← कक्षा ८ नेपालीका नमुना प्रश्नपत्र
कक्षा ८ नेपालीको नमुना प्रश्नपत्र ९
पूर्णाङ्क: ५०समय: २ घण्टा
सबै प्रश्न अनिवार्य छन्।
नेपाली, कक्षा ८। विद्यार्थीले उत्तर दिँदा सिर्जनात्मक र मौलिक तरिकाले दिनुपर्ने छ। विकल्प दिइएका प्रश्नमा कुनै एकको मात्र उत्तर लेख्नुहोस्।
पाठ्यक्रम विकास केन्द्रको विशिष्टीकरण तालिका २०८०, कक्षा ८, नेपाली अनुसार साइन्स प्लेग्राउन्डले तयार पारेको अभ्यास प्रश्नपत्र। यो पाठ्यक्रम विकास केन्द्र वा परीक्षा सञ्चालन गर्ने निकायको आधिकारिक प्रश्नपत्र होइन; BLE का प्रश्न फरक हुन सक्छन्।
पहिले सबै उत्तर कापीमा लेख्नुहोस्। त्यसपछि हरेक प्रश्नको उत्तर र अङ्क विभाजन खोलेर आफ्नो उत्तर मिलाउनुहोस् र मिलेको हरेक बुँदाका लागि आफैँलाई १ अङ्क दिनुहोस्। बहुवैकल्पिक प्रश्नमा पहिलो पटक छानेको उत्तरको मात्र अङ्क गनिन्छ।
छाप्ने प्रश्नपत्र (PDF, ३ पृष्ठ) उत्तरकुञ्जिका र अङ्क विभाजन
शब्दार्थ
२ अङ्कदिइएका अर्थसँग मिल्ने शब्द छानी खाली ठाउँमा लेख्नुहोस्:
टकसार, कम्पनी, विरासत, निराकरण, अवमूल्यन
- क.समाधान गर्ने काम ...............
- ख.मुद्रा बनाउने ठाउँ ...............
- ग.मोल घट्ने अवस्था ...............
- घ.व्यापार वा उद्योग चलाउने संस्था ...............
उत्तर
- क.निराकरण
- ख.टकसार
- ग.अवमूल्यन
- घ.कम्पनी
‘विरासत’ (पुर्खाबाट पाएको सम्पत्ति वा चलन) बढी दिइएको शब्द हो।
अङ्क विभाजन
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘निराकरण’ र ‘टकसार’ सही लेखेमा।
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘अवमूल्यन’ र ‘कम्पनी’ सही लेखेमा।
शब्द पहिचान
२ अङ्कखाली ठाउँमा मिल्दो शब्द राखी वाक्य पूरा गर्नुहोस्:
- क.‘सूर्य’ को उस्तै अर्थ दिने शब्द ............... हो। (तारा, रवि, जून)
- ख.‘मित्र’ को उल्टो अर्थ दिने शब्द ............... हो। (छिमेकी, साथी, शत्रु)
- ग.‘अन्य’ शब्दको अर्थ ............... हो। (अरू, खानेकुरा, धेरै)
- घ.‘थाल’ को सानो रूप जनाउने लघुतावाची शब्द ............... हो। (कचौरा, थाली, लोटा)
उत्तर
- क.रवि
- ख.शत्रु
- ग.अरू
- घ.थाली
अङ्क विभाजन
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘रवि’ र ‘शत्रु’ राखी वाक्य पूरा गरेमा।
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘अरू’ र ‘थाली’ राखी वाक्य पूरा गरेमा।
वाक्य रचना
२ अङ्कअर्थ खुल्ने गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस्:
नाच्न नजान्ने आँगन टेढो, मतदाता
उत्तर
- नाच्न नजान्ने आँगन टेढो (आफ्नो कमजोरी नदेखी अरूलाई दोष दिनु): पढ्दै नपढी प्रश्न कडा भयो भन्नु भनेको नाच्न नजान्ने आँगन टेढो हो।
- मतदाता (निर्वाचनमा मत दिने व्यक्ति): अठार वर्ष पुगेका नागरिक मतदाता बन्न सक्छन्।
अङ्क विभाजन
- ‘नाच्न नजान्ने आँगन टेढो’ लाई अर्थ खुल्ने गरी शुद्ध वाक्यमा प्रयोग गरेमा।
- ‘मतदाता’ लाई अर्थ खुल्ने गरी शुद्ध वाक्यमा प्रयोग गरेमा।
शुद्ध शब्द
२ × ०.५ = १४. शुद्ध शब्द छानेर लेख्नुहोस्: (०.५ × २ = १)
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
किन भनेर हेर्न एउटा उत्तर छान्नुहोस्।
वाक्य सम्पादन
२ अङ्कदिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारी लेख्नुहोस्:
हाम्रो सँस्कृतिमा आमालाई देवि जस्तै मानीन्छ,
उत्तर
हाम्रो संस्कृतिमा आमालाई देवी जस्तै मानिन्छ।
अङ्क विभाजन
- प्रतिशुद्धि ०.५ का दरले ‘सँस्कृतिमा’ लाई ‘संस्कृतिमा’ र ‘देवि’ लाई ‘देवी’ बनाएमा।
- प्रतिशुद्धि ०.५ का दरले ‘मानीन्छ’ लाई ‘मानिन्छ’ बनाएमा र अन्त्यमा अल्पविरामको ठाउँमा पूर्णविराम (।) राखेमा।
शब्दवर्ग
२ अङ्कगाढा अक्षरमा लेखिएका शब्दको पदवर्ग छुट्याउनुहोस्:
ऊ छिटोछिटो अग्लो डाँडा चढ्छ।
उत्तर
| शब्द | पदवर्ग |
|---|---|
| ऊ | सर्वनाम |
| छिटोछिटो | क्रियायोगी |
| अग्लो | विशेषण |
| चढ्छ | क्रियापद |
अङ्क विभाजन
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘ऊ’ र ‘छिटोछिटो’ को पदवर्ग सही छुट्याएमा।
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले ‘अग्लो’ र ‘चढ्छ’ को पदवर्ग सही छुट्याएमा।
काल / पक्ष र भाव / अर्थ
२ अङ्कदिइएका धातु र सङ्केतका आधारमा खाली ठाउँ भर्नुहोस्:
- क.आउँदो वर्ष हामी नयाँ कक्षामा ............... । (पढ् : सामान्य भविष्यत्)
- ख.दिदीले आज खाना ............... । (पकाउ : पूर्ण वर्तमान)
- ग.यस वर्ष रोपाइँको बेला समयमै पानी ............... । (पर् : इच्छार्थ)
- घ.तिमीले ध्यान दिएर ............... कुरा बुझिहाल्छौ। (सुन् : सङ्केतार्थ)
उत्तर
- क.आउँदो वर्ष हामी नयाँ कक्षामा पढ्ने छौँ।
- ख.दिदीले आज खाना पकाएकी छिन्।
- ग.यस वर्ष रोपाइँको बेला समयमै पानी परोस्।
- घ.तिमीले ध्यान दिएर सुने कुरा बुझिहाल्छौ।
अङ्क विभाजन
- प्रतिवाक्य ०.५ का दरले ‘पढ्ने छौँ’ र ‘पकाएकी छिन्’ (वा ‘पकाउनुभएको छ’) लेखी वाक्य पूरा गरेमा।
- प्रतिवाक्य ०.५ का दरले ‘परोस्’ र ‘सुने’ (वा ‘सुनेमा’) लेखी वाक्य पूरा गरेमा।
वाक्य परिवर्तन
३ अङ्कदिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस्:
- क.छोरो दौडियो। (स्त्रीलिङ्ग)
- ख.आमाले बच्चालाई सुताउनुभयो। (अप्रेरणार्थक)
- ग.भाइबाट चित्र कोरियो। (कर्तृवाच्य)
उत्तर
- क.छोरी दौडिई।
- ख.बच्चा सुत्यो।
- ग.भाइले चित्र कोर्यो।
अङ्क विभाजन
- क: ‘छोरो’ लाई ‘छोरी’ र ‘दौडियो’ लाई ‘दौडिई’ बनाएमा।
- ख: ‘सुताउनुभयो’ को प्रेरणा हटाई ‘बच्चा सुत्यो’ बनाएमा।
- ग: कर्तामा ‘ले’ लगाई ‘कोर्यो’ लेखेमा।
व्याकरणिक
३ अङ्कदिइएको अनुच्छेद पढी उत्तर लेख्नुहोस्:
डल्ले खोला हिउँदमा सानो देखिन्छ, तर वर्षामा गाउँ गाउँका मान्छेको ज्यान लिन्छ। सदरमुकामबाट फर्कने बटुवाले लट्ठीले टेकेर बल्लतल्ल खोला तर्यो। विकासका नाममा रकम आयो, तर जनताले प्रगति देखेनन्। रनबहादुरको बेकार भोज सात दिन चल्यो। शिवबहादुरको कुलो खन्ने प्रयास डोबमै सकियो। दाजुभाइ मिलेर श्रमदान गरेको भए पुल बन्थ्यो। बेइमानीले गाउँको सामाजिक जीवन बिग्रन्छ। खोला अझै उस्तै बगिरहेको छ र गाउँलेको दुःख पनि घटेको छैन।
- क.अनुच्छेदबाट एउटा उपसर्ग र एउटा प्रत्यय लागेर बनेको शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस्।
- ख.अनुच्छेदबाट एउटा द्वित्व भएर बनेको शब्द र एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस्।
- ग.गाढा अक्षरमा लेखिएको शब्दको कारक र विभक्ति पहिचान गरी तिनको नाम लेख्नुहोस्।
उत्तर
- क.उपसर्ग लागेका शब्द (कुनै एक): विकास, प्रगति, बेकार, प्रयास, बेइमानी। प्रत्यय लागेका शब्द (कुनै एक): सामाजिक, जनता।
- ख.द्वित्व भएर बनेका शब्द (कुनै एक): गाउँ गाउँ, बल्लतल्ल। समस्त शब्द (कुनै एक): दाजुभाइ, सदरमुकाम, श्रमदान।
- ग.लट्ठीले: करण कारक, तृतीया विभक्ति।
अङ्क विभाजन
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले उपसर्ग लागेको एउटा र प्रत्यय लागेको एउटा शब्द पहिचान गरी लेखेमा।
- प्रतिशब्द ०.५ का दरले द्वित्व भएर बनेको एउटा र समस्त एउटा शब्द पहिचान गरी लेखेमा।
- कारकको मात्र नाम लेखेमा ०.५ र विभक्तिको मात्र नाम लेखेमा ०.५ गरी दुवै सही लेखेमा।
बोध प्रश्नोत्तर
४ अङ्कदिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:
एकसिङ्गे गैँडा नेपालको गौरव हो। यो ठुलो शरीर भएको शाकाहारी जनावर हो। यसको छाला बाक्लो हुन्छ र नाकमाथि एउटा सिङ हुन्छ। यो तराईका घाँसे मैदान र दलदल भएका ठाउँमा बस्छ। चितवन र बर्दियाका राष्ट्रिय निकुञ्जमा यसलाई हेर्न पाइन्छ। पहिले बस्ती बढ्दै जाँदा यसको बास मासियो। सिङको लोभमा चोरी सिकारीले पनि धेरै गैँडा मारे। एक समय यसको सङ्ख्या निकै घटेको थियो। त्यसपछि सरकारले निकुञ्ज बनायो, सेना र वन कर्मचारीले गस्ती बढाए। निकुञ्ज वरपरका गाउँलेले पनि सिकारीको खबर दिन थाले। यसरी सङ्ख्या फेरि बढ्न थाल्यो। गैँडा हेर्न आउने पर्यटकले स्थानीयलाई आम्दानी पनि दिन्छन्। वन्यजन्तु जोगाउन सरकार र गाउँले सँगै लाग्नुपर्छ भन्ने कुरा यसले सिकाउँछ।
- क.एकसिङ्गे गैँडा कस्ता ठाउँमा बस्छ?
- ख.गैँडाको सङ्ख्या किन घटेको थियो?
- ग.गैँडा जोगाउन गाउँलेले कसरी सघाए?
- घ.तपाईँको ठाउँका वन्यजन्तु जोगाउन के गर्न सकिन्छ? आफ्नो विचार लेख्नुहोस्।
उत्तर
- क.एकसिङ्गे गैँडा तराईका घाँसे मैदान र दलदल भएका ठाउँमा बस्छ।
- ख.बस्ती बढेर बास मासिएकाले र चोरी सिकारीले मारेकाले गैँडाको सङ्ख्या घटेको थियो।
- ग.निकुञ्ज वरपरका गाउँलेले सिकारीको खबर दिएर सघाए।
- घ.रुख नकाट्ने, वन्यजन्तुको सिकार नगर्ने र जङ्गलमा आगो नलगाउने काम गर्न सकिन्छ। विद्यार्थीले पनि गाउँमा यसबारे चेतना फैलाउन सक्छन्।
अङ्क विभाजन
- क: घाँसे मैदान र दलदल भनी लेखेमा।
- ख: बास मासिएको र चोरी सिकारीमध्ये कुनै एक कारण लेखेमा।
- ग: सिकारीको खबर दिने कुरा लेखेमा।
- घ: गद्यांशका कुरालाई आधार बनाई आफ्नो विचार लेखेमा।
बुँदा टिपोट र सारांश
४ अङ्कदिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिपोट गरी शीर्षकसहित एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस्:
से गुम्बा पुग्ने टोलीको बाटो सजिलो थिएन। भिरैभिर हिँडेको टोली निलो से फोक्सुन्डो तालको किनारमा पुग्यो। ताल देखेर लेखक मन्त्रमुग्ध भए। लेखेढुङ्गातिर लाग्दा उनको टाउको दुख्यो, ओठ फुटे र अनुहार कालो भयो। ५,३०० मिटरको सेला पासमा भोकले पेट काट्यो र हावा चल्न थाल्यो। छोटो बाटोको हिउँको भिरमा लेखक कति पटक पछारिए, हिसाबै भएन। घण्टौँ हिँडेपछि टोली करिब १,३०० वर्ष पुरानो मानिएको से गुम्बा पुग्यो। त्यहाँ छालाले मोरेका पुराना बौद्धग्रन्थ देखेर लेखकको मन ढक्क फुल्यो। यति धेरै दुःख गरेर पाएको यो आनन्द उनका लागि अपार र अद्भुत थियो।
उत्तर
बुँदा
- से फोक्सुन्डो ताल देखेर लेखक मन्त्रमुग्ध भए।
- लेखेढुङ्गातिर शरीरले दुःख दिन थाल्यो।
- सेला पास र हिउँको भिर पार गर्न निकै गाह्रो भयो।
- से गुम्बाका बौद्धग्रन्थ देख्दा दुःखपछिको आनन्द मिल्यो।
सारांश: दुःखपछिको आनन्द
से गुम्बाको यात्रामा लेखकले निलो ताल देखेर रमाए पनि टाउको दुखाइ, भोक र हिउँको भिरको ठुलो दुःख भोगे। अन्त्यमा गुम्बाका पुराना बौद्धग्रन्थ देख्दा दुःखपछिको अपार आनन्द पाए।
अङ्क विभाजन
- प्रतिबुँदा ०.५ का दरले गद्यांशका मुख्य कुरा समेटेका पहिला दुई बुँदा लेखेमा।
- प्रतिबुँदा ०.५ का दरले गद्यांशका मुख्य कुरा समेटेका अर्का दुई बुँदा लेखेमा।
- उपयुक्त शीर्षक दिएर अनुच्छेदको मूल भाव समेटेको सारांश लेखेमा।
- सारांश करिब एक तृतीयांशमा आफ्नै शब्दमा शुद्ध भाषामा लेखेमा।
निर्देशित रचना
३ अङ्ककुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्:
क. दिइएका बुँदाका आधारमा एउटा कथा तयार पारी उपयुक्त शीर्षक दिनुहोस्:
अछामको एउटा गाउँ — पढ्न नपाएकी हजुरआमा — सही नजानेर औँठाछाप लगाउनुपर्ने पीर — कक्षा आठकी रेखाले बेलुकी अक्षर सिकाउनु — धेरै महिनाको अभ्यास — बैङ्कमा हजुरआमाले आफैँ नाम लेख्नु — शिक्षा
ख. ‘घर छाडेर छात्रावास जानुअघि’ विषयमा एउटा मनोवाद तयार पार्नुहोस्।
उत्तर
क. हजुरआमाको हस्ताक्षर
अछामको एउटा गाउँमा रेखा आफ्नी हजुरआमासँग बस्थी। हजुरआमाले सानोमा पढ्न पाउनुभएन। बैङ्क जाँदा उहाँले सधैँ औँठाछाप लगाउनुपर्थ्यो। “आफ्नै नाम लेख्न नजान्दा लाज लाग्छ,” उहाँ भन्नुहुन्थ्यो।
एक दिन कक्षा आठकी रेखाले भनी, “हजुरआमा, म तपाईँलाई पढाउँछु।” बेलुकी खाना खाएपछि दुवै जना कापी र कलम लिएर बस्न थाले। हजुरआमाका हात काँप्थे। ‘क’ लेख्दा आँखा पनि दुख्थे। कहिले उहाँ छाडौँ भन्नुहुन्थ्यो, तर रेखाले हार मानिन।
केही महिनापछि बैङ्कमा कर्मचारीले मसी दिन खोजे। हजुरआमाले मुस्कुराउँदै कलम मागेर बिस्तारै आफ्नो नाम लेख्नुभयो। रेखाको आँखा खुसीले भरिए। सिक्न कहिल्यै ढिलो हुँदैन भन्ने कुरा गाउँले सबैले बुझे।
ख.
(झोलामा लुगा राख्दै)
भोलि बिहानै बस चढ्नुपर्छ। यति छिट्टै दिन कसरी बित्यो? आमाले राखेको यो चिउराको पोको... आँखा किन रसाए मेरा?
(झ्यालबाट आँगन हेर्दै)
बाख्राका पाठा, आँगनको सुन्तलाको बोट, भाइको चकचक सबै छुट्ने भए। त्यहाँ नयाँ साथीले मसँग बोल्लान् कि नबोल्लान्? राति डर लाग्यो भने कसलाई भन्ने?
(लामो सास फेर्दै)
तर बुबाले ऋण काढेर मलाई पढ्न पठाउनुभएको हो। गाउँमा माथिल्लो कक्षा छैन। म आँसु पुछ्छु, राम्ररी पढ्छु।
(झोलाको चेन लगाउँदै)
दसैँमा त आइहाल्छु नि! टाढा जानु भनेको छुट्नु होइन, ठुलो भएर फर्कनु रहेछ। ल, अब सुत्छु।
अङ्क विभाजन
- क: विषयवस्तुको आदि, मध्य र अन्त्य क्रमैसँग मिलाई उपयुक्त शीर्षक दिएमा; ख: एउटै पात्रले मनका कुरा आफैँलाई सुनाउने ढाँचा र कोष्ठकका काम मिलाएमा।
- क: बुँदाका सबै घटना मौलिक ढङ्गले प्रस्तुत गरेमा; ख: मनका भाव क्रमैसँग मौलिक ढङ्गले प्रस्तुत गरेमा।
- दुवैमा: रचना शिक्षा वा निचोडमा टुङ्ग्याई वाक्य गठन र भाषा शुद्ध राखेमा।
व्यावहारिक लेखन
३ अङ्ककुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:
क. विद्यालयका लागि खेलकुदका सामग्री मगाउँदै खेल सामग्री पसलका प्रबन्धकलाई विद्यालयका तर्फबाट एउटा व्यावसायिक चिठी तयार पार्नुहोस्।
ख. गाउँमा लामो समय सेवा गर्नुभएकी महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकालाई गाउँपालिकाका तर्फबाट दिइने सम्मान पत्र तयार पार्नुहोस्।
उत्तर
क.
जनजागृति आधारभूत विद्यालय
सप्तरी
मिति: २०८३।१०।१८
विषय: खेलकुदका सामग्री पठाइदिने सम्बन्धमा।
श्री प्रबन्धकज्यू,
विजय खेल सामग्री पसल, राजविराज।
महोदय,
यस विद्यालयको खेलकुद सप्ताहका लागि तपसिलका सामग्री आवश्यक परेको बेहोरा अवगत गराइन्छ। सामग्री माघ मसान्तभित्र पठाइदिनुहुन अनुरोध छ। रकम बैङ्कमार्फत बुझाई भौचर पठाइने छ।
तपसिल: फुटबल ३ थान, भलिबल २ थान, ब्याडमिन्टन र्याकेट ४ जोर।
भवदीय
इमान
खेलकुद शिक्षक
खाममा: बायाँ माथि विद्यालयको नाम र ठेगाना, दायाँ तल पसलको नाम र ठेगाना, दायाँ माथि हुलाक टिकट।
ख.
पच्चिस वर्षदेखि घर घर पुगेर आमा र बालबालिकाको स्वास्थ्य सेवामा योगदान पुर्याउनुभएकामा महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविका पार्वतीज्यूलाई गाउँपालिकाको वार्षिक समारोहको अवसरमा हार्दिक आभार प्रकट गर्दै यो सम्मान पत्र प्रदान गरिएको छ। यहाँको आगामी जीवन सुखमय र स्वस्थ रहोस् भन्ने शुभकामना छ।
तिलाठी कोइलाडी गाउँपालिका
अङ्क विभाजन
- क: विषय, मिति, सम्बोधन, अन्त्यको नाम र खामको नमुना मिलाएमा; ख: सम्मान पत्रको संरचना (शीर्षक, अवसर, पाउने र दिनेको नाम) मिलाएमा।
- क: मध्य भागमा चाहिएको कुरा स्पष्ट र क्रमैसँग लेखेमा; ख: सम्मानको कारण एउटै प्रवाहमा स्पष्ट लेखेमा।
- क: व्यावसायिक भाषामा विषयवस्तुको पुष्ट्याइँ गरेमा; ख: शुभकामनासहित उपयुक्त भाषाशैलीमा प्रस्तुत गरेमा।
भाव विस्तार वा व्याख्या
३ अङ्ककुनै एकको भाव विस्तार गर्नुहोस्:
क. विभिन्न धर्म, जात र राष्ट्रियता बोकेर आएका मानिसले बुद्धत्व खोजिरहे झैँ लाग्थ्यो।
ख. असहाय, वृद्धवृद्धा, अपाङ्गता भएका र दीनदुःखीले सेवा पाउनु उनीहरूको अधिकार हो।
उत्तर
क. प्रस्तुत पङ्क्ति ‘शैक्षिक भ्रमण’ दैनिकीबाट लिइएको हो। लुम्बिनीमा देशविदेशका मान्छेको शान्त भिड देख्दा लेखकको मनमा यो भाव आएको हो।
लुम्बिनीमा स्वदेशी र विदेशी यात्रु आउँछन्। तिनका धर्म, जात र देश फरक छन्, तर त्यहाँ सबै शान्तसँग हिँड्छन्। बुद्धत्व भनेको ज्ञान, करुणा र शान्तिको अवस्था हो। फरक भएर पनि सबै मान्छे शान्ति खोजिरहेका छन् जस्तो लेखकलाई लाग्छ। लेखकले यसलाई धार्मिक सहिष्णुताको नमुना भनेकी छिन्।
त्यसैले मान्छेबिचका भेदभन्दा शान्तिको चाहना ठुलो हुन्छ भन्ने भाव यस पङ्क्तिमा छ।
ख. प्रस्तुत भनाइ ‘मानव अधिकार’ निबन्धबाट लिइएको हो। अरूको सेवा गर्नु दया मात्र होइन, उनीहरूले पाउनुपर्ने कुरा हो भन्ने यसको भाव हो।
‘म’ ले सानोमा वृद्धवृद्धा र असहायलाई सेवा गरेको थियो, तर यो कुरा पछि मात्र बुझ्यो। ‘मैले सहयोग गरिदिएँ’ भन्नु र ‘उसको अधिकार पूरा गर्न सघाएँ’ भन्नुमा ठुलो फरक छ। दयामा दिनेको मन ठुलो देखिन्छ, अधिकारमा पाउनेको मर्यादा जोगिन्छ। अपाङ्गता भएका मान्छेका लागि सजिलो बाटो बनाउनु गुन होइन, उसको हक हो।
त्यसैले समाजले असहायलाई माया मात्र होइन, सम्मान र समान अवसर दिनुपर्छ भन्ने भाव यस भनाइमा छ।
अङ्क विभाजन
- पङ्क्तिको सन्दर्भ र सोझो अर्थ खुलाई विषयवस्तु बुझेको देखाएमा।
- उदाहरणसहित अर्थ विस्तार गरी विषयवस्तुसँग तालमेल मिलाएमा।
- पङ्क्तिको भावलाई निष्कर्षमा टुङ्ग्याएमा।
अतिसङ्क्षिप्त उत्तर
४ अङ्क‘एकजोर जुत्ता’ कथामा जुत्ता मगाएको र किनेको अंशका आधारमा सोधिएका प्रश्नको एक दुई वाक्यमा उत्तर लेख्नुहोस्:
- क.गुलाफीले कस्तो जुत्ता ल्याइदिन भनिन्?
- ख.जुत्ताको नम्बर थाहा नभएपछि उनले के गरिन्?
- ग.बजारमा ‘म’ को मन किन दोमन भयो?
- घ.अन्त्यमा ‘म’ ले के गर्ने निधो गरे?
उत्तर
- क.गुलाफीले गौरी मिसले लगाएको जस्तो कालो जुत्ता ल्याइदिन भनिन्।
- ख.उनले खुट्टाको नाप लिएको धागो ‘म’ को हातमा राखिदिइन्।
- ग.घरमा अरू बहिनी, भाइ र बाआमा पनि भएकाले सबैलाई पुर्याउन रकम नपुग्ने भएपछि ‘म’ को मन दोमन भयो।
- घ.‘म’ ले गुलाफीलाई जुत्ता र अरूलाई एक प्याकेट चकलेट लैजाने निधो गरे।
अङ्क विभाजन
- क: गौरी मिसको जस्तो कालो जुत्ता भनी लेखेमा।
- ख: धागाले नापेर दिएको कुरा लेखेमा।
- ग: सबैलाई पुर्याउन रकम नपुग्ने कुरा लेखेमा।
- घ: गुलाफीलाई जुत्ता र अरूलाई चकलेट भनी लेखेमा।
लामो उत्तर
५ अङ्ककुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:
क. ‘जुन्को ताबेई’ जीवनीका आधारमा महिला र पुरुष समान क्षमताका हुन्छन् भन्ने कुरा पुष्टि गर्नुहोस्।
ख. ‘प्यारो प्रकृति’ कविताका आधारमा प्रकृतिबाट मान्छेले के के सिक्न सक्छ, प्रस्ट पार्नुहोस्।
उत्तर
क. ‘जुन्को ताबेई’ जीवनी हो। यसमा सगरमाथा चढ्ने पहिलो महिलाको सङ्घर्ष र सफलता छ।
पर्वतारोहणलाई पुरुषको काम ठानिने बेला ताबेईले ठुला समूहमा ठाउँ पाइनन्। धेरैले उनको उत्साहलाई हाँसोमा उडाए। तैपनि सन् १९६९ मा उनले ‘लेडिज क्लाइम्बिङ क्लब जापान’ खोलिन्, जसका धेरैजसो सदस्य गृहिणी थिए। उनीहरूले पैसा आफैँ जुटाए। ६,३०० मिटरमा हिमस्खलनले पुरिएर पनि उनी फर्किनन्। १६ मे १९७५ मा उनी सगरमाथा पुग्ने पहिलो महिला बनिन्। त्यस बेला उनी ३५ वर्षकी र आमा भइसकेकी थिइन्। सन् १९९२ मा ‘सेभेन समिट्स’ पूरा गर्ने पहिलो महिला पनि उनै बनिन्। यी कामले महिलाले नसक्ने काम केही रहेनछ भन्ने देखाए।
मेरो विचारमा ताबेईको जीवनले क्षमता लिङ्गले होइन, अठोट, अभ्यास र अवसरले तय हुन्छ भन्ने प्रमाणित गर्छ। छोरी र छोरालाई समान अवसर दिनु समाजको काम हो।
ख. ‘प्यारो प्रकृति’ प्रह्लाद पोखरेलको शार्दूलविक्रीडित छन्दको प्रकृतिपरक कविता हो। यसको हरेक श्लोक प्रकृतिको दृश्यबाट सुरु हुन्छ र मान्छेका लागि सिकाइमा पुग्छ।
बिहान हिमाल हाँसेझैँ देखिँदा जगत् ब्युँझन्छ। यसबाट मान्छेले चेतना र जागरण सिक्छ। प्रकृति पारदर्शी भएर गुरु झैँ आदर्श जीवन सिकाउँछ, त्यसैले मान्छेका भाव र काम पनि पारदर्शी हुनुपर्छ। बिरुवाले पानी पाए अग्लो बोट बने जस्तै समयमै लगानी गरे उद्यमशीलता फल्छ भन्ने कुरा पनि प्रकृतिले नै सिकाउँछ। पानीले चराचर निर्मल बनाए जस्तै मान्छेले मन निर्मल राख्नुपर्छ। न्यानो निर्मलता र शीतलपना जीवनका गुण हुन्।
मेरो विचारमा प्रकृति किताबबिनाको ठुलो विद्यालय हो। हेर्न जान्ने मान्छेले त्यहाँबाट मिहिनेत, सन्तुलन र निर्मलता सिक्न सक्छ।
अङ्क विभाजन
- पाठको विधा र विषयको परिचय दिई प्रश्नमा प्रवेश गरेमा।
- पाठका मुख्य कुरा वा घटनालाई प्रमाणका रूपमा क्रमैसँग प्रस्तुत गरेमा।
- कुरा वा घटनाको विश्लेषण गरी तर्क दिएमा।
- आफ्नै शैलीमा निष्कर्ष दिएर मौलिकता देखाएमा।
- वाक्य गठन, वर्णविन्यास, लेख्य चिह्न र पदसङ्गति शुद्ध भएमा।
निबन्ध लेखन
५ अङ्ककुनै एक शीर्षकमा १२५ शब्द नघटाई निबन्ध लेख्नुहोस्:
क. मेरो मनपर्ने शिक्षक
ख. समयको मूल्य
ग. सामाजिक सञ्जाल
उत्तर
क. मेरो मनपर्ने शिक्षक
विद्यालयमा धेरै शिक्षक हुनुहुन्छ, तर मेरो मनमा एक जना शिक्षकको ठाउँ छुट्टै छ। उहाँ हाम्रो विज्ञान पढाउने गुरुआमा हुनुहुन्छ।
गुरुआमा कक्षामा किताब मात्र पढाउनुहुन्न। उहाँ बिरुवा, ढुङ्गा र पानी लिएर आउनुहुन्छ र प्रयोग गरेर देखाउनुहुन्छ। त्यसैले उहाँको कक्षा कहिल्यै झर्को लाग्दैन। उहाँले कसैलाई पनि ‘तिमीले सक्दैनौ’ भन्नुभएको मैले सुनेको छैन। गल्ती गर्दा उहाँ हाँस्दै सच्याउनुहुन्छ। कमजोर विद्यार्थीलाई बिदाको समयमा पनि सिकाउनुहुन्छ।
म पहिले कक्षामा प्रश्न सोध्न डराउँथेँ। एक दिन उहाँले मलाई बोलाएर भन्नुभयो, “प्रश्न सोध्नु जान्ने बाटोको पहिलो पाइला हो।” त्यस दिनदेखि मेरो डर बिस्तारै हरायो। कक्षा सातमा मैले विज्ञान प्रदर्शनीमा भाग लिएँ। उहाँकै सहयोगले मेरो नमुनाले पुरस्कार पायो।
राम्रो शिक्षकले विषय मात्र होइन, आत्मविश्वास पनि सिकाउँछ। मेरी गुरुआमाप्रति म सधैँ आभारी छु, किनकि उहाँले मलाई बोल्ने साहस दिनुभयो। ठुलो भएपछि म पनि उहाँ जस्तै अरूलाई सिकाउने मान्छे बन्न चाहन्छु।
ख. समयको मूल्य
समय संसारको सबैभन्दा मूल्यवान् सम्पत्ति हो। हराएको धन फेरि कमाउन सकिन्छ, तर बितेको समय कहिल्यै फर्कँदैन। त्यसैले ‘समयले कसैलाई पर्खँदैन’ भन्ने भनाइ हामीले सधैँ सम्झनुपर्छ।
समयको सदुपयोग गर्ने मान्छे जीवनमा सफल हुन्छ। किसानले समयमै बिउ नछरे बाली फल्दैन। विद्यार्थीले समयमै नपढे परीक्षामा पछि पर्छ। बिरामीलाई समयमै अस्पताल नपुर्याए ज्यान जान सक्छ। संसारका ठुला मान्छेले एक एक मिनेटको हिसाब राखेर काम गरेका थिए।
तर धेरै मान्छे गफ, मोबाइल र अल्छीमा समय खेर फाल्छन्। ‘भोलि गरौँला’ भन्ने बानीले काम थुप्रिँदै जान्छ र पछि पछुतो मात्र बाँकी रहन्छ। दिनको काम सूची बनाएर चल्ने बानी भए समय पुग्छ। काम, आराम र खेल सबैका लागि समय छुट्याउनु राम्रो हुन्छ।
समय धनी र गरिब सबैलाई उत्तिकै मिलेको छ, फरक त्यसको प्रयोगमा मात्र हो। त्यसैले आजको काम आजै गरौँ, किनकि समयको आदर गर्नेको जीवन नै सफल हुन्छ।
ग. सामाजिक सञ्जाल
इन्टरनेटमार्फत मान्छेलाई एकअर्कासँग जोड्ने माध्यमलाई सामाजिक सञ्जाल भनिन्छ। आज मोबाइल भएका धेरै मान्छे यसमा जोडिएका छन्। यसले संसारलाई नै सानो गाउँ जस्तो बनाएको छ।
सामाजिक सञ्जालका धेरै फाइदा छन्। विदेशमा बस्ने आफन्तसँग तुरुन्तै कुरा गर्न सकिन्छ। समाचार र जानकारी छिटो फैलिन्छ। विपद्का बेला सहयोग जुटाउन यसले मद्दत गर्छ। साना व्यवसायीले आफ्ना सामान बेच्न सक्छन्। विद्यार्थीले पढाइका सामग्री बाँड्न सक्छन्।
तर यसका बेफाइदा पनि कम छैनन्। झुटा समाचार छिटो फैलिन्छ। धेरै समय स्क्रिनमा बिताउँदा पढाइ र निद्रा बिग्रन्छ। कसैको निजी फोटो सार्ने वा गाली गर्ने काम गम्भीर अपराध हुन सक्छ। अपरिचित मान्छेसँग आफ्नो ठेगाना वा पासवर्ड बाँड्दा ठगिने डर हुन्छ।
त्यसैले सामाजिक सञ्जाललाई समय तोकेर सावधानीसाथ चलाउनुपर्छ। कुनै कुरा सार्नुअघि सत्य हो कि होइन भनेर जाँच्नुपर्छ। यसको सदुपयोग गरे यो राम्रो साथी हो, दुरुपयोग गरे ठुलो समस्या बन्न सक्छ।
अङ्क विभाजन
- परिचय दिएर विषयमा प्रवेश गरेमा।
- विषयवस्तुको ज्ञान स्पष्ट रूपमा देखाएमा।
- आदि, मध्य र अन्त्य क्रमैसँग मिलाई निष्कर्ष दिएमा।
- आफ्नै मौलिक प्रस्तुतीकरण र उदाहरण दिएमा।
- वाक्य गठन, वर्णविन्यास, लेख्य चिह्न र पदसङ्गति शुद्ध भएमा।
जम्मा प्राप्ताङ्क
० / ५०
१८ प्रश्नमा अझै अङ्क दिइएको छैन
| शब्दार्थ | – | पूर्णाङ्क २ |
| शब्द पहिचान | – | पूर्णाङ्क २ |
| वाक्य रचना | – | पूर्णाङ्क २ |
| शुद्ध शब्द | – | पूर्णाङ्क १ |
| वाक्य सम्पादन | – | पूर्णाङ्क २ |
| शब्दवर्ग | – | पूर्णाङ्क २ |
| काल/पक्ष र भाव/अर्थ | – | पूर्णाङ्क २ |
| वाक्य परिवर्तन | – | पूर्णाङ्क ३ |
| व्याकरणिक (दृष्टांश) | – | पूर्णाङ्क ३ |
| बोध प्रश्नोत्तर (अदृष्टांश) | – | पूर्णाङ्क ४ |
| बुँदा टिपोट र सारांश | – | पूर्णाङ्क ४ |
| कथा/जीवनी र दैनिकी/संवाद/मनोवाद | – | पूर्णाङ्क ३ |
| घरायसी चिठी/निवेदन/व्यावसायिक/सम्पादकलाई चिठी, बधाई/सम्मान/निमन्त्रणा पत्र | – | पूर्णाङ्क ३ |
| भाव विस्तार वा व्याख्या | – | पूर्णाङ्क ३ |
| सन्दर्भमा आधारित अतिसङ्क्षिप्त उत्तर | – | पूर्णाङ्क ४ |
| सन्दर्भमा आधारित लामो उत्तर | – | पूर्णाङ्क ५ |
| स्वतन्त्र रचना | – | पूर्णाङ्क ५ |
भागअनुसार कटेका अङ्क
प्रश्नमा अङ्क दिएपछि प्राप्ताङ्क यहाँ देखिन्छ।
गल्ती भेटे हामीलाई भन्नुहोस्।
