमा उत्पादन भएको मह झापाको बजारमा बिक्री भइरहेको छ। नुवाकोटमा फलेको तरकारी काठमाडौँको भान्सामा पाकिरहेको छ। पाटनमा बनेका थाङ्का डोल्पामा बेचबिखन भइरहेको छ। जुम्लामा फल्ने मार्सी धानले काठमाडौँ पोखरालगायत सहरमा बजार पाएको छ। मानिसले जुम्ला, सोलुखुम्बु र मुस्ताङको स्याउ, गोरखाको सुन्तला, रामेछापको जुनार खोजी खोजी खान थालेका छन्। हिजोआज मुलुकका प्रायः सबै ठाउँमा यातायातको सुविधा छ। यातायातका कारण पूर्वी नेपालमा उत्पादन हुने चिया पश्चिम नेपालमा पाइन्छ। यातायात तथा सञ्चारले फरक फरक ठाउँलाई मात्र होइन, जनताका भावना र सम्बन्धलाई पनि जोडेको छ।
नमुना
बुँदा:
- १.पाल्पाको ढाका र करुवा, भोजपुरको खुकुरी जस्ता स्थानीय उत्पादन देशभर चिनिएका छन्।
- २.मह, तरकारी, थाङ्का र मार्सी धान एक ठाउँबाट अर्को ठाउँका बजारमा पुगेका छन्।
- ३.मान्छेले ठाउँ ठाउँका फलफूल खोजेर खान थालेका छन्।
- ४.यातायात र सञ्चारले ठाउँ मात्र होइन, जनताका भावना र सम्बन्ध पनि जोडेका छन्।
सारांश: नेपालका ठाउँ ठाउँका विशेष उत्पादन यातायातका कारण देशभरका बजारमा पुगेका छन्। यातायात र सञ्चारले ठाउँका साथै जनताका भावना र सम्बन्ध पनि जोडेका छन्।
भाषिक प्रकार्य: सुझाव दिने
गुरुआमाका साथमा आठ कक्षाका विद्यार्थी विद्यालयनजिकैको प्राकृतिक कृषिशाला हेर्न जान्छन्। गुरुआमा दुर्लभ वनस्पति, ओथारो बसेको चरो र मौरीको घार केही पनि नछोई हेर्न सुझाव दिनुहुन्छ र किन नछुने भन्ने कारण पनि बताउनुहुन्छ। त्यस्तै तपाईँ कक्षा प्रतिनिधिको नेतृत्वमा कुनै धार्मिक स्थल वा सङ्ग्रहालय हेर्न जाँदै हुनुहुन्छ भने साथीलाई कुन कुन कुरामा कसरी सुझाव दिनुहुन्छ, अभिनयसहित कक्षामा प्रस्तुत गर्नुहोस्।
नमुना अभिनय
(सङ्ग्रहालयको ढोकामा। कक्षा प्रतिनिधि सबैलाई भेला गर्छिन्।)
कक्षा प्रतिनिधि: साथीहरू, भित्र पस्नुअघि केही कुरा सुन्नुहोस् है। यहाँका पुराना वस्तु नछोई हेरौँ, किनकि हातको पसिनाले तिनलाई बिगार्न सक्छ।
साथी: फोटो खिच्न पाइँदैन र?
कक्षा प्रतिनिधि: ढोकामा सोधेर मात्र खिच्नु राम्रो हुन्छ। फ्ल्यासको उज्यालोले पुराना चित्रको रङ खुइलिन सक्छ।
साथी: त्यसो भए खाजा भित्र लैजाऊँ?
कक्षा प्रतिनिधि: अहँ, झोला ढोकामै राखे हुन्छ। भित्र बिस्तारै बोलौँ, अरू पनि हेर्दै हुनुहुन्छ। लौ, लाइन मिलाएर पसौँ।
भाषिक संरचना: नामयोगी र क्रियायोगी
अभ्यास: भाषिक संरचना
दिइएको अनुच्छेदका यी पद छुट्याएर नामयोगी र क्रियायोगी लेख्नुहोस्: हिजो, चाँडै, अकस्मात्, (आमाबुबा)सँग, सरासर, (घर)भरि, (घर)पछाडि, आमनेसामने, साह्रै, (बगैँचा)तिर, (घर)मुनि, (बारीको) आसपासमा, (भने)अनुसार, पोहोर।
फुर्बा हिजो चाँडै घर फर्किए। फुर्बाका साथीहरू पनि अकस्मात् घरमा आए। उनका आमाबुबासँग दिदी पनि खेतमा जानुभएको थियो। उहाँहरू पनि खेतबाट सरासर आउनुभयो। घरभरि पाहुना देखेर आमा मुसुक्क हाँस्नुभयो। बुबाले घरपछाडि रहेको करेसाबारीबाट सुन्तला ल्याउनुभयो। सबै जना आमनेसामने बसेर सुन्तला खाए। सुन्तला साह्रै रसिला रहेछन्। त्यसपछि फुर्बाले साथीहरूलाई बगैँचातिर डुलाए। घरमुनि बारी रहेछ। बारीको आसपासमा खेत रहेछ। फुर्बाले भनेअनुसार उनीहरू पोहोर मात्र यहाँ बसाइँ सरी आएका रहेछन्।
उत्तर
| नामयोगी | क्रियायोगी |
|---|---|
| सँग, भरि, पछाडि, तिर, मुनि, आसपासमा, अनुसार | हिजो, चाँडै, अकस्मात्, सरासर, आमनेसामने, साह्रै, पोहोर |
नामयोगी सबै अगाडिको शब्दसँग जोडिएर वा त्यसको पछाडि आएर सम्बन्ध देखाएका छन्। ‘आसपासमा’ ‘बारीको’ पछाडि आएर खेत कहाँ छ भन्ने सम्बन्ध देखाएको छ। ‘आमनेसामने’ ले बसेको तरिका बताएको छ, र ‘साह्रै’ ले कति रसिला भन्ने परिमाण बताएको छ।
दिइएका रेखाङ्कित शब्दको पदवर्ग छुट्याउनुहोस्:
- क.तिम्रो घरअगाडि आँपको रुख छ तर त्यसमा फल लाग्दैन रे।
- ख.स्याबास! सबै जनाले असाध्यै राम्रो काम गर्यौ अनि इज्जत राख्यौ।
- ग.आजका साना बालबालिका भोलिका कर्णधार हुन्। हामी उनीहरूप्रति जिम्मेवार बन्नुपर्छ है।
- घ.नेपाल विभिन्न धर्म, संस्कृति र परम्परा भएको सुन्दर राष्ट्र हो। हामी यहाँको विविधतासँग परिचित छौँ।
उत्तर
| वाक्य | पद र पदवर्ग |
|---|---|
| क | तिम्रो: विशेषण; अगाडि: नामयोगी; रुख: नाम; तर: संयोजक; लाग्दैन: क्रियापद; रे: निपात |
| ख | स्याबास: विस्मयादिबोधक; असाध्यै: क्रियायोगी; राम्रो: विशेषण; अनि: संयोजक; इज्जत: नाम; राख्यौ: क्रियापद |
| ग | आजका: विशेषण; साना: विशेषण; बालबालिका: नाम; हामी: सर्वनाम; प्रति: नामयोगी; बन्नुपर्छ: क्रियापद; है: निपात |
| घ | नेपाल: नाम; र: संयोजक; भएको: विशेषण; सुन्दर: विशेषण; सँग: नामयोगी; छौँ: क्रियापद |
‘तिम्रो’ र ‘आजका’ ले पछिको नाम छुट्याएका छन्। ‘भएको’ क्रियाबाट बने पनि यहाँ वाक्य टुङ्ग्याएको छैन, ‘राष्ट्र’ कस्तो भन्ने बताएको छ; वाक्य टुङ्ग्याउने क्रियापद ‘हो’ हो।
दिइएको अनुच्छेदबाट पाँच पाँचओटा नामयोगी र क्रियायोगी पद टिपोट गरी तिनलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस्:
साधना दाइसित बजार गइन्। उनी फटाफट हिँड्न सकिनन्। परार बिरामी परेदेखि उनी ज्यादै कमजोर भएकी छन्। उनले बिहान खाना निकै खाएकी थिइन्। खोई किन हो कुन्नि? आज उनलाई चाँडै भोक लाग्यो। उनले दाइसँग आफू भोकाएको कुरा गरिन्। दाइले उनलाई घरबाहिरका खानेकुरा नखान सल्लाह दिए। उनले साधनालाई फलफूल पसलबाहिर बस्न लगाए। आफू पसलभित्र गए। सफा पानीले फलफूल पखालेर काट्न लगाए। त्यसपछि दाजुबहिनी फटाफट रुखमुनि गए। फलफूल असाध्यै रसिलो रहेछ। उनीहरूले अति मिठो मानेर फलफूल खाए।
नमुना उत्तर
| नामयोगी | वाक्यमा |
|---|---|
| सित | रेश्मा आमासित मामाघर गइन्। |
| सँग | अब्दुल साथीसँग विद्यालय जान्छन्। |
| बाहिर | कक्षाबाहिर हल्ला नगर्नुहोस्। |
| भित्र | झोलाभित्र किताब छ। |
| मुनि | गाई रुखमुनि बसेको छ। |
| क्रियायोगी | वाक्यमा |
|---|---|
| फटाफट | लाक्पाले फटाफट गृहकार्य सकिन्। |
| परार | हामी परार पोखरा गएका थियौँ। |
| बिहान | हजुरबुबा बिहान घुम्न जानुहुन्छ। |
| चाँडै | आज चाँडै घर फर्क। |
| असाध्यै | भाइ असाध्यै रोयो। |
अनुच्छेदमा अरू क्रियायोगी पनि छन्: ज्यादै, निकै, आज, अति, पखालेर, मानेर।
दिइएका नामयोगी र क्रियायोगी प्रयोग गरी लामो समयपश्चात् साथीसँग भेट भएको प्रसङ्ग समेटी एक अनुच्छेद लेख्नुहोस्: बिहान, नजिक, सहित, बित्तिकै, टुप्लुक्क, अलिकति, पट्टि, पछाडि, मुसुक्क, अकस्मात्
नमुना अनुच्छेद
शनिबार बिहान म बजार गएको थिएँ। पसलनजिक पुग्दा अकस्मात् मेरो नाम बोलाएको सुनेँ। देब्रेपट्टि फर्कन बित्तिकै मेरी पुरानी साथी डोल्मा आमासहित टुप्लुक्क देखा परिन्। उनी मलाई देखेर मुसुक्क हाँसिन्। पाँच वर्षअघि उनको परिवार धरान सरेको थियो। हामी चिया पसलपछाडि बसेर अलिकति चिया खायौँ र पुराना कुरा सम्झ्यौँ।
वर्णविन्यास: श, ष र स
अभ्यास: वर्णविन्यास
दिइएको अनुच्छेद पढी ‘श’, ‘स’, ‘ष’ प्रयोग भएका शब्दलाई अलग अलग तालिकामा लेख्नुहोस्:
आषाढको महिना थियो। कृषक खेतमा थिए। पुष्पा, सङ्गम, सृष्टि र शान्ति पनि रोपाइँ हेर्न गएका थिए। गणेश पनि खेतमा गएका रहेछन्। एक्कासि उनी बिरामी परे। उनको शरीर शिथिल भयो। उनको पेटमा समस्या रहेछ। उनलाई बोकेर अस्पताल लगियो। उनको शल्यक्रिया सफल भयो। सात दिनपछि उनी घर फर्किए।
उत्तर
| श | ष | स |
|---|---|---|
| शान्ति, गणेश, शरीर, शिथिल, शल्यक्रिया | आषाढ, कृषक, पुष्पा, सृष्टि | सङ्गम, एक्कासि, समस्या, अस्पताल, सफल, सात |
शुद्ध शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस्:
- क.शिशिर, सिशिर, शिसिर, षिषिर
- ख.पोसण, पोष्ण, पोशण, पोषण
- ग.शाक्षर, षाक्षर, स्साक्षर, साक्षर
- घ.आश्चर्य, आस्चर्य, आस्स्चर्य, आष्चर्य
- ङ.संकृति, संश्कृति, संस्कृति, संष्कृति
उत्तर
- क.शिशिर
- ख.पोषण
- ग.साक्षर
- घ.आश्चर्य
- ङ.संस्कृति
सुनाइ र बोलाइ
सुनाइ पाठ ९ सुन्नुहोस् र दिइएका खाली ठाउँमा मिल्दो शब्द राखी भन्नुहोस्:
- क.मौद्रिक प्रणालीलाई सबल बनाउन .............. को भूमिका हुन्छ।
- ख................... को केन्द्रीय बैङ्कलाई नेपाल राष्ट्र बैङ्क भनिन्छ।
- ग.नेपाल राष्ट्र बैङ्कको स्थापना वि.सं. ................ मा भएको हो।
- घ.नेपाल राष्ट्र बैङ्कले हरेक आर्थिक वर्षमा .............. को तर्जुमा गर्छ।
उत्तर
- क.केन्द्रीय बैङ्क
- ख.नेपाल
- ग.२०१३ वैशाख १४
- घ.मौद्रिक नीति
सुनाइ पाठ ९ का आधारमा दिइएका प्रश्नको मौखिक उत्तर दिनुहोस्:
- क.कुन बैङ्कले विदेशी विनिमय दर निर्धारण गर्छ?
- ख.नेपाल राष्ट्र बैङ्कलाई किन बैङ्कको पनि बैङ्क भनिन्छ?
- ग.नेपाल राष्ट्र बैङ्कको स्थापना कहिले भएको हो?
- घ.नेपाल राष्ट्र बैङ्कलाई किन सरकारको बैङ्क भनिन्छ?
उत्तर
- क.नेपाल राष्ट्र बैङ्कले विदेशी विनिमय दर निर्धारण गर्छ।
- ख.बैङ्क तथा वित्तीय संस्थालाई आवश्यक परेका वेला कर्जा दिने भएकाले यसलाई बैङ्कको पनि बैङ्क भनिन्छ।
- ग.नेपाल राष्ट्र बैङ्कको स्थापना वि.सं. २०१३ वैशाख १४ मा भएको हो।
- घ.यसले सरकारको आर्थिक सल्लाहकारका रूपमा काम गर्ने भएकाले यसलाई सरकारको बैङ्क भनिन्छ।
सिर्जना र परियोजना कार्य
निबन्ध लेख्ने तरिका
दिइएका शीर्षकमा निबन्ध लेख्नुहोस्: क. बचत गर्ने बानी ख. आम्दानीका स्रोत
नमुना निबन्ध: बचत गर्ने बानी
बचत गर्ने बानी
कमाएको सबै पैसा खर्च नगरी भोलिका लागि जोगाउनु बचत हो। बचत धनीका लागि मात्र होइन, थोरै कमाउने सबैका लागि चाहिन्छ। सानो रकम पनि जम्मा गर्दै जाँदा ठुलो बन्छ।
बचतको पहिलो फाइदा सुरक्षा हो। अचानक बिरामी पर्दा, बाली बिग्रँदा वा काम छुट्दा बचतले नै धान्छ। दोस्रो, बचतले सपना पूरा गर्छ। पढाइको शुल्क, घर वा व्यवसायका लागि ऋण नखोजी आफ्नै रकम काम लाग्छ। बैङ्क वा सहकारीमा राखेको रकमले ब्याज पनि दिन्छ।
बचतको बानी सानै उमेरदेखि बसाल्नुपर्छ। खाजा खर्चबाट दिनको दश रुपैयाँ जोगाए वर्षमा तीन हजारभन्दा बढी हुन्छ। खर्च गर्नुअघि ‘यो मलाई साँच्चै चाहिएको हो?’ भनेर सोध्नु राम्रो बानी हो।
देश पनि घर जस्तै हो। धेरै खर्च गर्ने र थोरै कमाउने देशको अवस्था बिग्रन्छ। त्यसैले बचतको बानीले व्यक्तिलाई मात्र होइन, देशलाई पनि बलियो बनाउँछ।
नमुना निबन्ध: आम्दानीका स्रोत
आम्दानीका स्रोत
मान्छेलाई खान, लाउन, पढ्न र बस्न पैसा चाहिन्छ। जुन बाटोबाट पैसा आउँछ, त्यसलाई आम्दानीको स्रोत भनिन्छ। नेपाली परिवारका आम्दानीका स्रोत ठाउँअनुसार फरक छन्।
गाउँमा खेती र पशुपालन आम्दानीका मुख्य स्रोत हुन्। किसानले अन्न, तरकारी, दुध र मासु बेचेर आम्दानी गर्छन्। सहरमा जागिर, पसल र ज्याला मुख्य स्रोत हुन्। शिक्षक, चालक, डकर्मी र व्यापारीले आफ्नो सिप र श्रमबाट कमाउँछन्। धेरै परिवारमा विदेश काम गर्ने सदस्यले पठाएको रकम पनि ठुलो स्रोत हो। घरभाडा, ब्याज र पर्यटनबाट पनि आम्दानी हुन्छ।
आम्दानीको एउटै स्रोतमा भर पर्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ। बाली बिग्रियो भने खेतीमा मात्र भर पर्ने परिवारलाई गाह्रो हुन्छ। त्यसैले खेतीसँगै मौरीपालन, सिपमूलक काम वा सानो व्यवसाय जोड्नु राम्रो हुन्छ।
सिप र मिहिनेत नै आम्दानीका सबैभन्दा भरपर्दा स्रोत हुन्। त्यसैले पढाइसँगै सिप सिक्नु भविष्यको लगानी हो।
